Wat betekent het voor jou om Molukker te zijn?

“Ik heb een Molukse vader en een half Italiaanse moeder, maar toch voel ik me een Molukker en ben op deze manier ook opgevoed. Zo ging ik eerder elke zondag naar de kerk in de wijk en bezochten wij na de dienst altijd mijn oma. Eigenlijk was ik al bij mijn oma voordat de dienst begon. Op 24 november 2013 is zij helaas overleden en blijf ik de kerkdiensten bijwonen. Ook mijn opa is helaas niet meer in ons midden. Ik vind het belangrijk om dit soort dingen erin te houden. Familie is betekent alles voor mij, dat is ook typerend voor Molukkers: familie staat op de eerste plek. 

Onze achtergronden en geschiedenis mogen ook nooit verloren gaan: De reden waarom onze grootouders naar Nederland zijn gekomen. De idealen die zij hadden over de Republiek Maluku Selatan (een onafhankelijke Molukse staat). Je kunt zeggen dat ik door mede door onze geschiedenis trots ben om een Molukker te zijn.”

Heb je ooit de Molukken bezocht?

“In 2011 ben ik er voor het eerst geweest. Mijn ‘rumah tua’ (ouderlijk huis) staat op kampong Suli, dat is een dorp op het eiland Ambon. We zijn niet alleen op Suli geweest maar ook op Ceram. Het was een speciale reis, ik voelde me er gelijk thuis. Dat gevoel is onbeschrijfelijk, je moet dat zelf meemaken om erover mee te praten. Voordat wij onze ‘rumah tua’ betraden moesten ondergingen wij de gebruikelijke rituelen. Zo wordt er onder andere voor je gebeden met de familieleden. Dat was best wel ‘heavy’, zoiets had ik natuurlijk nog nooit eerder meegemaakt.

Wat ik daar ook mee had gemaakt: Iemand kreeg ruzie, weet niet meer exact waarover, met een bewoner van een andere kampong. De andere kampongbewoners kwamen gelijk om te helpen. Je zag hierdoor een soort saamhorigheid, je laat elkaar niet in de steek. Maar zoiets kan ook uit de hand lopen natuurlijk.

Elke avond was er muziek en gingen de jongeren en ouderen samen ‘chillen’. Dat is een mooie herinnering, het samenzijn. Ik ben vorig jaar nog met vrienden naar de Molukken gegaan en dat was wederom genieten!”

Wat zou je de jongeren mee willen geven?

“We moeten nóóit vergeten waarom we hier zijn. Een gedeelte uit onze Molukse geschiedenis dat enorm belangrijk is. Daarnaast moet de Maleise taal behouden blijven. Onze Molukse cultuur en gewoonten laten zien wie we zijn, dat moet je niet verloochenen.”

Hoe zie je de Molukse samenleving in de toekomst?

Wat betekent het voor jou om een Molukker te zijn?

“Het is lastig om uit te leggen maar ik vind ‘saamhorigheid’ typerend voor ons volk. Kijk bijvoorbeeld naar de wijk waar ik ben opgegroeid. Daar is het echt “één voor allen, allen voor één”. De wijk heeft zowel positieve- als negatieve kanten. Je helpt elkaar altijd maar de sociale controle kan groot zijn. In mijn opvoeding hebben mijn ouders mij vrij gelaten in dat soort zaken. Als ik mezelf moet omschrijven dan vind ik mezelf temperamentvol, hard en eigenwijs. Vroeger heb ik verkeerde dingen gedaan. Zo gingen mijn oude vrienden het verkeerde pad op, waar ik op een gegeven moment uit ben gestapt. Ik ontwikkelde mezelf. Wat ik wel heb gemerkt: als je buiten de wijk woont en weer in de wijk terug komt, dat je jezelf moet aanpassen en wennen. Het is mijn ´redding´ geweest om buiten de wijk te gaan wonen. De mensen in Maastricht accepteren de Molukkers, dat vind ik wel prettig. Het ligt er ook aan wat je ‘mindset’ is. Als je positief bent en dit ook uitdraagt, zal je ook zo benaderd worden. Wat het geloof betreft, omdat mijn moeder in de kerkenraad zit, zijn wij hiermee opgegroeid. Zo heb ik sidi (belijdenis) gedaan en bijbelles gevolgd. Ik pas het geloof elke dag toe, als het bijvoorbeeld tegen zit zal ik bidden. Hetzelfde geldt voor het eten en slapengaan.

In de Nederlandse maatschappij kan ik mezelf goed profileren. De balans tussen het ‘Moluks zijn’ en de Nederlanders kan ik makkelijk vinden. In mijn dagelijks leven werk ik toevallig alleen met Nederlandse, autochtone mensen.

Hoe ik mijn eigen kinderen zou willen opvoeden? Ik zou hen alles mee willen geven wat ik ook in mijn eigen opvoeding heb meegekregen. Haal het maximale uit je leven, maak gebruik van je mogelijkheden en je persoonlijke ontwikkelingen. Ik zou ze ook graag willen laten dopen, maar wil het hen verder niet opleggen. Wanneer ze ouder zijn kunnen ze zelf hun keuzes hierin bepalen. Wat ik ook belangrijk vind is het meegeven van onze Molukse normen en waarden: Respect en mensen met twee woorden aanspreken.

  Typische eigenschappen van het Molukse volk?

De tweede generatie kende een moeilijke, strenge opvoeding. Dat mondt uit in verbale communicatie. Waardoor zij communicatief niet altijd sterk zijn. Ook kunnen zij hun emotie niet of moeilijk uiten. Er worden geen problemen uitgepraat. Wij Molukkers zijn een temperamentvol volk. Als ooms en tantes van de tweede generatie mij benaderen om iets te organiseren, dan doe ik het met plezier. Wel onder één voorwaarde; Ik wil het wel op mijn manier doen, zonder enige hiërarchie. Ik druk graag mijn menig door maar sta wel open voor andere ideeën.   

Politiek

Wat de Republiek Maluku Selatan (RMS) en haar regering betreft, ik sta achter het ideaal. Onze voorouders hebben gevochten voor een vrij Molukse staat. En ons volk op de Molukken wordt op dit moment onderdrukt door Indonesië. Op de Molukken is er bijvoorbeeld geen goede infrastructuur.

Het gat om een eenheid te vormen onder de Molukse Nederlanders is groot. De één is radicaal, zij willen’ knokken’. Anderen hebben zich er los van gemaakt van het ideaal om vrijheid na te streven. Door deze verschillen is er geen eenheid.

Ben je al eens terug geweest op Maluku?

“In 1987, 1992 en 2011 ben ik op de Molukse eiland geweest. De eerste keer was ik nog maar zes jaar oud, ik was mij nog niet bewust van de reis. Het enige wat mij is bijgebleven was plezier maken en spelen. Van mijn reis in 1992 kan ik mij helaas niets meer herinneren.

In 2011 zijn wij met een grote groep (deel van de familie) naar de Molukken geweest. Het gevoel kwam al vanaf het moment dat wij op Schiphol aankwamen. Mijn emotionele gevoelens kwamen naar boven. Ik was mij ervan bewust dat ik weer naar ‘huis’ ging. Op dat moment moest ik huilen van blijdschap dat ik op reis ging, maar tegelijkertijd nam ik afscheid van mijn toenmalige vriendin op Schiphol. Het eerste dat mij opviel, toen wij met het vliegtuig de landing maakten, waren de mooie palmbomen. Toen ik eenmaal voet op Molukse bodem zette werd ik overmand door een overweldigend gevoel. Iets dat niet te omschrijven valt. Ik voelde mij meteen thuis.  Het werd intenser na de hereniging met mijn familie.

Voordat ik er heen ging was ik bang voor een cultuurshock. Angstig dat ik de Nederlandse mentaliteit niet los kon laten. Dit viel echt mee, het is daar ‘relaxt’. Het ritme op de Molukken is anders, zo begint het leven daar al vroeg in de ochtend. Je wordt wakker door de harde muziek van de mensen uit de kampong (dorp).  Vrouwen die het huis schoonmaken, schoolkinderen die langslopen en lokale broodverkopers die langs de kant van de weg staan. Bij aankomst op kampong Haria (op het eiland Saparua) viel het mij op dat de mentaliteit daar anders is. Zij zijn daar wat ‘harder’. Zo woedt er tussen de twee kampongs, Haria en het naburige Porto, een jarenlange strijd. Mijn neven en tante vertrokken vanuit het eiland Ambon naar kampong Porto. (eiland Saparua). Eenmaal met de boot aangekomen, ontstond er in Haria een grote chaos. De lokale mensen pakten zomaar al onze koffers maar gelukkig werd dit opgelost.

Toen we op Tuhaha waren, zijn wij daar de bergen in gegaan om de rituelen volgens de adat (spirituele handelingen volgens de Molukse traditie) te volgen. We kwamen aan bij een stenen offertafel). Hier werd gebeden en kreeg ik een ‘douche’. Deze ‘douche’ geeft je kracht en maakt je sterker. Op dit punt werd ik onverklaarbaar met mezelf geconfronteerd.

