Ymunais â Sustrans Cymru fel Cyfarwyddwr Cenedlaethol fis Hydref 2016. Roedd y mudiad wedi gorfod lleihau o ran maint, a thra’r oedd ein gweithrediadau yn dal i fod yn ariannol hyfyw ac o fudd cymdeithasol, roedd yna deimlad ymysg rhai fod ein dyddiau gorau y tu ôl i ni, nid o’n blaenau. Canolbwyntiais ar dair blaenoriaeth yn fy nghynllun ar gyfer fy 12 mis cyntaf: 

Meddylfryd y mudiad – newid meddylfryd yr elusen o hiraeth i gyfleoedd

Codi ein proffil a’n dylanwad allanol

Twf 

Mae pob un o’r tri yn gyd-ddibynnol, ond yn ganolog i fy syniad i o ‘arweinyddiaeth entrepreneuraidd’ – yr hyn y mae Bwrsari Arweinyddiaeth Walter Dickie yn ceisio ei feithrin. 

I mi, mae arweinyddiaeth entrepreneuraidd yn ffordd o weithio yn gymaint ag y mae’n fath o unigolyn. Ei hanfod yw gweld angen am newid a meddwl am ffordd ymarferol o gyflawni’r newid hwnnw sy’n ariannol hyfyw ac (yn hanfodol i entrepreneuriaid cymdeithasol) yn rhoi buddion y tu hwnt i elw. 

Fe wnes i ddau beth gyda’r bwrsari. Defnyddiais yr arian i gofrestru â rhaglen Heriau Byd-eang Trafnidiaeth ym Mhrifysgol Rhydychen a threulio amser yn Nosbarth Meistr Copenhagenize Design Company. Rhoddodd hyn gyfle i mi edrych yn ddamcaniaethol ac yn ymarferol ar sut y gallwn alluogi pobl i ddewis dulliau mwy cynaliadwy o deithio o A i B, a dwi wedi trafod y ddwy agwedd hyn yn fy mlogiau blaenorol. 

(Darllenwch flogiau arall Steve ar ei brofiadau efo’r bwrsari: Ailfeddwl Entrepreneur; Cydweithio Ymarferol, Pan Foch yn Nenmarc)

Ond roedd y bwrsari hefyd yn gatalydd i wneud ychydig o waith allgyrsiol ar arweinyddiaeth. Dwi’n credu bod yr hen ystrydeb ‘mae’n bwysig treulio amser ar eich busnes yn ogystal ag yn eich busnes’ yn taro deuddeg, ac fe roddodd y bwrsari y cyfle i wneud hynny. 

Cafodd tri llyfr ddylanwad ar fy ffordd o feddwl (dau ohonynt yn llyfrau yr oeddwn wedi’u darllen o’r blaen). Mae ‘You’re in Charge, now what’ gan Neff & Citrin yn rhoi cyfarwyddyd ymarferol rhagorol ar arweinyddiaeth strategol; ac mae Alistair Campbell yn ‘Winners: And how they succeed’ yn dadansoddi strategaeth, arweinyddiaeth, tîmyddiaeth (teamship) a’r meddylfryd eich bod am ennill. Cyflwynodd cadeirydd WCVA Peter Davies fi i ‘How to Change the World, the essential guide for social sector leaders’ gan Craig Dearden-Phillips sy’n cynnwys cyfweliadau ag arweinwyr elusennau a mentrau cymdeithasol. 

Roedd araith Laura McAllister yn CCB WCVA yn 2017 hefyd wedi taro tant clir â mi, yn enwedig pan alwodd ar i arweinwyr yng Nghymru fod yn llai swil. Ac fe rannodd Sue Essex, cyn-weinidog yn llywodraeth Rhodri Morgan, ei phrofiad treiddgar â mi mewn digwyddiad a gyflwynais yn gynharach eleni gyda Capital Law o’r enw ‘Heads Up’. 

Mae sawl ffordd o dorri’r gacen hon, ond i mi hanfod hyn oll yw’r 11 wers ganlynol: 

Llunio gweledigaeth ac adrodd stori. Darluniwch weledigaeth o’r dyfodol. Diffiniwch y weledigaeth honno, sicrhewch mai chi sy’n berchen arni ac ailadroddwch hi, yn ddiddiwedd. Os nad ydych chi’n adrodd eich stori, bydd rhywun arall yn ei hadrodd, a fwy na thebyg nid dyna’r stori yr hoffech iddi gael ei hadrodd. 

Llunio uwchgynllun personol. Nid strategaeth eich mudiad yw hwn. Nid eich amcanion personol yw e’ hyd yn oed. Mae’n fynegiad o’ch agenda hirdymor chi. Yr hyn yr ydych chi am ei gyflawni yn eich rôl. Does neb yn dechrau swydd yn siarad am yr amser pan fyddant yn gadael, ond amser cyfyngedig sydd gan arweinwyr. Dylech werthfawrogi faint o amser sydd gennych, gwybod yr hyn yr ydych am ei wneud, a phryd y mae’r gwaith ar ben ac yn amser trosglwyddo i rywun arall. 

