Wat betekent het voor jou om een Molukker te zijn?

Laatste tijd denk ik er veel over na, wat het betekent om een Molukker zijn. Ik ben natuurlijk trots op mijn Molukse afkomst, ik blijf een Molukker ook al woon ik op Curaçao. Het eerste wat ik deed was mijn kast met Molukse traditionele spullen opzetten toen ik hier kwam wonen. In Nederland zit je er middenin en ben je omringd door Molukkers, dat is hier anders. Nu zal ik er meer moeite voor moeten doen. In het verleden had ik er wel moeite mee dat Molukse vrienden niets meer lieten horen. Mijn gezin heb ik nu voorop gezet en dat wordt met name door Molukkers in Nederland als egoïstisch opgevat. Zelfs van mensen van wie ik dit niet had verwacht. Ik zie mezelf meer als een wereldburger en relateer mijn afkomst meer aan de Molukkers op de Molukken, niet aan de Molukkers in Nederland. Ik ben ook teleurgesteld in de RMS, zij hebben na 65 jaar niks bereikt. Zij maken geen gebruik van de huidige technologie en als volk zijn wij te passief. Dat zijn dingen waar ik niet trots op ben. Als je nu aan de Molukse jeugd uit Nederland vraagt wat het betekent om een Molukker te zijn, wordt het teveel gerelateerd aan identiteit binnen Nederland. Dit had ik in het verleden ook. Ik was trots om een Molukker te zijn, het was stoer.  Als je ouder wordt ga je zelfreflectie toepassen, kritisch naar jezelf kijken. Wat heb ik in het leven bereikt? Wat had ik beter kunnen doen? Ik ben het gaan relativeren. Ik dacht dat ik wist wat het is om een Molukker te zijn maar kan er niet zo 1, 2, 3, antwoord op geven. Het is een soort van pad die je bewandelt. Ik ging onbewust opzoek naar mijn identiteit. Ben een halfbloed maar heb me nooit Nederlands gevoeld. Zet me af tegen het Nederlandse gedeelte, maar niet omdat het niet-Moluks is. Het is meer vanwege mijn visie op de wereld als individu. De mensenrechtenkwesties op de Molukken hebben mij gevormd, ik heb de politieke gevangenen op Maluku bezocht en dit heeft indruk gemaakt. Er is in mijn ogen geen tussenweg, het is ‘goed’ of ‘fout’. Misschien is het zwart-wit maar ik bekijk het op die manier. Er is veel ’shit’ op deze wereld. Politiek ideaal: Maluku is nog steeds niet onafhankelijk. De rol van West-Papua is hierin belangrijk, als zij zich vrij kunnen maken van Indonesië dan is dit ook in ons voordeel. Wanneer Molukkers samenwerken met West-Papua dan is er altijd die arrogante houding van de Molukse kant. Terwijl West-Papua verder is in haar ontwikkeling, je moet je ondergeschikt weten op te stellen. Toen er dit jaar in Vanuatu zich een humanitaire ramp voltrok heeft de RMS-regering niets laten horen. Een officiële brief was al voldoende geweest. De RMS moet zich opstellen als een regering en heeft gefaald. Realiteit in Nederland is dat de mensen op 25 april zoet worden gehouden met mooie woorden. Ik denk niet dat ik nog mee mag maken dat wij onafhankelijk worden, tenzij West-Papua zich los kan maken van Indonesië. De uiteindelijke strijd zou daar gevoerd moeten worden. Er is geen enkele vrijheidsstrijd geweest waar geen slachtoffers zijn gevallen. Als je dat niet wilt beseffen dan moet jij je ook niet in een vrijheidsstrijd gaan mengen. Ik zeg niet dat we de strijd nu moeten voeren. Als we dat nu doen dan wordt dat een hele makkelijke strijd voor Indonesië. Er is ook weinig tot niks aan organisatie en infrastructuur op Maluku om zo iets te kunnen realiseren.  Dus zij kunnen zich daar niet bewegen om dat nu te kunnen doen. Ik heb inderdaad makkelijk praten. Alles wat ik zou willen doen, zou ik nog steeds willen doen voor de mensen daar. Ik heb zelf gezien en gehoord dat de mensen op Maluku nog steeds de onafhankelijkheid willen.

