Sprl 50A

In mijn werk heeft natuur zelden de hoofdrol, maar vaak wel een belangrijke bijrol.

Door de aanwezigheid van natuurlijke elementen zijn de mensgemaakte elementen des te duidelijker. Soms valt mij een gebouw of een zicht pas op door de aanwezigheid van een boom. Doordat deze een speciaal contrast vormen. Dit contrast versterkt het beeld en het onderwerp. Een betonnen muur, toe leidend naar een brug word pas echt een betonnen muur als er een kruin van een boom bovenuit steekt. Doordat het verschil in de structuur van deze twee zo groot is ondersteunen ze het beeld en elkaar. Vlakheid tegenover detail en structuur.

Ik kies er steeds voor om de bomen en begroeiing in mijn werken zeer schetsmatig weer te geven. Los en vrij zoals de natuur zelf. Hiervoor kijk ik graag naar de werken van Morandi en Cezanne, zij hebben dit soort vrije manier om de dingen weer te geven. Ook de bomen in het werk van Koen van den broek vind ik boeiend.

Vaak zijn deze delen van mijn werk, schilderkundig beter dan de rest van mijn werk. Omdat ik het vaak overwerk en teveel detail toevoeg, enkel de bomen en struiken behouden hun spontaniteit. Ach, de struggles van het schilderen...

De laatste tijd heb ik wel geëxperimenteerd met het weglaten van deze natuurlijke link. Dit geeft een bevreemdend en sombere uitstraling. Welke sfeer ik wel kan terugvinden in het Vlaamse stedelijke landschap. Er straalt een bepaalde stilheid van uit, zoals in de werken van Hopper ook terug te vinden is. Ik denk door het weglaten van natuurlijke elementen, neem je de “tijd” uit een beeld weg. Geen aanduiding van seizoen of leven.

Lucht en wolken

Lucht lucht lucht. Bijna even lastig als kleur. Of wacht, de combinatie van die twee want lucht is een bizar fenomeen. Ik vraag mij soms af of  iedereen de kleuren ziet in onze grijze hemel. Groenig, flauw geel met wit blauwe vlekken. Ik heb het hier dan niet over een kleurige zonsondergang maar over de gewone typische Belgische lucht. Toch vind ik het moeilijk om lucht te schilderen in mijn beelden en dan zeker als het gaat over wolken. Dit is meteen zo een herkenbare vorm en beeld dat ik bang ben dat het de aandacht van mijn onderwerp zal wegnemen. Toch maak ik veel foto's waar lucht een grote, vaak dramatische rol speelt. Maar in foto's werkt dat anders. Daar kies ik om de foto te maken omdat die lucht er zo dramatisch uitziet.

In het boek “Weg van Vlaanderen” word er gesproken over geograaf Raoul Blanchard die een boek schreef over Vlaanderen. “Vlaanderen is niet alleen laag, plat en nat. De kleur die het landschap domineert is een uniform grijs waarop elke maand varianten verzint. Het grijs waarin Vlaanderen gehuld is, heeft volgens Blanchard ook een gevoelswaarde: het is een neerslachtig grijs. Vlaanderen is niet alleen laag, plat, nat en grijs. Het is ook triestig. Bovendien was in zijn ogen nog geen enkele schilder in staat geweest het Vlaamse klimaat eer aan te doen...” – Weg van Vlaanderen, Jeroen Laureyns

“De kleur die het landschap domineert is een uniform grijs waarop elke maand varianten verzint.” Dit vind ik een bijzonder goede zin, het klopt volledig.

Hopper had blijkbaar ook problemen met lucht. Het zou lang geduurd hebben in zijn carrière voor hij wolken schilderde. Zijn wolken die hij later schilderde, zijn dan ook nog maar heel subtiel. Meestal boven de horizon beginnend en overlopend naar een open lucht.

Bij kleur loop ik vaak vast, toch aan het begin van een werk. Als het doek nog wit is en ik mij niet kan voorstellen wat daar in godsnaam voor kleur op moet komen, zodat ik dat wit niet meer hoef te zien. Meestal word dat een vrij felle, toch lichte kleur. Om er dan vol op los te gaan met een hoop witte verf omdat het veel te kleurig is. Kleur is mijn grootste frustratie soms. Dit probleem probleem beperkt zich niet tot het schilderen maar breid zich ook uit naar mijzelf en mijn kleerkast... Ja, kleur, moeilijk. En toch op de een of andere manier aan het einde van een werk ben ik wel tevreden over de kleuren. Ze worden ook beetje bij beetje sterker van kleur, en niet langer leunend naar alle verschillende grijzen. Soms gaat het met deze “sterkere kleuren” ook volledig de mist in. Ik moet wel toegeven dat ik geen flauw idee heb hoe ik kleuren gebruik. Ik kijk, ik zie iets, ik meng iets, ik bekijk het op het doek, meng het opnieuw, enz. 

