#arweinyddiaeth

Ymunais â Sustrans Cymru fel Cyfarwyddwr Cenedlaethol fis Hydref 2016. Roedd y mudiad wedi gorfod lleihau o ran maint, a thra’r oedd ein gweithrediadau yn dal i fod yn ariannol hyfyw ac o fudd cymdeithasol, roedd yna deimlad ymysg rhai fod ein dyddiau gorau y tu ôl i ni, nid o’n blaenau. Canolbwyntiais ar dair blaenoriaeth yn fy nghynllun ar gyfer fy 12 mis cyntaf: 

Meddylfryd y mudiad – newid meddylfryd yr elusen o hiraeth i gyfleoedd

Codi ein proffil a’n dylanwad allanol

Twf 

Mae pob un o’r tri yn gyd-ddibynnol, ond yn ganolog i fy syniad i o ‘arweinyddiaeth entrepreneuraidd’ – yr hyn y mae Bwrsari Arweinyddiaeth Walter Dickie yn ceisio ei feithrin. 

I mi, mae arweinyddiaeth entrepreneuraidd yn ffordd o weithio yn gymaint ag y mae’n fath o unigolyn. Ei hanfod yw gweld angen am newid a meddwl am ffordd ymarferol o gyflawni’r newid hwnnw sy’n ariannol hyfyw ac (yn hanfodol i entrepreneuriaid cymdeithasol) yn rhoi buddion y tu hwnt i elw. 

Fe wnes i ddau beth gyda’r bwrsari. Defnyddiais yr arian i gofrestru â rhaglen Heriau Byd-eang Trafnidiaeth ym Mhrifysgol Rhydychen a threulio amser yn Nosbarth Meistr Copenhagenize Design Company. Rhoddodd hyn gyfle i mi edrych yn ddamcaniaethol ac yn ymarferol ar sut y gallwn alluogi pobl i ddewis dulliau mwy cynaliadwy o deithio o A i B, a dwi wedi trafod y ddwy agwedd hyn yn fy mlogiau blaenorol. 

(Darllenwch flogiau arall Steve ar ei brofiadau efo’r bwrsari: Ailfeddwl Entrepreneur; Cydweithio Ymarferol, Pan Foch yn Nenmarc)

Ond roedd y bwrsari hefyd yn gatalydd i wneud ychydig o waith allgyrsiol ar arweinyddiaeth. Dwi’n credu bod yr hen ystrydeb ‘mae’n bwysig treulio amser ar eich busnes yn ogystal ag yn eich busnes’ yn taro deuddeg, ac fe roddodd y bwrsari y cyfle i wneud hynny. 

Cafodd tri llyfr ddylanwad ar fy ffordd o feddwl (dau ohonynt yn llyfrau yr oeddwn wedi’u darllen o’r blaen). Mae ‘You’re in Charge, now what’ gan Neff & Citrin yn rhoi cyfarwyddyd ymarferol rhagorol ar arweinyddiaeth strategol; ac mae Alistair Campbell yn ‘Winners: And how they succeed’ yn dadansoddi strategaeth, arweinyddiaeth, tîmyddiaeth (teamship) a’r meddylfryd eich bod am ennill. Cyflwynodd cadeirydd WCVA Peter Davies fi i ‘How to Change the World, the essential guide for social sector leaders’ gan Craig Dearden-Phillips sy’n cynnwys cyfweliadau ag arweinwyr elusennau a mentrau cymdeithasol. 

Roedd araith Laura McAllister yn CCB WCVA yn 2017 hefyd wedi taro tant clir â mi, yn enwedig pan alwodd ar i arweinwyr yng Nghymru fod yn llai swil. Ac fe rannodd Sue Essex, cyn-weinidog yn llywodraeth Rhodri Morgan, ei phrofiad treiddgar â mi mewn digwyddiad a gyflwynais yn gynharach eleni gyda Capital Law o’r enw ‘Heads Up’. 

Mae sawl ffordd o dorri’r gacen hon, ond i mi hanfod hyn oll yw’r 11 wers ganlynol: 

Llunio gweledigaeth ac adrodd stori. Darluniwch weledigaeth o’r dyfodol. Diffiniwch y weledigaeth honno, sicrhewch mai chi sy’n berchen arni ac ailadroddwch hi, yn ddiddiwedd. Os nad ydych chi’n adrodd eich stori, bydd rhywun arall yn ei hadrodd, a fwy na thebyg nid dyna’r stori yr hoffech iddi gael ei hadrodd. 