Weetje wat ik erg vind, dat de Molukkers daar met alles en iedereen meepraten. Ze zijn volgzaam en hebben geen eigen mening. Het is denk ik een beetje een cultuur. Het voordeel in dat opzicht is, als jij kwade bedoelingen hebt dan zou je het hele Molukse volk achter je kunnen krijgen. Waarom de RMS daar geen gebruik van maakt? Omdat de zogenaamde leiders alles vanuit eigenbelang doen. Door het gevoel van macht wat ze dan op dat moment krijgen. En in Nederland krijg je op den duur ook nog een geldfactor die erbij komt kijken. Geld en Molukkers is een hele slechte combinatie. In dat opzicht heb ik er vrede mee. Het is namelijk niet door iemand anders gekomen, maar door onszelf. Wij zijn onze eigen grootste vijand. Ik heb ook gefaald. Als je het op jezelf betrekt, dan heb ik gedaan wat er in mijn macht ligt, vanuit een goed hart. Ik ben alleen niet in de positie om alles op te lossen. Dan merk je dat er veel hogere machten bij komen kijken. Het probleem lijkt makkelijk, mijn gevoel zegt dat de RMS-regering één-op-één met Nederland en Indonesië werkt. Welk belang zij daarbij hebben door met de grootste vijanden te werken? Ik denk dat het maar om een  paar sleutelpersonen zou gaan die handelen uit puur eigenbelang. Ik ben wel benieuwd naar hun bankafschriften. Ze zijn met duizend euro de goedkoopste mensen om te kopen, bij wijze van spreken. Het draai niet alleen om geld maar ook om het gevoel van macht. Dan heb je misschien maar één persoon die dat doet, het wordt gewoon een psychologisch besef. Je hebt gewoon een paar mensen die een zogenaamde regering vormen, die misschien wel een heel goed hart hebben en pro-RMS zijn, maar hun karakter is gewoon shit! Daar kan je gewoon geen oorlog mee winnen. Waarom heeft men de RMS nog niet monddood gemaakt denk je? Omdat het de dag (25 april) is waar iedereen naar uitkijkt. Dan kunnen de mensen er weer tien maanden lang op teren. En dan worden er weer op RMS-dag wat zaken besproken, hier en daar is er onvrede, maar er is weer niks gebeurd. Kortom; de president kan weer praten wat hij wilt. En zo gaat het weer door, dan zijn we weer een jaar verder. Ik heb hier geen bewijzen voor, maar is men echt zo ‘stupid’ dat ze niet inzien dat de boel vertraagd wordt? Ik denk niet dat zij de kennis in huis hebben om het strategisch aan te pakken.   De RMS beweert dat ze transparant zijn maar ze kunnen niet transparant zijn omdat de vijand meekijkt. Alleen de donateurs krijgen inzage in wat zij doen. En zo werkt dat niet. Zo krijg ik bijvoorbeeld om de haverklap updates van West-Papua. Ik weet precies wat ze aan het doen zijn, zonder dat ik ervoor betaal. Naar mijn idee is het hun strategie en is het een bewuste keuze. Ik vraag me af vanuit welk Moluks perspectief men heeft besloten om zo te gaan handelen. Als het ook nog zijn vruchten had afgeworpen dan hadden ze mijn mond gesnoerd, maar dat hebben ze niet. Zij zijn pas transparant geworden (voor hun gevoel), toen ik in de RAI voor FKMCPR een speech moest houden. Ik heb toen het woord transparant e.d. in de mond genomen. Vanaf dat moment had de RMS-regering een financieel overzicht laten zien. En ik weet nog zo goed dat het huren van de microfoon €250,- kostte. Dat willen de donateurs toch niet zien. Zo gaat dat, alle kosten gaan op aan RMS-dag en dat is voor hun transparantie. Als je kijkt naar de posten, dat was nog zo vaag. Dan wist je nog steeds niet wat ze inhoudelijk aan RMS-activiteiten gedaan hebben. Je wist precies wat de RMS-dag gekost zou hebben, maar je weet niet wat ze gedaan hebben aan de RMS-strijd. Belachelijk dat de microfoon €250,- kostte, waarom moet je het zo duur maken? Organiseer het bij wijze van gewoon in een stichting, buiten in de openlucht, op een grasveld.

