Joanna Kracher

LONŻOWANIE - CO KOŃ NA TO?

Kręcenie kółek naokoło człowieka - czy to się koniom nie nudzi? Co one z tego rozumieją? Czy taki bieg w koło nie otępia ich i nie zniechęca do wysiłku? Czy to w ogóle jest dla nich zdrowe, czy nie obciąża za mocno stawów? Czy lonżowanie może coś koniowi dać, nieść ze sobą jakąś odczuwalną dla zwierzęcia korzyść?

Kiedy proponuję moim uczniom pracę z koniem na lonży, często wyczuwam opór. Za tym oporem kryją się niektóre, albo wszystkie powyższe wątpliwości. Lonża kojarzy się z bezmyślnym poganianiem konia wokół siebie, co rzeczywiście może być dla niego frustrujące, nudne, a także szkodliwe, zwłaszcza jeśli takie "lonżowanie" się przedłuża.

Dlatego zanim weźmiesz swojego konia na lonżę dobrze by było przemyśleć sobie, co taki trening ma przynieść, jaki jest jego cel, i dostosować do tego celu czas trwania lonży, przestrzeń, po jakiej będziecie się poruszać, metody lonżowania i ćwiczenia, jakie zaproponujesz zwierzęciu.

A jeszcze lepiej byłoby zastanowić się, jak sprawić, żeby ten cel był zrozumiały dla konia, tak, żeby on sam poczuł efekty treningu. Jeśli spróbujemy popatrzeć na nasze działania z końskiej perspektywy i tak poprowadzimy sesję, żeby zaangażować umysł konia - wtedy lonża może stać się dla niego przyjemna, stymulująca, odprężająca, motywująca, może dać poczucie harmonii z człowiekiem, a nawet być po prostu zabawą.

KOŁO - DLA CZŁOWIEKA I DLA KONIA

Ludzie wymyślili lonżowanie dla własnej wygody. W tym układzie człowiek może stać w miejscu, a i tak przeprowadzić koniowi wartościowy trening. A jak to wygląda z drugiej strony? Czy próbowałeś/aś kiedyś pogonić konia luzem, bez żadnego sprzętu, w jakiejś większej przestrzeni (np. na hali)? Może być tak, że wywoła to duże emocje i koń "odpali wrotki". Może będzie biegł prosto przed siebie na drugi koniec hali i tam się zatrzyma, albo zmieni kierunek. Jeśli natomiast nie chce mu się biegać, może po prostu próbować odbiec kawałek i zatrzymać się na odpoczynek. Ale w momencie, kiedy emocje trochę opadną, albo koń zorientuje się, że chodzi ci o to, żeby nie przestawał biec... zazwyczaj zaczyna poruszać się po kole dookoła ciebie! Skoro i tak ma biegać, to chętniej wybierze najkrótszą i najmniej forsowną trasę: na tyle blisko ciebie, na ile pozwolisz, bez gwałtownych, ostrych zakrętów. Koło wokół ciebie jest po prostu logiczną konsekwencją sytuacji, którą stworzyłeś/aś. Na konia działają dwie "siły": z jednej strony odganiasz go od siebie, z drugiej - on chciałby już podejść do ciebie i odpocząć.

Kiedy pracujemy z koniem na wolności te dwie siły to podstawa porozumienia. Żeby cokolwiek uzyskać, musimy mieć pewność, że możemy konia "odesłać" (czyli sprawić, żeby się odsunął), a także "przywołać" (czyli sprawić, żeby się zbliżył). Jeśli tak jest, zaczynamy równoważyć te dwie siły, znajdujemy taką proporcję jednej do drugiej, żeby uzyskać ruch po kole. Dzięki temu możemy "lonżować" konia bez lonży (uwaga: dążymy do sytuacji, w której lonża nie będzie potrzebna do utrzymania zwierzęcia na kole!).

W naturze konie, owszem, głównie przemieszczają się z punktu A do punktu B, a więc poruszają się po liniach prostych. Ale ruch to dla tych zwierząt nie tylko sposób na zmianę miejsca pobytu. To również system komunikacji. Kierunek ruchu, poziom energii, wzajemny dystans, czy naśladowanie - to wszystko są rzeczy, które niosą ze sobą znaczenie. Ten aspekt ruchu jest dla konia równie naturalny, jak przemieszczanie się. Jeśli tylko potraktujesz lonżowanie jak rozmowę z koniem (czyli będziesz nie tylko mówić, ale tez słuchać), ruch po kole wokół ciebie nie będzie dla niego bez sensu, a wręcz przeciwnie. Będzie naturalną formą tej toczącej się między wami rozmowy, ciągłej negocjacji dystansu, zbliżania się i oddalania, szukania harmonii.

KOMFORTOWY DYSTANS

Ale lonżowanie jest nie tylko zrozumiałe dla konia. Może też nieść ze sobą wiele korzyści. Dystans, jaki uzyskujemy dzięki lonży, nie tylko pozwala nam trenować konia we wszystkich chodach bez łapania zadyszki. Czasami zwierzę potrzebuje tego dystansu dla komfortu psychicznego, bo źle toleruje bliskość człowieka. Spotkałam na swojej drodze konie, które samą moją przy nich obecność odbierały jako presję. Oczywiście, w pracy z takim koniem dążę do tego, żeby nabrał zaufania i z czasem czuł się przy mnie coraz lepiej. Ale na początku wolę dać mu trochę więcej przestrzeni, żeby mógł się naprawdę rozluźnić. Potem stopniowo zmniejszam dystans i daję mu czas, żeby się z tym oswoił. Byłaby szkoda, gdyby przez cały czas, który trzeba poświęcić na przepracowanie tego tematu, koń nie mógł pracować nad swoją postawą, równowagą, koordynacją, rozciąganiem mięśni, itp. Z pomocą przychodzi praca w większym dystansie - na lonży.

RAZEM

A co, jeśli duży dystans nie ułatwia sprawy, tylko utrudnia? Jesteś daleko od konia i trudno ci precyzyjnie się z nim porozumiewać? Cóż, lonżując, nie musimy przecież stać w miejscu. Jeśli tylko moja relacja z koniem na to pozwala, zdecydowanie wolę poruszać się razem z nim, tylko po mniejszym okręgu. Dzięki temu mogę być bliżej zwierzęcia jednocześnie pozwalając mu na ruch po dużym kole. Mam wtedy większe możliwości skupienia jego uwagi na konkretnych częściach ciała i zmodyfikowania sposobu, w jaki się porusza. Co więcej, zauważyłam, że idąc, zwłaszcza w tym samym rytmie, co koń, lepiej wyczuwam, co się dzieje w jego ciele; mogę mieć podobne uczucie, co w siodle - stać się jednością z koniem. Po trzecie, mój sposób poruszania się może stać się sygnałem. Konie chętnie naśladują, a ja mogę to wykorzystać pokazując swoim ciałem większe rozluźnienie, albo zaangażowanie, szybsze tempo, czy dłuższy wykrok. Po czwarte w końcu, ale nie mniej ważne, przekazuję w ten sposób zwierzęciu komunikat, że robimy coś razem.

Myślę, że wszystko to (moje zaangażowanie w słuchanie konia, moja intencja, żeby mu pomóc, moje dążenie do klarownej komunikacji i moja chęć do współpracy z nim) jest odczuwalne dla zwierzęcia. Chcę, żeby po treningu koń myślał: było fajnie, biegaliśmy razem, a ona starała się mnie rozumieć i pomóc mi znaleźć wygodę i rozluźnienie.

A kiedy już tak chodzę, to oczywiście, nie muszę cały czas chodzić w kółko. Koła mogę przeplatać z prowadzeniem konia po prostej, idąc równolegle do niego. Taka praca na lonży może być dla zwierzęcia ciekawsza i bardziej stymulująca, i nie pozwala mu na bezmyślne krążenie. Musi w końcu czytać moją mowę ciała, żeby wiedzieć, po jakiej trasie go prowadzę w danym momencie. To doskonały test (i jednocześnie szansa na udoskonalenie) porozumienia.

KOŁO ZA KOŁEM

Ale wróćmy na koło. Wiadomo, że praca z ziemi może przybierać różne formy, ale dziś chcę trochę odczarować samo koło, bo w codziennej pracy z moimi podopiecznymi czerpię z niego ogromne korzyści.

Z niektórymi końmi i w niektórych sytuacjach, potrzebuję więcej powtarzalności, niż urozmaicenia. Koło może być wielką pomocą dla młodego lub niespokojnego konia. Przewidywalna trasa to punkt zaczepienia, coś stałego i pewnego podczas treningu, co uspokaja i dodaje pewności siebie.

A czasem, niezależnie od doświadczenia konia, to, co mamy do przepracowania, jest na tyle wymagające fizycznie, że nie tylko nie wymaga już dodatkowych urozmaiceń, ale wręcz przeciwnie. Kiedy koń porusza się cały czas po tej samej trasie, i on, i ja mamy tę jedną sprawę z głowy i możemy więcej uwagi skupić na jakości chodów i przejść, na ustawieniu na pomoce, na poprawie równowagi, czy koordynacji.

Bo przecież na lonży możemy ćwiczyć prawie wszystko to, co robimy z siodła. To, że trasa jest jednostajna, nie oznacza, że nic się na tym kole nie dzieje. Na lonży możemy robić cofania i zmiany kierunku, przejścia między chodami i w obrębie chodów, ćwiczyć ustawienia boczne i zwiększać zebranie. Możemy poprowadzić konia na ustawioną przez nas przeszkodę, na drągi, albo, jeśli mamy taką możliwość, na lekkie wzniesienie. Jeśli tylko zaangażujemy się w trening na lonży tak, jak w jazdę, to nie ma powodu, żeby koń się nudził.

PRACA W ZGIĘCIU

Praca na kole może być o tyle fizycznym wyzwaniem dla konia, że wymaga od niego zgięcia. Ciało konia, od uszu do ogona, musi być wygięte w kształt łuku, po jakim zwierzę się porusza. Nazywamy to wyprostowaniem na łuku. Zgięcia w ciele musimy konia nauczyć. Jeśli tego nie zrobimy, sam raczej nie wpadnie na ten pomysł i będzie pokonywał zakręty i koła pochylając się do wewnątrz, jak rower. Taki sposób poruszania się na kole jest niezdrowy, bo oznacza nierówne obciążenie stawów.

Ale zgięcie boczne to nie tylko konieczność w pracy na lonży, to raczej główna zaleta lonżowania dla fizycznego i emocjonalnego rozwoju konia. Praca w zgięciu, na kołach o różnej średnicy, to ćwiczenie uelastyczniające, prowadzące do rozciągnięcia i rozluźnienia mięśni. To podstawa dla późniejszej pracy nad siłą, wytrzymałością i koordynacją, bo spięte mięśnie "przeszkadzają" w treningu: blokują przepływ energii, prowadzą do niezdrowej postawy i niszczą się, zamiast się nabudowywać. Stan ciała konia ma też bezpośredni wpływ na jego psychikę. Tak jak człowiekowi poprawia się humor, kiedy zaczyna się uśmiechać, tak rozluźniając końskie mięśnie możemy uspokoić jego emocje. Napięcia natomiast - odwrotnie - prowadzą do niepokoju i płochliwości. Dlatego praca na kołach, jeśli jest prowadzona w prawidłowym zgięciu, może być dla konia czymś w rodzaju sesji jogi: może dawać poczucie głębokiego odprężenia, rozgrzania i rozluźnienia mięśni.

Powiecie, że na kołach doskonale można pracować z siodła i tak jest, ale czasem warto dać koniowi możliwość wypracowania koordynacji i poprawy świadomości ciała bez jeźdźca na grzbiecie. Jeździec, w najlepszym razie (jeśli może pochwalić się naprawdę zrównoważonym i atletycznym dosiadem, zawsze daje precyzyjne pomoce i jest oazą spokoju), stanowi dodatkowy ciężar, który koń musi udźwignąć, który zaburza równowagę i rozprasza. A przecież mało kto z nas jest takim idealnym jeźdźcem. Zazwyczaj człowiek siada w siodło z bagażem własnych emocji, które wpływają na psychikę konia, a także ze wszystkimi niedoskonałościami swojego dosiadu i techniki jeździeckiej: z usztywnieniami i skrzywieniami swojego ciała, z nie najlepszą równowagą i z niekonsekwencją w stosowaniu pomocy.

Konie sobie z tym wszystkim całkiem nieźle radzą i naprawdę nie trzeba być idealnym jeźdźcem, żeby dobrze porozumiewać się z koniem z siodła i mieć sukcesy w treningu. Ale kiedy pracujemy z koniem młodym, nowym, albo wtedy, kiedy wprowadzamy coś nowego, czy wchodzimy na wyższy poziom trudności, warto dać zwierzęciu szansę na zapoznanie się z zadaniem bez dodatkowych utrudnień.

***

Jeśli więc masz opory przed lonżowaniem swojego konia, pamiętaj, że zapięcie lonży do kółka kantara, czy kawecanu, nie oznacza koniecznie, że musisz poganiać zwierzę dookoła siebie kłusem i galopem przez pół godziny. Zacznij w stępie, skorzystaj z okazji, że możesz poobserwować, jak twój koń się porusza, spróbuj nawiązać z nim porozumienie, poruszając się podobnie obok niego. Potem spróbuj wpłynąć na jego ruch zmianą w swoim sposobie poruszania. Niby mała rzecz, a może wiele znaczyć dla waszej relacji. Możesz też dowiedzieć się w ten sposób wielu rzeczy o swoim koniu, które przydadzą się potem w pracy z siodła.

Jeśli natomiast regularnie lonżujesz i specjalnie się nad tym nie zastanawiasz, ale czujesz że po lonży dogadujesz się ze swoim koniem lepiej, warto pomyśleć, dlaczego tak jest; co dokładnie lonża daje twojemu zwierzęciu. To cenna wiedza, którą możesz wykorzystać podczas jazdy. A być może dzięki niej uda ci się tak zmodyfikować metody treningowe, żeby lonża nie była za każdym razem potrzebna?

***

NIEPOWODZENIA. ZNIECHĘCENIE. WĄTPLIWOŚCI. Czy oznaczają, że jestem złym koniarzem?