Ik probeer de laatste tijd wel te kijken naar de werken van andere kunstenaars en probeer zo kleuren te kiezen. Soms denk ik aan een warme Cezanne, of een koele Morandi. Zo probeer ik dan een beetje het kleuren pallet te volgen van een werk of van het algemene idee dat de kunstenaar oproept. 

De kleuren die Morandi vaak gebruikt, deze koele, gedempte kleuren, gecombineerd met warmere tinten, doen mij steeds sterk denken aan de werken van Koen van den Broek. Voor mij hebben deze twee veel gemeen, op gebied van kleur dan toch. En ieder bekeken in zijn tijd.

Bij van den Broek zie ik vaak ook bepaalde aandacht voor de kleur van schaduwen, zoals ook bij Hopper. Ik durf dat wel al eens vergeten dat schaduw niet gewoon grijs is en vind het moeilijk om het juiste kleur te vinden.

Ik ben geen fan van de bus, ik word er altijd misselijk op. Ik hoef maar 10 minuten te rijden en ik voel mij weer een kind, in de niet positieve zin, toen ik nog wagenziek werd. Voor de bus lijkt dit niet over te zijn gegaan, zeker als het gaat over de lijnbussen. Bobbelend, zwalpend, zwierig zwaaiend over de weg.

Ook is het meestal een zootje ongeregeld, maar vandaag was het de trein die mij weer in de steek liet. Nog geen week geleden zat ik 3 uur vast in het station van Gent sint Pieters omdat er een bom gevonden was. Uiteindelijk het wachten opgegeven en een trein richting Sint Niklaas genomen.  En dan vandaag, weer een bommelding. Na een telefoontje met de infodienst van de NMBS, erachter gekomen dat het weer een hele tijd kon duren. Natuurlijk op de laatste dag om te werken aan mijn scriptie, en mijn laptop met een deel onafgewerkte posts lag natuurlijk in Brugge. 

Het enthousiasme was dus ver te zoeken, toen ik geen andere keus bleek te hebben dan voor 2 uur op een bus te zitten. Of voor onbepaalde tijd te kamperen voor het station van Gent sint Pieters. Sukkelend met mijn gezondheid de laatste maanden voelde ik mij al helemaal niet goed, en dan dit nog. De tijd leek niet vooruit te gaan en er was ook weinig te zien. Enkel huizen, stomme huizen, lelijke huizen, saaie huizen met domme voortuintjes en industrieparken. Hier en daar een open vlakte met velden, en natuurlijk, om mij te pesten, af en toe een spoorweg. Vreselijk de bus. 

Ik heb het mij altijd afgevraagd hoe het zou zijn om die bus eens te nemen, wel nu weet ik het. Vreselijk! Zo zou je al de vertragingen en stakingen van de NMBS direct vergeven. Als ik maar nooit meer op die vreselijke bus moet zitten! Sorry NMBS voor al mij geklaag. 

Ik zou mijzelf geen dromer noemen, ik ben een kijker. Ik kijk constant naar de dingen rond mij en daarin zie ik vormen, interessante beelden en mogelijke schilderijen ontstaan. Soms is mijn enthousiasme iets te groot en word ik wat vreemd bekeken bij het uiten van dit enthousiasme tegenover anderen. Toch heb ik een passie voor de gewone alledaagse dingen. Dingen die niemand opmerkt of die enkel geromantiseerd weer gegeven kunnen worden in de ogen van anderen. Zoals Ton Lemaire omschrijft maakt de mens het landschap door zijn waarneming daarvan, voor mij hoeft een landschap niet pittoresk te zijn. Voor mij is ons Vlaamse landschap met snelwegen, lantaarnpalen, huizen, windmolens, bruggen of het gewone straatbeeld evenwel prachtig. 

Ik zou mijn werk wel bijna omschrijven als een verheven banaliteit. Het versleten stations hokje, de lantaarnpaal, een random huis, een muur waar daken bovenuit steken, allemaal dingen waar niemand op let. Te alledaags om aandacht aan te geven. Daarom vind ik het niet erg om te moeten wachten op een trein of te pendelen elke dag, het geeft mij tijd. Tijd om te kijken naar dingen waar niemand naar kijkt.