Verschillen en overeenkomsten: De Molukkers op Maluku weten wat overleven is en zijn met weinig tevreden. Op de kampong heerst een collectief. Zij hebben een andere mindset. In de stad (kota) is dit weer anders, daar is het individualistischer en kapitalistisch. De Nederlandse-Molukkers zijn arroganter. Daar draait het om je wijk, familie etc. Wanneer er in Nederland een eerste generatie wegvalt dan vinden er grote veranderingen binnen de familie plaats. Iedereen denkt dan de macht te hebben en gaan voor financiële eigengewin.. Ik denk dat de 3e generatie Molukkers in Nederland de grootste struggles hebben. Je kunt de 1e en 2e generatie weinig verwijten. Zij kwamen aan in een vreemd land, waren militairen en communiceerden slecht. De 2e generatie is hierdoor beschadigd geraakt. Zij hebben hun best gedaan maar het ging er anders aan toe dan bij een standaard gezin, waarin open gepraat wordt. Je ziet dat de 2e generatie nu wel wat losser is geworden. Maar houden de 4e en 5e generatie de Molukse normen en waarden wel in stand? Mijn eigen opvoeding was stabiel te noemen. Ik koos mijn eigen weg en mijn ouders waren het ermee eens. De Molukse kerk zorgde wel voor de vorming van de Molukse identiteit. Toen ik in Nederland woonde ging ik altijd naar de wijk waar opa en oma woonden. Het ouderlijk huis staat daar en is het middelpunt om samen met de familie bijeen te komen.

  Adat:

Ik ben een periode lid geweest van een tjakalele-groep en ben ook teruggegaan naar de kampong. Doel hiervan was om over onze adat te leren en beschermen. In het begin had ik nog een ‘westerse bril’ op. Ik heb ook een boek gelezen over de adat, dit kon ik goed reflecteren op mijn dorp. De drang om af te zetten tegen de Molukse-Nederlanders is hierdoor minder geworden. Ik houd nu minder geforceerd het ‘Moluks zijn’ in stand. Hecht nu veel waarde aan het doorgeven en het uitleggen over wie wij zijn. In Nederland heb ik op de universiteit ‘Talen en Cultuur van Zuid-Oost Azie en Oceanië’ bewust gestudeerd. Hierover heb ik een essay geschreven over de Molukse cultuur en adat. Op deze manier verplichte ik het mezelf om hierover te leren en werd ik er uiteindelijk voor beloond. Zo heb ik na een tjakalele-optreden/bijeenkomst het gevoel dat ik ‘vloog’. Heel spiritueel en hier was ik naar op zoek.

Op Vanuatu heb ik een ‘chieftitel’  gekregen. Deze titel brengt druk met zich mee. Ik vroeg hen wat deze titel inhield, wat ze van mij verwachten. De man antwoordde: “Time will tell you.” Als je dit terugkoppelt aan de Molukkers; zij praten er niet over uit angst en onwetendheid. Mensen op Vanuatu zijn voor mijn gevoel veel meer met adat bezig dan de Molukkers (in Nederland en Maluku). Op Vanuatu gaat men er luchtig mee om, dat is denk ik de sleutel voor adat. Je moet er geen druk op leggen. Je moet het niet moeilijker maken dan dat het is. Adat is ook een levensstijl, in dat opzicht is er geen fout. Als je ziet hoe de mensen op Maluku met adat omgaan, dan wordt er niet zo geheimzinnig over gedaan. In Nederland wilt men het niet delen omdat ze denken dat het van hen is. Zo gaat de adat kapot. Dankzij mijn bezoek aan Vanuatu ben ik minder opzoek gegaan naar de adat. Merkte wel toen ik de ‘chieftitel’ kreeg en de manier waarop de mensen op de kampong beslissingen aan mij overlieten, ik wel de druk voelde. “Wat moet ik doen? Moet ik terug om te vechten voor mijn volk?” Dit is een aantal keren door mij heen gegaan. Wat mij tegenhield om daar de strijd voort te zetten? Als het zover is dan zie ik mezelf als een ‘brain’ in plaats van dat ik door de jungle heen ga. Wat moet ik daar doen? Geef mij een dag en ik ben fysiek al kapot Dat is misschien een westerse tactiek, je moet jezelf niet zomaar voor de leeuwen gooien. Het is ook belangrijk om voorbereidend werk te doen.