Byw’ch steil o arwain. Ni fyddai elusen dibyniaeth ar alcohol yn cynnal derbyniad diodydd mewn cynhadledd wleidyddol i drafod gosod isafswm pris ar alcohol, gan ei fod yn amlwg yn tanseilio ei chenhadaeth. Dylai’ch ymddygiad fel arweinydd fod yn gyson â’ch uwchgynllun personol. Eisiau arwain elusen sy’n rhoi’r egwyddor o gynnwys buddiolwyr wrth wraidd ei gwaith? Peidiwch â bod yn unben â drws eich swyddfa ynghau. Nid hanfod arweinyddiaeth go iawn yw bod yn chi’ch hun, heb ystyried neb arall. Ei hanfon yw bod y chi y mae pobl eraill o’ch cwmpas angen i chi fod. Byddwch yn barod i newid a gweithio y tu allan i’ch cynefin, gan arwain drwy esiampl. 

Creu lle i feddwl. Nid peth moethus yw hyn – mae’n hanfodol. Dyw’r arweinydd elusen sy’n ymffrostio wrth gwyno ‘Dwi’n rhy brysur’ ddim yn gwneud ei waith yn iawn. Eich cyfrifoldeb chi yw gweld safbwyntiau eraill, siarad â’ch buddiolwyr, gofyn cwestiynau, herio rhagdybiaethau, cwestiynu tystiolaeth, deall eich cyllidwyr, meddwl am y dyfodol. Gall byrddau cynghori ac ymddiriedolwyr eich cefnogi a’ch herio – ond dyw hynny ddim yn disodli creu’ch lle eich hun i feddwl. 

Gwahodd her – gwers gan Rhodri Morgan. Dylech fynd ati i annog y rheini o’ch cwmpas i’ch herio. Roedd y cyn-brif weinidog yn chwilio’n benodol am bobl a fyddai’n ei herio, yn ei wrthwynebu, yn dadlau ag ef. Mae’n ehangu’ch meddwl ac yn miniogi’ch dadl. Cofiwch ei bod yn bosib na chafodd staff eu hannog i wneud hyn o’r blaen, felly cefnogwch bobl i’ch herio. 

Cydweithio. Ond cydweithiwch yn dda. Dyw paned a chlonc ag elusen arall y mae ei chenhadaeth yn gorgyffwrdd yn fras ag un chi ddim yn cyfrif fel cydweithio. Cymerwch yr awenau a dod o hyd i bobl yr hoffech gydweithio â nhw. Ar ôl diffinio’ch gweledigaeth, gofynnwch i chi’ch hun pwy rydych ei angen i’ch helpu i’w gwireddu? Pwy sy’n rhannu’ch gweledigaeth? Dewch o hyd iddyn nhw, gweithiwch gyda nhw, ond parchwch nhw – peidiwch â’u defnyddio. Dylech dal brynu paned iddyn nhw. 

Adeiladu’ch tîm a thrin pobl â pharch. Peidiwch ag ymhel mewn mân-ryfela, na gwleidyddiaeth swyddfa. Peidiwch â gwneud pethau’n bersonol. Dylech feithrin eich tîm a’r bobl yr hoffech weithio gyda nhw. Datblygwch nhw. Cefnogwch nhw. Treuliwch amser gyda nhw. Rhaid cydnabod eich bod angen pobl ddawnus a chefnogaeth gan y rheini yr ydych yn eu harwain. Ond cofiwch mai’ch cyfrifoldeb chi yw delio gyda phobl na all wneud y gwaith neu sy’n gwrthod gwneud y gwaith. Derbyniwch hynny – dyna pam rydym ar gyflog uwch. 

Darllen. A darllen mwy. Ac yna darllen mwy fyth. Mae llyfr nodiadau yn llawn syniadau yn well na mewnflwch sydd wedi’i wagio o bob ebost. Yn Oxfam, roedd y cyfarwyddwyr gweithredol yn cael wythnos astudio gyda’i gilydd bob blwyddyn. Mae angen deall y gwahaniaeth rhwng yr hyn y mae angen i chi ei wybod, a’r hyn nad oes angen i chi ei wybod. Ni ellir ennill gwybodaeth a dod yn wybodus drwy dorri corneli. 

Deall eich cyd-destun. Meddyliwch am eich amgylchedd gweithredu allanol. Meddyliwch am fygythiadau a chyfleoedd. Dadansoddwch. Ni allwch ddarogan dyfodol eich mudiad, ond gallwch gynllunio ato. 

Peidio byth â chymryd dim byd yn ganiataol. Os oes gan eich elusen genhadaeth yn seiliedig ar eiriolaeth neu ymgyrch, peidiwch byth â chymryd yn ganiataol eich bod wedi ennill. Atgyfnerthwch eich safle yn gyson ac, ar yr un pryd, gwthiwch yr agenda ymhellach ymlaen. Cadarnhau’r hyn yr ydych eisoes wedi’i gyflawni yn ogystal â gwneud cynnydd pellach. 

Peidio byth ag anwybyddu’r manylion. Treuliwch amser ar y lefel gywir (gweledigaeth, strategaeth, tîm, proffil, arloesedd) a pheidiwch â chael eich sugno i mewn i’r mân bethau. Ond peidiwch byth bythoedd ag esgeuluso cydymffurfiaeth a’r gwaith beunyddiol allweddol. Y pethau bach a aiff o chwith y mae pobl yn sylwi arnynt ac a all eich brathu. Os arweinydd ydych chi ac nid rheolwr, sicrhewch fod gennych reolwyr da o’ch cwmpas. 