Wiosną i latem pojawiły się tu posty z serii "Stan na dziś", w których dokonywałam podsumowania pracy z każdym z "moich" koni po kolei. Chciałam dać moim czytelnikom znać, w jakim momencie jestem z każdym koniem, które etapy mamy zaliczone, co jeszcze przed nami i nad czym aktualnie pracujemy. Jak zwykle, posty te powstawały głównie po to, żeby podzielić się moim sposobem myślenia i działania w nadziei, że może ktoś z Was z tego skorzysta, zainspiruje się, coś przemyśli, na coś zwróci uwagę. Ale, jak zwykle, pisałam je również dla samej siebie, żeby zmotywować się do podsumowania i przemyślenia tego, co robię, i sformułowania planu na przyszłość.

Być może ktoś z Was zauważył, że nie pojawił się post o moim własnym Eryku. To nie był przypadek. Nawet nie zabrałam się do pisania i mój pierwszy plan był taki, że tego postu po prostu nie będzie. Bo o czym tu pisać? Że jestem kompletnie zagubiona? Że kiedy myślę o pracy z moim koniem, to czuję mieszankę bardzo trudnych emocji: niepewności, zawstydzenia, poczucia niekompetencji, żalu i złości na siebie i na świat? Że mój 9-letni koń, który miał być moją wizytówką, jest ciągle niezajeżdżony?

Dotąd zawsze robiłam tak, że pisałam tylko o sukcesach. O tym, że w pracy z którymś koniem nastąpił przełom. Że miałam problem, ale właśnie wymyśliłam rozwiązanie. Że coś, co kiedyś było trudne, teraz jest łatwe i jak to się stało. Jeśli z czymś nie mogłam sobie poradzić, to po prostu, zwyczajnie, pomijałam to milczeniem, aż udało mi się te trudności pokonać. Wiadomo, nikt nie lubi się przyznawać do słabości.

Ale w ostatnich tygodniach i miesiącach szukałam porady u różnych osób, czasem osobiście, poprzez konsultacje u koniarzy i trenerów, których cenię, ale także w książkach, materiałach szkoleniowych i podcastach. I wielokrotnie, patrząc, jak pięknie pracują, i jak mądrze rozwiązują problemy ludzie, których podziwiam, czułam potrzebę, żeby usłyszeć od nich komunikat: ja też czasem czuję się zagubiona/y, też miewam trudności. Od niektórych usłyszałam i jestem ogromnie wdzięczna tym trenerom i koniarzom, którzy mieli odwagę podzielić się takim doświadczeniem.

Wydaje mi się to bardzo ważne zwłaszcza dziś, kiedy w dużej mierze żyjemy wirtualnie, a w mediach społecznościowych mamy do czynienia z obrazkami ocenzurowanymi, upiększonymi, wypolerowanymi do połysku. Sama wkładam często dużo czasu i starań, żeby z całego treningu wybrać kilka najlepszych kadrów, które pokażę światu. Nie wstydzę się tego, że to robię. Uważam, że kiepskie momenty mogą się przytrafić każdemu, ale nie jest bez znaczenia to, jakim obrazkiem się chwalę. Ten obrazek dużo mówi o tym, do czego dążę i dlatego stanowi ważny komunikat dla ludzi, którzy podejmują decyzję, czy wysłuchają tego, co mam do powiedzenia. Te kiepskie momenty natomiast, są w domyśle. Czasem piszę o tym, że na zdjęciu jest najlepsza chwila z samego końca jazdy, kiedy pewne rzeczy zostały przepracowane, czytelnik może więc sobie wyobrazić, że wcześniej nie wyglądało to tak ładnie.

Pewnie, można sobie wyobrazić, można się domyślić, ale to, co widzimy, działa na nas silniej.

Kiedy zewsząd otaczają cię obrazki przepięknie poruszających się, zrelaksowanych koni i ich zadowolonych jeźdźców, to jeśli masz z czymś problem i czujesz się niepewnie, łatwo możesz poczuć, że po pierwsze, jesteś jedyną osobą na świecie, która tak ma, a po drugie, że… no, że chyba jesteś kiepskim koniarzem.

A do tego dochodzą jeszcze te wszystkie intensywne emocje i ten ciężar odpowiedzialności, którego doświadczasz, kiedy chodzi o twojego własnego konia. Wiele i wielu z was pewnie to zna z autopsji: na innych koniach jakoś jeździ się łatwiej, prawda? Ano właśnie. To nie żadna ironia, czy złośliwość losu, tylko logiczna konsekwencja bagażu emocjonalnego, z jakim przystępujemy do pracy z własnym zwierzęciem.

Te nigdy nie kończące się wątpliwości: dziwnie spojrzał, czy na pewno zdrowy? Może źle go karmię? Czy ta stajnia na pewno dobra? Kuleje, czy mi się zdawało? Jakiś zgaszony, pewnie ma depresję. O rany, muszę go pocisnąć, bo znowu dostał brzucha! Jeśli jesteście tacy, jak ja, i lubicie za dużo myśleć, to na pewno to znacie. A jeśli do tego jeszcze profesjonalnie zajmujecie się końmi, to wewnętrzna presja na to, żeby ten wasz był wspaniałe ułożony i doskonale wytrenowany, jest ogromna.

Trochę tak, jak mieć ważące pół tony wieczne niemowlę, będąc z zawodu nianią.

Z tych wszystkich powodów, w duchu szczerości i normalizacji codziennych kłopotów, porażek i słabości, trochę dla siebie, ale i z nadzieją, że ktoś z Was, czytając to, poczuje się trochę lepiej i mniej samotnie… przedstawiam Wam:

STAN NA DZIŚ Eryk ❤

Półtora roku już mija, odkąd Eryk przeprowadził się do stajni, w której pracuję. Zmiana była zdecydowanie na lepsze, wiele problemów, które mieliśmy wcześniej ulotniło się z chwilą, kiedy koń wylądował w chowie bezstajennym. Stał się spokojniejszy, odporniejszy na stres, a w konsekwencji łatwiejszy w obsłudze i w pracy.

Myślałam: dobra nasza, teraz trening ruszy pełną parą. No cóż, nie ruszył. Najpierw halę zalała woda podczas zeszłorocznych sierpniowych ulew i na długie tygodnie pozostawały nam tylko spacery (tylko i aż - ktoś by powiedział, wiem, wiem, ale kiedy chcesz wsiąść na niezajeżdżonego konia, nagle cztery ściany hali lub placu stają się artykułem pierwszej potrzeby), albo, ograniczona ze swojej natury praca na pastwisku wśród innych koni. Potem przyszła zima - bez komentarza. Aha, może jednak z komentarzem - nasza "hala" nie ma dachu 😂, a podłoże to zwykły piach, więc przepięknie zamarza. Potem niby była wiosna, prawda? Ale tak się składa, że mam małe dziecko, które non stop choruje i częściej, niż rzadziej mogę przyjechać do koni dopiero, kiedy mój mąż wróci z pracy i przejmie opiekę nad naszym synem. Kiedy już dotrę do stajni, na pierwszy ogień idą zwykle inne konie, no bo trzeba zarobić na tego swojego, więc na Eryka często nie starcza już sił lub światła dnia.

Może to brzmieć tak, jakbym szukała wymówek. Przecież ZAWSZE COŚ MOŻNA ZROBIĆ, choćby w stępie, na zamarzniętej ziemi. Trochę racji w tym jest i trochę tak robiliśmy. Zawsze staram się traktować ograniczenia jak szanse. Ale nie sposób, przynajmniej momentami, nie poddać się zniechęceniu, kiedy miesiącami nie ma się warunków do komfortowej pracy.

Uprzedzając pytania: nie zabiorę Eryka do innej stajni, bo priorytetem jest dla mnie wciąż jego dobrostan, a tu, gdzie jesteśmy, ma najlepsze możliwe warunki i naokoło ludzi, którym ufam.

Do tych problemów natury lokalowej i organizacyjnej, dochodzą jeszcze problemy emocjonalne. Niestety mam z Erykiem taką przeszłość, że kiedyś się go bałam. Tak, był taki czas, że dosłownie bałam się o swoje zdrowie i życie, kiedy byłam przy nim. Nie to, żeby robił coś strasznego. Po prostu był spięty, co powodowało nadmierną płochliwość i hiperreaktywność, a nawet kiedy nic specjalnego nie robił, to jego napięcie było dla mnie odczuwalne i nie potrafiłam sprawić, żeby mi się nie udzielało. Nigdy nie zrobił nic agresywnego w stosunku do mnie, nie było nawet żadnej rzeczywiście bezpośrednio zagrażającej mi sytuacji. Mimo to, całe to przeciągające się miesiącami napięcie na tyle zakodowało się w moim umyśle i w pamięci mięśniowej, że ciągle odczuwam jego skutki w pracy z nim.

Jak już pisałam, jestem osobą, która lubi za dużo myśleć, a do tego jestem dość podatna na wpływy, jeśli dopadnie mnie niepewność. Zaczęłam się więc miotać, a to podążając za głosem intuicji, a to wprowadzając w życie otrzymane rady innych koniarzy. Nie dziwię się, że koń był w tym wszystkim zagubiony i nie dogadywalismy się dzięki temu lepiej.

Do tego doszły wątpliwości natury zdrowotnej, dziwne ruchy nogami, które Eryk demonstruje przy werkowaniu, kaszel, podejrzane nierównomierne umięśnienie, ostatnio podejrzenie wrzodów… Wystarczy tego, żeby, krótko mówiąc, dostać hysia.

Efekt nieregularnej i dość niekonsekwentnej pracy jest taki, że mojego dziewięciolatka ciągle nie mogę nazwać koniem zajeżdżonym, a w pracy z ziemi nie wyszliśmy poza zupełne podstawy.

Nie zrozumcie mnie źle, nie wszystko jest takie okropne. Kocham tego konia tak mocno, że nie spodziewałam się, że można tak mocno kochać konia. Nasza relacja jest coraz silniejsza, głównie dzięki jego wielkiemu sercu i duuużej wyrozumiałości dla mnie. Jest mnóstwo rzeczy, które wychodzą nam bardzo dobrze. Eryk bez problemu oddala się ze mną od stada, chodzimy na samotne spacery, a wiem, że wielu koniarzy bardzo by mi tego zazdrościło. Jest dzielny, ma niezależny charakter i ciekawskie usposobienie. Jest ufny (z wyjątkiem zastrzyków, z którymi ma jakieś zaszłości, bo reaguje histerycznie), otwarty na propozycje, inteligentny i chętny do współpracy. Po prostu czasem czuję, że wszystko to, co się nam udaje, dzieje się POMIMO, a nie dzięki temu, co ja robię. Natomiast wszystkie problemy, wiadomo, są moimi błędami.

Staram się ostatnio przyglądać uważniej i z większą czułością moim emocjom, a także praktykować akceptowanie rzeczy, na które nie mam wpływu. Mam nadzieję, że da mi to lepszą "kotwicę" emocjonalną i pozwoli mi być spokojniejszą, pewniejszą i bardziej godną zaufania dla Eryka. Liczę na to, że za parę miesięcy uraczę was kolejnym, tym razem pełnym satysfakcji, postem o moim koniu.

A jeśli nie, jeśli nadal będzie trudno, to będę próbować dalej. Szukać pomocy, uczyć się. Bo myślę, że na tym tak naprawdę polega bycie dobrym koniarzem. Nie na tym, żeby wszystko zawsze wychodziło, ale na tym, żeby nigdy nie przestać się starać być coraz lepszym człowiekiem dla swojego konia.

In our darkest hour In my deepest despair Will you still care? Will you be there? In my trials And my tribulations Through our doubts And frustrations In my violence In my turbulence Through my fear And my confessions In my anguish and my pain Through my joy and my sorrow In the promise of another tomorrow I'll never let you part For you're always in my heart

Co to, do diaska, jest ta energia?

(z cyklu Lustrzane odbicie)

Pewnie każdy z was słyszał o "pracy energią", o tym, że koń powinien "dostosowywać poziom energii do człowieka", albo, że z tym a tym koniem lepiej pracować "na niskiej energii", a z innym na wyższej. Często jednak spotykam się z ludźmi, którzy nie wiedzą, o co w tym chodzi, i przez to odrzucają te metody pracy z koniem, mając je za wydumane, nieuchwytne i mieszczące się w sferze wierzeń. Tymczasem, są to bardzo użyteczne narzędzia treningu, których dobrzy koniarze, w tym sportowcy, używają bez przerwy. Często nieświadomie!

Ten mityczny "poziom energii" to nic metafizycznego, żadna aura, telepatia, ani czarna magia. To po prostu stopień naszej gotowości do wysiłku, a składają się na niego: 

sposób oddychania, bądź wstrzymanie oddechu,‌

tętno,‌

poziom gotowości mięśni do pracy, czyli stopień ich napięcia, czy rozluźnienia,

i ‌punkt i intensywność skupienia uwagi.

Wszystko to jest albo bezpośrednio czytelne dla konia, albo przejawia się w naszej mimice i mowie ciała (pozycji i sposobie poruszania się). Zresztą, my przecież również doskonale "czytamy" poziom energii konia: wiemy, kiedy najchętniej zapadłby w drzemkę, a kiedy jest gotów do ucieczki.

Pomiędzy tymi dwiema skrajnościami jest oczywiście całe spektrum możliwych stanów mniejszej lub większej gotowości do podjęcia wysiłku, co łatwo można zauważyć trenując konie. Poziom energii zmienia się u konia (i u jeźdźca) w obrębie treningu: jest wyższy podczas wykonywania wymagających ćwiczeń, a niższy w przerwach na odpoczynek. Konie (i ludzie) różnią się też między sobą tym, na jakim poziomie energii najczęściej operują i czy łatwo wskakują na wyższe poziomy, czy raczej trudno je "obudzić".

Konie z natury wysokoenergetyczne to te, o których mówimy, że są "elektryczne", "do przodu", "chętne do ruchu". Takiego konia dość łatwo pobudzić do szybkiego biegu, ale z kolei może być trudno go wyciszyć po wysiłku. Natomiast konie niskoenergetyczne to te, które często dostają łatkę leniwych i upartych, podczas gdy w rzeczywistości to po prostu konie, dla których najważniejszą strategią przetrwania jest oszczędzanie sił. Zmotywowanie takiego konia do wysiłku może być wyzwaniem, zwłaszcza jeśli samemu się jest... nisko energetycznym człowiekiem.