Voorbeeld: Op de universiteit ben ik te weten gekomen hoe Indonesië haar onafhankelijkheid heeft gekregen. Het was Soekarno op papier, maar Hatta die de strategie had bepaald. Soekarno zijn beste eigenschap was dat hij de mensen zover kreeg dat ze allemaal naar hem luisterden, het was een charismatisch persoon. Als je dat beseft moet je dat soort mensen niet het veld in sturen. Zij zorgen er juist voor dat er in plaats van jou, er nog meer extra duizenden militairen komen. Ik ben wel een voorstander om mensen niet onder valse voorwendselen het veld in te sturen, je moet weten waar je voor staat. Ik zou me schuldig voelen dat ik mensen onder valse voorwendselen de dood in jaag.

  Ben je wel eens terug geweest naar Maluku?

Ja, maar als je me vraagt hoe vaak ik terug ben geweest dan kan ik daar geen antwoord op geven. Ik weet dat namelijk niet meer. Laten we het erop houden dat ik vaak terug ben geweest.   De reis die mij het meest is bijgebleven is denk ik toch wel toen ik alleen naar Babar ben geweest. Heb daarvoor veel moeten reizen. Ik focuste me toen echt op de traditie en adat. Ook heb ik toen voor het eerst een schildpad en hond gegeten. Vaak had ik ook momenten dat voor mij de puzzelstukjes in elkaar vielen. Het was lekker om alleen op reis te gaan. Je hebt geen gezeik, je doet je eigen dingen. En je kan je eigen gang gaan. Wat vond ik het meest tegenvallen wat betreft het leven op Maluku? Ik kan niet zeggen dat ik heb geleefd op Maluku. Als ‘Nederlander’ lijkt alles koek en ei. Als je op de kampong wilt gaan overleven dan is dat wel keihard werken. Ik denk dat op het moment dat jij je daaraan overgeeft, dat het niet voor mij is weggelegd. Ik denk dat het wel veel zou vergen van mijn lichaam.   Ik kan me ook nog een moment herinneren, toen ik terugkwam in het dorp. Het begon al een beetje te schemeren, toen besefte ik mij pas dat ik helemaal alleen aan de andere kant van de wereld was. Dat was wel eventjes een leeg gevoel. Het was denk ik een combinatie van dat het al schemerig begon te worden en ik had een andere aankomst verwacht. Ik dacht dat ze wisten dat ik kwam. Toen ik daar aankwam met de boot stond er niemand. Alles was een beetje apart. Het had geen persoonlijke reden, meer omdat het moeilijk voor hen communiceren was, ze hadden toen nog geen mobiele telefoons. Ook kan ik mij nog herinneren dat het een bootreis was en ineens rechtovereind in mijn bed zat, omdat de boot bijna gekapseisd was. Je bent op dat moment alleen en hebt geen sparringpartner waar je even een lolletje mee kan maken. Al met al is me niks tegengevallen.   Of ik nog terug zou willen? Sowieso! In juli zijn we in de buurt voor een korte periode. Ik zou pas teruggaan wanneer de tijd rijp is. Wanneer de tijd rijp is? “It’s a feeling man, I don’t know.” Sinds ik een gezin heb moet ik hier meer over nadenken.

  Wat zou je de Molukse jongeren mee willen geven?

Maak gebruik van alle talenten die je hebt. Gelukkig zie ik daar nu al heel veel verandering in. “Blijf gewoon doorgaan” zou ik zeggen tegen de nieuwere generaties. De gebroeders Timisela zijn nu redelijk actueel, aan hen zouden de jongeren misschien wel een goed voorbeeld aan kunnen nemen, ongeacht je politieke voorkeur. Om als een Molukker in het leven te staan in combinatie met de westerse samenleving. De gebroeders zijn daar wel een goede weerspiegeling van. Het is ook goed om te zien - vanuit Curaçao - hoe goed de jongeren bezig zijn. Zoals ‘Maluku Talents’, dat is een heel goed platform. Dat is positief. Positiviteit is zo belangrijk in je leven. 