Steve Brooks yw enillydd Bwrsari Arweinyddiaeth Walter Dickie 2017, Cyfarwyddwr Cenedlaethol Sustrans Cymru ac mae’n trydar @stephenbrooksUK. Gallwch ddarllen y flog cyntaf yn y cyfres yma.

A fydd yr hyn y mae llywodraeth y DU yn ei sefydlu yn lle’r cyllid Ewropeaidd yn cynnal y lefel o arian y mae ESIF yn ei darparu i Gymru?

Fydd gan y sector yng Nghymru unrhyw reolaeth mewn gynllun olynol? Os ddim, bydd Brexit yn dyfnhau anfantais gymharol y sector elusennol yng Nghymru.

Nid yw’r galw ar y sector ond yn debygol o gynyddu. Mae allanoli gwasanaethau cyhoeddus i elusennau ar dwf, fel y mae’r galw cyffredinol am wasanaethau yn enwedig wrth i’r mesurau cyni barhau. Mae rhai mudiadau hefyd yn wynebu trafferthion wrth geisio cynnal eu gweithlu oherwydd llai o fudo o’r UE.  Tra mae Brexit yn gyfle i wneud diwygiadau positif yn y maes hwn drwy symleiddio gweithdrefnau gweinyddol a’i gwneud yn haws i fudiadau llai gael at gyllid, bydd angen ystyried popeth yn ofalus.

Ffyniant a Rennir

Mae’r cynllun cyllido a fydd yn olynu ESIF, sef ‘Cronfa Ffyniant a Rennir y DU’ (UK Shared Prosperity Fund - UKSPF), wedi bod yn achosi cryn ddadlau yng Nghymru ers y refferendwm. Mor gynnar â 2017 cynhaliodd Llywodraeth Cymru, Pwyllgor Materion Allanol a Deddfwriaeth Ychwanegol a Phwyllgor Cyllid y Cynulliad Cenedlaethol, ymgynghoriad ar yr UKSPF. Mae mudiadau Cymdeithas Sifil wedi cyfrannu at y ddadl drwy ymateb i’r ymgynghoriadau hyn, a chynnal ymchwil annibynnol, megis y Fforwm Cydraddoldeb ac Amrywiaeth, y Grŵp Amgylchedd Hanesyddol, a phrosiect Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru 2025.

Mewn cyferbyniad â hynny, ychydig iawn o wybodaeth y mae Llywodraeth y DU wedi’i darparu. Ym mis Awst 2018 adroddodd Swyddfa Archwilio Cymru ar y diffyg hwn yn Rheoli effaith Brexit ar Gronfeydd Strwythurol yr UE. Yn dilyn cynnig cynnar-yn-y-dydd Jonathan Edwards AS ym mis Gorffennaf 2018, rydym wedi gweld rhywfaint o wybodaeth ynglŷn â hyn. Cyhoeddodd y Weinyddiaeth Dai, Cymunedau a Llywodraeth Leol ddatganiad ysgrifenedig a diweddariad gerbron Tŷ’r Cyffredin ar 24 Gorffennaf 2018.

Mae’r cyhoeddiadau hyn yn awgrymu y gallai dyluniad yr UKSPF ddilyn trywydd tra gwahanol i’r hyn y mae mudiadau cymdeithas sifil yng Nghymru, y Cynulliad Cenedlaethol a Llywodraeth Cymru yn gofyn amdano. Yn fras:

Bwriad Llywodraeth y DU yw rhoi’r UKSPF ar waith drwy Bartneriaethau Menter Lleol. Byddai’r rhain yn datblygu strategaethau diwydiannol lleol ond yn parhau’n atebol i’r fframwaith a osodir gan y llywodraeth ganolog.

Bydd yr UKSPF yn ‘mynd i’r afael ag anghydraddoldebau...drwy gynyddu cynhyrchiant...fel yr amlinellir yn y strategaeth ddiwydiannol fodern’.

Bydd yr UKSPF ar waith ledled y DU a bydd Llywodraeth y DU yn ‘parchu’r setliadau datganoli’ ac yn ‘ymgysylltu â’r gweinyddiaethau datganoledig i sicrhau bod y gronfa’n gweithio i leoedd ledled y DU’.

Bydd mynediad at y gronfa yn cael ei hwyluso drwy symleiddio’r broses weinyddol.

Pa na bai cytundeb â’r UE, bydd Llywodraeth y DU yn gwarantu cyllid 2014-2020.

Gwireddu Addewidion

Yn union fel y mae gwireddu addewid o hawliau yn amcan polisi pwysig, felly hefyd y mae hybu cynhyrchiant. Does dim dwywaith nad yw Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru yn rhannu’r ail amcan hwnnw. Byddai diwedd sydyn ffrwd gyllido yng Nghymru sydd wedi bod yn canolbwyntio ar wireddu hawliau yn heriol i gymdeithas sifil yng Nghymru.

Hyd yn oed cyn cyhoeddiadau diweddar llywodraeth y DU, mae cynrychiolwyr y trydydd sector yng Nghymru sy’n cymryd rhan yn y Fforwm eisoes wedi mynegi pryderon ynghylch ei blaenoriaethau ar gyfer yr UKSPF. Ymysg y pryderon hyn y mae:

Y bydd yr UKSPF yn cael ei harwain gan dwf economaidd yn hytrach na dull cynhwysol wedi’i nodweddu gan gydlyniant cymdeithasol, cydraddoldeb a hawliau dynol sydd wrth wraidd pryderon mudiadau sy’n rhan o’r Fforwm. Mae’r ofn hwn wedi codi gan fod yr UKSPF wedi’i gwreiddio yn Strategaeth Ddiwydiannol Llywodraeth y DU. Tra mae’r sector yn croesawu rôl yr UKSPF yn cefnogi ffyniant economaidd, nid yw’r defnydd o iaith cynhyrchiant ond yn cadarnhau’r pryderon pan nad yw wedi’i seilio ar y gwerthoedd hyn.

