#decrecemento

Proxección a curto prazo (2024)

O Instituto Galego de Estatística (IGE) ven de facer pública este venres a súa proxección a curto prazo da evolución da poboación de Galicia. A previsión, para o conxunto do país, é dunha diminución da poboación arredor dun 5%, unha perda de 134.813 habitantes, como se desaparecesen en dez anos os concellos de Santiago de Compostela, Ames, Touro e O Pino. Esta…

A proposta do decrecemento pretende instaurar unha nova lóxica que sitúe no seu núcleo unha vida mellor, con menos traballo e con menos consumo. Trátase dun proxecto político que aspira a unha sociedade autónoma e aforradora, cuxos obxectivos principais sexan a procura da harmonía coa natureza, o cambio no noso xeito de percibir o mundo, a reforma do aparato produtivo e das relacións sociais, a relocalización e a sustentabilidade da produción e dos servizos (na busca da autosuficiencia alimentaria, económica e financeira), a moderación da produción, do consumo e tamén do tempo de traballo (para compartilo e fomentar as virtudes cívicas e o lecer non mercantilizado), a reutilización e a reciclaxe dos bens, así como a redistribución da riqueza.

Formulada deste xeito, a proposta do decrecemento podería inscribirse perfectamente dentro da tradición socialdemócrata, na medida en que non é propiamente revolucionaria –con independencia de que haxa autores (como Taibo, entre nós) que lle atribúen esta condición–, aínda que si contraria á ideoloxía capitalista do crecemento material ilimitado. Neste sentido, o decrecemento avoga pola regulación e o control democráticos dun sistema que é tendencialmente (auto)destrutivo na medida en que se rexe pola procura miope do beneficio inmediato. Se a economía debe estar ao servizo do ser humano –e non á inversa–, debe ser a política –e non o mercado– a que tome as decisións estratéxicas. Non é este acaso un postulado socialdemócrata?

Porén, é basicamente no campo situado á esquerda da socialdemocracia onde a proposta do decrecemento atopa a súa audiencia. Isto pode deberse, por unha banda, a que, sobre todo na actual conxuntura de crise e de absoluto dominio do discurso neoliberal, un programa inspirado nestas ideas sería inmediatamente cualificado de excéntrico, pouco serio e mesmo insolidario, coa conseguinte perspectiva dun empeoramento dos resultados electorais. Pénsese, sen ir máis lonxe, na previsíbel reacción dos sindicatos, cuxas posicións responden á lóxica do crecemento. Por outra banda, a deriva ideolóxica da socialdemocracia desde o último cuarto do século XX non parece casar cunha proposta como a do decrecemento, que volve facer explícita a desconfianza cara ao sistema capitalista e amola as actuais elites partidarias socialdemócratas, que, elas tamén, asumen o groso dos principios neoliberais. Pero a aversión ao decrecemento tamén se localiza nas posicións socialdemócratas máis avanzadas. Así, Vicenç Navarro sostén que os autores que defenden esta proposta teñen unha visión reducionista do crecemento; de modo que non se trataría tanto de oporse ao crecemento sen máis –xa que este non é intrinsecamente negativo–, senón de fomentar politicamente un tipo determinado de crecemento: aquel que responde ás necesidades das persoas e non ás do capital.

Sexa como for, é significativo que a socialdemocracia apenas se ocupe de estudar e debater a controvertida proposta do decrecemento. A convulsa traxectoria deste segmento da esquerda nos últimos decenios, que se plasma no esquecemento dunha parte substancial do seu acervo histórico máis brillante, lévao a deixar este complexísimo debate estratéxico case exclusivamente nas mans doutras opcións. Porén, hai unha pregunta para a que haberá que atopar unha resposta nos próximos anos: como pode o noso sistema económico abandonar o dogma do crecemento permanente, e como debe abordarse politicamente este proceso sen idealizar os modelos preindustriais e caer nas tentacións localistas? Este é un enorme desafío para o que a socialdemocracia debería prepararse canto antes. Ou prefire seguir fóra de xogo?

Referencias:

Casal Lodeiro, Manuel, “Que propoñen facer as distintas candidaturas co ‘Peak Oil’?”, Praza Pública, 19 de maio de 2014.

Latouche, Serge, Pequeño tratado del decrecimiento sereno, Barcelona, Icaria, Colección Más Madera, 72, 2009.

Navarro, Vicenç, http://www.vnavarro.org/ (v., por exemplo, “El movimiento ecologista y la defensa del decrecimiento”, “Ivan Illich, Serge Latouche, el decrecimiento y el movimiento ecologista” e “Los errores de las tesis del decrecimiento económico”).

Ridoux, Nicolas, Menos es más. Introducción a la filosofía del decrecimiento (pról. de Jean-Claude Besson-Girard e trad. española de Joana Marcader), Barcelona, Los libros del lince, Colección El rojo y el negro, 3, 2009.

The Royal Society, People and the planet, London, 2012.