Ik kan niet begrijpen als Molukkers zeggen “Ik ga op vakantie naar Maluku”. Dat is het niet, het is thuiskomen. Een prachtig gevoel.”

Hoe denk je dat de Molukse samenleving er in de toekomst uitziet?

“De Molukse wijk gaat zich vermengen met andere culturen. De mensen trekken uit de wijken en de eerste generatie valt weg. Zo wordt het ouderlijk huis, die een centrale rol speelt, niet binnen de familie gehouden.  De saamhorigheid zal niet meer zo zijn zoals het was. Je komt niet zomaar meer in de Molukse wijk wonen, hiervoor bestaat het Buurt Platform. Je moet eerst voldoen aan bepaalde voorwaarden. Je hoort ook dat weinig Molukkers de taal beheersen. Daarnaast is er een leegloop in de Molukse kerken. Ik denk niet dat het meer zo zal zijn zoals het was.:

Wat zou je de jongeren mee willen geven?

“Wat betekent het voor jou om een Molukker te zijn?”

Als ik daaraan denk, dan denk ik toch wel aan familie. Dat staat bij mij wel voorop. Vroeger toen mijn opa en oma nog leefde vertelde mijn opa altijd verhalen over het leven op de Molukken. Sinds kort besef ik mij pas echt hoe erg mijn opa Maluku miste. Hoe hij zijn pijn en verdriet wilde delen door erover te vertellen. Dit had ik voorheen nog nooit op die manier beseft. Dit heeft te maken met het ouder worden, hierdoor word je een stuk bewuster. Je kan er namelijk niet omheen. Door negatieve ervaringen uit het verleden heb ik mij heel erg tegen het ‘Moluks zijn’ afgezet. Gelukkig zie ik dit nu langzaam veranderen. Mijn interesse in de Molukkers, het ‘Moluks zijn’ en Maluku is er wel. Ik denk dat ik mij dit pas echt ga beseffen zodra ik een keer terug ben geweest. Ik vind wel dat ik nog trotser mag zijn op mijn Molukse kant en zou graag de taal willen leren spreken. Overigens ben ik niet in een Molukse wijk opgegroeid, wel geboren.

Typisch Molukse kenmerken die ik bij mezelf zie zijn; loyaliteit en temperament. Bijvoorbeeld als mensen over de treinkaping beginnen zodra ze weten dat je Moluks bent. Dat kan mij soms zo woest maken, ik zie dat als een gebrek aan kennis van deze mensen. Of als ik zie dat er een Molukker wat wordt aangedaan, ongeacht of het familie/vrienden/onbekenden zijn, dan stap ik daar op af. Ik ga er vanuit dat ook een ander hetzelfde voor mij zou doen. Molukkers horen in mijn ogen voor elkaar op te komen.

Molukse tradities die ik graag zou willen meenemen op het moment dat ik kinderen zou krijgen zijn onze gastvrijheid en saamhorigheid.  Wat ik ook mooi vind is dat er bijvoorbeeld op de 40e dag na het overlijden van een dierbare, iedereen bij elkaar komt. Of dat er op het einde van de avond van een Molukse bruiloft er met je naasten, familie en vrienden in een kring gedanst wordt. Wat het geloof betreft, die heb ik niet specifiek. Omdat elk aspect, in welk geloof dan ook, mij wel aanspreekt. Verder doe ik mijn ding op individueel/spiritueel niveau. Over de adat zou ik wel dingen te weten willen komen. Negatief aspect binnen onze Molukse cultuur is de bemoeizucht en de verstandhouding tussen mannen en vrouwen. Een prototype Molukker is in mijn ogen hypocriet en heeft een tunnelvisie.

Of ik mij een “Nederlandse–Molukker” of een “Molukse–Nederlander” voel? Ik voel mij een “Nederlandse–Molukker”. Naast dat ik ook Nederlands bloed heb, zijn het ook de gewoontes. Over het algemeen heb ik meer Nederlandse vrienden en vriendinnen. Wat mij ook erg opvalt is dat het opleidingsniveau onder de Molukse jongeren lager is dan bij de Nederlanders. Hoe hoger de opleiding des de meer afgunst je ook krijgt binnen de Molukse gemeenschap. Er heerst sowieso meer jaloezie onder elkaar.

Met de RMS (Republik Maluku Selatan) heb ik niet veel. Het is allemaal maar een politiek spel en daar draait het in mijn ogen om macht, geld en onderhandelingen.  Op 25 april ben ik dan ook niet aanwezig. Dit ook omdat ik geen gevoel van binding erbij heb. Ik zou pas een RMS-dag willen bezoeken zodra ik mij er echt bewust van ben en erachter sta.

Oja wat ik ook mooi vind aan ons cultuur is het begroeten, ook al ken je elkaar niet.

“Ben je al eens terug geweest naar Maluku?”

 Nee, maar ik zou het wel graag een keer willen. Als het zover mag zijn dan ga ik er met een blanco gevoel heen. Natuurlijk wil ik mij er wel op voorbereiden.

“Wat zou je de jongeren mee willen geven?”

 Ga op onderzoek uit. Zoek uit waar je vandaan komt, zonder vooroordelen. Ga met elkaar in dialoog. Het studeren zou ook meer gestimuleerd moeten worden.

“Hoe denk je dat de Molukse samenleving er in de toekomst uitziet?”

Ik hoop op meer verbondenheid met elkaar. Mensen zoeken elkaar alleen op met speciale gebeurtenissen. Daarom denk ik dat het daarom alleen maar minder wordt. We zouden daar veel meer voor moeten doen.

 “Hoop en vrees”.

Wat betekent het voor jou om een Molukker te zijn?

Laatste tijd denk ik er veel over na, wat het betekent om een Molukker zijn. Ik ben natuurlijk trots op mijn Molukse afkomst, ik blijf een Molukker ook al woon ik op Curaçao. Het eerste wat ik deed was mijn kast met Molukse traditionele spullen opzetten toen ik hier kwam wonen. In Nederland zit je er middenin en ben je omringd door Molukkers, dat is hier anders. Nu zal ik er meer moeite voor moeten doen. In het verleden had ik er wel moeite mee dat Molukse vrienden niets meer lieten horen. Mijn gezin heb ik nu voorop gezet en dat wordt met name door Molukkers in Nederland als egoïstisch opgevat. Zelfs van mensen van wie ik dit niet had verwacht. Ik zie mezelf meer als een wereldburger en relateer mijn afkomst meer aan de Molukkers op de Molukken, niet aan de Molukkers in Nederland. Ik ben ook teleurgesteld in de RMS, zij hebben na 65 jaar niks bereikt. Zij maken geen gebruik van de huidige technologie en als volk zijn wij te passief. Dat zijn dingen waar ik niet trots op ben. Als je nu aan de Molukse jeugd uit Nederland vraagt wat het betekent om een Molukker te zijn, wordt het teveel gerelateerd aan identiteit binnen Nederland. Dit had ik in het verleden ook. Ik was trots om een Molukker te zijn, het was stoer.  Als je ouder wordt ga je zelfreflectie toepassen, kritisch naar jezelf kijken. Wat heb ik in het leven bereikt? Wat had ik beter kunnen doen? Ik ben het gaan relativeren. Ik dacht dat ik wist wat het is om een Molukker te zijn maar kan er niet zo 1, 2, 3, antwoord op geven. Het is een soort van pad die je bewandelt. Ik ging onbewust opzoek naar mijn identiteit. Ben een halfbloed maar heb me nooit Nederlands gevoeld. Zet me af tegen het Nederlandse gedeelte, maar niet omdat het niet-Moluks is. Het is meer vanwege mijn visie op de wereld als individu. De mensenrechtenkwesties op de Molukken hebben mij gevormd, ik heb de politieke gevangenen op Maluku bezocht en dit heeft indruk gemaakt. Er is in mijn ogen geen tussenweg, het is ‘goed’ of ‘fout’. Misschien is het zwart-wit maar ik bekijk het op die manier. Er is veel ’shit’ op deze wereld. Politiek ideaal: Maluku is nog steeds niet onafhankelijk. De rol van West-Papua is hierin belangrijk, als zij zich vrij kunnen maken van Indonesië dan is dit ook in ons voordeel. Wanneer Molukkers samenwerken met West-Papua dan is er altijd die arrogante houding van de Molukse kant. Terwijl West-Papua verder is in haar ontwikkeling, je moet je ondergeschikt weten op te stellen. Toen er dit jaar in Vanuatu zich een humanitaire ramp voltrok heeft de RMS-regering niets laten horen. Een officiële brief was al voldoende geweest. De RMS moet zich opstellen als een regering en heeft gefaald. Realiteit in Nederland is dat de mensen op 25 april zoet worden gehouden met mooie woorden. Ik denk niet dat ik nog mee mag maken dat wij onafhankelijk worden, tenzij West-Papua zich los kan maken van Indonesië. De uiteindelijke strijd zou daar gevoerd moeten worden. Er is geen enkele vrijheidsstrijd geweest waar geen slachtoffers zijn gevallen. Als je dat niet wilt beseffen dan moet jij je ook niet in een vrijheidsstrijd gaan mengen. Ik zeg niet dat we de strijd nu moeten voeren. Als we dat nu doen dan wordt dat een hele makkelijke strijd voor Indonesië. Er is ook weinig tot niks aan organisatie en infrastructuur op Maluku om zo iets te kunnen realiseren.  Dus zij kunnen zich daar niet bewegen om dat nu te kunnen doen. Ik heb inderdaad makkelijk praten. Alles wat ik zou willen doen, zou ik nog steeds willen doen voor de mensen daar. Ik heb zelf gezien en gehoord dat de mensen op Maluku nog steeds de onafhankelijkheid willen.