Mae trafodaethau yn y Fforwm hefyd wedi amlygu dyhead i weld yr UKSPF yn cael ei datganoli i Gymru. Yn benodol, i gorff yng Nghymru lle mae’r rheolaeth strategol, gan gynnwys gosod blaenoriaethau, yn cael ei chyflawni mewn partneriaeth gyfartal rhwng y trydydd sector, y sector cyhoeddus a’r sector preifat. Serch hynny, ymddengys hyd yma mai ôl-ystyriaeth yw Cymru yn nyluniad yr UKSPF. Bydd yr UKSPF yn cael ei datganoli i Bartneriaethau Menter Lleol, nad ydynt yn bodoli yng Nghymru. Nid oes unrhyw arwydd wedi’i roi o’r ffordd y byddai’r Gronfa yn gweithio yng Nghymru, sy’n awgrymu nad yw pryderon Cymru wedi’u hystyried.

Hyd yma nid oes ymrwymiad wedi’i roi i’r dull sy’n seiliedig ar anghenion y mae mudiadau sy’n rhan o’r Fforwm yng Nghymru yn ei ffafrio (gweler er enghraifft yr ymatebion hyn i ymgynghoriadau’r Cynulliad Cenedlaethol gan Sefydliad Bevan a Chwarae Teg). Mae Llywodraeth Cymru a Phwyllgor Cyllid y Cynulliad wedi mynegi pryderon y gallai Fformiwla Barnett (sy’n penderfynu faint o arian y mae Cymru’n ei gael gan Lywodraeth y DU yn seiliedig ar faint y boblogaeth) gael ei defnyddio i ddyrannu arian o’r UKSPF. Byddai dyrannu arian yn seiliedig ar faint y boblogaeth yn arwain at golli cryn dipyn o gyllid yng Nghymru. Neu, pe defnyddid system ymgeisio ledled y DU gallai arian sydd wedi’i ddyrannu’n draddodiadol i ardaloedd mewn angen gael ei ailgyfeirio. 

Yn olaf, mae Llywodraeth y DU yn bwriadu ymgynghori ar yr UKSPF tua diwedd y flwyddyn, ond nid yw’n beth anarferol i amserlenni’r Llywodraeth ar faterion yn ymwneud â Brexit lithro weithiau.

Bydd nifer helaeth o ddatblygiadau cymhleth ynglŷn â Brexit yn digwydd yn hydref 2018. Bydd dadleuon ynghylch Brexit yn danbaid ac yn siwr o fod yn gecrus. Mae’n bosib y caiff yr UKSPF ei cholli ymhlith y dadleuon ehangach hyn.

Bydd angen i fudiadau yng Nghymru sy’n pryderu am y math o gyllid a fydd yn disodli ESIF gydweithio â’i gilydd – a chyd-drefnu â phrosiectau ledled y DU i sicrhau bod y rheini sy’n gwneud penderfyniadau yn clywed pryderon a lleisiau datganoledig. 

Mae WCVA yn draddodiadol wedi bod â stondin ar y Maes yn agored i aelodau a phartneriaid gynnal trafodaethau a gweithgareddau yn ystod yr Eisteddfod. Eleni roedd modd i ni gynnig hyn ar ein stondin, yn ogystal ag yn ein swyddfa rownd y gornel o’r Maes ar Sgwâr Mount Stuart, ac roedd yna gymaint o wirfoddolwyr a phobl o bob cwr o Gymru y gwnes i eu gweld, sgwrsio â nhw a gwrando arnynt sy’n caru gwirfoddolwyr.

Uchafbwyntiau’r wythnos

Cymerais ran mewn trafodaeth â Mentrau Iaith sydd am weithio gyda WCVA a phob Cyngor Gwirfoddol Sirol i hyrwyddo cyfleoedd gwirfoddoli a’r Gymraeg. Roedd y brwdfrydedd o’r panel yn y Ddadl Cymdeithasau yn heintus.

Manteisiais ar y cyfle i wrando ar drafodaeth ynglŷn â diddordeb mewn melin drafod ddigidol i Gymru. Fe’i hwyluswyd gan Iolo ap Dafydd o Indycube – ac roedd hi’n sesiwn ddiddorol dros ben. 

Yn olaf, cynhaliodd y cyfryngau yng Nghymru a byd drama teledu Cymraeg drafodaeth fywiog a difyr gan fy ngwneud yn fwy penderfynol fyth o gefnogi ein haelodau i adrodd eu straeon yn y cyfryngau.

Mae hyn yn gynyddol bwysig o gofio’r chwyddwydr sydd ar elusennau, ac roeddem yn falch iawn o’r ymateb i’n wal #CaruElusennau wrth i lwyth o negeseuon ardderchog gael eu gadael i Elusennau Cymru (gan gynnwys rhai gan ambell i wyneb cyfarwydd!)