Taibo Arias, Carlos, En defensa del decrecimiento. Sobre capitalismo, crisis y barbarie, Madrid, Los Libros de la Catarata, 297, 2009.

A proposta do decrecemento pretende instaurar unha nova lóxica que sitúe no seu núcleo unha vida mellor, con menos traballo e con menos consumo. Trátase dun proxecto político que aspira a unha sociedade autónoma e aforradora, cuxos obxectivos principais sexan a procura da harmonía coa natureza, o cambio no noso xeito de percibir o mundo, a reforma do aparato produtivo e das relacións sociais, a relocalización e a sustentabilidade da produción e dos servizos (na busca da autosuficiencia alimentaria, económica e financeira), a moderación da produción, do consumo e tamén do tempo de traballo (para compartilo e fomentar as virtudes cívicas e o lecer non mercantilizado), a reutilización e a reciclaxe dos bens, así como a redistribución da riqueza.

Formulada deste xeito, a proposta do decrecemento podería inscribirse perfectamente dentro da tradición socialdemócrata, na medida en que non é propiamente revolucionaria –con independencia de que haxa autores (como Taibo, entre nós) que lle atribúen esta condición–, aínda que si contraria á ideoloxía capitalista do crecemento material ilimitado. Neste sentido, o decrecemento avoga pola regulación e o control democráticos dun sistema que é tendencialmente (auto)destrutivo na medida en que se rexe pola procura miope do beneficio inmediato. Se a economía debe estar ao servizo do ser humano –e non á inversa–, debe ser a política –e non o mercado– a que tome as decisións estratéxicas. Non é este acaso un postulado socialdemócrata?

Porén, é basicamente no campo situado á esquerda da socialdemocracia onde a proposta do decrecemento atopa a súa audiencia. Isto pode deberse, por unha banda, a que, sobre todo na actual conxuntura de crise e de absoluto dominio do discurso neoliberal, un programa inspirado nestas ideas sería inmediatamente cualificado de excéntrico, pouco serio e mesmo insolidario, coa conseguinte perspectiva dun empeoramento dos resultados electorais. Pénsese, sen ir máis lonxe, na previsíbel reacción dos sindicatos, cuxas posicións responden á lóxica do crecemento. Por outra banda, a deriva ideolóxica da socialdemocracia desde o último cuarto do século XX non parece casar cunha proposta como a do decrecemento, que volve facer explícita a desconfianza cara ao sistema capitalista e amola as actuais elites partidarias socialdemócratas, que, elas tamén, asumen o groso dos principios neoliberais. Pero a aversión ao decrecemento tamén se localiza nas posicións socialdemócratas máis avanzadas. Así, Vicenç Navarro sostén que os autores que defenden esta proposta teñen unha visión reducionista do crecemento; de modo que non se trataría tanto de oporse ao crecemento sen máis –xa que este non é intrinsecamente negativo–, senón de fomentar politicamente un tipo determinado de crecemento: aquel que responde ás necesidades das persoas e non ás do capital.

Sexa como for, é significativo que a socialdemocracia apenas se ocupe de estudar e debater a controvertida proposta do decrecemento. A convulsa traxectoria deste segmento da esquerda nos últimos decenios, que se plasma no esquecemento dunha parte substancial do seu acervo histórico máis brillante, lévao a deixar este complexísimo debate estratéxico case exclusivamente nas mans doutras opcións. Porén, hai unha pregunta para a que haberá que atopar unha resposta nos próximos anos: como pode o noso sistema económico abandonar o dogma do crecemento permanente, e como debe abordarse politicamente este proceso sen idealizar os modelos preindustriais e caer nas tentacións localistas? Este é un enorme desafío para o que a socialdemocracia debería prepararse canto antes. Ou prefire seguir fóra de xogo?

Referencias:

Casal Lodeiro, Manuel, “Que propoñen facer as distintas candidaturas co ‘Peak Oil’?”, Praza Pública, 19 de maio de 2014.

Latouche, Serge, Pequeño tratado del decrecimiento sereno, Barcelona, Icaria, Colección Más Madera, 72, 2009.

Navarro, Vicenç, http://www.vnavarro.org/ (v., por exemplo, “El movimiento ecologista y la defensa del decrecimiento”, “Ivan Illich, Serge Latouche, el decrecimiento y el movimiento ecologista” e “Los errores de las tesis del decrecimiento económico”).

Ridoux, Nicolas, Menos es más. Introducción a la filosofía del decrecimiento (pról. de Jean-Claude Besson-Girard e trad. española de Joana Marcader), Barcelona, Los libros del lince, Colección El rojo y el negro, 3, 2009.

The Royal Society, People and the planet, London, 2012.

Taibo Arias, Carlos, En defensa del decrecimiento. Sobre capitalismo, crisis y barbarie, Madrid, Los Libros de la Catarata, 297, 2009.