Weetje wat ik erg vind, dat de Molukkers daar met alles en iedereen meepraten. Ze zijn volgzaam en hebben geen eigen mening. Het is denk ik een beetje een cultuur. Het voordeel in dat opzicht is, als jij kwade bedoelingen hebt dan zou je het hele Molukse volk achter je kunnen krijgen. Waarom de RMS daar geen gebruik van maakt? Omdat de zogenaamde leiders alles vanuit eigenbelang doen. Door het gevoel van macht wat ze dan op dat moment krijgen. En in Nederland krijg je op den duur ook nog een geldfactor die erbij komt kijken. Geld en Molukkers is een hele slechte combinatie. In dat opzicht heb ik er vrede mee. Het is namelijk niet door iemand anders gekomen, maar door onszelf. Wij zijn onze eigen grootste vijand. Ik heb ook gefaald. Als je het op jezelf betrekt, dan heb ik gedaan wat er in mijn macht ligt, vanuit een goed hart. Ik ben alleen niet in de positie om alles op te lossen. Dan merk je dat er veel hogere machten bij komen kijken. Het probleem lijkt makkelijk, mijn gevoel zegt dat de RMS-regering één-op-één met Nederland en Indonesië werkt. Welk belang zij daarbij hebben door met de grootste vijanden te werken? Ik denk dat het maar om een  paar sleutelpersonen zou gaan die handelen uit puur eigenbelang. Ik ben wel benieuwd naar hun bankafschriften. Ze zijn met duizend euro de goedkoopste mensen om te kopen, bij wijze van spreken. Het draai niet alleen om geld maar ook om het gevoel van macht. Dan heb je misschien maar één persoon die dat doet, het wordt gewoon een psychologisch besef. Je hebt gewoon een paar mensen die een zogenaamde regering vormen, die misschien wel een heel goed hart hebben en pro-RMS zijn, maar hun karakter is gewoon shit! Daar kan je gewoon geen oorlog mee winnen. Waarom heeft men de RMS nog niet monddood gemaakt denk je? Omdat het de dag (25 april) is waar iedereen naar uitkijkt. Dan kunnen de mensen er weer tien maanden lang op teren. En dan worden er weer op RMS-dag wat zaken besproken, hier en daar is er onvrede, maar er is weer niks gebeurd. Kortom; de president kan weer praten wat hij wilt. En zo gaat het weer door, dan zijn we weer een jaar verder. Ik heb hier geen bewijzen voor, maar is men echt zo ‘stupid’ dat ze niet inzien dat de boel vertraagd wordt? Ik denk niet dat zij de kennis in huis hebben om het strategisch aan te pakken.   De RMS beweert dat ze transparant zijn maar ze kunnen niet transparant zijn omdat de vijand meekijkt. Alleen de donateurs krijgen inzage in wat zij doen. En zo werkt dat niet. Zo krijg ik bijvoorbeeld om de haverklap updates van West-Papua. Ik weet precies wat ze aan het doen zijn, zonder dat ik ervoor betaal. Naar mijn idee is het hun strategie en is het een bewuste keuze. Ik vraag me af vanuit welk Moluks perspectief men heeft besloten om zo te gaan handelen. Als het ook nog zijn vruchten had afgeworpen dan hadden ze mijn mond gesnoerd, maar dat hebben ze niet. Zij zijn pas transparant geworden (voor hun gevoel), toen ik in de RAI voor FKMCPR een speech moest houden. Ik heb toen het woord transparant e.d. in de mond genomen. Vanaf dat moment had de RMS-regering een financieel overzicht laten zien. En ik weet nog zo goed dat het huren van de microfoon €250,- kostte. Dat willen de donateurs toch niet zien. Zo gaat dat, alle kosten gaan op aan RMS-dag en dat is voor hun transparantie. Als je kijkt naar de posten, dat was nog zo vaag. Dan wist je nog steeds niet wat ze inhoudelijk aan RMS-activiteiten gedaan hebben. Je wist precies wat de RMS-dag gekost zou hebben, maar je weet niet wat ze gedaan hebben aan de RMS-strijd. Belachelijk dat de microfoon €250,- kostte, waarom moet je het zo duur maken? Organiseer het bij wijze van gewoon in een stichting, buiten in de openlucht, op een grasveld.

Verschillen en overeenkomsten: De Molukkers op Maluku weten wat overleven is en zijn met weinig tevreden. Op de kampong heerst een collectief. Zij hebben een andere mindset. In de stad (kota) is dit weer anders, daar is het individualistischer en kapitalistisch. De Nederlandse-Molukkers zijn arroganter. Daar draait het om je wijk, familie etc. Wanneer er in Nederland een eerste generatie wegvalt dan vinden er grote veranderingen binnen de familie plaats. Iedereen denkt dan de macht te hebben en gaan voor financiële eigengewin.. Ik denk dat de 3e generatie Molukkers in Nederland de grootste struggles hebben. Je kunt de 1e en 2e generatie weinig verwijten. Zij kwamen aan in een vreemd land, waren militairen en communiceerden slecht. De 2e generatie is hierdoor beschadigd geraakt. Zij hebben hun best gedaan maar het ging er anders aan toe dan bij een standaard gezin, waarin open gepraat wordt. Je ziet dat de 2e generatie nu wel wat losser is geworden. Maar houden de 4e en 5e generatie de Molukse normen en waarden wel in stand? Mijn eigen opvoeding was stabiel te noemen. Ik koos mijn eigen weg en mijn ouders waren het ermee eens. De Molukse kerk zorgde wel voor de vorming van de Molukse identiteit. Toen ik in Nederland woonde ging ik altijd naar de wijk waar opa en oma woonden. Het ouderlijk huis staat daar en is het middelpunt om samen met de familie bijeen te komen.

  Adat:

Ik ben een periode lid geweest van een tjakalele-groep en ben ook teruggegaan naar de kampong. Doel hiervan was om over onze adat te leren en beschermen. In het begin had ik nog een ‘westerse bril’ op. Ik heb ook een boek gelezen over de adat, dit kon ik goed reflecteren op mijn dorp. De drang om af te zetten tegen de Molukse-Nederlanders is hierdoor minder geworden. Ik houd nu minder geforceerd het ‘Moluks zijn’ in stand. Hecht nu veel waarde aan het doorgeven en het uitleggen over wie wij zijn. In Nederland heb ik op de universiteit ‘Talen en Cultuur van Zuid-Oost Azie en Oceanië’ bewust gestudeerd. Hierover heb ik een essay geschreven over de Molukse cultuur en adat. Op deze manier verplichte ik het mezelf om hierover te leren en werd ik er uiteindelijk voor beloond. Zo heb ik na een tjakalele-optreden/bijeenkomst het gevoel dat ik ‘vloog’. Heel spiritueel en hier was ik naar op zoek.

Op Vanuatu heb ik een ‘chieftitel’  gekregen. Deze titel brengt druk met zich mee. Ik vroeg hen wat deze titel inhield, wat ze van mij verwachten. De man antwoordde: “Time will tell you.” Als je dit terugkoppelt aan de Molukkers; zij praten er niet over uit angst en onwetendheid. Mensen op Vanuatu zijn voor mijn gevoel veel meer met adat bezig dan de Molukkers (in Nederland en Maluku). Op Vanuatu gaat men er luchtig mee om, dat is denk ik de sleutel voor adat. Je moet er geen druk op leggen. Je moet het niet moeilijker maken dan dat het is. Adat is ook een levensstijl, in dat opzicht is er geen fout. Als je ziet hoe de mensen op Maluku met adat omgaan, dan wordt er niet zo geheimzinnig over gedaan. In Nederland wilt men het niet delen omdat ze denken dat het van hen is. Zo gaat de adat kapot. Dankzij mijn bezoek aan Vanuatu ben ik minder opzoek gegaan naar de adat. Merkte wel toen ik de ‘chieftitel’ kreeg en de manier waarop de mensen op de kampong beslissingen aan mij overlieten, ik wel de druk voelde. “Wat moet ik doen? Moet ik terug om te vechten voor mijn volk?” Dit is een aantal keren door mij heen gegaan. Wat mij tegenhield om daar de strijd voort te zetten? Als het zover is dan zie ik mezelf als een ‘brain’ in plaats van dat ik door de jungle heen ga. Wat moet ik daar doen? Geef mij een dag en ik ben fysiek al kapot Dat is misschien een westerse tactiek, je moet jezelf niet zomaar voor de leeuwen gooien. Het is ook belangrijk om voorbereidend werk te doen.