Nasze własne "upodobania" energetyczne są nie bez znaczenia, bo poziom energii się udziela. Każdy jeździec zna uczucie mobilizacji ciała w momencie, kiedy koń się czegoś boi, albo po prostu jest niewybiegany i ma za dużo "pary". Działa to też w drugą stronę - nasz poziom energii może udzielić się koniowi i to właśnie wykorzystujemy pracując energią.

W takiej pracy staramy się tak używać oddechu, rozluźnienia bądź spięcia mięśni i różnej intensywności ukierunkowanej uwagi, żeby były one w zgodzie z tym, co chcemy zobaczyć u konia. Dzięki temu komunikaty, które wysyłamy, są dla konia bardziej czytelne i spójne, a zatem szybciej zrozumie, o co nam chodzi. Możemy też w ten sposób wpływać na poziom energii konia: wyciszyć go, gdy jest zdenerwowany, lub zmotywować, kiedy przysypia.

Jeśli na przykład chcesz zwolnić i niby działasz odpowiednio pomocami, ale jednocześnie wstrzymujesz oddech i zanadto się spinasz, koń może być zdezorientowany i niepewny, czego od niego oczekujesz. Dużo jaśniejszy będzie twój komunikat, jeśli zsynchronizujesz działanie dosiadu z wypuszczeniem powietrza z płuc. To samo dotyczy pracy z ziemi. W celu popędzenia konia możesz oczywiście ograniczyć się do machania batem. Jeśli jednak twoja mowa ciała sygnalizuje, że sam najchętniej byś przysiadł albo się położył, to koń nie będzie chętny do większego wysiłku. Lepszy efekt uzyskasz, jeśli przed sygnałem bata wciągniesz powietrze, skupisz mocniej wzrok, kierując go na zad i tylne nogi zwierzęcia, i przygotujesz własne ciało tak, jakbyś to ty miał ruszyć biegiem.

Kiedy używamy naszej energii tak, jakbyśmy sami wykonywali zadania, stawiane przed koniem, nie tylko stajemy się bardziej czytelni dla zwierząt. Budujemy również w nich i w sobie poczucie, że robimy coś razem, a nie tylko stoimy, czy siedzimy w siodle wydając rozkazy. A co może lepiej zmotywować zwierzę stadne, niż poczucie działania w zespole?

Dlatego polecam wszystkim sceptykom, oraz tym, którzy po prostu nigdy nie próbowali, poeksperymentować z energią w pracy z koniem. Konsekwentnie dostosowując swoje ciało do wymagań stawianych zwierzęciu, możecie się zdziwić, na jaki poziom porozumienia można wejść z koniem i jakie uczucie harmonii uzyskać. Powodzenia!

Relacja z koniem to jedno z głównych zainteresowań każdego koniarza. Wszystko się od niej zaczyna i na niej kończy. Wszyscy o niej mówią, jak ją budować, pogłębiać, polepszać. Ale czym właściwie dla nas jest? Na czym powinna polegać? Jak chcemy, żeby wyglądała i czy te nasze pragnienia są uzasadnione i rzeczywiście pomagają nam stawać się coraz lepszymi dla naszych koni?

Mam wrażenie, że większość koniarzy dąży do sytuacji, w której koń będzie chciał być cały czas blisko człowieka; będzie natychmiast podchodził (podbieganie mile widziane), a potem wszędzie za człowiekiem podążał i zawsze bez wahania spełniał wszystkie jego prośby. Nic dziwnego: obrazek wiernego rumaka, przebiegającego na gwizdnięcie swego pana, utrwalił się w kulturze masowej.

Myślę, że takie wyobrażenie jest nietrafione i może bardziej szkodzić, niż pomagać. Często sprawia, że źle odczytujemy końskie zachowania, ze szkodą dla konia, naszego wspólnego bezpieczeństwa i - tak, tak - naszej relacji. A jeśli nawet aż tak źle nie jest, to przynajmniej możemy nieźle się sfrustrować dążąc do czegoś, co jest utopią i przeoczyć prawdziwą, żywą, kolorową relację, jaką mamy z naszym czworonożnym przyjacielem.

POZORY MOGĄ MYLIĆ Kiedy mój koń Eryk był ze mną zaledwie parę miesięcy, za każdym razem, kiedy przychodziłam do niego na wybieg, podbiegał do mnie kłusem. Potem, gdziekolwiek szłam, chodził za mną i szukał interakcji. Być może moje ego byłoby mile połechtane, gdyby nie to, że wiedziałam, że za krótko się znamy, żeby takie zachowanie wynikało z przyjaźni. Ponieważ nie byłam zadowolona z opieki, w krótkim czasie zabrałam Eryka z tej stajni do innej. W przeciwieństwie do poprzedniego miejsca, gdzie chodził na wybieg tylko z jednym towarzyszem i nie dostawał dostatecznie dużo siana, tutaj stał cały dzień na pastwisku w tabunie koni. Kiedy przyszłam do niego w dzień, czy dwa po dołączeniu do stada, koń ledwo ruszył na mnie uchem. Był zajęty jedzeniem i interakcją z innymi końmi. Odetchnęłam z ulgą, że nareszcie jest tak, jak powinno być. A przecież mieliśmy wcześniej taką "dobrą relację"! Tylko, że to był pozór. Tak naprawdę Eryk interesował się mną tylko dlatego, że nie miał innego wyjścia i że byłam dla niego jedyną szansą na spacer, bodźce, których tak potrzebował i uzupełnienie diety trawą zjedzoną po drodze.

Z tego samego powodu tak ogromnym sukcesem bywają "naturalsowe" pokazy na rozmaitych imprezach jeździeckich. Jeśli zabierzemy konia od towarzyszy i zaprowadzimy w obce miejsce, gdzie jest mnóstwo świateł, banerów i głośnych dźwięków, najprawdopodobniej poczuje, że nie ma wyboru, jak tylko podążać za nami i mieć nadzieję na to, że wszystko skończy się dobrze. Stąd te błyskawiczne "połączenia" i spektakularne wspólne kłusowanie człowieka i konia naokoło hali. Bardzo to widowiskowe, ale buduje w ludziach fałszywy obraz dobrej relacji z koniem i, przede wszystkim, drogi, jaka do niej prowadzi. Tak naprawdę ta droga zwykle jest długa i wyjątkowo mało widowiskowa.

Punktem wyjścia dla naprawdę dobrej relacji jest sytuacja, kiedy wszystkie potrzeby konia są zaspokojone, a on sam czuje się dobrze i bezpiecznie. Wtedy interakcja z człowiekiem jest dla niego wisienką na torcie, dostarcza mu dodatkowych wrażeń, przyjemności i wyzwań. Pewnie, że jest miło, jak koń na nasz widok podchodzi i jest ciekaw, co mamy do zaoferowania. Dobrze tylko mieć świadomość, czy rzeczywiście wynika to z ciekawości i przyjaźni, czy z niezaspokojonych potrzeb. Nie ma, oczywiście, nic złego w tym, że pomagamy koniowi zaspokoić niektóre potrzeby, jeśli nie ma warunków do tego, żeby zrobił to sam na pastwisku. Zabieramy go na przykład na spacery, żeby przemierzał kilometry i poznawał nowe miejsca - to piękny prezent dla konia. Ale najlepsze relacje to takie, w które wchodzimy, bo tego chcemy, a nie dlatego, że tego potrzebujemy. Dlatego najbardziej wartościowe jest to, co się dzieje między człowiekiem, a koniem wtedy, kiedy wszystkie potrzeby zwierzęcia są już zaspokojone.

To działa, oczywiście, w dwie strony. Zwróćmy uwagę, czy my sami wchodzimy w relację z koniem, bo tego chcemy, czy dlatego, że oczekujemy, że koń zaspokoi jakieś nasze potrzeby. Czy nie robimy tego, na przykład z próżności, albo po to, żeby koń podniósł naszą pewność siebie, albo poprawił nam nastrój. I znowu, tak samo jak z koniem, nie uważam, że jest coś złego w tym, że koń pomaga nam spełnić jakieś nasze potrzeby, ale prawdziwa, bezinteresowna relacja zaczyna się tam, gdzie niczego już od siebie nawzajem nie potrzebujemy.

OSTROŻNIE Z TĄ BLISKOŚCIĄ

Opisana na początku wizja relacji z koniem może nieść ze sobą także prawdziwe ryzyko. Czasem tak bardzo chcemy, żeby koń był z nami blisko i żeby wszędzie za nami chodził, że nie potrafimy chronić naszej przestrzeni. Widziałam już konie, które zostały solidnie nauczone, że jeśli tylko będą tuż przy człowieku, to ten będzie zadowolony i nie będzie już nic więcej od nich chciał. No bo przecież, jak koń podbiega na twój widok, staje blisko i daje ci buziaka, to czego więcej chcieć? I jak tu go odsuwać? Jest taki słodki... Zamiast treningu następuje sesja miziania, głasków i pochwał, a koń uczy się, że to najlepsza droga do odpoczynku i twojego uznania. Jeśli w takiej sytuacji znajdzie się koń o dominującym usposobieniu, nie będzie skłonny łatwo odpuścić uprzywilejowanej pozycji przy twoim boku. Pewien koń, z którym pracowałam, do tego stopnia nie chciał się "odkleić", że gdy nalegałam, kopnął we mnie zadnimi nogami.

Oczywiście, nie każdy koń tak zareaguje. Niektóre konie po prostu lubią być blisko, bo takie są z natury, ale przystaną na propozycję pracy z odległości. Inne wolą, kiedy trzymamy dystans i odetchną z ulgą, jak tylko zrozumieją, że tego chcemy. Ale od tamtego wypadku mam zasadę: im bliżej jestem z koniem (albo jest mój uczeń), tym częściej i precyzyjniej sprawdzam, czy możliwa jest też komunikacja z dystansu. Jakie są wtedy emocje konia: czy to akceptuje, czy nie wywołuje to u niego stresu. Jakie są emocje człowieka: czy ma przed tym opory, czy wywołuje to u niego poczucie winy? Może to głupio brzmi, ale uwierzcie mi, że takie sytuacje się zdarzają, a z emocjami nie ma co dyskutować.

W dobrej relacji jest miejsce na bliskość, ale jest też szacunek dla potrzeby dystansu.

I odwróćmy (jakżeby inaczej) sytuację. Jeśli twój koń nie przepada za zbytnią bliskością, nie zmuszaj go do niej przez cały czas. Może masz konia, który doskonale będzie się z tobą porozumiewał z odległości kilku metrów i doceni to, że nie pchasz się non stop w jego przestrzeń i nie zamęczasz go dotykiem. Oczywiście, powinien pozwolić się wyczyścić, poddać się rozmaitym koniecznym zabiegom, dać się prowadzić, itd. Ale jeśli chcesz spędzić z nim czas tak, żeby było to przyjemne dla obu stron, daj mu trochę przestrzeni. Kiedy wyobrażenie o relacji z koniem, jakie opisałam na początku, przestanie cię ograniczać i będziesz otwarty na propozycje konia, możesz zdziwić się, jak wiele rzeczy możecie robić razem z dystansu i jak bardzo może to wzmocnić waszą więź. Z czasem pewnie będzie się czuł coraz bardziej komfortowo w twojej bliskości.

LICZY SIĘ DROGA

W życiu rzadko kiedy wszystko wygląda jak w filmie Disney'a. Twój koń najprawdopodobniej nie przybiega na gwizdanie, a jeśli to robi, to raczej dlatego, że liczy na owies lub cukierki. Kiedy masz zły dzień, coś cię przybiło albo zestresowało, twój koń zamiast cię pocieszyć, wydaje się zirytowany twoim złym nastrojem i robi wszystko nie tak, jakbyś chciał. Miewacie wspaniałe dni, kiedy rozumiecie się bez słów, koń zdaje się czytać ci w myślach. We wspomnieniach zostają chwile, kiedy czujesz prawdziwą harmonię ze zwierzęciem; stanowicie jedno. Czasem cię zaskakuje, robiąc dla ciebie coś niezwykłego, mimo twoich błędów i słabości. Ale przychodzą też, jakże często, trudne dni, kiedy nic wam nie wychodzi, a ty zaczynasz wątpić w swoje umiejętności i w wasze porozumienie. Po latach ćwiczeń z ziemi, koń nagle wpycha się na ciebie na pastwisku, bo któryś kolega kazał mu się odsunąć. Wyuczone ćwiczenia przestają wychodzić i im bardziej się starasz, tym koń staje się bardziej oporny. Czasami przychodzisz na pastwisko, a twój ukochany zwierzak zachowuje się, jakbyście się w ogóle nie znali, udaje, że cię nie widzi i nie chce nigdzie z tobą iść.

Cóż. Zastanów się, jak wyglądają twoje relacje z ludźmi, te, które nazywasz dobrymi. Czy w dobrej relacji z partnerem nie ma nigdy gorszych dni, nieporozumień, sprzeczek? Dlaczego z końmi miałoby być inaczej? Owszem, jest inaczej, bo z koniem nie możesz porozmawiać i wytłumaczyć, że masz zły humor, bo miałaś/eś ciężki dzień w pracy. Koń nie zrozumie słów. Poza tym jednak, relację z koniem buduje się tak samo, jak z człowiekiem, czyli... długo. To proces, droga, która raczej nie ma końca. Dobra relacja potrzebuje solidnych fundamentów ze wspólnych doświadczeń, tych dobrych, ale też, a może przede wszystkim, tych trudnych. Kiedy zaczniesz patrzeć na każde z nich, jak na wspólną dla was lekcję, jak na szansę na pogłębienie porozumienia, na poznanie się lepiej, przestaniesz się nimi frustrować, a zaczniesz je doceniać. Zrozumiesz, że nie ma sensu czekać na ten magiczny moment, kiedy coś "kliknie" i koń zacznie działać, jak w zegareczku i zachowywać się, jak w filmach. Zamiast tego warto każdego dnia starać się, uczyć, próbować i pielęgnować w sobie dystans i poczucie humoru.

RELACJA ZE SZKOLENIA Z ELSĄ SINCLAIR

W piątek wróciłam ze szkolenia z Elsą Sinclair. Szkolenie jeszcze trwa, teraz uczestnicy pracują z własnymi końmi. Ja wybrałam wersję z końmi miejscowymi, wypożyczonymi z ośrodka, gdzie odbywały się warsztaty.