Het werk van Koen van den Broek ken ik al langer. Ik denk dat ik voor het eerst werk van hem zag in de documentaire “On the road” van het programma Goudvis.(Welke ik graag nog eens zou herbekijken.) Ik werkte toen nog niet rond deze onderwerpen, ik werkte ook niet met foto. De interesse voor deze onderwerpen was er wel al. De trein, de omgeving, wegen, gebouwen enz. en het fotograferen daarvan. Pas enige tijd later heb ik de stap gemaakt om te werken naar foto, en zo werden deze onderwerpen toegankelijker. Het werk van Koen van den Broek is altijd iets waar ik naar terugkijk, het blijft voor mij een doel om op dezelfde manier dingen te kunnen loslaten. En details volledig te bannen, enkel de essentie van een beeld weergeven.

Zijn werk omschrijven is moeilijk, ditmaal niet omdat ik niet weet wat ik ervan moet denken, maar omdat de kans bestaat dat ik als een verschrikkelijke fan overkom.

Zijn werk heeft door het weglaten van elementen een luchtigheid en toont een onschuld van het mens-gemaakte landschap. Zijn achtergrond in de architectuur heeft hier zeker mee te maken.  Het is ook zijn onderwerp dat mij het meeste aanspreekt bij zijn werk. Architectuur vind ik een interessant onderwerp om mee te werken.

De uitwerking van zijn schilderijen vind ik ook geweldig, de dunne gelaagdheid tegenover de vaste kleurvlakken. Soms heeft het bijna een gevoel van aquarel, maar dan in combinatie met sterkere vlakken. De grond en architectuur zal vaak een kleurvlak zijn, terwijl bomen en begroeiing soms meer die aquarel-achtige kwaliteiten zullen hebben. De uitwerking sluit aan bij het onderwerp en het plaatje klopt. Het kleurgebruik in zijn werk is ook fenomenaal. Getemperde kleuren en af en toe waar nodig een felle kleur of een heel donkere kleur, om het geheel kracht bij te zetten.

In het boek van Ton Lemaire, wordt er gesproken over de verlandschappelijking van de mens en de vermenselijking van het landschap. Dat wij eigenlijk het landschap vormen, niet enkel door er dingen in te plaatsen, maar de manier hoe we ernaar kijken. Er is geen landschap zonder dat het waargenomen word. Hij spreekt ook over de imaginaire landschappen, als in de schilderkunst. Het is door deze geschilderde landschappen, dat we het landschap anders gaan aanschouwen en bepaalde landschappen als “pittoresk” aanzien. Dat ik delen van schilderijen herken in het landschap heeft dus hiermee te maken. De beelden en schilderijen hebben een invloed op onze perceptie. En aangezien ik een zeer visueel geheugen heb, krijg ik telkens een soort déjà vu gevoel.  

Diebenkorn

Het werk van Diebenkorn ken ik nog niet zo lang. Er lag een boek over hem in het atelier en zo heb ik zijn werk leren kennen. Op het eerste zicht wat te modern en grof voor mij, maar achteraf ben ik de kwaliteiten van zijn werk beginnen inzien en gemerkt dat ik wel wat kan leren van zijn manier van schilderen. Aangezien ik steeds probeer losser en vrijer te schilderen, en daar vaak ook gewoon niet in slaag, en eindig met iets wat op een slechte te gedetailleerde Hopper lijkt.

Diebenkorn keek zelf ook naar het werk van Hopper, Palo Alto Circle (1943), één van zijn vroege werken, heeft duidelijke invloeden van Hopper. Ook naar zijn later werk toe, zien we deze invloed nog. Waarbij het gebruik van zware schaduwen en de typerende Amerikaanse onderwerpen nog steeds duidelijk zijn. Ook bij Matisse haalde hij inspiratie, waar eerder de relatie tussen vlakheid, en vorm een rol speelde.

Het is zijn gebruik van kleur om vorm te versterken, zoals hij doet met de kleur rood. En de structuur en schriftuur van zijn werk dat mij inspiratie geeft. Ik vind zijn kleurgebruik geweldig, iets wat ik al vaker geprobeerd heb en telkens weer wegschilder. Ik blijf het moeilijk hebben met kleur en Diebenkorn gebruikt vaak zeer frisse kleuren in combinatie met vuilere kleuren, vooral de kleur blauw is opvallend helder. Deze blauwe kleur geeft al zijn werken een koele toch zonnige sfeer.