Voorbeeld: Op de universiteit ben ik te weten gekomen hoe Indonesië haar onafhankelijkheid heeft gekregen. Het was Soekarno op papier, maar Hatta die de strategie had bepaald. Soekarno zijn beste eigenschap was dat hij de mensen zover kreeg dat ze allemaal naar hem luisterden, het was een charismatisch persoon. Als je dat beseft moet je dat soort mensen niet het veld in sturen. Zij zorgen er juist voor dat er in plaats van jou, er nog meer extra duizenden militairen komen. Ik ben wel een voorstander om mensen niet onder valse voorwendselen het veld in te sturen, je moet weten waar je voor staat. Ik zou me schuldig voelen dat ik mensen onder valse voorwendselen de dood in jaag.

  Ben je wel eens terug geweest naar Maluku?

Ja, maar als je me vraagt hoe vaak ik terug ben geweest dan kan ik daar geen antwoord op geven. Ik weet dat namelijk niet meer. Laten we het erop houden dat ik vaak terug ben geweest.   De reis die mij het meest is bijgebleven is denk ik toch wel toen ik alleen naar Babar ben geweest. Heb daarvoor veel moeten reizen. Ik focuste me toen echt op de traditie en adat. Ook heb ik toen voor het eerst een schildpad en hond gegeten. Vaak had ik ook momenten dat voor mij de puzzelstukjes in elkaar vielen. Het was lekker om alleen op reis te gaan. Je hebt geen gezeik, je doet je eigen dingen. En je kan je eigen gang gaan. Wat vond ik het meest tegenvallen wat betreft het leven op Maluku? Ik kan niet zeggen dat ik heb geleefd op Maluku. Als ‘Nederlander’ lijkt alles koek en ei. Als je op de kampong wilt gaan overleven dan is dat wel keihard werken. Ik denk dat op het moment dat jij je daaraan overgeeft, dat het niet voor mij is weggelegd. Ik denk dat het wel veel zou vergen van mijn lichaam.   Ik kan me ook nog een moment herinneren, toen ik terugkwam in het dorp. Het begon al een beetje te schemeren, toen besefte ik mij pas dat ik helemaal alleen aan de andere kant van de wereld was. Dat was wel eventjes een leeg gevoel. Het was denk ik een combinatie van dat het al schemerig begon te worden en ik had een andere aankomst verwacht. Ik dacht dat ze wisten dat ik kwam. Toen ik daar aankwam met de boot stond er niemand. Alles was een beetje apart. Het had geen persoonlijke reden, meer omdat het moeilijk voor hen communiceren was, ze hadden toen nog geen mobiele telefoons. Ook kan ik mij nog herinneren dat het een bootreis was en ineens rechtovereind in mijn bed zat, omdat de boot bijna gekapseisd was. Je bent op dat moment alleen en hebt geen sparringpartner waar je even een lolletje mee kan maken. Al met al is me niks tegengevallen.   Of ik nog terug zou willen? Sowieso! In juli zijn we in de buurt voor een korte periode. Ik zou pas teruggaan wanneer de tijd rijp is. Wanneer de tijd rijp is? “It’s a feeling man, I don’t know.” Sinds ik een gezin heb moet ik hier meer over nadenken.

  Wat zou je de Molukse jongeren mee willen geven?

Maak gebruik van alle talenten die je hebt. Gelukkig zie ik daar nu al heel veel verandering in. “Blijf gewoon doorgaan” zou ik zeggen tegen de nieuwere generaties. De gebroeders Timisela zijn nu redelijk actueel, aan hen zouden de jongeren misschien wel een goed voorbeeld aan kunnen nemen, ongeacht je politieke voorkeur. Om als een Molukker in het leven te staan in combinatie met de westerse samenleving. De gebroeders zijn daar wel een goede weerspiegeling van. Het is ook goed om te zien - vanuit Curaçao - hoe goed de jongeren bezig zijn. Zoals ‘Maluku Talents’, dat is een heel goed platform. Dat is positief. Positiviteit is zo belangrijk in je leven. 

Waar ik mij echt aan kan irriteren en dat meen ik echt, dat Molukkers dingen gaan delen over berichtgevingen tegen o.a. Marokkanen, berichten gaan ‘liken’ van de PVV. Maar zodra er weer RMS-dag is of de herdenking van de treinkaping, dan is het weer ‘belanda’ dit of ‘belanda’ dat. Vervolgens je superieur voelen ten opzichte van iedere andere allochtoon die er nu in Nederland is. Dat is gewoon die misplaatste arrogantie en superioriteit die ze hebben. We zijn allemaal genaaid door Nederland, waar praten we over? Laatst werd er een opiniestuk geschreven door zo’n figuur over hoe Marokkanen met hun uitkeringen omgaan. Laat ze lekker met rust. Als Nederland daar een probleem mee heeft dan moeten ze de wetten aanpassen.  

Molukkers wachten altijd op een erkenning. Het is menselijk, voor de één iets gevoeliger dan de ander. Maar ik heb wel het idee dat bij de Molukkers het toch meer een cultuur eigenschap is dan iets individueels. Je kan zeggen wat je wil, we hebben als bevolkingsgroep ‘issues’. Dat is niet om onszelf kwalijk te nemen, maar gebaseerd op  onze geschiedenis.  

De meesten kunnen niet tegen zelfreflectie of zelfkritiek en dat is echt een tekortkoming. Als je daar niet tegen kunt, dan kun je niet aan jezelf werken. Als ook nog eens je omgeving er niet tegen kan, dan heb je een  groot probleem. Je kan namelijk niks alleen, het is geen schande om hulp te vragen of te krijgen. Zelf heb ik daar ook heel veel moeite mee. Ik weet dat het een tekortkoming van me is, toch is dat niet iets wat ik makkelijk kan veranderen. Als ik door dit te zeggen andere mensen over de lijn kan trekken om dus wel hulp te vragen, dan zeg ik; “Doen!” Schaam je er niet voor.

 Hoe denk je dat de Molukse samenleving er in de toekomst uitziet?

 Het is een moeilijke vraag. Als je het mij een paar jaar geleden had gevraagd, dan was ik een stuk positiever en veel trotser in dat opzicht dan nu. Het is niet dat ik daar nu somber over ben, het is maar net hoe je het bekijkt. Kijken hoe ze het in de Nederlandse samenleving doen of moet ik het politiek zien? Als je het in de Nederlandse maatschappij bekijkt, dan denk ik dat zij op dit moment een hele goede positie hebben. De scholen gaan steeds beter, de talentjes durven uit hun holletje te kruipen. Want je stelt je kwetsbaar op door op te treden voor publiek en voor je eigen mensen. Daar heb ik alleen maar waardering voor. Goed voorbeeld doet volgen. Ik denk dat er nu genoeg voorbeelden zijn om te volgen. Wat dat betreft ben ik wel positief ingesteld.

Politiek gezien ben ik over de huidige zaken gezien somber, zeer somber. Totaal geen vertrouwen. Dat wil niet zeggen dat ik niks meer doe, het is alleen gebaseerd op wat de situatie nu is. Als die lijn doorgetrokken wordt dan heb ik er inderdaad geen vertrouwen in. Dat is de situatie in Nederland, ik heb wel vertrouwen in de Molukken. Wat er zou moeten veranderen? Ik zou zeggen; “Doek die bende op”, want er gebeurd nu niks dus er zal dan ook niks veranderen. Misschien staat er dan wel een echte leider op die de kar wel kan trekken. En voor het zelfde geld heb je in vijf jaar tijd een resultaat wat je in 65 jaar niet is gelukt. Er zal een grote verandering plaats moeten gaan vinden en dat kan alleen als men opgedoekt wordt.

  "Wat betekent het voor jou om een Molukker te zijn?"