Konie były puszczone luzem na plac w grupach po 4-5. Na placu rozłożone były kostki siana. Po teoretycznym wstępie uczestnicy szkolenia wchodzili na plac, wybierali sobie jednego konia i chodząc naokoło niego, i obserwując jego reakcje, próbowali osiągnąć z nim harmonię. Elsa podpowiadała, zwracała naszą uwagę na szczegóły zachowania koni i na najdrobniejsze gesty, czy zmiany w ich ciałach. Pokazywała też różne techniki, które mogą być pomocne, kiedy napotykamy na trudności.

Miałam przeczucie, że praca ze zżytym stadem będzie bardzo ciekawa. I rzeczywiście, mogliśmy dzięki temu zaobserwować cały wachlarz międzykońskich relacji, wyciągając z nich naukę dla siebie. Kim mamy być w tym "stadzie", które tworzymy z koniem? Tym koniem, który jest zawsze czujny i dzięki któremu inne mogą się zrelaksować? Czy tym, który powie innym, co mają robić, kiedy tamci poczują się zagubieni? Czy może tym, którego towarzystwa inne konie szukają, bo czują się przy nim lepiej? Odcieni przywództwa jest tyle, ile sytuacji, w jakich możemy się znaleźć, a obserwując stado uczymy się, kiedy wejść w jaką rolę.

W metodzie Elsy kluczem jest wnikliwa obserwacja. Dzięki niej doskonalimy nasze wyczucie czasu, a ono pozwala nam zbudować u konia pozytywne skojarzenia związane z naszą obecnością i przekonać go, że podejmujemy właściwe decyzje i że warto nam zaufać.

Kiedy pracujemy z koniem na wolności, nie mamy nic, czym moglibyśmy konia zmotywować. Nie mamy kantara i liny, nie mamy bata ani wskaźnika, nie mamy nagród, nie mamy nawet małej zamkniętej przestrzeni, w której koń nie miałby wyboru i musiałby nas posłuchać. Nie możemy go do niczego zmusić. Musimy go PRZEKONAĆ.

Mimo, że nie zamierzam rezygnować z kantara, ogłowia, liny, czy bata, uważam, że ćwiczenia, które proponuje Elsa, są inspirujące i warte włączenia do codziennej praktyki. Z wielu powodów.

Spotkałam już konie, które wiedzą, jaką siłą dysponują i że tak naprawdę człowiek nie jest w stanie do niczego ich zmusić, nawet używając ostrych narzędzi. Takim koniem jest na przykład Binio. W pracy z nim w pewnym momencie zaczęłam stosować metody i techniki podobne do tych, o których mówiła Elsa. Po prostu - czasem inaczej się nie da i warto mieć takie umiejętności pod ręką.

Wczoraj byłam u moich koni i w ramach eksperymentu poświęciłam trochę czasu na ćwiczenia na swobodzie. Byłam zdziwiona, jak wiele dowiedziałam się o koniach, z którymi pracuję na co dzień od lat, w ciągu kwadransa! Tak wiele ważnych komunikatów i wskazówek codziennie nam umyka...

Jednak dla mnie najważniejsze w podejściu Elsy jest jeszcze cos innego. Od dłuższego czasu już byłam dość rozdarta, jeśli chodzi o tak zwane "złe zachowania" koni: gryzienie, kopanie, brykanie, itp. Z jednej strony są potencjalnie niebezpieczne, więc nie chcemy, żeby koń tak się zachowywał w naszej obecności. Z drugiej strony, w ten sposób konie przekazują nam, że na coś się nie zgadzają, że coś jest za trudne, że coś boli, że czegoś się boją, albo nie rozumieją, o co nam chodzi. A więc te zachowania są tylko objawem głębszego problemu. Jeśli będziemy konia za nie karać, mogą owszem zniknąć, ale problem pozostanie. My stracimy źródło cennych informacji o stanie zwierzęcia, a ono nauczy się, że jego zdanie się nie liczy.

Elsa pokazała, że można pogodzić szacunek dla granic konia z własnym bezpieczeństwem. Dzięki wnikliwej obserwacji wyłapujemy pierwsze, subtelne sygnały narastającego problemu i jesteśmy w stanie zareagować wcześniej. Koń natomiast uczy się, że nie musi "krzyczeć", żeby zostać wysłuchanym. W dodatku ta metoda zakłada stopniowe wyrabianie u konia siły psychicznej, która pomaga mu radzić sobie z nowymi i trudnymi sytuacjami.

JAK UNIKNĄĆ PROBLEMÓW

Świat, który stworzyliśmy dla koni i nasze oczekiwania wobec nich często wywołują u nich stres, a nawet strach. Poziom tego stresu jest bardzo różny, zależy od tego, co go wywołuje, ale też od osobowości zwierzęcia, jego doświadczenia życiowego i wytrzymałości psychicznej. Wysoki poziom strachu u konia nie daje się przeoczyć, koń ucieka, albo staje sztywno na rozstawionych nogach, z szeroko otwartymi oczami i rozdętymi nozdrzami, nogi mu się trzęsą, a serce wali. Ale jeśli poziom stresu jest niewysoki, łatwo można go przeoczyć, albo wziąć zachowanie konia za upór, niechęć, lenistwo, albo chęć dominacji. Bo na przykład podchodzimy do konia z ogłowiem, a on podnosi głowę. Albo chcemy wsiąść, a koń odsuwa się od schodków. Albo podnosimy przeszkodę o pięć centymetrów, a koń odmawia skoku. Albo koń nie daje się poprowadzić wzdłuż jednej ze ścian ujeżdżalni, mimo, że pracuje w tym miejscu już tyle czasu. Albo koń, do którego chcemy podejść z boku, żeby założyć siodło, odwraca głowę tak, żeby zagrodzić nam drogę. Przykłady można mnożyć w nieskończoność. Konie nie bywają złośliwe, leniwe, ani oporne. Nie mają też skłonności do walki o władzę. Każdy koń, jeśli pracujemy z nim w przyjaznej atmosferze i szanujemy jego naturę, będzie chętny, współpracujący i zaoferuje nam nawet więcej, niż od niego oczekujemy. Natomiast, jeśli będziemy konsekwentnie ignorować subtelne sygnały, za pomocą których koń próbuje nam przekazać, że jest mu za trudno, jest spora szansa, że zwierzę poczuje się zmuszone stawić mocniejszy opór. Często słyszę, że do tej pory grzeczny koń "nagle poniósł", albo "zaczął brykać bez żadnego powodu". Takie rzeczy nie dzieją się bez ostrzeżenia i zawsze jest jakiś powód. Warto więc wyczulić się na subtelne znaki, jakie daje koń, kiedy czuje się niepewnie, jest przeciążony, albo zestresowany. Żadne drobne "nieposłuszeństwo", żadne spięcie mięśni, uniesienie głowy, czy odsunięcie się, albo inny odruch obronny, nic takiego nie powinno umykać twojej uwadze, bo to cenne informacje o samopoczuciu konia w twojej obecności. A zatem - zauważyć. I co dalej? Dalej, oczywiście, spróbować koniowi pomóc. Pomysł na ten tekst przyszedł mi do głowy, kiedy stałam na schodkach do wsiadania, chcąc wsiąść na moją młodą podopieczną, Melisę. Zwykle tak robię: trzymając wodze w ręku wchodzę na schodki i wtedy proszę konia, żeby podszedł i pozwolił mi wsiąść. Melisa po delikatnej zachęcie bez wahania i precyzyjnie ustawiła się tuż przy schodkach, tak, że siodło znalazło się na mojej wysokości. Przypomniałam sobie, że jeszcze kilka tygodni temu ta hucułka kręciła się naokoło schodków i zwykle, kiedy wkładałam nogę w strzemię, robiła krok do przodu. Gdybym uznała, że ten koń jest leniwy i oporny, unika pracy, albo robi mi na złość, logiczną konsekwencją byłaby próba zmuszenia jej do stanięcia w miejscu (ktoś pewnie potrzymałby ją z ziemi). Często przecież w ten sposób dosiada się młodych koni. Ale ponieważ ja uważam, że koń zawsze robi wszystko najlepiej, jak potrafi, to jej zachowanie zinterpretowałam jako komunikat, że klacz nie czuje się pewnie z tym, że zamierzam na nią wsiąść. Zamiast uporczywie korygować jej kroki, wycofywać, ustawiać, czy karcić, pozwoliłam jej na ruch, dałam jej się kręcić tak długo, jak chciała. Czasami nawet, kiedy wydawała mi się wyjątkowo zdenerwowana, schodziłam ze schodków i podążałam za nią. Po kilku chwilach chodzenia, kierowałam ją znowu do schodków, wchodziłam na nie i powtarzałam prośbę o ustawienie się. Dodam jeszcze, że klacz dobrze wiedziała, o co mi chodzi. Za każdym razem, kiedy stała w odpowiedniej pozycji, była nagradzana słowami i drapaniem, i bardzo szybko załapała, gdzie jest to "magiczne miejsce" ;). Mimo to, starała się za długo w nim nie stać, zwłaszcza kiedy czuła i widziała, że zabieram się do wsiadania. Kiedy odchodziła, nie korygowałam jej, tylko znowu pozwalałam jej "wychodzić stres". Ktoś mógłby powiedzieć, że postępując tak, nauczę ją sposobu na uniknięcie wsiadania. Ale byłam spokojna, że to się nie stanie, bo po pierwsze każdą sesję kończyłyśmy wsiadaniem, choćby miało to trwać

pół godziny (nigdy nie trwało dłużej), a po drugie, wiem, jak bardzo Melisa jest łasa na nagrody, a nagrody były tylko wtedy, kiedy stała bez ruchu przy schodkach. Przez cały czas, kiedy miałyśmy z tym problem, powtarzałam w kółko w myślach swoją intencję; to, co chciałam jej przekazać: "Widzę, że nie czujesz się pewnie. Poczekam, aż będziesz gotowa." Po kilku takich sesjach problem właściwie zniknął. Melisa pewnie i bez żadnych oporów podchodzi do schodków i pozwala na siebie wsiąść stojąc na luźnej wodzy. Czasami tylko, kiedy z jakichś innych powodów jest niespokojna, potrzebuje trochę czasu, żeby równo stanąć przy schodkach, ale kiedy już się zatrzyma, nigdy nie kręci się podczas wsiadania i nie rusza bez komendy. Nigdy nie wsiadłam na nią wbrew jej woli, bez jej zgody. Zawsze czekałam na to, aż sama podejmie decyzję, że jest gotowa. Poza tym, że tak jest przyjemniej, uważam, że to jedyny bezpieczny sposób wsiadania. [Bardzo często w moich tekstach pada to zdanie, ale jest bardzo ważne, więc nigdy za wiele powtarzania: KONIE CHCĄ Z NAMI WSPÓŁPRACOWAĆ. Jeśli koń nie współpracuje, to znaczy, że człowiek robi (albo w przeszłości zrobił) coś nie tak.] Sytuacja z Melisą dała mi do myślenia o sposobach radzenia sobie ze strachem (zdenerwowaniem / stresem / niepewnością) u koni. Doszłam do wniosku, że właściwie wszelkie metody i działania można podzielić na dwie kategorie: 1) Strategia usunięcia źródła strachu. Korzystając z tej strategii przekazujemy koniowi komunikat: "Widzę, że jesteś niepewny / boisz się, więc zrobię tak, żebyś znów poczuł się bezpiecznie." Dzięki tej strategii zaufanie konia wzrośnie, bo po pierwsze przekona się, że jesteś dobrym obserwatorem, a zatem w razie czego dostrzeżesz w porę zagrożenie, a po drugie, jesteś w stanie wybawić go z opresji i przywrócić spokój - najważniejszą wartość w życiu konia. 2) Strategia pomocy w pokonaniu strachu. Wybierając tę strategię, wysyłamy komunikat: "Widzę, że jesteś niepewny / boisz się, ale pamiętaj, że przy mnie nic ci nie grozi. Chodź, zaraz się przekonasz, że to nic strasznego." Dzięki tej strategii zaufanie konia wzrośnie, bo przekona się, że to ty kontrolujesz sytuację i oceniasz zagrożenie, a twoja ocena jest trafna - pod warunkiem, że rzeczywiście koniec końców nic złego się nie stanie i to w odczuciu konia, oczywiście. Poza tym to także komunikat: "wierzę, że dasz radę". Oprócz zaufania, ma szansę wzrosnąć również morale i pewność siebie konia. Żadna z tych strategii nie jest bezwarunkowo lepsza od drugiej. Niedobrze jest przesadzać w żadną stronę. Za dużo chronienia konia przed strachem może sprawić, że nie będziecie się rozwijać, a koń, zamiast stać się odważniejszym, będzie coraz bardziej niepewny i nigdy nie nauczy się radzić sobie w stworzonym przez nas świecie sam. Poza tym nie dajesz mu szansy na zbudowanie pewności siebie, przez co koń może się zniechęcić do pracy. Jeśli natomiast stosujesz tylko drugą strategię, koń może poczuć, że w ogóle go nie słuchasz i nie bierzesz pod uwagę jego potrzeb. Tracisz też cenną okazję do pokazania koniowi, że jesteś dobrym obserwatorem. Ponadto w pracy z zestresowanym koniem łatwo o wypadek, który koń zapamięta jako skutek twojego przywództwa. Poza tym, jeśli poziom stresu będzie za wysoki, to samo to odczucie może stanowić dla konia traumę, która zostanie z nim na długo, nawet jeśli według ciebie "nic się nie stało". Za każdym razem więc kiedy decydujesz się popchnąć konia poza jego granice komfortu, upewnij się po pierwsze, że koń nie boi się za bardzo, i po drugie, że jesteś w stanie zapewnić bezpieczeństwo sobie, jemu i innym osobom w waszym otoczeniu. Pracując z końmi (a pamiętajmy, że praca z koniem zaczyna się od momentu, kiedy zbliżasz się do konia w stajni, czy na pastwisku) tak naprawdę co chwila podejmujemy decyzje, wybierając jedną z tych dwóch strategii, czy zdajemy sobie z tego sprawę, czy nie. Krok do przodu, czy chwila stania w miejscu? Idziemy tędy, czy omijamy szerszym łukiem? Wzmocnić pomoce, czy uspokoić konia i zastanowić się, dlaczego nie reaguje? Wsiadać już, czy chwilę

PIERWSZE PRZYKAZANIE JEŹDŹCA: BĘDZIESZ ZADOWOLONY ZE SWOJEGO KONIA

 Chcesz mieć świetnie wyszkolonego wierzchowca? Bądź z niego zadowolony!

