#archined

De Schatkist van Tchoban Onlangs opende in Berlijn het Museum für Architecturzeichnung. Madelief ter Braak sprak met de initiatiefnemer en ontwerper van het museum, architect-verzamelaar Sergei Tchoban.

Geheime tekens sieren de gevel, alsof ze eeuwen geleden met een een gigantische kroontjespen in het beton zijn gekrast. Maar het Berlijnse Museum für Architekturzeichnung is net nieuw. Hoewel een publiek gebouw oogt het even toegankelijk als een graftombe van de oude Egyptenaren. Hermetisch afgesloten voor schadelijke invloeden van buitenaf: lucht, licht en vochtigheid. Verdiepingen lijken te verschuiven en te verspringen en lokken zo eventuele grafrovers in de val. Dit is de schatkist waarin architect en verzamelaar Sergei Tchoban(1962) zijn schatten bewaart.  Zoekend naar een ingang verwacht je stiekem een verzegelde deur. Die ontbreekt, maar in de entreehal hangt wel een onmoderne gewijde sfeer. Boekenkasten van Amerikaans walnotenhout tot aan het plafond, lichten die in spiegels worden weerkaatst en weer die hiërogliefachtige tekens. De associatie met een Kunst-und-Wunderkammerdringt zich even op, maar daarmee wordt de private collectie van Sergei Tchoban tekort gedaan. Meer dan 500 tekeningen verzamelde de van oorsprong Russische architect, waaronder een zeldzame aquarel van Piranesi en meesterwerken van Matthëus Daniel Pöppelmann, Leo von Klenze, Hermann Giesler en Boris Iofan [Lees verder]

op Archined.nl met Marten Dashorst

Geheel toevallig(?) gelijktijdig met de wereldwijde release van de nieuwste Grand Theft Auto, waar gamers met smart lang op hebben gewacht, organiseerde V2, het Rotterdamse instituut voor instabiele media, vrijdag 2 mei Space Time Play: gaming in urban space.

De titel verwees naar het gelijknamige in 2007 verschenen boek waarin de architecten Friedrich von Borries en Steffen P. Waltz samen met gameontwerper Matthias Böttger een poging hebben gedaan de huidige symbiose tussen architectuur en computerspel samen te vatten door middel van voorbeelden, essays en kritieken. De centrale vraag was: wat kan een game-designer leren van architectuur en wat kan een architect voor nieuwe inzichten opdoen bij een kijkje in de game-keuken?

De avond ging van start met een veredelde boekpresentatie door twee van de drie auteurs. Helaas was er in de presentatie geen sprake van een kritische positie ten aanzien van de overigens terechte constatering dat fysieke en virtuele ruimtes steeds vaker leentjebuur bij elkaar spelen. De toeschouwer kreeg slechts een korte, veelal chaotische opeenstapeling van anekdotes over computerspellen door de jaren. Aan het eind kwam nog snel een aantal architectonische projecten voorbij, waaronder Kaisersrot (ETH Zurich en KCAP), waar een stedenbouwkundig plan zich ontwikkeld door middel van algoritmes die statistische data verwerken, en natuurlijk MVRDV's Spacefighter. Frappant detail was dat deze programma’s, een van de eerste pogingen om architectuur en computerprogramma's echt samen te laten werken, door de heren auteurs niet helemaal begrepen werd. 'We don't understand it, but it looks nice.'