Ik ben in Assen geboren en later verhuist naar Smilde. Ondanks dat wij op een gegeven moment buiten de Molukse wijk zijn gaan wonen (1997) kan ik toch zeggen dat ik in de wijk ben opgegroeid. Het eerste waar ik aan denk is; ‘identiteit’. Je hebt er namelijk niet voor gekozen, je bent hèt en ik ben er trots op. Daarnaast denk ik ook meteen aan cultuur, familie, feesten en de verbondenheid. Zo vind ik het belangrijk dat de familieband sterk blijft. Ik vind ook dat wij Molukkers een creatief volk zijn. De Molukse opvoeding is een vrij duidelijke opvoeding. Zo is het belangrijk om elkaar te groeten, met twee woorden te spreken en respect te hebben voor ouderen. Deze opvoeding heb ik gehad. Ook heb ik het christelijke geloof meegekregen, m.a.w. ben gedoopt toen ik 5 maanden was en op mijn 18e mijn sidi(geloofsbelijdenis) mogen doen. Het geloof belijd ik op mijn eigen manier en het is helaas wat minder geworden. Wat de Adat (Molukse gebruiken, regels en gewoonten) betreft, deze heb ik met de paplepel meegekregen en ik ben mij ervan bewust . Als je ons volk vergelijkt met de Nederlanders dan zijn zij een stuk vrijer en makkelijker in de omgang. Of ik mij een ‘Molukse-Nederlander’ of een ‘Nederlandse-Molukker’ voel? Dan voel ik mij een ‘Molukse-Nederlander’. Zo hebben wij hier in Smilde een vaste ‘baris-groep’ (marcheergroep). Op een dag zag ik hoe zij hier het protocol deden, dit vond ik zo gaaf om te zien dat ik het zelf ook wilde gaan doen. Sinds zes jaar geleden ben ik hieraan begonnen. Een ‘baris-groep’ regelt het protocol tijdens de jaarlijkse viering van de Molukse onafhankelijkheidsdag (25 april). Het politieke ideaal (RMS) betekent veel voor mij. Ik vind het zonde van de mensen die er afstand van doen. Het is namelijk een deel van je geschiedenis, het hoort bij je. Ik vergelijk het met het afstand doen van je achternaam.

"Ben je al eens terug geweest naar Maluku?"

Ben in 1993/1994, 2004, 2008, 2011 en 2013 terug naar Maluku geweest. De eerste keer heb ik niet bewust meegemaakt, hier was ik nog te jong voor. Wij zijn toen met kerst en de jaarwisseling geweest. De daarop volgende keren heb ik de reis wel bewust meegemaakt. Ik voelde mij meteen thuis bij aankomst. In 2013 hebben we met de voltallige familie wederom de feestdagen op Ambon  mogen vieren.

Mijn vader is op Ambon geboren, van oorsprong van de Kampong Porto (Pulau Saparua) en mijn moeder is in het kamp Schattenberg (Westerbork) geboren en van oorsprong van Kampong Ameth (Pulau Nusalaut). Aangekomen in Kampong Porto had ik het gevoel van; “Dit is echt waar ik vandaan kom, hier liggen mijn Roots.” De families daar zijn erg gastvrij. De mensen leven daar met minder, maar ondanks dat lijken ze het toch goed te hebben.

Wat ik wel vervelend vond en me eraan kan irriteren is, dat de bevolking je daar altijd aankijkt alsof je een ‘buitenlander’ bent. Uiteindelijk zet ik dit wel van me af.

 Of ik nog een terug zou willen gaan? Ja dat zeker!

"Wat zou je de jongeren mee willen geven?"

Vergeet je identiteit niet en waar je vandaan komt. Wat ook af te raden is en onnodig is; op pesta’s vechten. Zo laat je zien dat wij geen één volk zijn, “Seng bersatu”. Probeer elkaar te respecteren. Als ik later kinderen zou hebben dan zou ik ze ‘respect’ meegeven in de opvoeding. Dat is belangrijk. Op dit moment ben ik ook actief bij de werkgroep ‘Anak2 Muda Bovensmilde’. Wij organiseren o.a. activiteiten voor de Molukse wijk. En dan draag ik mijn steentje bij door bijvoorbeeld de flyers te verzorgen.

"Hoe denk je dat de Molukse samenleving er in de toekomst uitziet?"

Wat betekent het voor jou om een Molukker te zijn?

Maluku, het land waar we vandaan komen. Onze cultuur en ons verdriet. Ik word namelijk verdrietig bij de gedachten over Maluku. Onze voorouders zijn in Nederland gekomen met een reden, om vervolgens weer terug te keren naar waar ze vandaan komen. Maar we zijn tot op de dag van vandaag niet vooruit gekomen. We zitten nog steeds hier in Nederland. Dit doet me veel pijn.

Het samenzijn is typisch iets Moluks, bijvoorbeeld samen eten wanneer oma voor ons heeft gekookt. In mijn opvoeding heb ik de Molukse normen en waarden meegekregen; klaarstaan voor elkaar, respect tonen t.o.v. de ouderen, elkaar groeten en samen delen. Ook ben ik met het christelijke geloof grootgebracht. Ik heb ‘sidi’ gedaan en ging vroeger vaak naar de kerk totdat mijn ouders uit elkaar gingen. In de toekomst wil ik dit graag weer oppakken, want ik mis het wel. Het geloof is voor mij mijn basis en het heeft mij gevormd tot wie ik nu ben, dit zou ik ook graag willen doorgeven. Wij zijn ook erg creatief, zelf houd ik mij bezig met bijvoorbeeld muziek. Het is tijdloos en het bindt elkaar.

Samen met mijn tante heeft mijn moeder mij en mijn broertje opgevoed. Ondanks dat mijn moeder niet veel had ontbrak er niets. Mijn broertje en ik kwamen niks tekort. Wat ook typisch is, dat Molukse moeders (en/of vaders) meestal maar één blik (gezichtsuitdrukking) hoeven te geven en dan wist je al genoeg, haha. Ik ben gedeeltelijk door Tanimbarezen opgevoed, al komen zij van een ander soort eilandengroep, voor mij zijn zij niet veel anders. Wij zijn gewoon allemaal ‘1’.

Ik heb ook ooit een spreekbeurt aan mijn Nederlandse klasgenoten gegeven. Zij wilden graag meer weten over de Molukse geschiedenis, op deze manier kon ik bijvoorbeeld ook uitleggen hoe de treinkaping tot stand is gekomen. Zij kennen net als velen alleen de negatieve berichtgeving over de  treinkaping en kregen hierdoor een verkeerd beeld van de Molukse gemeenschap.

Bepaalde aspecten van de adat heb ik ook meegekregen, bijvoorbeeld: om stipt 00:00 uur de deur niet open maken, zout voor de deur strooien, huis laten zegenen, piring natzar. Mijn opa was ook politiek actief. Hij stuurde elke dag (jarenlang) een brief naar het koninklijk huis, met daarin zijn uitgebreide mening. Wel bijzonder als je er zo over nadenkt. Zo hoort de Molukse vlag bij mijn identiteit. Ik voel mij een Molukse-Nederlander. Al beheers ik de taal niet volledig, ik voel mij meer Moluks dan Nederlands. Maluku blijft voor altijd in mijn hart. Al bezoek ik de RMS-dagen niet meer, het is wel belangrijk dat het blijft bestaan en dat het er is. En ik heb een hekel aan de Nederlandse regering. Ik zou graag aan mijn kinderen door willen geven dat dhr. Dries van Agt verantwoordelijk is voor de doden die er zijn gevallen.

Ben je al eens terug geweest naar Maluku?

Één keer, in 1998 ben ik voor het eerst terug geweest. Wij verbleven op Nusalaut en Hatalai.

Toen wij daar eenmaal aankwamen werden we door de familie als echte gasten ontvangen. Het was een mooi ontvangst. Op mijn tas had ik nog de Molukse vlag zitten, die ik bij aankomst eraf moest halen, dit was ik helemaal vergeten. Wij zijn daar ook de bergen in geweest, waar we een plas helder water tegen zijn gekomen. Het was volgens mij niet zomaar een plas water. Het enige wat ik mij daarvan kan herinneren is dat het een mooie ervaring was, dat ik het mee mocht maken. Ik ben daar ook mijn nichtje per toeval tegengekomen, zij komt ook uit Nederland en onze opa’s zijn volle neven van elkaar.

Op Maluku voelde ik me thuis en wanneer het kan zou ik heel graag terug willen keren.

Wat zou je de jongeren mee willen geven?

Wees eerlijk en oprecht naar elkaar, blijf jezelf. Help elkaar, kijk naar elkaar om en vooral naar je eigen volk. Maak geen onderscheid tussen bijvoorbeeld ‘Tenggara’ en ‘Selatan’, wij zijn één volk, er zijn ergere dingen in de wereld.

Jongeren moeten bewust worden van hun identiteit en samenwerken.

Hoe denk je dat de Molukse samenleving er in de toekomst uit ziet?

Wat betekent het voor jou om een Molukker te zijn?

“Ik ben opgegroeid in Epe, dat is een klein dorpje in de buurt van Apeldoorn en Vaassen. Mensen wisten niet eens wie Molukkers waren. Ik doel hier op mijn periode op school en de omgang met klasgenoten en vrienden. Het is heel ‘boers’ daar, hierdoor voelde ik me altijd anders en vond het daarom lastig om hiervoor uit te komen. Om een voorbeeld te noemen: het idee van een Molukse wijk vind ik mooi, het laat een eenheid zien. Aan de andere kant voelde ik me in de wijk altijd een buitenstaander, ik ben er namelijk niet tussen opgegroeid. Dit beeld veranderde toen ik er vaker kwam. Daarnaast ben ik ook trots op onze Molukse cultuur.