Arweinyddiaeth oedd y pwnc trafod ddydd Mawrth ac roedd yn dda gen i gyflwyno ACEVO i Academi Cymru a dwi’n edrych ymlaen at drafod â’r ddau sefydliad sut y gallwn gefnogi arweinwyr yn y sector yn well, gan gynnwys darpar arweinwyr yn ogystal ag arweinwyr sefydledig.

Roedd lansio ail Fwrsari Walter Dickie yn gyfle pwysig i’n hatgoffa ein hunain o’r angen i gymryd amser i feddwl, dysgu a rhannu syniadau ag eraill.

Pwysleisiodd Comisiynydd y Gymraeg eto ei bod yn credu’n gryf fod y 3ydd Sector yn chwarae rôl hanfodol yn hyrwyddo’r Gymraeg mewn gweithgareddau a chymunedau a hefyd yn rhoi cyfleoedd amrywiol i ddysgwyr ymarfer a magu hyder.  

Prif argraffiadau o’r Eisteddfod 2018

Dyma’r negeseuon allweddol a ddaeth i’r amlwg i mi yn sgil y Brifwyl:

Gwnewch y pethau bychain – cofiwch fod manylion yn bwysig yn ogystal â materion strategol, bod dweud diolch yn golygu llawer, ac yn aml gall y weithred leiaf gael yr effaith fwyaf

Mae gwirfoddoli yn fwy o hwyl gyda chyfaill! 

Mae elusennau’n gweithio gyda gwasanaethau cyhoeddus – ond nid ydym yno i gymryd eu lle. 

Dwi’n edrych ymlaen yn barod at wneud y cwbl eto yn Llanrwst fis Awst nesaf. Serch hynny, fe fyddwn mewn Cymru wahanol erbyn hynny. Fe fydd yr amser ar gyfer Brexit – caled, meddal neu rywbeth yn y canol – wedi pasio. Fe fydd gan lawer o’r pleidiau yng Nghymru arweinwyr newydd.

Mae’r penawdau diweddar yn ein hatgoffa bod angen i elusennau ysgwyddo cyfrifoldeb dros gynnal ymddiriedaeth y cyhoedd. Dylai pob elusen ddangos eu bod yn gynhwysol ac yn agored yn eu ffordd o weithio, gan gynnwys yr Eisteddfod.

Yn y cyfnod rhwng y Brifwyl eleni a’r un nesaf fe fyddwn yn parhau i hyrwyddo’r neges o Eisteddfod heb ffiniau – i annog mwy o bobl i wirfoddoli, i weithredu am eu bod yn llawn angerdd, yn flin, yn bryderus, yn frwdfrydig – ond yn bennaf am fod pethau’n bwysig iddyn nhw ac yn agos at eu calon.

Ein harwyddair am yr wythnos oedd #CaruElusennau – ac fe wnaeth popeth a glywais ac a welais yn yr Eisteddfod atgyfnerthu’r neges honno.

Dalia fyny gyda’r hwyl trwy edrych ar ein hashnod #CaruElusennau!

Roedd fy nghwrs yn canolbwyntio ar iechyd a llesiant mewn trafnidiaeth, yn rhan o Raglen Arweinyddiaeth Rhydychen a gynhelir ar y cyd ag Ysgol Fusnes Rhydychen. Ar lefel sylfaenol, hanfod trafnidiaeth yw symud pobl a nwyddau o A i B, yn ddelfrydol yn y ffordd fwyaf diogel, effeithlon a chynaliadwy.  Gall trafnidiaeth achosi a datrys problemau cymhleth, ac fel y rhan fwyaf o bynciau nid yw’n sefyll ar wahân i bynciau eraill megis darpariaeth iechyd, addysg, tai, datblygu economaidd a newid hinsawdd.  Dros y pedwar diwrnod edrychais ar faterion amrywiol gan gynnwys sut y gall trafnidiaeth fynd i’r afael ag allgáu cymdeithasol mewn economïau datblygedig a datblygol; rôl cerdded a beicio yn sicrhau llesiant; sut mae’r sector iechyd cyhoeddus a’r sector trafnidiaeth wedi (neu ddim wedi) gweithio gyda’i gilydd yn hanesyddol; diogelwch ffyrdd; a chydraddoldeb, cyfiawnder cymdeithasol a symudedd. 

(Darllenwch flogiau arall Steve ar ei brofiadau efo’r bwrsari: Ailfeddwl Entrepreneur; Pan Foch yn Nenmarc; Gwaddol Walter Dickie: helpu mentrau dielw i ffynnu)

Un seminar a ddaliodd fy sylw’n arbennig oedd un ynglŷn â chydraddoldeb rhywiol.  Os hoffech newid y ffordd yr ydych yn meddwl am drafnidiaeth, darllenwch waith Emma Aldrich ar drafnidiaeth a marwolaethau ymysg mamau.  Ymchwiliodd Emma i’r ffordd y mae cyfyngiadau ar symudedd yn effeithio ar iechyd a lles mamau yn Uganda.  Mae mynediad menywod at drafnidiaeth yn Uganda wedi’i gyfyngu a’i reoli.  Gall fod oedi wrth geisio mynd i gyfleuster meddygol ac efallai na fydd y math o drafnidiaeth yn ddiogel, gan gynyddu’r risg o farwolaeth.  Fe wnaeth Emma ddyfynnu Margaret Greico (2005) a ddywedodd: 

‘Nid yw’r gwahaniaethau rhwng patrymau teithio gwrywaidd a benywaidd a’r rheolau a’r rolau diwylliannol sy’n gysylltiedig â’r gwahaniaethau hyn wedi’u cofnodi’n ddigonol ym myd polisi.  Nid oes enghraifft well o’r cyfyngiadau hyn nag yn narlun Affrica o farwolaethau ymysg mamau; mae cyfyngiadau ar symudedd ac ar yr adnoddau ar gyfer symudedd a hygyrchedd yn cael effaith andwyol ar iechyd menywod yn Affrica.’