De volgende presentatie werd gegeven door Matt Adams van het Engelse Blast Theory, een kunstenaarscollectief dat zich met name richt op nieuwe media. Een met veel marxistische retoriek doorspekt betoog over de onjuistheid van de termUser Generated Content (YouTube, Flickr), de bijkans heilige graal van de tweede internetrevolutie, leidde aanvankelijk tot onbegrijpelijke blikken in de zaal. Het feit dat mensen in dit systeem alleen maar gebruikers zijn en juist geen kritische gebruikers, werd door Adams als mechanistisch en eenzijdig beschreven. In plaats hiervan stelde Adams Collectively Created Contribution voor, een meer waardige term die van het web een waardig open civiel uitwisselingsplatform zou moeten maken. Ondertussen blijft natuurlijk 90% van Youtube prut. De retoriek daargelaten, leverde Blast Theory wel een spel af dat haar gebruikers echt beroerde en hen op een oprecht emotioneel en persoonlijk niveau het spel laat spelen. Adams vertelde over Rider Spoke, waarbij fietsers door middel van een stem via hun headsets door de nacht worden geleid en boodschappen in kunnen spreken die aan een locatie gebonden zijn. De stem stelt vragen, en de spelers doen bekentenissen. Bijzonder is dat hoewel de spelers in de tijd gescheiden zijn, ze in de ruimte weer samenkomen. Dit betekent dat een fietser boodschappen en bekentenissen kan ontsluiten van andere spelers die dagen of weken eerder op dezelfde plek waren. Je luistert dus andermans bekentenissen en verhalen af. De 'gebruikers' creëren zo hun eigen bijdrages en krijgen hierdoor een diepe betrokkenheid met het spel.

Mary Flanagan, kunstenares en docent aan Hunter College in New York, gaf vervolgens een presentatie van werk van haar en anderen, waarin vooral de activistische kant van gaming, space and social intervention centraal staat. Zo liet ze een project van Wafaa Bilal zien. Deze in Irak geboren kunstenaar heeft zich een maand lang opgesloten in een winkel in Chicago, met als doel duidelijk te maken dat het leven in Baghdad gaat over het niet buiten kunnen zijn door de constante dreiging van een aanslag op je leven. Bilal had in zijn 'eigen' Baghdad, dat hijdomestic tension noemde, een paintballgeweer neergezet, dat via het internet te bedienen was. Over de periode van een maand zijn er circa 60.000 paintballs op hem afgeschoten. Terwijl internetters zich afvroegen of er ook een beloning op een voltreffer was, ontstond er strijd op internet tussen groepen die opzettelijk de paintball-gun controller bemachtigden om niet op Bilal te schieten en schutters die geen verschil zagen tussen schieten op een Irakees in het echt en in een first-person-shooter-game.

Voor Flanagan was dit juist het interessante van computerspellen: de constante herpositionering van toeschouwer, slachtoffer en dader. Haar kritische noot was echter, zoals al bleek uit de online reacties op Bilal's project, dat gamers nog te vaak zich louter op game-technische elementen toeleggen, en zich niet druk maken over de achterliggende gedachtes, processen en consequenties.

Het virtuele hoogtepunt van de avond werd verzorgd door Workspace Unlimited, een Belgisch duo dat door middel van virtuele adaptaties van bestaande gebouwen een nieuwe laag aan de architectuur wil toevoegen. In een presentatie die zowel in de fysieke ruimte (het paviljoen van Wiel Arets) als in de virtuele ruimte (een driedimensionale weergave van het gebouw in Montreal waar Kora van den Bulcke – een van de partners van het bureau – zich op dat moment bevond) plaatsvond werd de toeschouwer meegenomen op een tour langs verscheidene projecten die refereerde aan plaatsbepaling, datarepresentatie, en zien en gezien worden. Waar de projecten overtuigend waren in het laten vervagen van de grenzen tussen de materiele wereld en de virtuele, vervaagde het verhaal, de argumenten en het vocabulaire ook tot een wolk waarin deze niet meer te onderscheiden of te begrijpen waren. Zo had het bureau onder andere voor DEAF2004 de 'devmap' uitgewerkt, een virtuele ruimte die zich na verloop van tijd langzaam opvult met alle aan het evenement gerelateerde projecten, als ware het een stad die stukje bij beetje groter wordt, een eigen versie van Second Life waarin de digitale kunst zich accumuleert.

Als afsluiting kon het publiek kiezen tussen een workshop lasergraffiti door het Graffiti Research Lab (GRL) en een korte introductie in urban exploration door Petr Kazil. Waar lasergraffiti vooral spelen met de stad is - met een opgevoerdelaserpointer je krabbel op wolkenkrabbers zetten - is het bij urban explorationvaak omgekeerd: de stad speelt met jou en houd je voor de gek. Zo blijkt een simpel onkruid ineens een middeleeuws anti-wrattenmiddel te zijn, en bevat de stad niet alleen scheidingen tussen publiek en privé maar ook plekken met geluidsschaduwen en hotspots.