De jaarlijkse viering van de RMS-dag op 25 april (jaarlijkse viering van de proclamatie van de Republiek Maluku Selatan) betekent veel voor mij, dit heb ik vooral meegekregen van mijn opa. Voor hem was het een belangrijke dag waar hij elk jaar naar toe ging. Mede door hem heb ik onze taal geleerd. Het is soms niet om aan te zien dat jongeren, die op onze jaarlijkse viering van de RMS-dag afkomen, niet eens weten waarom ze daar zijn.

Tijdens mijn opvoeding hebben mijn ouders niet alles meegegeven wat betreft de Molukse cultuur, dat vind ik wel jammer. Ik probeer mijn zoontje zoveel mogelijk mee te geven, vooral het respect voor je medemens. Het is ook belangrijk om je geschiedenis nooit te vergeten en het door te geven, omdat je wel moet weten waar je vandaan komt. We zitten hier niet zonder reden. Het doet me pijn dat de Nederlandse bevolking zich niet bewust is van onze geschiedenis.

Naarmate je ouder wordt merk ik dat ik bewuster word van mijn eigen identiteit. Vooral tijdens mijn pubertijd was ik er erg naar opzoek. Wat ik bijvoorbeeld van mezelf terug zie in andere Molukkers? De kat uit de boom kijken, het respect voor ouderen, gastvrijheid en de verbondenheid. Wij, als Molukse volk zijnde, kijken veel naar elkaar om.”

 Ben je al eens terug geweest naar Maluku?

“Jammer genoeg ben ik nog niet terug geweest naar de Molukken. Als die mogelijkheid ooit komt, zou ik zeker willen gaan en ook mijn kampong Tuhaha willen bezoeken. Ze zullen vast denken dat we rijk zijn omdat we uit Nederland komen. Niet dat ze persé op mijn geld uit zijn, maar er kan wel misbruik worden gemaakt van de situatie.”

 Wat zou je de jongeren mee willen geven?

“Draag onze geschiedenis en cultuur uit, zet het voort. Iedereen kan hierin zijn eigen keuze maken.”

Hoe denk je dat de Molukse samenleving er in de toekomst uit ziet?

Wat betekent het voor jou om een Molukker te zijn?

Het betekent veel voor mij, tot mijn 13e was ik mij er nog niet van bewust. Tijdens een herdenking zag ik de emoties van mijn Molukse opa, het deed me zoveel dat ik me vanaf toen echt ben gaan verdiepen in onze cultuur. Als mensen naar mijn afkomst vragen zeg ik altijd dat ik half Moluks en half Engels ben. Kom er niet graag vooruit dat ik ook Nederlands bloed heb, dit omdat ik in het verleden zelf iets heb meegemaakt waardoor ik een afkeer tegen de Nederlanders heb gekregen.

Familie betekent veel voor mij, onze familieband is dan ook erg sterk. De Molukse taal probeer ik te beheersen en ‘eigen’ te maken. Naast dat ik graag naar Molukse artiesten luister, vind ik het eten ook erg belangrijk en lekker, haha. Ik doe mijn eigen ding in het dagelijks leven maar neem de Molukse cultuur met mij mee. Het gevoel die ik met mij meedraag doet veel met me. Mijn oma, waar ik trots op ben, was een fanatieke aanhanger van de RMS, die passie heb ik van haar overgenomen.

Ben je al eens terug geweest naar Maluku?

Nee, ik ben nog nooit terug geweest maar zou het wel graag willen, ik denk en hoop dat dit een mooie ervaring zou zijn. Dit hoop ik waar te mogen maken wanneer ik mijn studie heb afgerond. Ik zou daar graag wat voor de weeskinderen willen betekenen en een project op willen zetten met betrekking tot mijn sportachtergrond. Hoe ik denk dat het leven daar op Maluku er uitziet? Moeilijk, er zal vast veel armoede te zien zijn.

Wat zou je de jongeren mee willen geven?

Vergeet nooit waar je vandaan komt en groet elkaar. Ik vind het zonde en het doet mij gewoon pijn om te zien hoe de Molukse jongeren onder elkaar en tegen elkaar zinloos geweld gebruiken, het is nergens voor nodig, we zijn toch satu bangsa?!

Hoe denk je dat de Molukse samenleving er in de toekomst uit ziet?

Ik ben bang dat de Molukse samenleving uit elkaar valt door vermenging met andere culturen.

Wat betekent het voor jou om Molukker te zijn?

Ik hoef mij niet perse te profileren als een Molukker, ik weet dat ik het ben en daar ben ik uiteraard trots op. Het is voor mij persoonlijk belangrijker om zo goed mogelijk volgens het geloof te leven. Ben dankbaar voor mijn muzikale talent en dat ik me hier mijn energie in kwijt kan.

Van huis uit ben ik christelijk opgevoed, mijn vader was de zondagsschoolleraar en gemeentelid van de GIM. Mijn moeder is van Duitse komaf en een Jehova’s getuige, dit zorgde thuis wel eens voor wrijvingen.

Hoe ik het geloof zie is, dat Jezus naar een ieder als persoon kijkt dus wil ik mezelf niet in een hokje plaatsen. Zelf heb ik de keuze nog steeds niet gemaakt om sidi (belijdenis) te doen, omdat ik in het verleden ook verkeerde dingen heb gedaan. Ik zou het hypocriet vinden als je die beslissing maakt en vervolgens het verkeerde blijft doen.

De adat mag niet in de weg staan van het geloof, vroeger was adat namelijk wel belangrijk voor mij, zelf vind ik het nu belangrijker om de weg van Jezus te volgen.

Mijn eigen leidraad in het leven is dat geld geen waarde voor mij heeft, het gaat om een goed hart en het geloof vind ik belangrijk. “Je bent gewoon mens, accepteer elkaar.”

Kenmerkend aan Molukkers is dat onze cultuur verwaterd, het gaat met pieken en dalen. Waar dat aan ligt? Opvoeding. Jongeren identificeren zich met hun wijk en/of woonplaats en associëren zich met voetbalclubs, dit ligt aan gebrek aan erkenning. Jongeren gedragen zich groot, ze zien hun zelf als ‘strijders’ net al onze voorouders, maar dat is een misplaatste trots en kunnen of durven hun fouten niet toe te geven, zet je strijd in op een positieve manier.

De RMS is iets ‘werelds’. Je stelt je superieur op en hiermee onderscheid je jezelf. Voor mij heeft de RMS geen waarde, maar ik respecteer de mensen wel die echt voor de RMS staan. Het draait om de liefde die je uit kan dragen en zou mezelf daarom alleen willen inzetten en strijden voor de mensenrechten op Maluku. Ik kan mij er erg druk om maken dat de mensen daar op een gruwelijke manier worden behandeld. Bijvoorbeeld door het uitdragen van het RMS-gedachtegoed.

Ons gezin bestaat, naast mijn vader en moeder, uit 4 kinderen. Ik heb dus nog 2 broers en 1 zus. Ik kom uit een muzikaal gezin, mijn vader speelt drums en voedde ons op met het muzikale gedeelte. Samen hadden wij een gezinsbandje: "The Family Song”. Het was niet altijd even leuk, want soms werden wij gedwongen om te repeteren terwijl ik andere kinderen buiten zag spelen.  

Ik had een strenge vader, wat wij vooral hebben meegekregen is dat je de ouderen moet respecteren. Mijn moeder is als Duitse vrouw geaccepteerd door de Molukkers in de Molukse wijk, dit vind ik mooi. Vader was vaak aan het werk, waardoor moeder veel meer input had in de opvoeding. Er werd daarom thuis vooral Nederlands gesproken, omdat mijn moeder toen nog geen Maleis kon spreken. Ik heb onze taal vooral op straat of van buitenaf geleerd en trok heel erg naar mijn Molukse familie. Toentertijd was ik nog heel erg bezig met de RMS. Ik was vrij hard en radicaal.

Als je kijkt naar mijn broers en mij, is één van ons altijd gefocust geweest op zijn carrière en heeft daarin ook echt goed gepresteerd. Natuurlijk heb ik daar bewondering en respect voor. Soms zegt hij ook wel eens dat ik meer uit mijn carrière moet halen en meer ambitie moet tonen. Ik daarentegen wil dit bewust niet, omdat meer tijd in carrière steken ook vaak betekent dat je minder tijd voor je gezin hebt. Als ik moest kiezen tussen bijvoorbeeld: veel geld maar minder tijd voor mijn gezin of minder geld maar meer tijd voor mijn gezin dan ga ik absoluut voor het tweede. Daarnaast heb je ook praktische dingen. Mijn andere broer en ik praten vloeiend Maleis omdat wij ons altijd in Molukse kringen begaven, mijn andere broer praat minder vloeiend Maleis.

Adat, mijn vriendin houdt zich er nog wel aan. Niet alles van de adat is perse onzinnig. Ik weet dat het er is (zoals het oproepen van je voorouders) en respecteer het wel, maar ik hecht er geen waarde aan.

