tačka zvezda

Obitelj Zahara Prilepina je velika, živopisna, duboka, ruska knjiga.

Radnja se odvija u Soloveckom logoru, prvom radnom logoru u Sovjetskom Savezu.

Jedna upečatljiva scena se dešava u zimsko doba, kada je tridesetak logoraša odvedeno u napuštenu crkvu, da tamo provodi dane gotovo bez hrane, vode i odeće. Usput strepeći da li će neki od stražara doći i odvesti nekoga na streljanje. Uslovi u logoru nikad nisu bili kao u hotelu, ali je ovo predstavljao vrhunac svireposti.

Kada stražar jedno veče kroz vrata dobaci par košulja, prvi impuls svih je da se po svaku cenu bore za njih. Da postanu zveri.

Tada među logorašima jedan pop, koga zovu “vladičica”, savetuje da se umesto toga svi skupe, legnu jedni preko drugih, u poprečnim redovima od po četvorice, i da se na vrhu pokriju onim što su dobili, kako bi izbegli potpuno smrzavanje. Svi su odmah poslušali, i uz redovnu rotaciju ljudi po slojevima, uspeli da se spasu.

Nekoliko dana kasnije, već mahom izbezumljeni ljudi, nadraženi iznenadnom i besmislenom zvonjavom zvona, traže od tog vladičice i još jednog popa koji je među njima da izvedu ispovedanje i pričešćivanje.

Mi ćemo nabrajati grehove čovečije, a vi se pokajte i govorite “grešan sam”.

U gospel maniru call and response kreće nabrajanje, a momentalno i pomamni uzvici samoprepoznavanja, koji se polako stapaju u sveopštu riku i kolektivni trans.

Gresi su sledeći:

Nemanje ljubavi prema Bogu ni straha Božijeg

Gordost

Nesmirenost duha

Neželjenje života po Božijoj volji

Samovolja

Uobraženost

Neispunjavanje Božijih zapovesti

Idolopokonstvo

Preterano uzdanje u Božije dugo podnošenje i dopuštanje sebi grehova

Taština

Mnogoglagoljanje

Častoljublje

Maloverje

Nemanje mira Hristovog u duši

Nezahvalnost prema Bogu

Rđava tuga i utučenost

Netrpljenje iskušenja i patnji

Nenadanje u spasenje

Nepoverenje u milosrđe Božije

Pomisao i pokušaj samoubistva

Zaludno pominjanje imena Božijeg... prljavom, ružnom psovkom

Neispunjavanje zakletvi Bogu

Samoopravdanje

Omalovažavajući odnos prema ikonama i svetinjama

Nepoštovanje crkvenih praznika

Osuđivanje sveštenika

Nemarnost prema molitvi

Stid da se izjasnim kao hrišćanin, uklučujući i stid da se prekrstim i nosim natelni krst

Nemanje ljubavi prema bližnjem

Neposećivanje bolesnika

Nepomaganje onima kojima je to bilo potrebno

Škrtarenje na milostinji

Osuđivanje prosjaka

Nebriga o spasenju bližnjeg

Nepoštovanje starijih

Mržnja i zloba

Željenje zla

Zluradost

Gnev

Proklinjanje bliskog ili dalekog

Spletkarenje

Zavist

Laž

Hvalisanje

Osuđivanje

Laskanje

Ruganje

Bestidnost

Prisluškivanje i krišom gledanje tuđih tajni

Voljno ili nevoljno ubistvo

Okrutnost prema životinjama

Blud nad ženom

Preljuba

Incest

Protivprirodna blud

Igra kartama i druge podle igre

Neumereni smeh

Lukave suze

Rukoblud

Bludne pomisli

Pamćenje grehova

Sladostrasno razgledanje razvratnih knjiga i slika

Pijanstvo gadno

Pušenje dima

Blagoutrobije

Plačkanje i lopovluk

Otmica i pronevera državne imovine

Uzimanje mita i podvala

Nemarnost prema Božijim darovima: životu, ploti, razumu, savesti.

Danas ima puno razloga zbog kojih je značajno naučiti nešto više o islamu i pokušati razumeti ga. To bi i bez obzira na njegov rastući globalni uticaj u poslednjih dvadesetak godina moglo naročito da važi za nas u Srbiji. Danas — ako polazim od sebe i ljudi koje poznajem — znamo vrlo malo o toj veri koja nije “tamo negde”, već je između ostalog doprinela velikom otuđenju dela našeg, nekada jednog naroda.

Snažan je uticaj islama na život muslimana; njihovi stavovi i koncepcija društva su značajno drugačiji u odnosu na ono na šta su ljudi iz hrišćanske civilizacije navikli. Razumevajući tuđi pogled na svet obogaćujemo sopstveni. Tako su me neka početnička pitanja — poput koji su izvorni principi te religije, otkud utisak o stalnoj ratobornosti i težnji za preobraženjem svih nemuslimana u islam, kako sagledati društvene norme iz njihove tačke gledišta — navela na jedno skromno istraživanje, za početak preko knjige Darka Tanaskovića Islam: dogma i život (SKZ).