Rest slechts de vraag of dit nou echt de toekomst is. Moeten we de fysieke ruimte om ons heen echt gebruiken alsof het een spel is, en moeten we virtuele ruimtes dan op precies dezelfde manier beoordelen als de echte ruimte? Waar architecten zich vaak vergapen aan de illusionaire werelden die opgeroepen worden door gamedesigners, zo zijn gamedesigners zelf meer bezig met de regels van het spel. Dat het af en toe ook fout kan gaan, bleek wel uit de presentatie van Workspace Unlimited, beide sprekers waren elkaar op een gegeven moment simpelweg in de virtuele ruimte kwijtgeraakt.

op Archined.nl

Architecten zijn lid van een volksstam die veel reist. Vaak niet om te bouwen maar om te zien, te leren en zich te verwonderen over andere culturen, hun steden, architectuur en landschap. Lang geleden waren de ruïnes van Rome de reisbestemming van dit professionele toerisme, nu zijn het die van Detroit.

Fanatiek met een fototoestel in de weer, vastleggend hoe allerlei culturen tot onwaarschijnlijke ruimtelijke oplossingen komen voor alledaagse problemen. Eindelijk oog in oog staan met Japanse meesterwerken die je tot dan toe alleen nog uit de boeken kende. Carel Weeber heeft het destijds voor elkaar gekregen dat bouwkundestudenten in Delft een budget kregen voor studiereizen. Want ja, de lucht- en ruimtevaart faculteit heeft een windtunnel, scheikunde een lab, natuurkunde een kernreactor en bouwkunde heeft nu eenmaal een planeet vol gebouwen, precedenten waarvan de volle waarde niet te schatten is door louter de vakliteratuur te raadplegen. Allemaal steekhoudende argumenten. Ook ik reisde veel en heb daar veel van geleerd.

Naast observaties zal menigeen met mij ook hebben deelgenomen aan de nodige workshop, research- of ontwerpstudio's op een exotische locatie, waarbij de voorkeur uitgaat naar het onbekende en het spectaculaire. De hyperurbaniteit van Tokyo, het door de geschiedenis verknipte Berlijn, het desolate en krimpende Detroit, de verkruimelende plattenbau-wijken van Tbilisi en het sektarisch gefragmenteerde Beiroet. Ik heb m'n ogen uit gekeken en m’n mond is vele malen opengevallen, maar het laatste jaar bekruipt mij ook een ander gevoel. Het is iets wat ik intellectueel ramptoerisme zou willen noemen. Ik voel mij licht ongemakkelijk op dit soort plekken, het voelt alsof ik deelneem in een soort leedvermaak. Ik ga niet rollend van het lachen over straat, het leedvermaak bestaat meer in de vorm van geestelijke zinnenprikkeling. Je brein wordt geconfronteerd met iets onwaarschijnlijks en moet uit z'n subroutines komen om er chocolade van te maken. Je moet je geestelijke comfortzone verlaten omdat in je intellectuele gereedschapskist niet de juiste tools zitten  om de confrontatie met deze realiteit aan te gaan. En dat vindt het intellect prettig, het zijn deze uitdagingen waarvan hij opleeft. Want een onbegrepen situatie vraagt om duiding, uitleg, conceptualisering. Maar al dit intellectueel vertier gaat ten koste van een plek, de mensen en het leven dat zich daar afspeelt. Daar heb je uiteindelijk geen echte betrokkenheid mee; het raakt je niet in je eigen alledaagse leven, het blijft op een comfortabele afstand. En daarin zit een dimensie van leedvermaak.  Maar goed, ramptoerisme en leedvermaak zijn beide diep menselijk en van alle tijden - je hier wat ongemakkelijk over voelen evenzeer. Wat me echter vooral dwarszit zijn de voorwendselen waarmee je daar bent. Zoals eerder gezegd, het bezoek heeft een 'professioneel' karakter, het is geen vakantie maar een workshop, een ontwerpstudio, de locatie is startpunt voor het genereren van nieuwe ideeën. De voorwendselen bestaan op z'n best uit bescheiden goede bedoelingen en op z'n slechts uit een sessie megalomaan probleemoplossen, met als uitgangspunt het aandragen van dé oplossingen voor een plek waar je net in bent geparachuteerd. In een soort perverse omdraaiing ontvangt het rijke westen intellectuele ontwikkelingshulp, de tweede en derde wereld voorzien het schijnbaar uitontwikkelde, probleemloze Europa van uitdagende cases voor onderwijs en onderzoek. De jonge academici raken nauwelijks nog opgewonden of geprikkeld van problemen binnen de eigen landsgrenzen, het moet spectaculairder, exotischer en extremer. Hoewel deze plekken door hun 'andersheid' uitdagingen bieden aan menig ontwerper (aldan niet in opleiding), is er geen committent. De meeste ontwerpstudio's gaan geen langdurige relatie aan met een plek, vormen niet of nauwelijks structurele samenwerkingsverbanden met lokale gemeenten, projectontwikkelaars, culturele- of onderwijsinstellingen. Niet dat ze dat niet zouden willen, het heeft eerder te maken met de ongelofelijke hoeveelheid energie en tijd die je in dat soort samenwerkingsverbanden moet steken om ze productief te maken. Dat die partijen niet om de hoek zitten, maar in een andere culturele, sociale en economische context opereren, maakt het extra complex. Dit is een niveau van betrokkenheid die de tijdspanne van menig workshop, onderzoek en/of ontwerpstudio ver te boven gaat. Dit soort inspanningen vergt meerdere jaren van betrokkenheid.