Zaraz, zaraz. Chyba na odwrót? Jak wyszkolę konia, to będę zadowolony…

No nie, właśnie nie. Mówię poważnie: jeśli nie będziesz ze swojego konia zadowolony każdego dnia, przez zdecydowaną większość czasu, jaki spędzacie razem, słabe są szanse na wasz sukces.

DLACZEGO?

Po pierwsze, koń czuje, kiedy jesteś z niego zadowolony. Nawet jeśli nie idą za tym żadne wymierne korzyści, jego morale rośnie. Czuje się doceniony i pewny siebie. Będzie się bardziej starać spełnić twoje prośby, a dzięki pozytywnemu nastawieniu ma większe szanse na sukces.

Po drugie, będąc zadowolonym z konia, jesteś bardziej skłonny go nagradzać, a bez nagród nie zrobicie postępów. Jeśli chcesz czegoś konia nauczyć, musisz odpowiedzieć mu na dwa najważniejsze pytania: „Czego ode mnie chcesz?” i „Dlaczego miałbym to zrobić?”. Na oba te pytania odpowiadasz mu poprzez nagrodę: „Właśnie o to mi chodziło! Proszę, odpocznij/zjedz marchewkę/ciesz się luźną wodzą, zasłużyłeś na to.”. Koń uczy się w momencie, kiedy go nagradzasz. Czy chwalisz, czy częstujesz smakołykiem, czy klepiesz po szyi, czy po prostu PRZESTAJESZ działać pomocami, czyli zdejmujesz presję. Niezależnie od tego, co i jak długo działo się wcześniej, dopiero TO jest ten moment, w którym lekcja nabiera sensu dla konia. Zapamięta to, co zrobił tuż przed nagrodą lub zwolnieniem nacisku i będzie próbował to powtórzyć. Więc nawet jeśli przez godzinę robisz przejścia, chody boczne i piruety, ale nie ma w tym czasie momentu nagrody dla konia, to na następnym treningu będziesz mieć poczucie, że musisz wszystko powtarzać od początku. Że koń nie zrozumiał / nie zapamiętał / nie nauczył się. Koń dostanie łatkę głupiego, podczas gdy tak naprawdę wyniósł z lekcji dokładnie to, czego go uczyłeś: że to, co robi i czego nie robi na treningu nie ma większego znaczenia.

A co się dzieje, kiedy nie jesteś zadowolony? Ciągle coś poprawiasz, świadomie, czy nie. Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak wiele pomocy dajemy koniowi, jak dużo sygnałów wysyłamy, ile korekt stosujemy. Ciało bez naszej świadomości próbuje bezustannie coś zmienić. Koń odbiera to albo jako chaos informacyjny, w którym trudno mu się połapać, albo jako ciągłą krytykę tego, co robi. Tak źle i tak niedobrze. To po co się starać? Oczywiście jeźdźcy, którzy nie mają satysfakcji z jazdy, często również machinalnie nagradzają. Konie jednak doskonale wyczuwają takie „nieszczere” nagrody i zniechęcają się.

 SKĄD SIĘ BIERZE NIEZADOWOLENIE Z JAZDY?

Brak satysfakcji z jazdy zazwyczaj wynika albo z tego, że wymagasz od swojego konia (lub od siebie) za dużo, albo… że wymagasz za mało!

Kiedy wymagasz za dużo...

Dobrze wiesz, jak twój koń „powinien” chodzić. Masz określone oczekiwania. Kiedy coś idzie nie tak, czujesz, że słusznie się denerwujesz. A kiedy koń daje z siebie wszystko, przesadnie się nie zachwycasz, bo to przecież jego psi (koński) obowiązek. I chcesz ciągle tylko więcej i więcej, co w nieunikniony sposób prowadzi do zmęczenia, sfrustrowania, lub zdezorientowania wierzchowca. I wszystko się sypie.

Być może uważasz, że koń jest ci coś (a nawet sporo) winien. Że MA ROBIĆ i już. Jeśli tak właśnie jest, to z całego serca namawiam do przemyśleń i zmiany podejścia. Choćby tylko po to, żeby koń chętniej i szybciej się uczył. A tak naprawdę po to, żeby dać sobie szansę nauczyć się czegoś od konia. Bo w rzeczywistości WINIEN to jest wyłącznie człowiek koniowi. Dobrą opiekę, zgodne z potrzebami gatunkowymi warunki życia, życzliwe, mądre i sprawiedliwe traktowanie, czy to w stajni, czy na treningu. Koń nie prosił się o te wszystkie stacjonaty, czy piruety. To ty chcesz to robić i dlatego twoim zadaniem jest zadbać o końskie morale, znaleźć odpowiednią dla swojego wierzchowca motywację i stworzyć przyjazną i dopingującą atmosferę pracy. Nawet ten – przywoływany często jako podstawa – szacunek, czy respekt konia do człowieka, w żaden sposób się nam nie NALEŻY. Trzeba na niego zasłużyć.

A może odwrotnie: masz tak rozwinięte poczucie odpowiedzialności, jesteś tak przejęty/a swoją rolą w życiu konia, że nigdy nie jesteś zadowolony/a…nie tyle z konia, co z samego/samej siebie, czy z efektu, jaki przynoszą treningi. Ciągle się uczysz i posiadasz dużą wiedzę o biomechanice ruchu. Wiesz, jaka pozycja jest dla konia zdrowa, jak powinien rozkładać ciężar ciała, które partie mięśni rozciągać, które wzmacniać. Każde odstępstwo od tego prawidłowego wzorca jest dla ciebie niedopuszczalne, bo przecież szkodzi koniowi! Potrafisz tygodniami pracować nad jednym szczegółem, albo bez końca wracać do podstaw. Nie zrozum mnie źle, są przypadki, w których takie podejście jest uzasadnione, ale nie zawsze. Często jest to pułapka, bo koszty dla relacji i samopoczucia konia znacznie przewyższają zyski dla jego fizyczności. Tak daleko posunięta sumienność i perfekcjonizm, może wywoływać w zwierzęciu znudzenie, frustrację, spadek poczucia własnej wartości (przecież koń nie wie, że to nie on jest powodem twojego niezadowolenia!). Albo po prostu nie pozwala mu rozwinąć skrzydeł, bo „chroni” go przed wyzwaniami, które stymulują rozwój. Pamiętaj: lepsze jest wrogiem dobrego.

Kiedy wymagasz za mało...

Na pozór niewiele potrzeba ci do szczęścia, jeśli tylko siedzisz na grzbiecie konia. Samym tym faktem jesteś przejęty/a i czujesz, że to wystarczy, a raczej POWINNO wystarczyć. Dla zwierzęcia jesteś wyjątkowo łagodny/a, nigdy nie decydujesz się użyć mocniejszych pomocy, zresztą czułbyś/czułabyś się z tym źle. Nie potrafisz egzekwować od konia tego, o co go prosisz, nawet jeśli nie jest to żadna wyższa szkoła jazdy, tylko na przykład nieco żwawszy kłus. Tymczasem, to, że nie potrzebujesz odnosić sukcesów w zawodach, nie znaczy, że nie masz żadnych oczekiwań wobec jazdy i konia. A ponieważ masz wewnętrzny opór przed wymaganiem od wierzchowca czegokolwiek ponad to, co sam oferuje, to zazwyczaj te oczekiwania nie zostają spełnione. Krótko mówiąc, często jesteś niezadowolony/a z konia. Możesz sobie z tego nie zdawać sprawy, ale tak jest.

Po czym to poznaję? Po nieuświadomionych ruchach w siodle, mimowolnych korektach, bezrefleksyjnym, powtarzającym się działaniu pomocy, które nie przynosi żadnych rezultatów. Często są to sygnały popędzające. Jeździec nie zdaje sobie sprawy, że cały czas „pompuje” dosiadem, albo co krok daje łydki. Pytam, czy jest zadowolony z poziomu energii u konia. Słyszę nieprzekonujące: „w zasadzie taaaaaak…”, albo zrezygnowane: „jak na niego, to jest super...”. Jak byś się poczuł na miejscu tego konia? Zmotywowany? Przekonany o tym, że jeździec jest pełen wiary w Twoje możliwości? No właśnie, raczej nie.

 JAK BYĆ ZADOWOLONYM Z JAZDY?

Poświęć chwilę i pomyśl, co chciałbyś osiągnąć w siodle. I nie chodzi tu o wygrane w zawodach, ale o mniej wymierne sprawy. O odczucia, które chcesz mieć, o stopień wyszkolenia konia, o poziom porozumienia z nim. Puść wodze (nomen omen) fantazji i stwórz w myślach obraz swojego celu. Bo jakim cudem twój koń ma wiedzieć, czego chcesz, jeśli ty nie wiesz?

Potem na treningu zadawaj sobie pytania:

Jeśli jesteś zbyt wymagającym jeźdźcem:

1.       Czy doceniasz wysiłek swojego konia? A może nie zauważasz czegoś, co robi, bo dla ciebie to oczywiste?

Spróbuj patrzeć z perspektywy konia, biorąc pod uwagę jego naturę i indywidualność. Doceniać starania, a nie tylko sukcesy.

2.       Jeśli jesteś zadowolony z jazdy: czy twój koń o tym wie?

Chwal! Nie szczędź koniowi nagród.

3.       Jeśli nie jesteś: co konkretnie chciałbyś zmienić? Czego brakuje? Co chcesz poprawić?

Bądź precyzyjny w swoich oczekiwaniach wobec konia.

4.       Co możecie poprawić teraz, a do czego dopiero będziecie dążyć na kolejnych treningach?

Realistycznie oceniaj wasze możliwości konkretnego dnia, nie wymagaj zbyt wiele. Bądź gotów zmodyfikować swój plan na trening, dostosowując go do fizycznego i psychicznego stanu zwierzęcia. Lepiej zakończyć jazdę wcześniej i zrobić mniej, niż się planowało, niż doprowadzić do zmęczenia, czy frustracji konia. Nie bądź chciwy, nawet jeśli wszystko idzie idealnie. Naucz się cieszyć drogą do swojego celu.

5.       Jak najlepiej zmotywować twojego konia do starań?

Wybierz tryb pracy i sposób nagradzania, który zadziała dopingująco na twoje zwierzę. Dla jednego konia najlepszą motywacją będą częste przerwy na odpoczynek, a w końcu odprowadzenie konia na pastwisko. Inny da się pokroić za cukierki. A może twój potrzebuje wplecenia do treningu elementów zabawy?

Jeśli jesteś za mało wymagającym jeźdźcem:

1.       Czy jesteś naprawdę zadowolony ze swojego konia w tym momencie?

Bądź skupiony na tu i teraz. Wsłuchaj się w swoje odczucia.

2.       Czy nie działasz nieświadomie pomocami?

Skoncentruj się na tym, co dzieje się w twoim ciele. Skanuj je od góry do dołu w poszukiwaniu napięć, mimowolnych ruchów, skrzywień. Jeśli znajdziesz coś, co robisz, a wcale nie chcesz – przestań. Oczywiście, zaraz zaczniesz znowu, ale może jest obok ciebie ktoś, kto może ci co jakiś czas przypomnieć? A jeśli nie, przyklej sobie plaster na rękawiczce – przypomni ci, ilekroć na niego spojrzysz.

3.       Czy, kiedy działasz pomocami, nie próbujesz przypadkiem siłą „utrzymać” konia tam, gdzie powinien być? Na przykład łydką w zgięciu, czy w ruchu w bok, albo wodzą w niskim ustawieniu, itp.?

Pamiętaj, że pomoce to sposób komunikacji z koniem, sygnały, które powinien rozumieć i na które powinien reagować. Dlatego nie powinny nigdy „trzymać”, cisnąć, czy ciągnąć (takie działanie w najlepszym wypadku odczuli konia na twoje sygnały). Mają działać krótko i delikatnie, albo, jeśli twoim zamiarem jest utrzymać jakiś ruch, lub pozycję –pulsacyjnie, miarowo, zgodnie z rytmem konia. Nazywam to „oddychającymi pomocami”.

4.       Czy po zadziałaniu pomocami coś się zmieniło? Co? Jesteś zadowolony z efektu?

Używaj pomocy świadomie. Zaobserwuj reakcję konia i oceń ją. Jeśli jej nie ma, albo jest za słaba, stopniuj pomoce: coraz mocniejsze, aż do skutku. Owszem, docelowo mają być delikatne, ale nie nauczysz konia reakcji na nie, jeśli jej nie wyegzekwujesz. Naprawdę, lepiej dla konia i dla waszej relacji, jeśli raz stanowczo, a nawet ostrzej zadziałasz pomocami, a potem przez parę minut będziesz zadowolony, niż kiedy przez całą jazdę go nękasz. Miej w głowie obraz tego, czego chcesz i uwierz, że to możliwe.

5.       Czy, jeśli koń zareaguje tak, jak tego oczekiwałeś, jesteś w stanie zupełnie się rozluźnić?

Odpuszczaj presję CAŁKOWICIE po poprawnej reakcji konia. Nawet jeśli twój koń za trzy kroki znowu wpadnie do środka łopatką, zwolni, czy zgubi zgięcie, przez te trzy kroki, kiedy jest dobrze, MA WIEDZIEĆ, że jest dobrze. Nie pozwól sobie zepsuć tego momentu oczekiwaniem na to, że przeminie.

***

KLUCZ DO UJEŻDŻENIA

KLUCZ DO ŁOPATKI DO WEWNĄTRZ

Chód boczny zwany łopatką do wewnątrz często sprawia problemy, tak jeźdźcom (głównie ze względu na ruch przeciwny do zgięcia), jak i koniom (ze względu na to, że wymaga odciążenia łopatek). Warto jednak się z nim zaprzyjaźnić, bo poprawia równowagę konia, rozwija u niego umiejętności odpychania i dźwigania zadem i zwiększa ruchomość łopatek. U jeźdźca wyrabia koordynację i uczy precyzji w pomocach. A wystarczy poznać kilka trików, żeby się przekonać, że nie taki diabeł straszny, jak go malują.