De positieve kenmerken van de Molukse cultuur, is dat wij gastvrij zijn en daar probeer ik mij ook aan te houden. Ook zijn er veel talenten, jammer genoeg wordt het niet door iedereen goed benut. Muziek is bijvoorbeeld erg belangrijk bij de meeste Molukkers. Wij worden meestal in negatief daglicht gezet door de Nederlandse media, dus geef er een positieve draai aan door je talenten in te zetten. Ik heb het willen laten zien door middel van mijn deelname aan het programma ‘The Voice of Holland’. Dat ik mij niet ‘djago’ voelde of heb willen voordoen, met kritiek om kan gaan en laten zien dat ik geen stereotype Molukker ben. Omdat de Nederlandse maatschappij op die manier tegen ons aan kijkt. Probeer hierin wel een voorbeeld te zijn, door positief in beeld te komen en op die manier steun winnen van buitenaf.

De strijd wordt nog altijd op Maluku geleverd en ik vind dat die strijd nooit opgegeven mag worden, vooral het gedeelte rondom de mensenrechten niet. Het is gewoon zo bizar dat je zo hard gemarteld kan worden voor het hijsen van de Molukse vlag, dat doet mij gewoon verdriet. Ik heb een ‘salawaku’ (schild) laten tatoeëren zonder de parang (kapmes), dit omdat ik geen geweld meer wil. De ‘salawaku’ staat daarom alleen voor bescherming. Het geweld op Maluku heeft veel invloed en impact op mij gehad. Maar nu meen ik mijn verantwoordelijkheid vanwege mijn 2 kinderen. Op hen wil ik me wil focussen.

Nog even over de band ‘Djanecy’, ik vind het wel grappig dat ik toen en nu nog wel eens als “Djanecy” wordt aangesproken, maar dat ben ik niet. De band is door de bandleden naar mijn dochter vernoemd.

Ben je al terug geweest naar Maluku?

Nee, ik ben nog nooit terug geweest, wel voor ‘Java Jazz’ op Jakarta. Ik was er zo dichtbij, maar omdat ik in die tijd alleen bezig was met muziek, was er weinig tijd om er echt te kunnen zijn en het leven daar te kunnen zien. Ik wil er echt de tijd voor kunnen nemen.

Als de mogelijkheid er is om alsnog een keer terug te gaan dan wil ik dat absoluut, maar mijn eerste prioriteit is het onderhouden van mijn gezin.

Mijn verwachtingen van de mensen op Maluku? Ik denk dat zij blij zijn met wat ze hebben, ook al hebben zij niks en is er armoede. Dit ken ik van de beelden van de vakantie van mijn broer.

 Wat zou je de jongeren mee willen geven?

Je hoeft niet bang te zijn om liefde te tonen, stel jezelf open ook al kom je uit een andere wijk of ben je voor een andere club, accepteer elkaar. Niet zo djago/sikab doen.

Anekdote: Ik heb een broer die best wel verwesterd is en mij vaak meegaf om aan mijn eigen carrière te denken en die te maken, vond dat ik een gebrek aan ambitie had. Ik vroeg hem wat carrière maken is en inhoud, alles draait tenslotte om liefde en dat wil ik mijn kinderen meegeven. Mijn leidraad is geloof, God en Jezus.

Hoe zie je de Molukse samenleving (Nederland) in de toekomst?

Je ziet nu al dat we meer gaan leven naar hoe we hier in de westerse samenleving leven. We gaan ons vergelijken met bijvoorbeeld de voetbalclubs zoals Ajax en Feyenoord.

"Wat betekent het voor jou om Molukker te zijn?"

“BLIJ” en “TROTS” dat ik een Molukker ben. Ik vind het mooi om te zien dat ik herkend wordt als Molukker. Bijvoorbeeld als ik in de stad loop en ooms groeten mij, terwijl we elkaar niet kennen. Familietradities zijn ook zaken die altijd hoog staan bij mij. Typisch iets voor een Molukker. Elke zondag gaan we naar de kerk, eten we gezamenlijk bij mijn oma in de wijk. Dit is een moment dat we als familie samenkomen, hierdoor versterkt de band. Bijna elke Molukker is wel muzikaal of in ieder geval creatief. Zelf bespeel ik de cajon en treed ik regelmatig hiermee op (AGAPE Vaassen). Wat ik jammer vind, is dat jongeren zich soms schamen om hun talenten te showen. Iets meer lef zou wel leuk zijn, omdat ze getalenteerd zijn. Mijn opvoeding was ‘hard’. We hebben duidelijke normen en waarden meegekregen. Oudere mensen spreek ik met twee woorden aan, bung/oom/tante etc. Het is gewoon zo normaal geworden voor mij. Ben blij dat mijn ouders me dit mee hebben gegeven. Nu ik ouder ben geworden ga ik me dit steeds meer beseffen.

"Ben je al teruggeweest naar Maluku?"

In 1996, 2007, 2008 en 2009. De eerste keer was ik nog maar 4 jaar oud, kreeg het niet heel erg bewust mee. Toen ik voor de tweede keer terugging herkende ik toch nog wel een aantal plekken, dat was wel grappig. Later ben ik me meer gaan beseffen over het leven op Maluku. Ik was 15 jaar in 2007, bij aankomst viel ik op mijn knieën en kuste de grond. Zo blij was ik om weer thuis te zijn. Zes weken lang verbleven wij op kampong Hulaliu. Heb er zo ontzettend van genoten. Ik kan dat niet uitleggen aan mensen die er nog niet zijn geweest. Je moet het zelf ervaren. Het leven op de kampong is primitief, daaraan wen je naarmate de tijd vordert vanzelf aan. De familie ontvangt je met veel liefde, ook al hebben ze weinig tot hun beschikking. Mijn familie kan nergens heen door het gebrek aan geld, waardoor ze veroordeeld zijn tot hun verblijf op de kampong/eiland. Of ik in de toekomst terugga naar Maluku? JA! Als iemand mij een vakantie naar Spanje zou aanbieden dan doe ik daar liever een paar honderd euro bij, dan vertrek ik wel naar Maluku, haha. Elke dag verlang ik om terug te gaan. Dat geeft me een goed gevoel, heerlijk!

"Wat zou je de jongeren mee willen geven?"

R-E-S-P-E-C-T. Het is zonde dat jongeren elkaar te lijf gaan op feesten en voetbalwedstrijden (Ajax en Feijenoord). Onze cultuur gaat zo kapot door alle negativiteit. Laten we een eenheid vormen, dat is belangrijk.

"Hoe zie je de Molukse samenleving (Nederland) in de toekomst?"

Wat betekent het voor jou om Molukker te zijn?

Het is de eerste keer dat ik hier over praat. Een stuk pijn accepteren uit het verleden. Ik zie het niet als iets negatiefs. Doordat ik mijn bagage als het ware in een nieuw jasje heb gestoken kan ik er nu goed mee omgaan. Dans, muziek en theater zijn zaken die bij mij passen, ben van nature een gevoelig persoon. Doordat ik in mijn puberteit worstelde met bepaalde gevoelens over onze identiteit begon ik met het skaten, een uitlaatklep. Ik was een ‘skatertje’, haha. Je kan wel zeggen dat ik behoorlijk rebels was. Mijn moeder is Indisch, Deens en Moluks, mijn vader is volbloed Moluks. Daarnaast heb ik nog een broer. Mijn moeder was degene die me altijd ‘vrij’ heeft opgevoed, mijn vader hield meer van een strakkere aanpak. Logisch ook, mijn vader komt zelf uit een gezin waarin een strenge opvoeding de basis was. Wat ik me goed weet te herinneren is, dat ze vaak gesprekken voerden over ‘eenheid’ die behouden moest blijven. Mijn opa was een ware inspiratiebron voor mij. Stiekem ging ik altijd kijken wat hij aan het doen was. Dan zag ik dat hij bezig was met het schrijven van brieven. Ook was hij geïnteresseerd in de mens. Mijn opa was een bijzonder mens en tevens mijn drijfveer. De interesse in de 1e generatie is altijd blijven bestaan. Mijn interesses liggen ook bij onze adat en culturele aspecten binnen ons bestaan. In 1995 werd mijn moeder ziek en nam ik als 12-jarige de zorg op me. Ik was een begaafd tennisspeelster maar gaf alles op. Ik werd gelukkig opgevangen door een familie in de Molukse wijk in Vaassen. Dit heeft op mij een zo’n indruk gemaakt, bijzonder. Dat je als het ware zo wordt opgenomen in een andere familie. Ik voel me zeer betrokken bij de Molukse gemeenschap. Toch zie ik dat Molukker zijn voor mij meer betekent dan het politieke gedeelte. De vlag is mijn identiteit maar ik ben meer van de adat. In mijn vorige relatie kwam dit ook wel naar voren. Mij ex-vriend kon zich meer vinden in het politieke gedeelte, ik verdiep me liever in het traditionele. De westerse manier van denken overheerst niet meer in mijn leven. Ik heb de balans hierin gevonden. Dat is een kwestie van tijd en ervaringen geweest. 