A Terra dispón de recursos limitados. As principais materias primas enerxéticas están a esgotarse. Sábese que o petróleo non é infinito, e os custos da súa extracción aumentan. Pode a economía, neste contexto, medrar indefinidamente? A fe que depositamos no crecemento infinito é compatíbel coa realidade dun mundo finito? E o cambio climático non nos sitúa ante a necesidade de revisarmos o uso que facemos das fontes de enerxía, así como as nosas prácticas comerciais e mais as nosas políticas de transporte e de urbanismo? Cara a onde nos conduce o desenvolvemento, mesmo o chamado sostíbel, se o mundo ten límites pero nós consumimos recursos a esgalla, moi por riba do que permite o noso capital natural? Non será cara a recesión, o caos, a barbarie, o suicidio colectivo, a liquidación do planeta?

As respostas a estas preguntas semellan desembocar, segundo os autores que defenden a proposta do decrecemento, nunha mesma conclusión: a nosa produción e mais o noso consumo superan a capacidade de recuperación da biosfera e deben reducirse drasticamente. Transformamos os recursos en refugallos máis rapidamente do que a natureza tarda en transformar eses refugallos en novos recursos. Seguirmos polo camiño irracional do crecemento ilimitado conduce o noso contorno e a civilización directamente ao desastre. O noso modo de vida ten que mudar porque xa non semella poder basearse sobre a lóxica do crecemento sistemático. E entón xorden novas preguntas. Pode o capitalismo ofrecer por si mesmo unha solución? E van resolverse os problemas unicamente cunha maior eficiencia no uso dos recursos?

Consciente do perigo que encerra a orde capitalista, que coloca o control dos recursos nas mans dunha minoría privilexiada e pode levar o planeta e a especie humana á extinción, a proposta do decrecemento cuestiona o sobreconsumo occidental e aposta pola relocalización da actividade económica –primando o ámbito local fronte ao global–, a redución das infraestruturas produtivas, administrativas e de transporte, a redistribución do traballo e a adaptación á baixa do horario laboral –traballar menos e dun xeito máis humano–, a frugalidade, a simplicidade e a sobriedade –é dicir, a diminución racional e responsábel do consumo material e enerxético– e mais a potenciación da vida social mediante o incremento do tempo dispoñíbel para o individuo, para a familia e para a comunidade. O decrecemento facilitaría e incentivaría o compromiso político da cidadanía –sobre todo no nivel local–, desactivando de paso a influencia excesiva dos expertos e dos grupos privados.

A Terra dispón de recursos limitados. As principais materias primas enerxéticas están a esgotarse. Sábese que o petróleo non é infinito, e os custos da súa extracción aumentan. Pode a economía, neste contexto, medrar indefinidamente? A fe que depositamos no crecemento infinito é compatíbel coa realidade dun mundo finito? E o cambio climático non nos sitúa ante a necesidade de revisarmos o uso que facemos das fontes de enerxía, así como as nosas prácticas comerciais e mais as nosas políticas de transporte e de urbanismo? Cara a onde nos conduce o desenvolvemento, mesmo o chamado sostíbel, se o mundo ten límites pero nós consumimos recursos a esgalla, moi por riba do que permite o noso capital natural? Non será cara a recesión, o caos, a barbarie, o suicidio colectivo, a liquidación do planeta?

As respostas a estas preguntas semellan desembocar, segundo os autores que defenden a proposta do decrecemento, nunha mesma conclusión: a nosa produción e mais o noso consumo superan a capacidade de recuperación da biosfera e deben reducirse drasticamente. Transformamos os recursos en refugallos máis rapidamente do que a natureza tarda en transformar eses refugallos en novos recursos. Seguirmos polo camiño irracional do crecemento ilimitado conduce o noso contorno e a civilización directamente ao desastre. O noso modo de vida ten que mudar porque xa non semella poder basearse sobre a lóxica do crecemento sistemático. E entón xorden novas preguntas. Pode o capitalismo ofrecer por si mesmo unha solución? E van resolverse os problemas unicamente cunha maior eficiencia no uso dos recursos?

Consciente do perigo que encerra a orde capitalista, que coloca o control dos recursos nas mans dunha minoría privilexiada e pode levar o planeta e a especie humana á extinción, a proposta do decrecemento cuestiona o sobreconsumo occidental e aposta pola relocalización da actividade económica –primando o ámbito local fronte ao global–, a redución das infraestruturas produtivas, administrativas e de transporte, a redistribución do traballo e a adaptación á baixa do horario laboral –traballar menos e dun xeito máis humano–, a frugalidade, a simplicidade e a sobriedade –é dicir, a diminución racional e responsábel do consumo material e enerxético– e mais a potenciación da vida social mediante o incremento do tempo dispoñíbel para o individuo, para a familia e para a comunidade. O decrecemento facilitaría e incentivaría o compromiso político da cidadanía –sobre todo no nivel local–, desactivando de paso a influencia excesiva dos expertos e dos grupos privados.