1. Nie przeginaj szyi Pamiętaj, że szyja konia ma być zgięta tylko w takim stopniu, w jakim zgięta jest reszta kręgosłupa, nigdy bardziej. Ponieważ tułów konia ma niewielkie możliwości zginania się, oznacza to, że zgięcie w szyi też powinno być niewielkie! Koń ze "złamaną" szyją (wyraźnie mocniej zgiętą, niż reszta ciała), będzie miął problemy z równowagą, najprawdopodobniej "wypadnie" zewnętrzną łopatką, a przecież chcemy, żeby wkroczył nią do wewnątrz! Jeżeli masz trudności z "odklejeniem" konia od ściany, a potem utrzymaniem łopatki do wewnątrz - bardzo możliwe, że zbyt mocno zginasz szyję. Upewnij się, czy w innych sytuacjach (w zakrętach, lub w zwrotach na zadzie) możesz sterować łopatkami konia (przeczytasz o tym tutaj) i postaraj się utrzymać poczucie kontroli łopatek podczas ćwiczenia łopatki do wewnątrz - to pomoże Ci zachować umiar w zginaniu szyi konia. Jeśli czujesz, że tracisz kontrolę i zewnętrzna łopatka wypada, nie kontynuuj łopatki. Zamiast tego zrób zwrot na zadzie, albo po prostu skręć do środka, i spróbuj znowu na następnej ścianie.

2. Wykorzystaj zakręt albo woltę, żeby przygotować zgięcie: Możliwe, że masz odwrotny problem: twój koń zupełnie się prostuje lub usztywnia, kiedy tylko prosisz go o ruch w bok. Być może Ty jesteś spięty/a, bo bardzo się starasz, żeby wszystko wyszło. Rozłóż ćwiczenie na części pierwsze. Osobno poćwicz kontrolę łopatek (patrz: punkt 1.), osobno ruch w bok. Kiedy będziesz mieć na świeżo porozumienie z koniem w tych sprawach, zyskasz większą pewność, że możecie to wszystko połączyć. Zgięcie, natomiast, możesz wypracować sobie już wcześniej, zanim poprosisz konia o łopatkę. W ten sposób masz o jedno "zmartwienie" mniej. Ćwicz łopatkę po wyjściu z zakrętu i po prostu utrzymaj zgięcie. Możesz też przed łopatką pojechać małą woltę, albo nawet wpleść wolty w łopatkę, co jakiś czas zmieniając ruch w bok (przeciwny do zgięcia), na ruch do przodu (zgodny ze zgięciem). Pomoże Ci to utrzymać zgięcie, upewnić się, że je masz, albo po prostu odetchnąć, rozluźnić się i pomóc rozluźnić się koniowi. UWAGA: Możliwe też, że prostując się, koń unika wysiłku (zrotowania miednicy i zaangażowania wewnętrznej zadniej nogi), bo jego mięśnie są zmęczone, albo po prostu niedostatecznie wytrenowane. Spróbuj obniżyć wymagania, zmniejszając stopień zgięcia i ograniczając liczbę kroków łopatki (nawet do jednego dobrego kroku!). Przekonaj konia, że jeśli się postara, natychmiast dasz mu odpocząć, zanim spróbujecie znowu. Będzie wtedy chętniej podejmował wysiłek.

3. Poćwicz odwrotną łopatkę: Jeśli Twoim problemem nie jest zgięcie, tylko ruch w bok; jeśli nie możesz przekonać konia, żeby pozostał na śladzie i cały czas wjeżdżacie do środka, spróbuj odwrotnej łopatki. Co to jest? Biomechanicznie to samo, co zwykła łopatka (czyli dla Twojego konia korzyści będą te same), ale wykonuje się ją jadąc odrobinę obok śladu, a łopatki konia prowadząc po śladzie i zginając go w stronę ściany/ogrodzenia. Brzmi skomplikowanie, ale okaże się jasne, jeśli jadąc łopatką do wewnątrz (np. w prawo) wyobrazisz sobie, że ściana hali lub ogrodzenie placu jest z drugiej strony (z prawej). To ćwiczenie, od którego zazwyczaj zaczynam naukę łopatki do wewnątrz z początkującymi jeźdźcami, bo pozwala opanować ten nowy ruch w sytuacji, w której ściana robi za jeźdźca część pracy: ograniczając ruch w przód pomaga dogadać się z koniem, że chodzi o ruch w bok. W rezultacie dzięki niej obywa się bez walki, trzymania za wodze, czy ciągnięcia, jeździec może utrzymać miękki kontakt na wodzy, co umożliwia rozluźnienie, i skupić się na poprawnym zgięciu i spokojnym, miarowym działaniu pomocy. Potem już nie tak trudno przenieść te doświadczenia i odczucia, jakie daje koń, na prawdziwą łopatkę do wewnątrz.

4. Oddychaj i pozwól oddychać swoim pomocom: Częstym błędem u jeźdźców zaczynających swoją przygodę z chodami bocznymi jest "zaciskanie się w pomocach", czyli jednostajne ciśnięcie łydkami, spięty dosiad, ciągnięcie, czy mocne trzymanie za wodze. W pomocach brak "oddechu" i często brak go także w układzie oddechowym ;). Początkującym jeźdźcom wydaje się, że chody boczne to coś okropnie trudnego i jeśli nie będą z całej siły trzymać za wodze i cisnąć łydkami, to nigdy się to nie uda. W rzeczywistości często właśnie sztywność, brak podążania za ruchem konia i pulsacyjnego działania pomocy stoi na przeszkodzie do wykonania tych, wymagających koordynacji, ale w sumie nie tak trudnych, ruchów. Pomoce jeździeckie nigdy nie powinny działać stale, nigdy nie powinniśmy się na koniu zaciskać, dusić łydkami, czy ciągnąć za wodze; w niczym to nie pomaga. Pomoce mają za zadanie sygnalizować koniowi nasze oczekiwania, a nie siłowo skłaniać go do wykonania określonych ruchów. Dlatego powinny zawsze działać krótko i ewentualnie być powtarzane tak długo, jak długo chcemy konkretny ruch utrzymać. Jeżeli chcemy pojechać całą ścianę łopatki do wewnątrz, to działanie łydki spychającej będzie miarowe, zgodne z rytmem kroku konia i naprzemienne z momentami odpuszczenia. Nazywam to "oddychającymi pomocami". W nauce takich pomocy przydaje się myślenie o jednym kroku na raz. I to na początku zupełnie dosłownie: zrób JEDEN krok łopatki i zatrzymaj się. Wypuść powietrze z płuc i z pomocy. Rozluźnij się, wyprostuj, rozejrzyj dookoła. Spójrz, w jakiej pozycji jest koń: czy jest to pozycja łopatki do wewnątrz, czy coś się rozjechało i należy to poprawić (za mało zgięcia, za dużo, za duży kąt od ściany, itp.). A potem ustaw się znowu do łopatki i... zrób JEDEN krok. Wplatając w ten sposób zatrzymania do chodów bocznych dajesz sobie i koniowi czas na oddech i na przemyślenie tego, co robicie i co trzeba ewentualnie poprawić. Potem, jadąc już płynnie, w myślach ciągle rób tylko jeden krok na raz i po każdym kroku rozluźniaj się i wypuszczaj powietrze.

WIEDZA: USKRZYDLA, CZY OBCIĄŻA?

Często piszę o tym, jak ważne jest, żeby podchodzić do każdego konia indywidualnie, biorąc pod uwagę jego charakter, temperament, specyficzne upodobania i lęki, przebyte doświadczenia. Żeby pilnie obserwować zwierzę i uczyć się go, a jeśli nie znamy go od źrebaka, dowiedzieć się możliwie jak najwięcej o jego przeszłości. Ta wiedza umożliwia nam wybór najwłaściwszego podejścia do konia, najlepszej metody pracy, najszybszej drogi do porozumienia. Ale wiedza, jak wszystko, ma też ciemne strony.

Czasami coś WIEMY, więc się BOIMY.

Pamiętam, jak pewnego razu wsiadłam na konia, na którym wcześniej nie jeździłam i na którego w ogóle wcześniej nie zwracałam uwagi. Kiedy wsiadałam, nikogo akurat w pobliżu nie było. Zaczęłam stępować wzdłuż ścian, po całej hali. W pewnym momencie na długiej ścianie, koń wykonał ruch, jakby chciał zejść ze śladu, więc delikatnie, ale stanowczo go skorygowałam, a on posłusznie ruszył dalej wzdłuż ściany. Zrobiłam potem pewnie jeszcze ze trzy okrążenia, zmieniłam kierunek i stępowałam po całej hali w drugą stronę. Koń już ani razu nie proponował mi zmiany kierunku. Kiedy byłam akurat na samym końcu hali, przy drzwiach wychodzących bezpośrednio na zewnątrz, drzwiami od strony stajni weszła moja koleżanka, która na co dzień jeździła na tym koniu, i złapała się za głowę. Powiedziała mi, że na nim jeździ się tylko po połowie ujeżdżalni, bo on się okropnie boi w pobliżu tych drugich drzwi.

Zaręczam, że się nie bał! Zauważyłabym, gdyby się spiął, usztywnił szyję, przestał iść chętnie do przodu. Ale nic z tych rzeczy się nie stało. Na początku próbował skręcić na mniejsze koło, bo tak, jak się okazało, zawsze chodził, ale kiedy poprosiłam go o trzymanie się ściany, bez żadnych protestów spełnił moją prośbę.

Następnego dnia obserwowałam go pod moją koleżanką i rzeczywiście, nawet poruszając się po połowie hali, co jakiś czas łypał w stronę tamtych drzwi i ewidentnie się spinał.

Wczoraj przypomniało mi się to doświadczenie, kiedy wsiadłam na Bincka, który był podenerwowany (prawdopodobnie tym, że stado zmieniło pastwisko). Zaczęłam myśleć o tym, w jaki sposób cała moja wiedza o nim i wszystkie nasze wspólne doświadczenia wpływają na moje zachowanie w tej sytuacji i czy jest to wyłącznie dobry wpływ. Choć staram się nad tym pracować, nie jestem mistrzem panowania nad emocjami. Czasami w pracy z Binckiem zwyczajnie dopada mnie stres, bo wiem, jak szybko trudne sytuacje z nim potrafią eskalować. Czasami myślę, że wolałabym zapomnieć wszystko, co o nim wiem, i wsiąść na niego, tak jak wtedy, na tamtego nieznajomego konia.

W naturze, jeśli koń się czymś zaniepokoi, patrzy na klacz alfa. Jeśli ona da znak do ucieczki, będzie uciekał. A jeśli ona zachowa spokój, koń również się uspokoi. Klacz alfa nie zajmuje się oswajaniem koni ze strasznymi przedmiotami. Konie czują się bezpiecznie w jej obecności nie dlatego, że wcześniej je przekonała, że konkretna rzecz nie stanowi zagrożenia, tylko dlatego, że jej opanowanie i pewność siebie budzą ich zaufanie.

Jasne jest, że powinniśmy się starać naśladować klacz alfa, jak najbardziej się do niej upodobnić w naszych zachowaniach. Ale często na przeszkodzie staje nam zwyczajne onieśmielenie wielkością, siłą i szybkością koni. Onieśmielenie lub nawet strach. A kiedy się boimy, koń, który nauczył się za nami podążać... odbiera nasz strach jako sygnał do ucieczki. Przecież nie wie, że nie boimy się tej foliowej torebki, tylko jego możliwej reakcji na nią. Dla konia to jest proste: my się boimy, a to znaczy, że jest się czego bać.

Ja nie wiedziałam, że tamten koń boi się przy drzwiach. Dzięki temu przejeżdżając obok nich mogłam zachować idealnie zimną krew i spokój. Czyli zachować się, jak klacz alfa. Nie musiałam mu tych drzwi pokazywać, klepać go i przekonywać, że nic mu nie grozi. Zwyczajnie zlekceważyłam to, co go niepokoiło, a w wyniku niewiedzy miałam taką pewność siebie, że on ufnie podążył za mną.

Emocje to coś, nad czym bardzo trudno zapanować. Oczywiście, z czasem można się tego nauczyć i są tacy, co to potrafią. Dzięki temu pamięć przebytych z koniem doświadczeń, niebezpiecznych sytuacji, czy wypadków, albo wiedza o jego lękach i słabościach, nie blokuje i nie paraliżuje ich w trudnych momentach.

Bywa też tak, że jeździec nad emocjami panuje (albo nawet sytuacja nie jest tak potencjalnie groźna, żeby wywołać emocje), a mimo to jego wiedza o koniu hamuje rozwój pary. Dlaczego? Dlatego, że wiedza, czy mocne przekonania, mogą zabić w nas otwartość umysłu.

Czasami tyle WIEMY, że przestajemy się UCZYĆ. Nie słuchamy rad innych jeźdźców, nie obserwujemy, jak z podobnymi problemami radzą sobie mistrzowie. Nie szukamy nowych rozwiązań, nie eksperymentujemy. My przecież znamy naszego konia, u niego sprawdza się właśnie ta metoda, którą zawsze stosujemy. Żadna inna. Tymczasem na każdy problem można spróbować spojrzeć inaczej, z innej strony i podejść do niego na wiele sposobów. Zamykając się w naszych przekonaniach odbieramy sobie tę szansę. Często właśnie ktoś, kto naszego konia nie zna, może pomóc nam pokonać trudności, bo patrzy z dystansu, świeżym okiem.

Czasami tyle WIEMY o koniu, że przestajemy go SŁUCHAĆ. A koń przecież się zmienia, rozwija, codziennie jest inny. Codziennie wysyła do nas nowe sygnały i może pokazać nam coś nowego. Jeśli myślimy o koniu: "nie, ON tego nie zrobi, przecież to dla niego za trudne", albo "jak na NIEGO, było dobrze", ograniczamy jego szanse na rozwój. Tylko nasza otwartość i świeże spojrzenie może mu go umożliwić. Być może dziś koń, który zawsze bał się drzwi od hali, jest w stanie pokonać strach. Być może dziś ćwiczenie, które zawsze było za trudne, przyjdzie mu z łatwością. Być może właśnie dziś chce spróbować pokonać swoje słabości, być może właśnie dziś mu się uda.