Hyd yn oed ym Mhrydain rydym yn gosod cyfyngiadau ar symudedd i rai cymunedau. Rydym yn rhoi mwy o werth ar rai gweithgareddau, rhai siwrneiau a rhai dulliau teithio nag eraill; gan ddewis i ddylunio ein byd o amgylch y car.  Fel y dadleuodd Dr Karen Lucas, mae hyn yn bwysig. 

Mae 40% o bobl sy’n chwilio am waith yn dweud bod trafnidiaeth yn broblem wrth geisio cael swydd.  Mae hanner oedolion ifanc mewn addysg yn ei chael yn anodd talu am gostau teithio. Mae 1.4 miliwn o bobl ym Mhrydain yn methu neu’n gwrthod apwyntiadau ysbyty oherwydd diffyg trafnidiaeth.  Mae adeiladu mwy o ffyrdd a rhoi cymhorthdal i gerbydau trydan yn ddewis.  Mae trwsio pafinau fel y gall pobl hŷn gerdded yn haws, a gwario arian ar drafnidiaeth gyhoeddus yn ddewis arall. 

Roedd Rhydychen yn gyfle ardderchog i edrych o’r newydd ar hen broblemau.  I f’atgoffa fy hun y byddai angen i Sustrans weithio y tu allan i’r bocs trafnidiaeth er mwyn creu newid ar lawr gwlad yng Nghymru. Mae lleihau defnydd diangen o geir a galluogi mwy o bobl i gerdded a beicio yn cynnig llawer o fuddion i drafnidiaeth, gan gynnwys llai o draffig a gwella diogelwch.  Mae hefyd yn cynnig llawer o fuddion y tu allan i faes trafnidiaeth.  Ond nid moeswers y stori yma yw y dylem ni gyd fabwysiadu’r pum ffordd o weithio yn Neddf Cenedlaethau’r Dyfodol a meddwl ‘dyna ni, mae’r gwaith wedi’i wneud’. 

I lenwi’r bwlch darparu, mae angen i’r trydydd sector ffocysu a chydweithio, gan osgoi’r ddau begwn sef sgyrsiau diddiwedd â phartneriaid ac ysgrifennu cytundebau ar y naill law, a gweithio mewn seilos ar y llall.  Efallai y gellid galw hyn ‘cydweithio ymarferol’. 

Yn fy mlog nesaf soniaf am yr hyn a ddysgais am greu newid yn Copenhagen a sut y gellir rhoi’r gwersi hynny ar waith yng Nghymru.

Steve Brooks yw enillydd Bwrsari Arweinyddiaeth Walter Dickie 2017, Cyfarwyddwr Cenedlaethol Sustrans Cymru ac mae’n trydar @stephenbrooksUK. Gallwch ddarllen y flog cyntaf yn y cyfres yma.

Mae Bwrsari Arweinyddiaeth Walter Dickie 2018 yn awr yn agor i ceisiadau. I gael gwybod mwy am y bwrsari, ewch ar y dudalen we neu cysylltwch ag Alun Jones.

Mae Arloesi i Arbed ar agor ar hyn o bryd ar gyfer ail rownd o gynigion ac mae nawr yn cynnig hyd at £30,000 i brosiectau – Dewch i wybod mwy yma.

Datblygu syniadau yn sydyn

Os oes un peth nad yw’r sector yn brin ohono, syniadau ar sut i wella’r byd yw hynny. Yn aml er hynny beth sydd ar goll yw’r adnoddau i brofi’r syniadau hynny yn gywir ac ar yr un pryd i’w datblygu’n brosiectau gweithredol.

Mae’r cyllid sydd ar gael yn rhan o gyfnod ymchwilio a datblygu I2S wedi rhoi’r cyfle i fudiadau symud eu syniad gorau yn nes at frig y ‘rhestr o bethau i’w gwneud’. Mae’r cyllid yna wedi bod ar gael i’w galluogi i fuddsoddi amser ac ymdrech i ddatblygu a phrofi.  

Y canlyniad yw bod pethau yn cael eu gwneud na fyddant yn cael eu gwneud fel arall, neu a fyddai ar y gorau wedi cael eu hoedi am lawer o amser.

Cyngor ac arweiniad

Mae ffrind beirniadol wastad yn ychwanegiad defnyddiol i unrhyw dîm, yn enwedig pan maent yn dod â sgilliau, profiadau a safbwyntiau newydd. Mae’r cwestiynu, a’r arweiniad a’r gefnogaeth gan Nesta a’r Lab wedi cynhyrchu prosiectau gwell a chryfach gan roi mwy o siawns o lwyddo.