Llunio uwchgynllun personol. Nid strategaeth eich mudiad yw hwn. Nid eich amcanion personol yw e’ hyd yn oed. Mae’n fynegiad o’ch agenda hirdymor chi. Yr hyn yr ydych chi am ei gyflawni yn eich rôl. Does neb yn dechrau swydd yn siarad am yr amser pan fyddant yn gadael, ond amser cyfyngedig sydd gan arweinwyr. Dylech werthfawrogi faint o amser sydd gennych, gwybod yr hyn yr ydych am ei wneud, a phryd y mae’r gwaith ar ben ac yn amser trosglwyddo i rywun arall. 

Byw’ch steil o arwain. Ni fyddai elusen dibyniaeth ar alcohol yn cynnal derbyniad diodydd mewn cynhadledd wleidyddol i drafod gosod isafswm pris ar alcohol, gan ei fod yn amlwg yn tanseilio ei chenhadaeth. Dylai’ch ymddygiad fel arweinydd fod yn gyson â’ch uwchgynllun personol. Eisiau arwain elusen sy’n rhoi’r egwyddor o gynnwys buddiolwyr wrth wraidd ei gwaith? Peidiwch â bod yn unben â drws eich swyddfa ynghau. Nid hanfod arweinyddiaeth go iawn yw bod yn chi’ch hun, heb ystyried neb arall. Ei hanfon yw bod y chi y mae pobl eraill o’ch cwmpas angen i chi fod. Byddwch yn barod i newid a gweithio y tu allan i’ch cynefin, gan arwain drwy esiampl. 

Creu lle i feddwl. Nid peth moethus yw hyn – mae’n hanfodol. Dyw’r arweinydd elusen sy’n ymffrostio wrth gwyno ‘Dwi’n rhy brysur’ ddim yn gwneud ei waith yn iawn. Eich cyfrifoldeb chi yw gweld safbwyntiau eraill, siarad â’ch buddiolwyr, gofyn cwestiynau, herio rhagdybiaethau, cwestiynu tystiolaeth, deall eich cyllidwyr, meddwl am y dyfodol. Gall byrddau cynghori ac ymddiriedolwyr eich cefnogi a’ch herio – ond dyw hynny ddim yn disodli creu’ch lle eich hun i feddwl. 

Gwahodd her – gwers gan Rhodri Morgan. Dylech fynd ati i annog y rheini o’ch cwmpas i’ch herio. Roedd y cyn-brif weinidog yn chwilio’n benodol am bobl a fyddai’n ei herio, yn ei wrthwynebu, yn dadlau ag ef. Mae’n ehangu’ch meddwl ac yn miniogi’ch dadl. Cofiwch ei bod yn bosib na chafodd staff eu hannog i wneud hyn o’r blaen, felly cefnogwch bobl i’ch herio. 

Cydweithio. Ond cydweithiwch yn dda. Dyw paned a chlonc ag elusen arall y mae ei chenhadaeth yn gorgyffwrdd yn fras ag un chi ddim yn cyfrif fel cydweithio. Cymerwch yr awenau a dod o hyd i bobl yr hoffech gydweithio â nhw. Ar ôl diffinio’ch gweledigaeth, gofynnwch i chi’ch hun pwy rydych ei angen i’ch helpu i’w gwireddu? Pwy sy’n rhannu’ch gweledigaeth? Dewch o hyd iddyn nhw, gweithiwch gyda nhw, ond parchwch nhw – peidiwch â’u defnyddio. Dylech dal brynu paned iddyn nhw. 

Adeiladu’ch tîm a thrin pobl â pharch. Peidiwch ag ymhel mewn mân-ryfela, na gwleidyddiaeth swyddfa. Peidiwch â gwneud pethau’n bersonol. Dylech feithrin eich tîm a’r bobl yr hoffech weithio gyda nhw. Datblygwch nhw. Cefnogwch nhw. Treuliwch amser gyda nhw. Rhaid cydnabod eich bod angen pobl ddawnus a chefnogaeth gan y rheini yr ydych yn eu harwain. Ond cofiwch mai’ch cyfrifoldeb chi yw delio gyda phobl na all wneud y gwaith neu sy’n gwrthod gwneud y gwaith. Derbyniwch hynny – dyna pam rydym ar gyflog uwch. 