KLUCZ DO UJEŻDŻENIA

W cyklu “klucz do ujeżdżenia” będę omawiać figury i manewry na ujeżdżalni, elementy ujeżdżeniowe, konkretne użycie pomocy, a czasem wezmę na warsztat jakiś powszechny jeździecki problem.

Będę się starała za każdym razem dać Wam do ręki “klucz”: sprytny sposób na pokonanie trudności, wskazówki, które otworzą przed Wami drzwi do perfekcji ;).

“Klucz” to nie jest wyczerpująca instrukcja, jak wykonać ćwiczenie. Znajdziecie tu natomiast techniczne szczegóły, o których łatwo zapomnieć, a które mogą pomóc w rozwiązaniu problemów, lub w poprawie jakości i wejściu na wyższy poziom wtajemniczenia. Znajdziecie tu też często przydatne wyobrażenia, które warto mieć w głowie wykonując ćwiczenie, bo potrafią ustawić całe ciało we właściwej pozycji, poprawić równowagę i swobodę, i skoordynować działanie pomocy. A czasem znajdziecie tu pomysły na to, jak zmienić psychiczne nastawienie (swoje i/lub konia) do ćwiczenia, jeśli to jest to, co Was blokuje.

Zaczniemy od czegoś (niby) prostego: zakrętów.

KLUCZ DO ZAKRĘTÓW:

Dlaczego możesz potrzebować klucza do zakrętów? Po pierwsze, możesz mieć problem ze zgięciem. Jeśli zakręt nie jest zbyt ciasny jak na poziom wyszkolenia konia, spróbuj:

Wydłużyć zewnętrzną wodzę. Żeby koń mógł zachować wyprostowanie w zakrętach lub na kołach, musi rozciągnąć zewnętrzną stronę ciała, w tym zewnętrzną stronę szyi. Jeśli będziesz trzymać obie wodze równej długości, nie pozwolisz mu na to. Używane przez trenerów hasło “równe wodze” znaczy: równy kontakt na obu wodzach, a niekoniecznie bezwzględnie równą długość. Często słyszy się też, że trzeba “skręcać zewnętrzną wodzą”. Generalnie dobrze jest myśleć o zewnętrznych pomocach w zakręcie (więcej o tym zaraz), ale tylko dopóki jest to działanie zagarniające, a nie ciągnięcie, czy skracanie wodzy.

Całym ciałem patrzeć w stronę, w którą skręcasz. Kiedy słyszymy od trenera polecenie “patrz, gdzie jedziesz”, często kierujemy tam tylko wzrok, czyli patrzymy kątem oka, nie zmieniając ustawienia ciała. A chodzi tu właśnie o to, żeby pozwolić spojrzeniu w naturalny sposób ustawić całe ciało w kierunku ruchu. Patrz zawsze przed siebie, na wprost. Brodę zostaw nad mostkiem, czyli nie skręcaj zanadto szyi. Pozwól natomiast całemu kręgosłupowi równomiernie się zrotować, tak jakbyś był(a) śrubą wkręcaną w siodło (zwróć uwagę, czy się nie przechylasz albo nie skrzywiasz - śruby tego nie robią!), poczuj, jak rotacja zaczyna się w miednicy. Głowa tylko wykańcza ten ruch, szyja nie powinna być bardziej skręcona, niż inne odcinki kręgosłupa. Zobaczysz, jak od razu dobrze ustawiają Ci się nogi: zewnętrzne udo mocniej przylega do siodła, prowadzi konia w zakręt, wewnętrzne - daje miejsce jego łopatce. Takie ustawienie ułatwi koniowi zadanie. Być może wcześniej nieświadomie wysyłałeś/aś mu sprzeczne sygnały. Zwróć też uwagę, że Twoje ciało robi teraz dokładnie to, czego chcesz od konia: żeby równomiernie wygiął tułów, a nie tylko szyję.

Spędzić w narożnikach trochę czasu. Jeśli problem pojawia się tylko w narożnikach, a na kołach pośrodku placu nie masz problemu ze zgięciem, być może to kwestia psychiczna. Narożnik to często siedlisko koniojadów, a więc koń, a często też jeździec, podświadomie chce pokonać go jak najszybciej, jak najpłycej i czujnie zerkając w jego stronę. To wszystko nie sprzyja swobodnemu zgięciu ciała i ustawieniu do wewnątrz. Spróbujcie się z narożnikami zaprzyjaźnić. Możesz pokonywać je w wolniutkim stępie (niezależnie od chodu, w jakim się poruszasz na ścianie), możesz w nich poćwiczyć zatrzymania i nieruchomość, żeby dać koniowi czas na przyjrzenie się dokładnie wszystkiemu. Najlepiej by było jednak wykorzystać narożniki jako miejsce na przerwę, nagrodę, długą wodzę i odpoczynek.

Możliwe, że masz inny problem: Twój koń w ogóle nie chce skręcić, mimo Twoich sygnałów biegnie dalej prosto, tyle że z przekrzywioną głową. Każdy zakręt bez pomocy ściany ujeżdżalni to walka? Spróbuj:

4. Myśleć o sterowaniu łopatkami konia, a nie jego głową. Te problemy to nieporozumienia spowodowane zazwyczaj nadużywaniem wewnętrznych pomocy. Jeśli szyję konia przegniesz w jedną stronę, jego ciężar przesunie się w kierunku zewnętrznej łopatki. Ze środkiem ciężkości przesuniętym na zewnątrz bardzo ciężko mu będzie skręcić do środka. Zamiast jednak myśleć o konkretnych pomocach, jakich powinieneś/naś użyć (co łatwo może skończyć się pociąganiem lub skracaniem zewnętrznej wodzy), pomyśl o tym, że chcesz sterować łopatkami konia, a nie jego głową. To wykluczy na starcie jakiekolwiek ciągnięcie, bo za co niby miałbyś/abyś chwycić łopatki, żeby je pociągnąć? Jeśli chcesz sterować łopatkami, musisz je zepchnąć z dotychczasowego toru jazdy. Czym? Zewnętrznymi pomocami, ale działającymi zagarniająco (to takie działanie jak przy przesuwaniu ręką góry piasku). Ustawieniem głowy i szyi na początku w ogóle się nie przejmuj. Odzyskaj kontrolę nad kierunkiem, w jakim się poruszacie. Bardzo możliwe, że kiedy poprawicie porozumienie i równowagę, zgięcie przyjdzie samo. A jeśli nie, patrz punkty 1-3.

MAJÓWKA 2019, DZIEŃ 3

Eryk zostaje wierzchowcem

Stało się. Od początku maja Eryk jest wierzchowcem. Przy pierwszym wsiadaniu nawet nie ugiął grzbietu, nawet nie drgnął. Oglądał się tylko to w tę, to w drugą stronę, żeby nie przegapić żadnego cukierka :P. Upewniło mnie to, że był gotów.

Jeśli chodzi o regularność i częstość, to nasze treningi pozostawiają do życzenia, więc na razie nie wyszliśmy poza parę kroków pod jeźdźcem (prowadzeni z ziemi). Ale nigdzie się nam nie spieszy.

Wsiadam tylko wtedy, kiedy na lonży Eryk jest spokojny i współpracujący, tak że nie muszę go bardzo męczyć ;). Kiedy dokazuje, przedłużamy trening z ziemi, trochę lonży, trochę gimnastyki (zgięć i chodów bocznych) - na posłuszeństwo, ale też na poprawę elastyczności i równowagi. A potem z powrotem na pastwisko. Nie chcę, żeby zaczął kojarzyć jeźdźca z uczuciem zmęczenia. 

Wsiadam i zsiadam z obu stron. Siodło też zakładam raz z lewej, raz z prawej. Chcę od początku budować dobre podstawy do wyprostowania, zamiast pogłębiać asymetrię.

Kiedy wsiadam - owszem, nagradzam smakołykami. To najprostszy sposób ugruntowania dobrych skojarzeń z jeźdźcem u tak łakomego konia, jak Eryk. Ale nagradzam też w każdy inny możliwy sposób: głosem, dotykiem, i wreszcie powrotem na pastwisko, do stada.

Zajeżdżanie to bardzo newralgiczny moment w życiu konia. Człowiek rości sobie prawo do wsiadania i siedzenia w tym miejscu na jego ciele, gdzie zaatakowałby drapieżnik. Te ważne wydarzenia muszą odbywać się w atmosferze wzajemnego zaufania, spokoju, otwartości i empatii. Wszystko, co mogłoby koniowi nasunąć skojarzenia z zagrożeniem (niepokój, strach, zmęczenie, ból, czy wreszcie nawet wyczuwalny pośpiech) może tę atmosferę zburzyć i zmienić nastawienie konia do jeźdźca.

MAJÓWKA 2019, DZIEŃ 2: KLUCZ DO GRYFA

Zaangażowanie zadu i samoniesienie

Kłopoty, jakie mamy z głową i szyją konia (rzucanie głową, zadzieranie jej lub przekrzywianie, itp.) to prawie zawsze tylko objawy prawdziwych problemów leżących "dalej”: w grzbiecie, zadzie, nogach. Kiedy się pojawiają, stanowią bezcenną informację, dlatego kiedy zaczynam pracę z koniem, robię wszystko, żeby umożliwić mu pokazanie mi tych objawów (zdejmuję wszelkie wodze pomocnicze, jeśli są, rozpinam nachrapnik, puszczam luźno wodze i przekonuję konia, że w mojej obecności ma prawo okazywać swoje niezadowolenie).

Potem szukam, eksperymentuję, próbuję znaleźć przyczynę, a następnie, o ile mogę, pomóc koniowi pokonać trudności. Zazwyczaj polega to na nauce rozluźniania mięśni i przybierania zdrowej postawy (rzucie z ręki), oraz na poprawie elastyczności i ruchomości ciała przez chody boczne. U jednych koni ten proces trwa krótko, u innych dłużej.

U Gryfa trwał bardzo długo, wymagał dużo cierpliwości, zdarzały się regresy, a ostatecznie problemy z głową i szyją nie zniknęły całkowicie. Ciało Gryfa było już wtedy naprawdę elastyczne, mięśnie grzbietu pracowały jak należy, a mimo to nie mogliśmy osiągnąć prawdziwego kontaktu, koń stawiał bierny opór, na skróconych wodzach robił się pusty, a odczucia w ręku były nieprzyjemne. W dodatku mimo rozwiniętej muskulatury, miał problemy z samoniesieniem i zaangażowaniem zadu. “Markował” rzucie z ręki: zamiast napiąć górną linię, podstawić zadnie nogi pod kłodę i dzięki temu z opuszczoną głową zachować równowagę, Gryf nurkował tylko w dół z napiętą szyją, a zad zostawał daleko w tyle - w rezultacie chodził poza równowagą, na przodzie. Podczas pracy w ręku, chodów bocznych i innych ćwiczeń w stępie, czyli na niskim poziomie energii, był w stanie mocno wkraczać i krzyżować tylne nogi, był bardzo giętki i swobodny, a mimo to w pracy pod siodłem zad miał jakby spętany. Miesiącami eksperymentowałam, z ziemi i pod siodłem, obwiniałam siodła, próbowałam rozmaitych ćwiczeń. Zakładałam, że muszę pracować nad tym “leniwym” zadem. Kiedy to nie dało rezultatów, stało się jasne, że jest to jeden z tych nielicznych przypadków, kiedy problem z głową jest... rzeczywiście problemem z głową.

Z powodu swojego charakteru i usposobienia (a głównie ogromnego poczucia odpowiedzialności za stado), jeśli jest z dala od koni, Gryf jest stale czujny, a co za tym idzie, ma wyprężone ciało i zadartą szyję. Na każdym treningu trzeba go przekonać, żeby tę postawę zmienił. Ale co z tego, że mogę go nakłonić, żeby opuścił szyję - Gryf jest inteligentny, bardzo szybko się nauczył, o co mi chodzi, ale nie znaczy to, że rozluźniał mięśnie karku. Napięcie pochodziło z mięśni w obrębie głowy, z zaciśniętych, nerwowych szczęk. Dlatego zadnie nogi były zblokowane (łańcuch mięśniowy łączy żuchwę z tylnymi kończynami).

Z tą swoją głową zawsze Gryf miał problemy. Mimo, że posłusznie, a nawet chętnie brał wędzidło do pyska, to na przykład nie lubił głaskania po nosie, a już przytrzymywanie tam ręki budziło w nim duży opór. Na początku myślałam o tym: taki już jest, niedotykalski. Jeśli było to konieczne, pozwalał się dotykać, tolerował to, przy zabiegach pielęgnacyjnych, itp., więc nie stanowiło to problemu. Ale nagle wszystko zaczęło układać się w całość.

Głowa to najlepsze lustro dla stanu psychicznego. To centrum dowodzenia, wszechstronny czujnik na bodźce zmysłowe (wyłączny czujnik czterech spośród pięciu zmysłów). Swobodne operowanie głową to warunek przetrwania, zwłaszcza dla przywódcy stada. Dlatego każda ingerencja w głowę konia, ograniczanie jej w jakikolwiek sposób, zakładanie na nią czegokolwiek, trzymanie na niej rąk - to wszystko są działania naznaczone dominacją i jako takie wymagają od konia zaufania do człowieka. Jeśli koń stoi w naszej obecności z opuszczoną głową, przymkniętymi oczami i rozluźnionym pyskiem, to znaczy, że nam ufa i czuje się przy nas bezpiecznie.

Postanowiłam przekonać Gryfa, żeby mi zaufał i pozwolił ingerować w swoją głowę. Bez tego nigdy nie osiągniemy prawdziwego kontaktu. Zaczęłam więc od tego, że kładłam mu rękę na nosie. Czego on nie robił! Rzucał głową, uciekał nią na boki, nurkował w dół, grzebał nogami, cofał się. Ja nie wzmacniałam nacisku, starałam się być jak najdelikatniejsza, ale pozostawić rękę na nosie. Kiedy przez sekundę był spokojny, zdejmowałam rękę i chwaliłam konia. Po kilku dniach Gryf zrozumiał, że żeby się mnie pozbyć, musi postać spokojnie. Ale to był dopiero pierwszy krok. Ja nie chciałam go “złamać”, zmusić do uległości, sprawić, żeby TOLEROWAŁ mój dotyk. Ja chciałam go PRZEKONAĆ, że moje ręce nie zrobią mu żadnej krzywdy, nie będą go ograniczać, a chcą mu pomóc; że dotyk może być przyjemny i nieść ze sobą rozluźnienie. Więc jak tylko pozwolił mi trzymać rękę na nosie, zaczęłam go głaskać i drapać, delikatnie poruszać jego nosem i masować jednocześnie szyję, żeby uświadomił sobie, gdzie ma napięte mięśnie. Czekałam na momenty, w których głęboko odetchnie, albo miękko ustąpi, albo przymknie oczy - na jakikolwiek objaw rozluźnienia. Wtedy zdejmowałam ręce i dawałam mu więcej przestrzeni, żeby mógł to przemyśleć.