Mae hyn wedi bod yn arbennig o nodedig wrth ddatblygu ffyrdd o fesur a monitro effaith, gan herio sefydliadau i ganfod pa effeithiau y bydd eu prosiectau yn eu cael. Yn fwy na dim mae wedi mynd ati i geisio sicrhau arbedion ariannol gwirioneddol i’r pwrs cyhoeddus a dyna union bwrpas I2S.

Adeiladu partneriaeth

Mae creu partneriaeth weithiol rhwng y sector cyhoeddus a’r trydydd sector wrth ddarparu gwasanaethau newydd wedi bod yn ganolog i athroniaeth I2S. Mae’r argymhellion wedi cael eu datblygu gyda’i gilydd yn y rhan fwyaf o achosion ac wedi golygu prosiectau llawer cryfach a mwy cydlynol o ganlyniad.  

Mae wedi helpu i newid y ddeialog a’r cydbwysedd rhwng y sectorau. Mae cefnogaeth y cyllid i brosiectau wedi caniatáu i fudiadau trydydd sector weithio ar sylfaen llawer tecach gyda’u partneriaid yn y sector cyhoeddus.

Cael gwared â’r crychau

Nid yw popeth wedi mynd fel y cynlluniwyd! Mae’r hen gylch cynllunio, gweithredu, adolygu wedi cael ei ddefnyddio’n dda mewn amgylchedd diogel. Mae cael ‘bocs tywod’ i gael rhoi cynnig ar bethau wedi bod o fudd mawr ac mae rhai prosiectau nawr yn edrych yn wahanol iawn o’i gymharu â sut yr oeddent yn edrych ar bapur ar y dechrau.

Mae’r gallu i gymryd risgiau wedi bod o fudd enfawr a dydi rhai syniadau yn syml heb weithio. Tra bod hynny wedi bod yn siomedig i rai, mae’r dysgu wedi bod o fudd mawr a fydd yn helpu i siapio cynlluniau a chyfeiriad yn y dyfodol. Mae’r diogelwch o fedru rhoi cynnig ar bethau heb brofi colled arwyddocaol wedi bod yn rhan bwysig o I2S.  

Gwobr am lwyddiant

Un o fanteision mawr I2S yw nad yw’n ymarfer academaidd neu’n gwrs hyfforddiant heb unrhyw beth ar ei ddiwedd. Roedd yna bob amser gymhelliant y byddai arian ar gael i weithredu’r syniadau a brofwyd yn llawn ac ehangu’r cynllun peilot. Dyna ble mae’r garfan gyntaf wedi cyrraedd nawr ac mae rhai cynlluniau cyffrous eraill yn dod at ei gilydd ar gyfer cyllid.

Rydym yn edrych ymlaen at weld y rhain ar waith, helpu i gryfhau’r mudiadau eu hunain, cael effaith bositif ar fywydau pobl ac arbed arian i’r pwrs cyhoeddus.

Os oes unrhyw un yn dal i feddwl am ymgeisio ar gyfer yr ail garfan, stopiwch feddwl yn unig ac ewch amdani!  

Ynghylch Arloesi i Arbed

Mae ail rownd o gynigion ar agor ar hyn o bryd ar gyfer y gronfa Arloesi i Arbed, sy’n fenter ar y cyd rhwng Llywodraeth Cymru, Nesta, Prifysgol Cymru a WCVA.

Mae Arloesi i Arbed yn cefnogi mudiadau cyhoeddus a mudiadau trydydd sector i archwilio syniadau newydd sydd â’r potensial i gynhyrchu arbedion i wasanaethau cyhoeddus Cymru a gwella ansawdd ac effaith gwasanaethau.

Y dyddiad cau ar gyfer ceisiadau yw 16 Gorffennaf 2018. Ewch ar dudalen we Arloesi i Arbed i gael gwybod mwy am y rhaglen a sut i ymgeisio.

Sgyrsiau Arloesi

I gael pobl i feddwl yn wahanol ynglŷn â'r hyn sy'n bosib mae Y Lab yn cynnal cyfres o sgyrsiau ar hyn o bryd gan arloeswyr profiadol i ysbrydoli ac annog mudiadau ac unigolion i fod yn uchelgeisiol, gan ddangos gwir esiamplau ac astudiaethau achos o bob cwr o’r byd.

Dod o hyd i gyfleoedd gwirfoddoli

Yn gyntaf, ewch i’r wefan

www.gwirfoddolicymru.net

Gallwch ddechrau chwilio ar unwaith gan ddefnyddio allweddeiriau – gweithgaredd efallai, neu enw mudiad. 

Dangosir canlyniadau yn ôl eu pellter ohonoch chi. Bydd unrhyw ddigwyddiadau untro perthnasol yn ymddangos ar frig y rhestr. Os yw’r rhestr yn rhy hir, ceisiwch gulhau’r chwiliad drwy roi allweddeiriau ychwanegol yn y chwiliad.

I gael gwybod mwy am y cyfleoedd sy’n ymddangos yn eich rhestr ganlyniadau, gofynnir i chi gofrestru, os nad ydych eisoes wedi gwneud hynny. Dim ond ychydig funudau y bydd hyn yn ei gymryd. Mae angen cyfeiriad ebost arnoch a gofynnir i chi greu cyfrinair.

Ar gyfer rhai cyfleoedd gwirfoddoli, gallwch ymuno’n syth â’r cyfle ar sail y cyntaf i’r felin, heb broses ymgeisio na phroses ddethol. Mewn achosion o’r fath gwahoddir i chi ‘Ymuno’. Anfonir cadarnhad atoch a disgwylir i chi fod yn y man priodol ar yr amser a nodir gan y mudiad.