Misschien is het in Nederland allemaal wat minder spectaculair, maar het grote voordeel is dat het committent hier juist wel productiever kan zijn. Ook is het makkelijker om langdurige relaties aan te gaan met instellingen en de sociaal-economische context is bekend. Daarnaast zijn er genoeg interessante vraagstukken die een flinke dosis betrokkenheid van een ontwerp- of onderzoekstudio goed kunnen gebruiken. Bijvoorbeeld de krimpende steden van Zeeland en Limburg, maar ook sociale woningbouw, dat als serieus thema is verdampt terwijl woningbouwcorporaties er steeds slechter in slagen interessante woningen te realiseren voor de onderkant van de samenleving. Intellectuele uitdagingen genoeg voor ontwerpers, om uit hun comfort-zone te komen en hun disciplinaire kaders te ondervragen.

In de masterstudio’s van Delft zou veel actiever naar samenwerkingsverbanden gezocht moeten worden met partijen uit de samenleving. Een universiteit is niet alleen een opleiding, maar ook een onderzoeksinstituut dat een verantwoordelijkheid heeft om een volgende generatie ontwerpers sensibel te maken voor de eigen samenleving en haar ruimtelijke problemen. In de jaren ’60 brak er niet voor niets een revolutie uit op de faculteit bouwkunde. Er was namelijk zo’n groot schisma ontstaan tussen wat er binnen de faculteitsmuren gebeurde en daarbuiten. Binnen bestond de opgave uit een huisje op de hei voor een gepensioneerde zeekapitein, terwijl buiten in Delft Zuid de galerijflats vijftien hoog uit de grond schoten.

on Archined.nl

Architects are members of a tribe that travels a lot. Often not to build, but to look and learn, and to be amazed by other cultures and their cities, architecture and landscape. Long ago the ruins of Rome were the destination of choice when it came to professional tourism. Now it’s the ruins of Detroit.

Fanatically wielding a camera, recording how all sorts of cultures arrive at improbable spatial solutions for everyday problems. Eye to eye at last with Japanese masterpieces known only from books until then. A long time ago Carel Weeber ensured that Delft architecture students could receive funding for study tours. After all, students of aerospace engineering had a wind tunnel, chemistry students had a lab, physics students had an atomic reactor, and architecture students had a planet full of buildings, precedents whose full value cannot be appreciated by consulting specialist literature alone. All of these are solid arguments. I, too, travelled a lot and learned a lot along the way.