Darllen. A darllen mwy. Ac yna darllen mwy fyth. Mae llyfr nodiadau yn llawn syniadau yn well na mewnflwch sydd wedi’i wagio o bob ebost. Yn Oxfam, roedd y cyfarwyddwyr gweithredol yn cael wythnos astudio gyda’i gilydd bob blwyddyn. Mae angen deall y gwahaniaeth rhwng yr hyn y mae angen i chi ei wybod, a’r hyn nad oes angen i chi ei wybod. Ni ellir ennill gwybodaeth a dod yn wybodus drwy dorri corneli. 

Deall eich cyd-destun. Meddyliwch am eich amgylchedd gweithredu allanol. Meddyliwch am fygythiadau a chyfleoedd. Dadansoddwch. Ni allwch ddarogan dyfodol eich mudiad, ond gallwch gynllunio ato. 

Peidio byth â chymryd dim byd yn ganiataol. Os oes gan eich elusen genhadaeth yn seiliedig ar eiriolaeth neu ymgyrch, peidiwch byth â chymryd yn ganiataol eich bod wedi ennill. Atgyfnerthwch eich safle yn gyson ac, ar yr un pryd, gwthiwch yr agenda ymhellach ymlaen. Cadarnhau’r hyn yr ydych eisoes wedi’i gyflawni yn ogystal â gwneud cynnydd pellach. 

Peidio byth ag anwybyddu’r manylion. Treuliwch amser ar y lefel gywir (gweledigaeth, strategaeth, tîm, proffil, arloesedd) a pheidiwch â chael eich sugno i mewn i’r mân bethau. Ond peidiwch byth bythoedd ag esgeuluso cydymffurfiaeth a’r gwaith beunyddiol allweddol. Y pethau bach a aiff o chwith y mae pobl yn sylwi arnynt ac a all eich brathu. Os arweinydd ydych chi ac nid rheolwr, sicrhewch fod gennych reolwyr da o’ch cwmpas. 

Steve Brooks yw enillydd Bwrsari Arweinyddiaeth Walter Dickie 2017, Cyfarwyddwr Cenedlaethol Sustrans Cymru ac mae’n trydar @stephenbrooksUK. Gallwch ddarllen y flog cyntaf yn y cyfres yma.

Beth yw rhai o’r heriau ariannol, gwleidyddol a rheoleiddiol sy’n wynebu arweinwyr cymdeithas sifil? 

Yn yr oes hon o newid, mae yna lawer iawn o ffactorau allanol sy’n creu heriau anrhagweladwy, cymhleth ac ansicr, ac mae’r ffactorau hyn ar gynnydd. 

Gall yr heriau hyn ddeillio o’r canlynol: 

Ansicrwydd gwleidyddol 

Mae’r ansicrwydd sy’n parhau ynghylch Brexit a’i effaith ar ein heconomi yn debygol iawn o gael effaith fawr ar y cyllid sydd ar gael i lawer o fudiadau cymdeithas sifil; gan gynnwys y rheini yng Nghymru. 

Bydd y rheini sydd wedi dibynnu’n helaeth ar gyllid yr UE yn ceisio amrywio eu ffrydiau incwm i ddisodli’r golled bosib mewn arian. O ganlyniad, mae’r amgylchedd cyllido’n mynd yn gynyddol gystadleuol, a all olygu bod mudiadau’n rhoi blaenoriaeth i godi arian ac yn canolbwyntio ar godi arian. 

Newid economaidd 

Mae llawer o fudiadau wedi gweld galw cynyddol am wasanaethau, ac yn rhagweld y bydd yn parhau i gynyddu. Mae hyn, ynghyd â diffyg cynnydd yn eu hincwm neu ostyngiad yn eu hincwm, wedi effeithio’n niweidiol ar arian wrth gefn elusennau. 

Bydd llai o arian wrth gefn yn gorfodi elusennau i benderfynu p’un ai i leihau eu gwasanaethau presennol neu ohirio buddsoddi yn eu strategaethau mwy hirdymor eu hunain. Gallai’r ddau gael effaith niweidiol ar ddyfodol ein sector yn wyneb y galw cynyddol a roddir arnom. 