Mae proses ymgeisio ynghlwm wrth gyfleoedd eraill – megis sgwrs gychwynnol, ffurflen gais ac mewn rhai achosion hyfforddiant cychwynnol neu wiriadau DBS cyn y gellir cadarnhau’ch lleoliad gwirfoddoli.

Yn yr achosion hyn gofynnir i chi ‘Ymgeisio’ a dilyn y camau angenrheidiol. Mae’n bosib y bydd modd i chi lawrlwytho dogfennau perthnasol, megis ffurflen gais, o’r wefan. Fe welwch fanylion cyswllt y mudiad (a elwir yn ‘Ddarparwyr’ ar y wefan hon), fel y gallwch gysylltu â nhw os hoffech gael gwybod mwy cyn ymgeisio.

Gweld holl gyfleoedd mudiad

Ar ôl dod o hyd i gyfle gwirfoddoli efallai y byddwch am gael gwybod beth arall y mae’r mudiad dan sylw yn ei gynnig. Cliciwch ar enw’r mudiad i weld ei dudalen Darparwr, a fydd yn cynnwys manylion y mudiad a rhestr o’r holl gyfleoedd gwirfoddoli y mae’n eu hysbysebu ar y wefan.

Mae’r wefan yn gwbl ddwyieithog a gallwch chwilio yn Gymraeg neu’n Saesneg – ond cofiwch fod eich chwiliad wedi’i seilio ar allweddeiriau sy’n ymddangos yn y disgrifiad o’r cyfle a roddwyd ar y wefan gan y mudiad.

Tra’r ydym yn annog disgrifiadau dwyieithog yn gryf, ni allwn orfodi hyn. Rydym yn annog mudiadau i ddefnyddio’r tag ‘Cymraeg’ i ddynodi cyfleoedd lle gallwch ddisgwyl gallu siarad Cymraeg, felly rhowch ‘Cymraeg’ yn y peiriant chwilio i ddod o hyd i gyfleoedd gwirfoddoli cyfrwng Cymraeg.

Cymorth i ddod o hyd i’r cyfleoedd cywir

Os hoffech gymorth personol i ddod o hyd i gyfleoedd gwirfoddoli addas bydd cyfle i chi ddweud hynny wrth gofrestru ar y wefan. Bydd eich canolfan wirfoddoli leol wedyn yn cysylltu â chi gan gynnig cymorth neu gyngor drwy ebost, dros y ffôn neu drwy drefnu cyfweliad wyneb yn wyneb.

Eich proffil arlein

Fel arall, gallwch ddechrau arni drwy glicio ar y botwm ‘Rhoi Cynnig ar Wirfoddoli’ ar y dudalen gartref i gofrestru fel gwirfoddolwr newydd ar y wefan a dechrau creu’ch proffil arlein.

Ar dudalen eich proffil gallwch gadw cofnod o ba sesiynau gwirfoddoli rydych wedi ymrwymo iddyn nhw, a faint o oriau o wirfoddoli rydych wedi’u gwneud. Byddwch yn cael bathodynnau gwirfoddoli digidol pan fyddwch yn cofnodi 50, 100, 200, 500 neu 1000 awr. Mae cofnodi oriau yn hawdd – bydd y wefan yn eich atgoffa pan rydych yn debygol o fod ag oriau i’w cofnodi. Os lawrlwythwch ap Teamkinetic o siop apiau Google neu Apple yna gallwch wneud hyn ar eich ffôn ble bynnag ydych chi.

Mae angen i’r mudiad rydych yn gwirfoddoli iddo gadarnhau’r oriau rydych yn eu cofnodi cyn iddynt gyfrif tuag at eich bathodynnau digidol – felly atgoffwch nhw’n garedig os nad ydynt yn gwneud hyn!

 Gallwch lanlwytho manylion cymwysterau a hyfforddiant rydych wedi’u gwneud, gan gynnwys tystysgrifau, i dudalen eich proffil. Dim ond mudiadau sy’n gyfrifol am gyfleoedd gwirfoddoli yr ydych yn ymuno â nhw a all weld y wybodaeth yn eich proffil.

Gallwch adael adborth ar eich cyfleoedd gwirfoddoli, i roi gwybod i eraill sut hwyl cawsoch arni.

Gallwch gysylltu’ch proffil â’ch cyfrif Facebook neu Twitter ac yna gallwch bostio’n awtomatig pan fyddwch yn ymuno â chyfle newydd neu’n cofnodi oriau gwirfoddoli. Fel hyn gallwch roi’r diweddaraf i’ch ffrindiau ynglŷn â’r hyn rydych yn ei wneud.

Os ydych eisoes yn gwirfoddoli, efallai y bydd y mudiad rydych yn ei gefnogi yn eich annog i gofrestru ar y wefan newydd fel y gallant ei ddefnyddio i drefnu rotas, cyfathrebu â gwirfoddolwyr, rhoi a derbyn adborth ac olrhain oriau gwirfoddolwyr.

Mwynhewch!

Sut bynnag rydych yn defnyddio nodweddion newydd y wefan newydd hon, y peth pwysicaf yw’ch bod yn dod o hyd i gyfleoedd gwirfoddoli gwerth chweil a’ch bod yn mwynhau’r profiad.