Beperkte Toetsing door TIB en CTIVD
In de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV) is vastgelegd dat er zowel vooraf, tijdens als achteraf een onafhankelijke toetsing op rechtmatigheid plaats vindt. De toetsing van onderzoeken door de AIVD wordt uitgevoerd door de minister van Binnenlandse Zaken en twee onafhankelijke toezichthouders.
In de Wiv 2017 staat dat er vooraf een controle moet plaatsvinden. Dit is een taak van de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB). Deze commissie bestaat uit drie leden. De TIB toetst vooraf verzoeken van de AIVD om een bijzondere bevoegdheid te kunnen gebruiken. Het oordeel van de TIB is bindend.
De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten (CTIVD) controleert het werk van de AIVD. Dit was reeds het geval in de WIV van 2002. De commissie bestaat uit drie leden en een secretaris. De CTIVD kijkt tijdens en na het afronden van een onderzoek naar de rechtmatigheid van het werk van de AIVD. De commissie rapporteert via de minister aan de Tweede Kamer (het openbare deel) en aan de commissie Stiekem (het geheime deel).
Toetsing op rechtmatigheid
De opdracht van de commissies is beperkt tot toetsing op rechtmatigheid. Dit betekent dat de TIB en CTIVD controleren dat de diensten zich aan de wet houden. De WIV is instrumenteel voor het toetsen van onderzoeken. In de nieuwe wet staan vele nieuwe bevoegdheden voor de AIVD en MIVD. De commissies controleren of de diensten zich houden aan deze bevoegdheden en niet hun boekje te buiten gaan.
De commissies houden geen toezicht op de inhoud van de onderzoeken, alleen op de wettelijke rechtmatigheid. Als het volgens de wet toegestaan is een bepaald onderzoek te starten, zoals het aftappen van een gehele wijk, of het uitleveren van data aan een buitenlandse dienst, dan kunnen de commissies daartegen geen bezwaar maken. Pas als de diensten onrechtmatig handelen, buiten de kaders van de WIV, mogen de commissies in actie komen.
Beide commissies hebben geen bevoegdheid te toetsten op inhoudelijke gronden of op doelmatigheid.