Newidiadau yn yr amgylchedd rheoleiddiol 

Dros y blynyddoedd diwethaf rydym wedi gweld cynnydd yn nifer y deddfwriaethau, rheoliadau, codau ymarfer a safonau cydymffurfio yn y sector drwyddo draw. Mae gennym bellach Reoleiddiwr Codi Arian newydd, sawl Gweinidog newydd a newid wrth y llyw yn y Comisiwn Elusennau. Mae mwy o ofynion llywodraethu yn golygu mwy o gostau, a daw hyn ar adeg pan fo gan lawer o fudiadau lai o adnoddau ac arian, gan greu her gymhleth. 

Mae elusennau bychain yn enwedig wedi ei chael yn anodd mynd i’r afael â’r rheoliadau GDPR cymhleth er enghraifft; o ran deall yn union beth mae angen iddynt ei wneud, yn ogystal â meddu ar yr adnoddau i weithredu’r rheoliadau hyn yn eu helusennau. Fel arfer, mae mudiadau eisiau cydymffurfio ond mae’n her iddynt ddeall sut i gydymffurfio a ble i ddechrau, pan fo llwyth o alwadau a blaenoriaethau yn cystadlu yn erbyn ei gilydd. 

Modelau cyllido gwahanol 

Mae nifer y grantiau elusennol sydd ar gael yn lleihau ac mae’n mynd yn fwy cyffredin i’r rheini sy’n weddill fod â fframweithiau canlyniadau ynghlwm wrthynt, gan eu gwneud bron â bod yr un fath â chontractau mewn llawer o achosion. 

Gall contractau eu hunain ymddangos yn ddeniadol ond yn aml mae ganddynt amserlenni tymor byr, ychydig iawn o gyd-ddylunio a defnydd gwael o daliadau yn ôl canlyniadau. 

Sut mae heriau technoleg, pobl a ffydd y cyhoedd wedi cynyddu? 

Mae yna rai heriau, megis Brexit, nad oes gennym lawer o reolaeth neu ddim rheolaeth o gwbl dros eu heffaith, ond mae yna sawl her y gallwn ddewis eu croesawu fel sector gyda’n gilydd, neu o fewn ein mudiadau unigol, drwy ddiwylliant, arloesedd a’n perthynas â’r cyhoedd. 

Gall yr heriau hyn gynnwys: 

Technoleg 

Bydd dyfeisiadau newydd megis cadwyn bloc, deallusrwydd artiffisial a roboteg yn cael effaith ddofn ar ein cymdeithas, ein mudiadau a’n gweithlu, mewn ffyrdd nad ydym hyd yn oed yn ymwybodol ohonynt eto. 

Gall llawer o fudiadau wrthod rhai o’r newidiadau technolegol hyn am y tro, a bydd llawer yn gwneud hynny, am sawl rheswm megis: diffyg arian; diffyg sgiliau; diffyg amser.  Serch hynny, wrth i gymdeithas ddatblygu a derbyn y datblygiadau hyn, bydd y rheini nad ydynt yn croesawu’r newidiadau hyn nawr, neu nad ydynt yn cynllunio atynt, yn cael eu gadael ar ôl. 

Pobl 

Recriwtio staff a dal gafael arnynt yw un o’r materion sy’n peri’r pryder mwyaf i ni. 

Er nad yw hon yn her unigryw i gymdeithas sifil, mae ein ‘pwynt gwerthu unigryw’ blaenorol lle’r oedd ymroddiad i’r achos yn gallu gwneud iawn am gyflogau is, bellach yn cael ei erydu gan ymddangosiad busnesau a arweinir gan bwrpas a chenhedlaeth sy’n gynyddol agnostig tuag at y sector. Mae hyn wrth gwrs yn effeithio ar wirfoddoli hefyd, gan ei gwneud yn fwyfwy anodd recriwtio a chadw gwirfoddolwyr. 

Ffydd a hyder y cyhoedd yn amrywio 

Rydym yn gweithredu mewn amgylchedd lle mae ffydd y cyhoedd yn amrywio. Mae achosion gofidus diweddar ynglŷn â chodi arian a llywodraethu wedi cael effaith niweidiol ar farn pobl o elusennau. 

Mae newid cymdeithasol amlwg wedi bod yn y ffordd y mae’r cyhoedd yn ystyried “sefydliadau”; o’r blaen roedd ymddiriedaeth yn cael ei chymryd yn ganiataol. 