Bij het zoeken van een bepaald werk van Delvaux kwam ik een afbeelding tegen dat ik niet kende, het leek mij echt wel een schilderij van Delvaux te zijn. Ik dacht “wauw, dit is wel een goed werk, waarom ken ik dit niet?”. Het bleek uiteindelijk dan toch niet te gaan over een werk van Delvaux maar om een still uit een film die geïnspireerd is door Delvaux. Mijn verwarring begrijpelijk want Delvaux's werk lijkt wel een decor te zijn, met daarin naakte vrouwen.

De Belgische animator Raoul Servais creëerde de film “Taxandria” met geschilderde achtergronden en echte acteurs, deze stijl noemde hij “Servaisgraphy”. Hij was geïnspireerd door de werken van Delvaux, zijn producer vond het echter te weinig om een langspeelfilm te maken met enkel de werken van Delvaux. François Schuiten de striptekenaar werkte daarom mee aan de film om de decors uit te werken. Het werd een bizarre mengeling van de twee stijlen. Nachtvlinders is nog een film die Servais maakte met het werk van Delvaux. Maar daar werd er het originele werk gebruikt en niet aangepast.

Nachtvlinders: http://vk.com/video9430451_158848909

Delvaux

Ik weet niet goed hoe ik het moet verwoorden wat ik van Delvaux zijn werk vind. Ik vind het niet slecht, ik vind het niet geweldig. Ik denk dat het vooral de aanwezigheid van de vrouwen in zijn werken is dat mij het meeste stoort. Daarbuiten vind ik zijn achtergronden wel interessant, toch hebben ze voor mij een soort, bijna saaie gevoelloosheid. De surrealistische sfeer van zijn werk is ook niet mijn ding. Nu ik er zo over nadenk word het moeilijker om nog te zeggen wat er mij wel aantrekt bij zijn werk.

Ik heb wel een respect voor de manier waarop hij erin slaagt alle details perfect weer te geven en toch niet teveel te tonen. Het is wel door deze vlakke gedetailleerde uitwerking dat het een beetje saai word in mijn ogen. Hij creëert ook geen focuspunt, vaak is alles in zijn werk even scherp weergegeven. De persoon in de voorgrond, de omgeving en de berg op de achtergrond. De vrouwen in zijn werk komen mij ook zeer buitenaards over.

In mijn werk maak ik ook nooit gebruik van menselijke aanwezigheid en de andere kunstenaars die ik hier beschrijf zijn ook voorbeelden zonder personages in het werk. Toch bezit het werk iets wat mij aantrekt ookal, als ik er objectief over nadenk, ik het niet zo goed vind.

In de bib vond ik een boek over zijn werk, waar heel wat tekeningen en schetsen in stonden. Natuurlijk spraken deze tekeningen mij aan door het onderwerp van de treinstations en andere gebouwen. Deze tekeningen vind ik al interessanter dan de schilderijen zelf. Ik moet toegeven, bij het bezoeken van het Delvaux museum in Sint-Idesbald enkele jaren terug, heb ik niet zoveel aandacht gegeven aan de tekeningen die daar aanwezig waren. Ik had toen ook nog een grotere voorliefde voor zijn schilderijen.

Wat mij in Hoppers werk vooral aanspreekt is de sfeer, het uitpuren van het onderwerp. Ook zijn techniek ligt mij wel, de zeer dunne lagen verf. Van donker naar licht gewerkt. Dit is wat voor mij ook het beste lijkt te werken. 

Ik vind het moeilijk om de sfeer van Hopper’s schilderijen te omschrijven, ze geven niet veel vrij van hun verhaal. Er is een duidelijke afstand tussen schilderij en toeschouwer, we kunnen er naar kijken maar er niet in treden zoals we met andere werken wel hebben. De tijd lijkt stil te staan, als een still van een film. Er is zeker een verhaal maar de “frame” die hij ons laat zien laat weinig los daarover. Dan is mijn vraag hoe hij dat bereikt met een schilderij dat toch wel vaak naar waarneming geschilderd is. Hij verwijderde alle onnodige elementen en creëert een mysterieuze, afstandelijke sfeer.