Waar ik mij echt aan kan irriteren en dat meen ik echt, dat Molukkers dingen gaan delen over berichtgevingen tegen o.a. Marokkanen, berichten gaan ‘liken’ van de PVV. Maar zodra er weer RMS-dag is of de herdenking van de treinkaping, dan is het weer ‘belanda’ dit of ‘belanda’ dat. Vervolgens je superieur voelen ten opzichte van iedere andere allochtoon die er nu in Nederland is. Dat is gewoon die misplaatste arrogantie en superioriteit die ze hebben. We zijn allemaal genaaid door Nederland, waar praten we over? Laatst werd er een opiniestuk geschreven door zo’n figuur over hoe Marokkanen met hun uitkeringen omgaan. Laat ze lekker met rust. Als Nederland daar een probleem mee heeft dan moeten ze de wetten aanpassen.  

Molukkers wachten altijd op een erkenning. Het is menselijk, voor de één iets gevoeliger dan de ander. Maar ik heb wel het idee dat bij de Molukkers het toch meer een cultuur eigenschap is dan iets individueels. Je kan zeggen wat je wil, we hebben als bevolkingsgroep ‘issues’. Dat is niet om onszelf kwalijk te nemen, maar gebaseerd op  onze geschiedenis.  

De meesten kunnen niet tegen zelfreflectie of zelfkritiek en dat is echt een tekortkoming. Als je daar niet tegen kunt, dan kun je niet aan jezelf werken. Als ook nog eens je omgeving er niet tegen kan, dan heb je een  groot probleem. Je kan namelijk niks alleen, het is geen schande om hulp te vragen of te krijgen. Zelf heb ik daar ook heel veel moeite mee. Ik weet dat het een tekortkoming van me is, toch is dat niet iets wat ik makkelijk kan veranderen. Als ik door dit te zeggen andere mensen over de lijn kan trekken om dus wel hulp te vragen, dan zeg ik; “Doen!” Schaam je er niet voor.

 Hoe denk je dat de Molukse samenleving er in de toekomst uitziet?

 Het is een moeilijke vraag. Als je het mij een paar jaar geleden had gevraagd, dan was ik een stuk positiever en veel trotser in dat opzicht dan nu. Het is niet dat ik daar nu somber over ben, het is maar net hoe je het bekijkt. Kijken hoe ze het in de Nederlandse samenleving doen of moet ik het politiek zien? Als je het in de Nederlandse maatschappij bekijkt, dan denk ik dat zij op dit moment een hele goede positie hebben. De scholen gaan steeds beter, de talentjes durven uit hun holletje te kruipen. Want je stelt je kwetsbaar op door op te treden voor publiek en voor je eigen mensen. Daar heb ik alleen maar waardering voor. Goed voorbeeld doet volgen. Ik denk dat er nu genoeg voorbeelden zijn om te volgen. Wat dat betreft ben ik wel positief ingesteld.

Politiek gezien ben ik over de huidige zaken gezien somber, zeer somber. Totaal geen vertrouwen. Dat wil niet zeggen dat ik niks meer doe, het is alleen gebaseerd op wat de situatie nu is. Als die lijn doorgetrokken wordt dan heb ik er inderdaad geen vertrouwen in. Dat is de situatie in Nederland, ik heb wel vertrouwen in de Molukken. Wat er zou moeten veranderen? Ik zou zeggen; “Doek die bende op”, want er gebeurd nu niks dus er zal dan ook niks veranderen. Misschien staat er dan wel een echte leider op die de kar wel kan trekken. En voor het zelfde geld heb je in vijf jaar tijd een resultaat wat je in 65 jaar niet is gelukt. Er zal een grote verandering plaats moeten gaan vinden en dat kan alleen als men opgedoekt wordt.

  "Wat betekent het voor jou om een Molukker te zijn?"