A oes cyfleoedd o’n blaenau? 

Gall yr oes hon o newid ymddangos fel pe bai’n rhoi mwy o heriau i arweinwyr nag erioed o’r blaen. 

Serch hynny, nid yw pethau’n ddrwg i gyd. Yn wyneb cymhlethdod ac ansicrwydd o’r fath, mae yna sawl cyfle cyffrous y gall arweinwyr cymdeithas sifil ddechrau eu hystyried o ganlyniad. 

Ymysg y rhain y mae: 

Pwyslais o’r newydd ar ffocws 

Mae llai o adnoddau yn golygu bod angen i ni ganolbwyntio’n fwy nag erioed ar y gweithgareddau sy’n gwneud y gwahaniaeth mwyaf ac sy’n cael yr effaith fwyaf. 

Mae llai o adnoddau hefyd yn golygu angen cynyddol i gydweithio, amrywio a dod o hyd i ddulliau blaengar newydd. 

Pwyslais o’r newydd ar yr ardal leol 

Wrth i’r wladwriaeth encilio o ddarparu gwasanaethau cyhoeddus, mae’n ymddangos yn debygol y bydd pobl yn troi at y gwasanaethau lleol o’u cwmpas i gael y cymorth mae arnynt ei angen. 

Hefyd, mewn byd mawr sy’n cael ei globaleiddio, mae angen cynyddol ar bobl i deimlo bod ganddynt wreiddiau yn eu cymuned leol. 

Mae cyfle yma hefyd i elusennau lleol bwysleisio eu gwreiddiau a’u perthnasedd lleol ym mroydd eu cefnogwyr. Mae rhoi lle amlwg i’r Gymraeg a chefnogi diwylliant Cymru yn gyfle arall i fudiadau sydd ar waith yma. 

Cyfle i fanteisio ar dechnoleg 

Mae modd defnyddio technoleg i arwain ffyrdd mwy holistaidd o wasanaethu buddiolwyr. Gall fod yn gosteffeithiol a helpu gwasanaethau’ch elusen i fod yn fwy hygyrch i wahanol gynulleidfaoedd a chenedlaethau. Yn ogystal â chymryd drosodd llawer o’r agweddau di-wobr ar waith, gall technoleg roi mwy o amser i bobl ar gyfer gweithgareddau creadigol a rhyngbersonol. 

Y cyfle i ddarparu “gwrthgyffur” i dechnoleg 

Un ymateb i dechnoleg sy’n datblygu’n gyflym yw mwy o duedd i werthfawrogi rhywbeth symlach – rhywbeth sy’n teimlo’n lleol, yn analog, neu’n ddynol. 

Gall elusennau gynnig ‘lle i enaid gael llonydd’ er mwyn i bobl gofio’r ddynoliaeth rydym yn ei rhannu a gweithredu arni – gyda’u ffonau wedi’u diffodd. 

Wyth syniad i ni arwain ein mudiadau drwy’r oes hon o newid cymhleth 

Croesawu amrywiaeth a chydraddoldeb, ac arweinyddiaeth sy’n cael ei llywio gan werthoedd. Gyrrwch yr agenda ar gyfer newid yn ei blaen. 

Hybu datrysiadau digidol ar lefel arweinwyr a’r Bwrdd, ac integreiddio technoleg ddigidol yn eich mudiad drwyddo draw. 

Mae llywodraethu yn sicr o dan y chwyddwydr ar hyn o bryd ac mae llywodraethu da wrth wraidd unrhyw fudiad effeithiol. 

Cynhyrchu strategaethau ymatebol: profwch, addaswch a dysgwch. Symudwch i ffwrdd oddi wrth fodelau strategaethau traddodiadol. 

Parhau i edrych tuag allan a gwrthsefyll y dyhead i droi’n fewnblyg, ni waeth pa mor heriol y gall pethau fod ar adegau. 

Rhaid bod yn hyblyg ac yn agored. Dylid croesawu newid a newid o’r naill genhedlaeth i’r llall e.e. cenhedlaeth y mileniwm, cenhedlaeth Z. 

Helpu i newid canfyddiadau. Dylai’r sector ailystyried costau craidd fel buddsoddiad hirdymor sy’n hwyluso arloesi a datblygu. 

Buddsoddi ynoch chi’ch hun fel arweinydd, ac yn eich timau, i feithrin cydnerthedd.  