Puno toga se može reći o tako velikoj temi, i preporučujem ovu knjigu kao odličnu početnu tačku. Za mene je trenutno značajna lekcija to da islam zapravo ne odgovara onome što je u našoj zapadnjačkoj svesti odgovara terminima “vera” ili “religija”. Mislim da odatle potiču mnogi pogrešni potezi i nerazumevanja.

Smatrajući islam za religiju — pod čime se podrazumeva puno različitih stvari, ali uzimajući da pod tim najčešće smatramo neki sistem shvatanja univerzuma i moralnog kodeksa koji se neguje u privatnosti, i eventualno javno izrazi jednom nedeljno ili nekoliko puta godišnje — mi se pitamo, na primer, odakle jednoj religiji jedan za nas neprihvatljiv odnos prema ženama, ili stalni poziv na sveti rat protiv drugih ljudi. A upravo odnos prema džihadu može da posluži kao početna tačka za razumevanje šta je zapravo islam.

Indopakistanski teoretičar islamizma al-Mavdudi je shvatanje islama kao religije u konvencionalnom smislu, a muslimana kao nacije, video kao pogrešnu naviku. Da je tako, tada se postojanje džihada zaista ne bi moglo opravdati, pa je za razumevanje islama bolje upotrebiti neke druge reči:

Istina je u tome da islam nije ime za “religiju” niti je musliman naziv “nacije”. U zbilji islam je revolucionarna ideologija i program koji teži da promeni društveni poredak celog sveta i da ga uredi u saglasju sa svojim odredbama i idealima. “Muslimani” je naziv međunarodne revolucionarne partije organizovane po islamu da sprovede u delu njen revolucionarni program. A Džihad se odnosi na revolucionarnu borbu i krajnji trud koji islamska partija sprovodi u navedenom cilju.

Ovako predstavljeno, postaje moguće sagledati kontinuitet od teokratskih zakona prve islamske države koju je ratnim osvajanjima uspostavio Muhamed do današnjeg šerijatskog zakona i kompletnog frameworka za život koji islam nudi, a koji između ostalog u sebi sadrži i religiju, onako kako je poimaju ljudi na zapadu.

Postojanje verozakonskih odredbi se može smatrati kao ključna prednost islama u odnosu na hrišćanstvo, u kome je svetovno odvojeno od duhovnog (“Dajte caru carevo, a Bogu Božije”). Za ajatolaha Murtezu Mutaharija, jednog od vodećih šiitskih bogoslova, hrišćanstvo je time “lišeno supstance”:

Mi sa svoje strane kažemo da je upravo odlika islama to što poznaje zakon o džihadu. Ako bolje pogledamo, videćemo da u hrišćanstvu nema zakona o džihadu, jer u njemu, zapravo, ničega ni nema. Time želim reći da ne postoje hrišćanska struktura društva, hrišćanski pravni sistem i hrišćanska pravila po kojima bi društvo trebalo da bude ustrojeno, pa da onda ima i zakon o džihadu.

Da je u prirodi islama da definiše društveni poredak i ima aktivan odnos prema drugim društvima jezgrovito je sažeo ajatolah Homeini, vođa islamske revolucije u Iranu:

Ako nije politika, islam nije ništa.

Dokumentarni film Wernera Herzoga o nomadskom plemenu iz Afrike koje sebe naziva najlepšim ljudima na zemlji. Jednom godišnje održavaju festival na kome devojke biraju momke koji se tom prilikom nadrealno našminkaju i nakinđure.

Kako Wodaabe momak opisuje poželjnu devojku:

Ovo piše na poleđini knjige:

Always take the initiative. There is nothing wrong with spending a night in jail if it means getting the shot you need. Send out all your dogs and one might return with prey. Never wallow in your troubles; despair must be kept private and brief. Learn to live with your mistakes. Expand your knowledge and understanding of music and literature, old and modern. That roll of unexposed celluloid you have in your hand might be the last in existence, so do something impressive with it. There is never an excuse not to finish a film. Carry bolt cutters everywhere. Thwart institutional cowardice. Ask for forgiveness, not permission. Take your fate into your own hands. Learn to read the inner essence of a landscape. Ignite the fire within and explore unknown territory. Walk straight ahead, never detour. Manoeuvre and mislead, but always deliver. Don't be fearful of rejection. Develop your own voice. Day one is the point of no return. A badge of honor is to fail a film theory class. Chance is the lifeblood of cinema. Guerrilla tactics are best. Take revenge if need be. Get used to the bear behind you.

Zanimljiv tekst iz ugla starog američkog pregovarača koji u kolumni na kraju novina može da piše bez strogog ideološkog okvira:

I have been meeting with North Korean government officials for more than two decades in their country, Europe and Asia, and I can tell you that they are neither nutcases nor comic book characters. [...] many North Korean officials take a nonideological view of foreign affairs. Indeed, we would call them realists. They are well aware of their national interests and are dedicated to safeguarding them, a dedication that is based on a keen understanding of the outside world. A case in point: At one meeting, I was sitting next to a well-connected North Korean official who wanted to talk about Hillary Clinton’s book “It Takes a Village.” (I was embarrassed to say I had not read it.) The North Koreans have demonstrated to me during many meetings that they are well versed in the particulars of political, economic and other developments in China, South Korea and Japan.