Ik ben opzoek gegaan naar hoe anderen Hoppers werk zouden omschrijven:

“The germ of pop art lies in these drawings, even without the corporate logos and streetside ads. Hopper is a narrative painter, of course, but he’s absolutely brilliant at suggesting a narrative without resolution. Each picture seems to give us so much, largely by invoking pop stereotypes, but ultimately resists a final interpretation.” - By Dan Bischoff - The Star-Ledger

"Hopper frequently used a straight. horizontal motif, usually a road or railroad track. to construct the space within the picture and to emphasize the division between the picture space and the viewer's world. Indeed, the more the viewer tries to penetrate the depths of a Hopper painting, the more impenetrable it becomes. What holds the viewer is that the artist's vision seems under control and yet, on closer inspection, the viewer realizes that the visible surface is a tissue of improbabilities and unreadable shifts in space. Hopper's view that nature and the contemporary world were incoherent contributed to his artistic vision." - Techniques of the Great Masters of Art

Bovenstaande tekst kwam ik zo vaak tegen in artikels over Hopper, dat het moeilijk te achterhalen was wat de originele bron was. Uiteindelijk bleek het uit het boek “Techniques of the Great Masters of Art” te komen. Ik vond het stuk tekst zo interessant dat ik het boek gelijk besteld heb. 

“The sunlight illuminating House by the Railroad is bright enough to cast deep shadows on the stately Victorian mansion, but not to chase away an air of sadness. The painting expresses Edward Hopper’s central theme: the alienation of modern life. Instead of happy, anecdotal pictures celebrating the energy and prosperity of the Roaring Twenties, Hopper portrayed modern life with unsentimental scenes of either physical or psychological isolation. Most are set in the city, where people often look uncomfortable and out of place. Others, like House by the Railroad, picture solitary buildings in commonplace landscapes. Hopper’s House by the Railroad is symbolic of the loss that is felt when modern progress leaves an agrarian society behind.”  - Picturing America - National Endowment for the Humanities 

“an air of sadness” ik vind dit altijd zo intrigerend aan de schilderijen van Hopper. Hij kan alles die bepaalde sfeer meegeven, de troosteloosheid en eenzaamheid, zelfs als er geen mensen in beeld zijn.

“Although railroad tracks are typically associated with the noise, speed, and rapid change of modern life, this scene is curiously still and silent, as if the rush of industrialization has passed it by.” - Picturing America - National Endowment for the Humanities, blz70

Morandi

Moest er een associatie quiz bestaan over kunstenaars, dan zou ik bij Morandi onmiddellijk “flessen!!” roepen. Natuurlijk zijn deze schilderijen geweldig, maar ik wist niet dat Morandi ook landschappen schilderde. Een van mijn atelierdocenten wees mij hierop.

Het is bijzonder om te zien hoe hij dezelfde technieken gebruikt voor deze twee heel verschillende onderwerpen. En deze dan toch kan omvormen van zeer statische elementen zoals flessen en potten naar de begroeiing.  Ik ben vooral bezig met architectuur en gebouwen de laatste tijd en daarom kwam het ter sprake dat Morandi ook architectuur schilderde. Zijn constructies met flessen en potten kunnen we ook wel als een stedelijke architectuur bekijken. Als wolkenkrabbers en appartementsblokken zie ik het. Ze doen mij ook denken aan sommige foto’s van Bernd & Hilla Becher, die architectuur dmv fotografie verheffen tot iets puurs.

Maar het is vooral de techniek van Morandi die mij aanspreekt. De gelaagdheid in zijn verf is zeer bijzonder en geeft een grotere vrijheid. Zelf vind ik het moeilijk om nat in nat te werken. Ik merkte wel dat als ik keek naar de werken van Morandi, mijn heel strakke techniek wat versoepelt en er een spontaner beeld ontstaat. Dat eigenlijk beter is dan mijn uitgemeten, zeer dun geschilderde werken. Ookal is het moeilijker voor mij om zo te werken, toch komen er betere werken uit voort. 

Cezanne

Cezanne heeft mij altijd al erg aangesproken. De manier waarop hij diezelfde berg zo vele malen heeft geschilderd zonder dat het oninteressant wordt. Zijn kleurgebruik en textuur intrigeren mij. Zelf ben ik niet zo goed met die felle kleuren. Ik omschrijf het nu wel als felle kleuren, maar ik denk dat er wel wat mensen zijn die hier anders over denken. Dat wil wel wat zeggen over mijn kleurgebruik. “Warme kleuren” zou een betere omschrijving zijn.

Ook gebruikt Cezanne een duidelijke schriftuur en structuur die mij aanspreekt, het heeft een soort geordende toets maar toch organisch en spontaan overkomend. De verf op het ene deel nat genoeg om een soort vlakheid en body te creëren, en op het andere, droog over droog voor het meer organische van de begroeiing.