sima

kutsallik anlayisi

orgutlu dinlerin ortaya cikisindan cok once insanlik, gorunenin yani sira manevi bir dunyanin varliginin da farkinda oldugunu ifade etti. erken donem samanlar, avdaki basariyi saglama almak icin bu ruhsal dunyaya girmeye cesaret ettiler. tanrilarin ve tanricalarin varliginda, seylerin dogasinda kendiliginden var olan bir inanc gelisti -karanin ve denizin hayvanlarina yaklasmayi kontrol eden, yagmuru yagdiran ya da tutan, gok gurultusunu ve simsegi yonlendiren ve dunyayi baharda uyandiran guclu varliklar. ilk kutsal mekanlar dogal olarak var olan alanlardi -agacliklar, pinarlar, magaralar.

tanrilara ibadet cok eskidir. fransa laussel'de, elinde bereket boynuzu olup dogurganlik ve bereket tanricasini temsil eden bir heykel mo 25000 yilina dayanir. yunan sehri megara kuruldugunda, ilk kurban "insa oncesi" tanrilarina sunulurdu; hicbir zaman tanrilarin eksikligini duymayan romalilar ise hala "bilinmeyen tanri"ya sunaklar insa ediyordu.

samanizmde mit

paleolitik cagin onsezili insanlari buz devrinde magara resimleri yapti ve bunlarin bir cok kulturde karsiliklari vardi -digerlerinin yani sira kizilderili sifacilar, afrikali buyucu hekimler, aborjin bilge adamlar ve sibiryali samanlar. samanizmin "kendinden gecme teknikleri" ruhsal dunyaya girme ve orayla iletisim kurma amaciyla beden disi askinlik algisi uyandirmak icin dans, davullar ve halusinojenik maddeler kullanir.

MITLER NEDIR? ONEMİ NEDİR?

Mitler kutsal anlatilardir. Bize dunyanin, insanligin ve hayvanlarin yaratilisini ve tanrilarin ve kahramanlarin yaptiklarini anlatirlar. Bunun otesinde, bir toplumun mitleri, o topluma ait kulturun tum yönleriyle sergilendigi katalogudur. Oyle ki hayal gucumuz yeterince kuvvetli olsaydi herhangi bir kulturu mitolojisinden yeniden yaratabilirdik. Bir cok kulturde mitler sozlu olarak aktarilmissa da anlamlar dunyasinin tamamini kapsadiklari icin bir yandan ayni kalirken diger yandan detaylar ve vurgular bir versiyondan digerine farklilik gosterebilir. Tum hikayeler gibi mitler de hayal gucunu besleyen imgelerden olusur; hayal gucu de metafor araciligiyla bu imgelere anlam verir. Hayal gucunun bu dönüstürücü gucu mitolojinin itici kuvvetidir. Hıkayeler bir olaydan digerine rasyonel olarak degil, ruyalar gibi bir goruntuden digerine gelisme egilimindedir. Bu goruntuler insan dogasi ve davranisina dair derin gercekleri sifreler. Mitler, düsünceleri imgelere dönüstürerek belirsizliklerini, esneklıklerını ve bir cok seviyede yorumlanmalarini korurlar. Mitoloji elbette fransiz sair Guillaume Apollinaire'in de dedigi gibi yunanlarin "kendilerini eglendirmeleri icin" icat edilmemistir. Mitler insanların yaratici, spirituel ve sosyal durtulerının bir birlesimidir. Bazilari dini, bazilari estetik ve bazilari tatbiki olmak uzere bir cok islevi vardir. Kelımelerle, imgelerle sembollerle, tiyatro ve dansla, ayinler ve torenlerle ifade edilebilirler. Yalnizca insanların gecmiste anlattiklari hayali hikayeler degil; toplumlari sekillendiren ve kulturlerı yonlendıren onemli duzenleyici ilkelerdir.

İnsanligin hikayesi; yasam, ölüm, varolus ve dönüsüm gibi buyuk gizemlerle ilgili aklimizdan hic cikmayan temel sorulari cevaplama girisimlerimizin tarihinden ayrilamaz. Buzul cagi samanlarinin vizyon arayislarina dayanan kokenlerinden, insan irkini kirsal gocebelerden tarimla ugrasan sehir sakinlerine donusturmedeki roluyle, modern dunyayi catisan dini goruslerinin fay hatlari boyunca parcalamakla tehdit eden catlaklar ve yariklara kadar mitler önemlidir. Mitoloji kulturel mirasimizin hayati unsurlarindan biridir. Eger onu anlamayi basaramazsak kendimizi de anlayamayiz.

MİTOLOJİ NEDİR?

Mitoloji temel olarak yasam ve ölüm, olmak ve donusmek gibi hayatin buyuk sorunlariyla ilgilidir. Sanatci Paul Gauguin'in sozlerıyle ifade edilirse "Nereden geliyoruz? Biz neyiz? Nereye gidiyoruz?" Gunumuzde bu tip sorularin bilimin, felsefenin ya da dinin alani oldugunu dusunebiliriz. Ancak bunlar insanlik tarihinin buyuk bir kismi boyunca mitolojinin alaniydi. Sorulari soran ve cevaplari veren mitlerdi.

ölüm dösegindedir simdi eski sevda,

ve mirascisi olmayi bekler yeni sevgi;

ugrunda ölmek bile istenilen o guzel,

guzel degildir artik juliet'in yaninda.

romeo yeniden sever, bu kez sevilir de,

buyulenmistir cekici bakislardan eskisi gibi;

oysa juliet, yakinir gorunmek ister dusman diye

askin tatli yemini calan o korkunc oltalardan;

ve romeo sunamaz sevgisini, ask yeminlerini

bilinen ask diliyle dusman sayildigindan.

kiz da gonlunu kaptirmistir ya, imkanlari daha az,

bu ilk sevgilisiyle bir yerde bulusamaz.

ama sevgi güc verir, zamansa imkan