 Sut y gall ACEVO helpu arweinwyr cymdeithas sifil i arwain yn llwyddiannus yn yr oes hon o newid? 

Mae angen i arweinwyr cymdeithas sifil arwain mewn ffordd wahanol i sicrhau y gallwn ddelio gyda beth bynnag sy’n cael ei daflu atom. Mae gennym rinweddau sy’n ein rhoi ar y blaen wrth addasu i’r galwadau newydd hyn – hyblygrwydd, cydnerthedd, angerdd ac ymroddiad. 

I aros ynddi mewn amgylchedd sy’n newid drwy’r amser, rhaid i arweinwyr cymdeithas sifil ddatblygu a dysgu sgiliau newydd yn barhaus, helpu eraill i dyfu a newid eu hymddygiad. Gall ACEVO eich helpu. Mae’n elusen ei hun ac mae ACEVO yn buddsoddi yn arweinwyr cymdeithas sifil – boed hynny drwy annog arweinwyr i’w cefnogi ei gilydd a rhannu arfer da, drwy gynnig cyfleoedd i ddatblygu’ch arweinyddiaeth, neu drwy atgyfnerthu iechyd meddwl a chydnerthedd arweinwyr. Mae arweinyddiaeth dda mewn cyfnod cythryblus yn dibynnu ar eich perthynas ag eraill, cysylltiadau, diffuantrwydd, twf, ymroddiad, dibynadwyedd a’r dyhead i wella; mae’n deillio o’r pen yn ogystal ag o’r galon. 

Does dim llawer y gallwn ei wneud ynglŷn â natur gyfnewidiol, ansicrwydd, cymhlethdod nag amwysedd y byd sydd ohoni – ond drwy arwain yn wahanol, arwain yn ddigidol ac arwain i gael mwy o effaith, gallwn fod yn barod amdani.

Diben ACEVO yw helpu arweinwyr cymdeithas sifil i wneud y gwahaniaeth mwyaf posib. Mae’n ysbrydoli ac yn cefnogi rhwydwaith o dros 1,000 o arweinwyr yng Nghymru a ledled Prydain, gan ddarparu cysylltiadau, eiriolaeth a sgiliau gwerthfawr iddynt. I gael gwybod mwy ewch i www.acevo.org.uk 

Mae WCVA wedi ailagor Bwrsari Arweinyddiaeth Walter Dickie yn ddiweddar. Nod y Bwrsari yw helpu arweinwyr yn y trydydd sector i ddatblygu eu sgiliau arwain entrepreneuraidd. Ewch ar y wefan i gael gwybod sut i ymgeisio.

Bu Walter yn arwain Lloyds TSB yng Nghymru am sawl blwyddyn ac roedd yn ymwneud yn helaeth â sefydliad elusennol y banc. Roedd Walter yn ymddiriedolwr i WCVA a chwaraeodd ran ganolog yn sefydlu cronfeydd buddsoddi i fentrau cymdeithasol. Bu farw Walter yn 2017, ond i nodi ei gyfraniad at fywyd cyhoeddus, sefydlwyd bwrsari i gynorthwyo arweinwyr yn y trydydd sector i ddatblygu eu sgiliau arwain entrepreneuraidd eu hunain. 

(Darllenwch flogiau arall Steve ar ei brofiadau efo’r bwrsari: Cydweithio Ymarferol, Pan Foch yn Nenmarc; Gwaddol Walter Dickie: helpu mentrau dielw i ffynnu)

Wrth ddarllen mwy am Walter Dickie a’r bwrsari er cof amdano, newidiodd y ffordd yr wyf yn meddwl am arweinyddiaeth entrepreneuraidd. Mae’n cynnwys unigolyn sy’n gweithio er-elw, ond hefyd unigolion fel fi sy’n arwain mudiadau dielw. 

Mae arweinyddiaeth entrepreneuraidd yn ffordd o weithio, yn ogystal ag yn fath o unigolyn. Mae’n ffordd o feddwl. Mae’n golygu gweld angen am newid a chynnig ateb ymarferol sy’n ariannol hyfyw ac (yn hanfodol i entrepreneuriaid cymdeithasol) o fudd y tu hwnt i elw. 

‘Wrth ddarllen mwy am Walter Dickie a’r bwrsari er cof amdano, newidiodd y ffordd yr wyf yn meddwl am arweinyddiaeth entrepreneuraidd...’