In addition to just looking, many people will, like me, have taken part in workshops, research projects or design studios in exotic locations, preferably unknown and spectacular ones — the hyper-urbanity of Tokyo, the historically sliced Berlin, the desolation and shrinkage of Detroit, the crumbling prefab housing blocks (plattenbau) of Tbilisi, or the sectarian and fragmented Beirut. I, too, looked in amazement and my jaw often dropped in sheer astonishment. But another feeling has crept over me in the past year, a sense that I’m part of what I’d like to call intellectual disaster tourism. I now feel slightly uncomfortable visiting such places. It’s as though I’m enjoying some perverse pleasure. Not that I end up howling with laughter. It’s more the knowledge that this malicious pleasure takes the form of a mental stimulation of the senses. The brain is confronted by something implausible and must abandon its habitual routines to make any sense of it. You must exit your mental comfort zone because you don’t possess the right implements in your intellectual toolbox to take on this reality. And the intellect enjoys it, since such challenges are a tonic. After all, a situation not understood requires interpretation, explanation, conceptualisation. But this intellectual diversion is at the expense of the place visited, its people and the lives they lead. For ultimately you are not really concerned about what you see. It doesn’t affect your life. It remains at a comfortable distance. And therein lies a measure of Schadenfreude.

Anyway, disaster tourism and malicious joy are both deeply human and have always existed — and so too is feeling uncomfortable about it. But what bugs me in particular are the pretexts for being there. As stated, the visit may be a 'professional' one, not a holiday but a workshop or a design studio, and the location can serve as a starting point for generating new ideas. The pretexts consist, at best, of modestly good intentions and, at worst, of a session of megalomaniac problem-solving, based on the idea of coming up with the ultimate solutions for the place you’ve just been parachuted into. In what is a perverse reversal of roles, the affluent west receives intellectual development aid; the second and third worlds supply the apparently over-developed, trouble-free Europe with challenging cases for education and research. Young academics are scarcely aroused or stirred by problems within the borders of their own country any more. They’ve got to be more spectacular, more exotic, more extreme. Even though the ‘otherness’ of these places offers challenges for many designers (students and others), there is no commitment. Most of the design studios do not enter into any sustained relation with the place visited; nor do they form structural working relationships with local authorities, property developers, or cultural and educational institutions. Not that they don’t want to but, rather, because of the unbelievable amount of time and energy you need to invest in such ventures to make them productive. That those parties aren’t around the corner but operate in a different cultural, social and economic context makes it all the more complex. This is a level of commitment that goes far beyond the time span of many workshops, research projects and/or design studios. Efforts of this kind require years of commitment.

Perhaps it’s all a bit less spectacular in the Netherlands, but the big advantage is that commitment here really can, by contrast, be more productive. What’s more, it’s easier to enter into enduring relations with other parties, and the socio-economic context is familiar. Op top of that, there are enough interesting issues that could benefit from a healthy dose of commitment on the basis of a design or research studio. For example, subjects like the shrinking towns of Zeeland and Limburg, or social housing, no longer a serious theme even though housing associations succeed less and less in building interesting homes for the lower strata of society. So there are plenty of intellectual challenges to enable designers to leave their comfort zone and examine the limits of their discipline. The master studios at Delft should be much more active in seeking collaborative ventures with social partners. After all, a university is not only a place of education but also a research institute that has a responsibility to make future generations of designers open to the society around them and its spatial problems. No wonder a revolution took place in the faculty of architecture in the 1960s, given the gap that existed between what was happening inside and outside the walls of the faculty. Inside, the assignment was to design a small house in the hills for a retired sea captain, while outside, fifteen-story blocks of gallery-access flats were springing up all around Delft South.

op Archined.nl 

Het is fijn om op een biënnale te zijn die niet exclusief bezocht wordt door cynisch kunstvolk en louter intellectuelen. De Koreaanse Gwangju biënnale trekt mensen uit alle lagen van de samenleving en is met een half miljoen bezoekers in twee maanden de best bezochte biënnale ter wereld. Het is hartverwarmend de schoolklasjes voorbij te zien schuifelen, de gids van het educatieve programma volgend die geduldig uitleg geeft over de biënnale. Ooit opgezet als levend monument ter nagedachtenis aan de honderden gevallenen van de democratiseringsbeweging van 18 mei 1980, is deze biënnale een echt volksfeest.