Teraz Gryf sam wkłada głowę w moje ręce. Na początku treningu usztywnień jest zawsze dużo w jego głowie i szyi, i być może zawsze tak będzie. Ale koń szuka u mnie pomocy i przyjemności, szybko zaczyna mlaskać, parskać i potrząsać grzywą - odpuszcza napięcie. Szybko też się okazało, że to był strzał w dziesiątkę! Po krótkiej sesji masażu głowy i szyi zaczynamy trening, a Gryf SAM przyjmuje prawidłową postawę, nie trzeba go namawiać, a przy lekkiej zachęcie zaczyna angażować zad, napina górną linię i wreszcie może poruszać się w równowadze i samoniesieniu.

To prawda, że szkolenie należy zaczynać “od tyłu”: pracować nad zadem i grzbietem, a ustawienie i kontakt najczęściej przychodzą same, są wynikiem dobrej pracy mięśni całego ciała. Najczęściej, ale nie zawsze. Każdy koń potrzebuje indywidualnego podejścia, do każdego potrzebny jest inny “klucz”. Słuchajmy naszych koni, obserwujmy je, myślmy, eksperymentujmy. Wynagrodzą nam to.

OLEŃKA W OBLICZU WYZWANIA

Wczoraj (25 maja) Oleńka stanęła przed nie lada wyzwaniem!

Z powodu złych przygód z przeszłości, Oleńka boi się oddalać od stajni. Wyjście za bramę jest dla niej zawsze dużym stresem. Od kiedy dostaje mieszankę ziół na uspokojenie, jesteśmy w stanie pójść z nią na łąkę i nie wrócić powiewając za galopującą klaczą na uwiązie :P. Mimo zdenerwowania, Oleńka pozostaje pod kontrolą i czasem nawet udaje się coś poćwiczyć.

Wczoraj było wyjątkowo trudno, bo kiedy szłyśmy drogą w stronę bramy, dwa konie właśnie wracały z łąki. Oleńka musiała się z nimi minąć i pokonać ogromną pokusę zabrania się z nimi do stajni, a potem sama wyjść za bramę. Nie dość, że się udało, to jeszcze po paru minutach pracy (ustąpienia przodem i tyłem, cofania, zgięcia dla rozluźnienia ciała) i po sugestii Oli, żeby podniosła grzbiet zamiast głowy ;), udało jej się uspokoić i rozluźnić. Czasem jakiś nagły szelest w trawie wytrącał ją z równowagi, ale nawet kiedy ruszała galopem z zadartą szyją i brykała, pozostała pod kontrolą, nie próbowała wyrwać liny, ani przebiec przez Olę. Dość szybko też odpuszczała napięcie i mogłyśmy wrócić do pracy.

Majówka 2019, dzień 1:

Eryk i odnajdywanie równowagi na kole

Kiedy jeździmy konno już parę lat i głównie na ogrodzonym placu lub w hali, możemy nabrać przekonania, że poruszanie się po łukach jest najbardziej oczywistym sposobem przemieszczania się dla konia. Tymczasem, konie w naturze nie biegają w kółko! Jeśli ich tego nie nauczymy, nie potrafią równoważyć swojego ciała na łuku.

Warunkiem równowagi jest wyprostowanie, a wyprostowanie na kole, to nic innego, jak wygięcie ciała w kształt wycinka tego koła. Innymi słowy, żeby koń był prosty na kole (i miał szansę zachować równowagę), musi wygiąć się w łuk.

Młody koń tego nie potrafi. Po pierwsze, nie wie, że powinien to zrobić, musimy mu to dopiero pokazać. Po drugie, wymaga to uelastycznienia mięśni, bo całe ich grupy po zewnętrznej stronie ciała muszą się rozciągnąć, żeby umożliwić zgięcie. Młody koń na lonży będzie albo próbował biec bezwzględnie prosty, wpadając łopatką do wewnątrz koła i pochylając się w zakręcie jak motor, albo wypadnie łopatką na zewnątrz i zwinie szyję w rogalik do środka koła, żeby nie czuć nacisku lonży. Bywa też, że koń robi te dwie rzeczy naprzemiennie; w jednym miejscu koła "wpada", a w innym "wypada".

Eryk ma raczej skłonność do wypadania łopatką. Jeśli mamy takiego konia, bardzo ważne jest, żeby nie dać się wciągnąć w "przeciąganie liny". Nie dość, że nic w ten sposób nie naprawimy jeśli chodzi o biomechanikę poruszania się konia, to jeszcze przyzwyczaimy go do odczuwania dużej presji na pysku/nosie i trudno nam będzie potem wspólnie odnaleźć lekkość w porozumieniu, nie tylko na lonży, ale też na wodzach.

Co zatem możemy zrobić? Sposobów jest, jak zawsze, dużo, i, jak zawsze, warto poeksperymentować zanim się wybierze tę jedną metodę, która najlepiej się sprawdza w naszej sytuacji.  A jeśli żaden sposób nie działa, a przez większość czasu czujecie, że tylko się z koniem mocujecie - lepiej wykorzystajcie lonżownik lub inną, nawet prowizorycznie ogrodzoną, przestrzeń.

Ja najbardziej lubię takie ćwiczenia, które kierują uwagę konia do środka koła; na mnie. Kto mnie już trochę zna, ten wie, że w ogóle lubię tak pracować z końmi, żeby trenując ich ciała, angażować je również mentalnie, żeby ćwiczenia miały dla nich jakiś sens (bonus: dają wtedy lepsze efekty!). Jeśli uda mi się w jakiś sposób ściągnąć na siebie uwagę konia, całe jego ciało bezwiednie skieruje się bardziej do środka koła.

Stosuję więc coś, co nazywam "fałszywym przywołaniem".

Zaczynam od sprawdzenia, czy mam dobre przywołanie; czy w dowolnym momencie, w dowolnym chodzie, mogę przywołać do siebie konia. Ważne, żeby moją intencją nie było: "masz tu natychmiast przyjść!", tylko: "super, wystarczy. chodź po nagrodę!". Skutecznym narzędziem w tym przypadku będzie tylko takie przywołanie, które kojarzy się zwierzęciu pozytywnie. Znajdźmy coś, co rzeczywiście naszego konia motywuje, czy to będzie chwila przerwy, czy odrobina masażu lub inne pieszczoty, czy wreszcie jakiś smakołyk. Ma to być coś, po co nasz koń będzie chętnie wracał.

Drugą ważną rzeczą jest to, żeby przywołanie sygnalizować mową ciała: "zdjąć" wzrok z konia, ustawić się bokiem, opuścić luźno ramiona, przechylić głowę, czy cały tułów w kierunku zadu, itp. - cokolwiek działa na naszego konia. Komenda głosowa ani żaden pojedynczy, krótki sygnał nie posłużą nam, bo ciężko je stopniować, a będzie to potrzebne.

Jeśli jesteśmy pewni, że koń rozumie nasze sygnały i że chętnie przyjdzie na nasz znak do środka koła, możemy zacząć troszkę "oszukiwać" ;). Kiedy koń wypada łopatką, zaczynamy sygnalizować przywołanie (ma to być początek ruchu, dlatego właśnie nie sprawdzą się komendy głosowe), ale jak tylko widzimy, że zwierzę zaczyna reagować; patrzy na nas, przenosi nieco ciężaru na wewnętrzną łopatkę i szykuje się do wejścia do środka koła... udajemy, że zmieniliśmy zdanie. Mówimy: "o, przepraszam, to pomyłka, jednak jeszcze kawałek po kole". Jeśli koń przebiegnie kilka kroków w lepszej równowadze, szybko robimy prawdziwe przywołanie i mocno go nagradzamy.

Po pewnym czasie takich ćwiczeń koń powinien zauważyć, że kiedy szykuje się do przyjścia do nas, zmieniając ułożenie swojego ciała i równowagę, biegnie mu się wygodniej i łatwiej. Bingo! Kiedy już to poczuje, zacznie sam szukać i eksperymentować, a nasze sugestie i wskazówki będzie przyjmował ze zrozumieniem i wdzięcznością.

Pamiętajcie tylko, że nawet jeśli zwierzę już świetnie rozumie i reaguje na fałszywe przywołanie, co jakiś czas warto naprawdę je przywołać i mocno nagrodzić. W ten sposób zachowamy dobre przywołanie, a konia utwierdzimy w przekonaniu, że jest na właściwej drodze. Po jakimś czasie fałszywe przywołanie nie będzie już potrzebne.

Jak Wam minęła majówka? Nam wspaniale!

Odwiedziła nas Magda Mucha, jak zwykle przynosząc ze sobą mnóstwo energii, zapału i optymizmu.

Poprosiłam ją, żeby spojrzała na mój dosiad, od czasu ciąży ciągle pozostawiający do życzenia ;).

Asystowała też przy pierwszym dosiadaniu Eryka. Tak, moi drodzy, stało się, Eryk może już o sobie mówić “koń wierzchowy” (gdyby na przykład któryś kolega ze stada zapytał). Relacja z tego wydarzenia wkrótce się pojawi.

Ale żeby nie było, żeśmy tylko i wyłącznie ciężko pracowały, co to, to nie! ;) Za drugim pobytem u Gryfa i Binia postanowiłyśmy urządzić chłopakom zabawę i puściłyśmy ich razem na halę. Było trochę spontanicznych żartobliwych przepychanek, trochę swobodnego biegania, a na koniec trochę skoków. Dla rozrywki, przełamania rutyny, a przy okazji dla uelastycznienia grzbietów. I konie, i my bawiliśmy się świetnie!

Ukoronowaniem majówki były natomiast 25-te urodziny Irysa, konia mojej mamy, obchodzone hucznie, przy ognisku, w doborowym towarzystwie (jubilat, oczywiście, świętował razem z nami).

Eryk, 4 kwietnia:

Trwają przygotowania do zajeżdżania. Eryk uczy się chodzić w rytmie i dobrze używać swojego ciała na łukach, ćwiczy równowagę i poprawia elastyczność. Szlifujemy też komunikację dotyczącą poziomu energii, ale przede wszystkim dotyczącą rozluźnienia.

Konie nie wiedzą, jakie są silne. Kiedy uczyłam się jeździć, mnie i innym adeptom jeździectwa wpajano, że na tym polega nasza przewaga nad nimi. Była to jedna z pierwszych lekcji dotyczących końskiej psychologii (i w sumie jedna z niewielu), jakie odebrałam na tym wczesnym etapie.

Koń nie zdaje sobie sprawy z własnej siły i właściwie tylko dzięki temu możliwe jest to całe jeździectwo. Gdyby koń wiedział, że jest od nas silniejszy, w życiu by nie dał się okiełznać, osiodłać, dosiąść, ani w ogóle nic ze sobą zrobić. Nasz sukces lub porażka jako jeźdźców zależy od tego, czy damy koniowi poznać jego siłę. A więc… ciiiicho sza!

Myślę, że ten pogląd pokutuje do dziś w środowisku jeździeckim. Na mnie zresztą też te powtarzane w kółko pouczenia wywarły ogromny, do niedawna nieuświadomiony, wpływ.

Stąd, jak myślę, biorą się takie, przekazywane z ust do ust, zasady, jak: „kiedy koń się spłoszy, albo próbuje uciec z uwiązu, czy lonży, NIE WOLNO CI GO PUŚCIĆ. Zrób wszystko, żeby nie wypuścić liny z rąk, inaczej koń nauczy się uciekania.”, albo: „przy wprowadzaniu konia do przyczepy, nie pozwól, żeby się cofnął – inaczej nauczysz go, że może.”

Rzeczywiście, wydaje się, że konie (takie dopiero zaczynające swoją przygodę z człowiekiem) nie zdają sobie sprawy z tego, jak dalece są od nas silniejsze. Z czasem niektóre z nich (te bardziej skłonne do przekory, bardziej dominujące, albo przez błędy człowieka zmuszone do buntu) próbują swoich sił i bywa, że przekonują się, jak jest naprawdę.

Czy to koniec świata?

Na zdjęciu jest Binck – miłość mojego życia. Koń „z przeszłością”. Koń, który doskonale zna swoją siłę. Przyznaję, że na początku naszej znajomości nie raz i nie dwa płakałam przez to rzewnymi łzami, bo uciekał za każdym razem, kiedy chciałam go polonżować, albo na nim pojeździć (nawet mnie nie zrzucał, po prostu uciekał na przykład w pobliże drzwi hali i nie dało się go stamtąd ruszyć). W pewnym momencie byłam tak bezradna, że prawie się poddałam. Ale potem pomyślałam sobie: ok. On wie, że może uciec. Muszę zrobić coś, żeby chciał zostać ze mną.

To był początek budowania naszej relacji. Jeszcze wiele przed nami i na pewno Binio jeszcze nie raz mi ucieknie. Nauczyłam się być wdzięczna za każdy taki incydent, bo każdy jest dla mnie lekcją: co takiego się stało, że uciekł? Co muszę następnym razem zrobić inaczej? Dziś w każdym razie ufa mi na tyle, że mogę go lonżować i na nim jeździć. Czy wolałabym, żeby było łatwiej, żeby Binio nie wiedział, jaki jest silny? Nie!

Nie tylko uważam, że moment, w którym koń poznaje swoją siłę, to nie jest koniec świata. Uważam, że to bardzo dobra podstawa do budowania relacji pomiędzy koniem a człowiekiem. Relacji prawdziwie partnerskiej. Bo gdzie partnerstwo, kiedy koń uważa, że MUSI z nami współpracować? Gdzie prawdziwa relacja, kiedy koń nie ma wyboru, czy z nami pójdzie, czy zostanie z innymi końmi?

Kiedy koń poznaje swoją siłę, tak naprawdę uświadamia sobie, że jest wolny. Tylko wtedy możliwa jest przyjaźń i partnerstwo.