Pan ymgeisiais am y bwrsari, doedd dim llawer o amser wedi bod ers i mi ddechrau fel Cyfarwyddwr Cenedlaethol Sustrans Cymru. O ran yr amgylchedd allanol, roeddwn yn gwybod yn union beth oedd angen newid. Mae Cymru’n gaeth i’r car. Mae’r ffordd yr ydym wedi dylunio ein trefi a’n dinasoedd yn golygu mai’r car sy’n tra-arglwyddiaethu, a gyda mwy nag erioed o foduron ar y ffordd a’r rhan fwyaf o deithiau byrion yn dal i gael eu gwneud yn y car, mae’r dasg o’n blaenau yn fawr. Mae llawer i’w wneud, ond mae mynd i’r afael â’r daith i’r ysgol a’r gwaith yn ddau gyfle amlwg. Ac eto, er gwaethaf deddfwriaeth dda megis y Ddeddf Teithio Llesol a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, mae Cymru’n dal i sgrialu i lawr ffordd beryglus.  

Mae ‘bwlch darparu’ yn bodoli, sef bwlch rhwng polisi cenedlaethol a'r gwaith ymarferol o'i ddarparu yn lleol, ac mae hon yn broblem yn y mwyafrif o sectorau yng Nghymru. Roedd y Farwnes Thatcher yn adnabyddus am roi pryd o dafod i weision sifil annelwig pan fyddai eu nodiadau cynghori a’u hargymhellion yn methu â phontio’r ‘bwlch darparu’ hwnnw. Yn ei lyfr ‘Winners’ mae Alistair Campbell yn disgrifio’r cyn brif weinidog yn rhybuddio swyddogion; ‘don’t tell me the ‘what’, I know the ‘what’. Tell me the ‘how’!’ 

Yn hynny o beth, roedd y Farwnes Thatcher yn llygad ei lle. Gallwn ni gyd weld beth sydd angen digwydd. Mae gwneud iddo ddigwydd yn rhywbeth arall.

Roeddwn wrth fy modd o ennill y bwrsari ac o’r cyfle i fynd i Gyfarfod Blynyddol WCVA yn Llandudno i gasglu’r wobr a chwrdd â theulu Walter, a chlywed am ei fywyd a’i frwdfrydedd dros deithio a chynaliadwyedd. Yn y Cyfarfod, traddodwyd y brif araith gan yr Athro Laura McAllister a soniodd am beryglon arweinyddiaeth ‘ddof’. Rhybuddiodd fod arweinyddiaeth ddof – peidio â herio pethau fel y maent – yn arbennig o beryglus mewn gwlad fechan fel Cymru, a siaradodd am y cyfrifoldeb arbennig sydd ar bob arweinydd yn y trydydd sector i’w herio eu hunain ac eraill yn fwy. 

A minnau wedi fy ysbrydoli gan Laura (a Thatcher!) defnyddiais y bwrsari i ddatblygu fy syniadau fy hun ar sut i bontio’r ‘bwlch darparu’. Roedd arna’i eisiau ymchwilio’n fanylach i’r problemau sy’n wynebu cymdeithas wrth deithio o A i B, ystyried perthynas trafnidiaeth â materion eraill megis tai, iechyd cyhoeddus a chyflogaeth, ac edrych ar y ffordd yr oedd gwledydd eraill yn newid pethau ar lefel ymarferol iawn. 

Felly, ddiwedd y llynedd, es i ati i ymrestru ar y cwrs Heriau Byd-eang Trafnidiaeth ym Mhrifysgol Rhydychen, ac yn gynharach eleni cymerais ran yn y Copenhagenize Master Class ar ddylunio trefol. Yn y blog nesaf, edrychaf ar rai o’r gwersi o Brifysgol Rhydychen ac amlinellaf y ffordd y mae Denmarc wedi chwyldroi’r ffordd y mae ei dinasyddion yn teithio. Yn olaf, trafodaf sut mae’r bwrsari wedi newid fy ffordd o weithio. 

Steve Brooks yw enillydd Bwrsari Arweinyddiaeth Walter Dickie 2017, Cyfarwyddwr Cenedlaethol Sustrans Cymru ac mae’n trydar @stephenbrooksUK. Darllenwch ei flog nesaf yma.