Ben je al terug geweest naar Maluku?

In 1992, 2004 en 2006 met mijn ouders, 2011 en 2012 ‘alleen’. Met het gezin gingen we eerst naar ‘rumah tua’ (ouderlijk huis), zoals gebruikelijk. Mijn eerste keer (’92) was een mooie ervaring. Ik werd als het ware op handen gedragen. Ondanks mijn jeugdige leeftijd voelde ik me er direct thuis. Juist omdat ik zo gevoelig ben kwam dit wel ‘binnen’. De mensen op Maluku dachten ook altijd dat ik er vandaan kwam.

Later (2011 en 2012) ben ik zonder mijn ouders geweest. Voor mijn gevoel heerste er een grotere druk om mijn schouders. Ik leef volgens de adat en op Maluku is het meer dan gebruikelijk om je hieraan te houden. Door hulp van God ben ik hierin geslaagd. Volwassen ben ik hierdoor geworden, heb laten zien dat ik de verantwoordelijkheid aan kan. Ik zou heel graag terug willen in combinatie met het bieden van ontwikkelingshulp. Het werk van mijn opa voortzetten. Door mijn eigen verleden voel ik een positieve drang om iets te betekenen voor de mensen op de Molukken.

Wat zou je de jongeren mee willen geven?

Gebruik je talenten! Daarnaast hoor je je Molukse afkomst met trots te dragen, verloochen jezelf niet. Zoals ik al eerder heb vermeld; politiek is niet aan mij besteed. Ik kijk naar het volk en volg de tradities. We zouden de westerse zaken kunnen combineren met onze eigen achtergrond. Doordat we vaak emotioneel zijn inzake de Molukse kwestie resulteert dit vaak in niets. Nog een advies: Deel je visies met elkaar en sta hiervoor open.

Hoe zie jij de toekomst van de Molukse samenleving in Nederland?

Wat betekent het voor jou om Molukker te zijn?

Voel me zeer begaan met mijn Molukse achtergrond en alles wat ermee verbonden is. Dat onze tradities en cultuuroverdracht vervagen is zonde. We wonen nu in Nederland en daardoor is het minder aan het worden. De oorzaak leg ik bij de opvoeding. Je zou de kinderen moeten meegeven hoe wij hier zijn gekomen en welke tradities we hebben. Er moet geen dwang bij zitten, daar sta ik niet achter. Ik voel me Moluks maar deels ook Nederlander. Heb tevens een Nederlandse vriend en ben toch hier opgegroeid. De saamhorigheid zie je wel terug bij de Molukkers. Deze saamhorigheid mis ik steeds meer in onze wijk, het omkijken naar elkaar. Je ziet ook dat veel Molukkers muzikaal zijn en familiebanden hecht zijn. Familie staat voorop. Jammer dat weinig jongeren hun muzikaliteit niet benutten, zal het faalangst zijn? Ik weet het niet goed. 

Ben je al terug geweest naar Maluku?

Ben er eenmaal geweest, in 2012. Een bijzondere ervaring vond ik het. We verbleven op Ambon, Saparua en kampong Oma. Het voelde wel als ‘thuis’, maar aan de andere kant ook weer niet. Mensen zien dat je uit Nederland komt. Ze zien je daar als "orang belanda". Op zulke momenten vraag ik me af; “Wat ben ik dan?” Eenmaal terug geweest besef ik me goed dat wij het in Nederland prima hebben. De mensen op Maluku moeten ver lopen voor hun zaken. Er heerst zeker armoede. Ik heb hier persoonlijk veel van geleerd. Wij hebben alle luxe die we ons kunnen wensen. Dat ik mijn familie daar heb mogen ontmoeten is natuurlijk mooi. Je ziet dat je overeenkomsten hebt, terwijl je elkaar nog niet eerder hebt ontmoet. Ze zijn daar heel gastvrij. Je stelt me de vraag of ik een keer terug wil gaan; JA!

Wat zou je de jongeren mee willen geven?

Vergeet niet waar je vandaan komt! Ken je geschiedenis, hoe wij hier als Molukkers zijn gekomen. Generatie op generatie is dat belangrijk om door te geven. In mijn ogen verpesten we het vaak genoeg voor onszelf. De wijken vallen uit elkaar en dat is zonde, omdat het idee erachter goed is. Het heeft ook iets gezelligs.

Hoe denk je dat de Molukse samenleving in de toekomst eruit zal zien?

Wat betekent het voor jou om Molukker te zijn?

“Het eerste wat in mij opkomt? Familie en daarna de tradities. Het familiegebeuren is een belangrijk item in mijn leven, een basis waar ik op kan bouwen. In mijn ogen ben ik anders opgevoed dan de meeste Molukkers in de wijk. Toen mijn biologische vader wegging ontmoette mijn moeder een Nederlandse man, hierdoor verwaterde de Molukse kant binnen ons gezin. Ik onderhield de contacten binnen de gemeenschap juist wel, waardoor ik in aanraking bleef komen met mijn culturele achtergrond. Hiermee bedoel ik dat ik op verjaardagen en pesta’s bleef komen. Achteraf ben ik wel blij dat ik dit initiatief heb genomen. Waar ik overigens ook blij om ben, dat we niet meer zo negatief in het daglicht staan als Molukse jongeren. Vroeger waren er vaak ruzies in de wijk, dat gaat tegenwoordig minder heftig.

Ben je al terug geweest naar Maluku?

Och, ik zou zo graag er heen willen gaan. Krijg steeds meer de drang - naarmate ik ouder word - om terug naar ‘’huis’’ te gaan. Ik zou heel graag samen met mijn opa willen gaan. Hij is gepensioneerd en heeft de tijd er nu voor. Daarna zou ik op eigen kracht willen gaan, maar wil er eerst wegwijs worden gemaakt. 

Wat zou je de jongeren mee willen geven?

De jongeren zouden meer een eenheid moeten vormen. Het komt te vaak voor dat we elkaar voorbij lopen en verwaand doen. Weet je waar ik me nog meer aan erger? Aan dat gedoe rondom Ajax en Feijenoord, ik begrijp dat niet. Het moet niet uitmaken voor wie je bent. We moeten juist één volk vormen.

Hoe zie je de Molukse samenleving in de toekomst? 

Wat betekent het voor jou om Molukker te zijn?

 “BLIJ” dat ik Moluks ben, het betekent heel veel voor mij en de mensen vertel ik graag met trots over mijn achtergrond. Het eerste waar ik aan denk als je Maluku zegt is, dat ze daar nog steeds geen zelfbeschikkingsrecht hebben, wat ik erg vind. Echte vrijheid kennen ze daar dus niet.

Ik heb een grote familie die alles voor mij betekent, want familie is belangrijk.

Mijn oma heeft mij grootgebracht en heb een Molukse opvoeding gehad, wat ik vooral heb meegekregen en wat belangrijk is; je moet netjes zijn en vooral respect hebben voor ouderen.

Elke dag draag ik ‘Maluku’ met mij mee, in mijn hart maar ook fysiek, zoals vandaag een RMS-armband en mijn sjaal. De RMS is net zo belangrijk voor mij, voor mijn leeftijd weet ik best veel van de Molukse zaak af en ben ik daar erg bij betrokken, ik draag het met trots en geef het graag door.

De Molukse taal (Maleis) beheers ik goed, dat vind ik belangrijk.

Ben je al terug geweest naar Maluku?

In 2005. Dit was mijn eerste keer, wij zijn met de hele familie naar Maluku geweest en het beviel mij goed!

Ik vond het mooi dat ik daar met open armen werd ontvangen, ook al kende ik hen nog niet. Het leven voor de mensen daar op Maluku is zwaar, het is echt overleven in plaats van leven. Het verschil tussen de Molukkers op Maluku en de Molukkers hier? Ze kijken meer naar elkaar om en hebben elkaar ook echt nodig. Daarnaast is het respect voor elkaar daar veel groter dan hier. Ook al hebben ze weinig, ‘gierig zijn’ kennen zij niet. Ze delen alles met liefde.

Of ik terug zou willen? Jazeker! Ik mag niks beloven, maar zou graag volgend jaar weer terug willen.

Wat zou je de jongeren mee willen geven?

Het is belangrijk dat je niet vergeet waar je vandaan komt, dus verdiep je in je eigen cultuur en probeer de taal te beheersen. Vecht voor gerechtigheid.

Het is jammer dat de jongeren van tegenwoordig teveel roepen en niet handelen.

Hoe zie je de Molukse samenleving in de toekomst?

Ik denk dat het alleen maar minder wordt, niet alle jongeren beheersen de Molukse taal goed en onze generatie houdt zich tegenwoordig alleen maar bezig met andere dingen dan de Molukse zaak. Als je oud genoeg bent om te doneren dan zou ik dat vooral doen, want dat doen er veel te weinig.