Ik ben in Assen geboren en later verhuist naar Smilde. Ondanks dat wij op een gegeven moment buiten de Molukse wijk zijn gaan wonen (1997) kan ik toch zeggen dat ik in de wijk ben opgegroeid. Het eerste waar ik aan denk is; ‘identiteit’. Je hebt er namelijk niet voor gekozen, je bent hèt en ik ben er trots op. Daarnaast denk ik ook meteen aan cultuur, familie, feesten en de verbondenheid. Zo vind ik het belangrijk dat de familieband sterk blijft. Ik vind ook dat wij Molukkers een creatief volk zijn. De Molukse opvoeding is een vrij duidelijke opvoeding. Zo is het belangrijk om elkaar te groeten, met twee woorden te spreken en respect te hebben voor ouderen. Deze opvoeding heb ik gehad. Ook heb ik het christelijke geloof meegekregen, m.a.w. ben gedoopt toen ik 5 maanden was en op mijn 18e mijn sidi(geloofsbelijdenis) mogen doen. Het geloof belijd ik op mijn eigen manier en het is helaas wat minder geworden. Wat de Adat (Molukse gebruiken, regels en gewoonten) betreft, deze heb ik met de paplepel meegekregen en ik ben mij ervan bewust . Als je ons volk vergelijkt met de Nederlanders dan zijn zij een stuk vrijer en makkelijker in de omgang. Of ik mij een ‘Molukse-Nederlander’ of een ‘Nederlandse-Molukker’ voel? Dan voel ik mij een ‘Molukse-Nederlander’. Zo hebben wij hier in Smilde een vaste ‘baris-groep’ (marcheergroep). Op een dag zag ik hoe zij hier het protocol deden, dit vond ik zo gaaf om te zien dat ik het zelf ook wilde gaan doen. Sinds zes jaar geleden ben ik hieraan begonnen. Een ‘baris-groep’ regelt het protocol tijdens de jaarlijkse viering van de Molukse onafhankelijkheidsdag (25 april). Het politieke ideaal (RMS) betekent veel voor mij. Ik vind het zonde van de mensen die er afstand van doen. Het is namelijk een deel van je geschiedenis, het hoort bij je. Ik vergelijk het met het afstand doen van je achternaam.

"Ben je al eens terug geweest naar Maluku?"

Ben in 1993/1994, 2004, 2008, 2011 en 2013 terug naar Maluku geweest. De eerste keer heb ik niet bewust meegemaakt, hier was ik nog te jong voor. Wij zijn toen met kerst en de jaarwisseling geweest. De daarop volgende keren heb ik de reis wel bewust meegemaakt. Ik voelde mij meteen thuis bij aankomst. In 2013 hebben we met de voltallige familie wederom de feestdagen op Ambon  mogen vieren.

Mijn vader is op Ambon geboren, van oorsprong van de Kampong Porto (Pulau Saparua) en mijn moeder is in het kamp Schattenberg (Westerbork) geboren en van oorsprong van Kampong Ameth (Pulau Nusalaut). Aangekomen in Kampong Porto had ik het gevoel van; “Dit is echt waar ik vandaan kom, hier liggen mijn Roots.” De families daar zijn erg gastvrij. De mensen leven daar met minder, maar ondanks dat lijken ze het toch goed te hebben.

Wat ik wel vervelend vond en me eraan kan irriteren is, dat de bevolking je daar altijd aankijkt alsof je een ‘buitenlander’ bent. Uiteindelijk zet ik dit wel van me af.

 Of ik nog een terug zou willen gaan? Ja dat zeker!

"Wat zou je de jongeren mee willen geven?"

Vergeet je identiteit niet en waar je vandaan komt. Wat ook af te raden is en onnodig is; op pesta’s vechten. Zo laat je zien dat wij geen één volk zijn, “Seng bersatu”. Probeer elkaar te respecteren. Als ik later kinderen zou hebben dan zou ik ze ‘respect’ meegeven in de opvoeding. Dat is belangrijk. Op dit moment ben ik ook actief bij de werkgroep ‘Anak2 Muda Bovensmilde’. Wij organiseren o.a. activiteiten voor de Molukse wijk. En dan draag ik mijn steentje bij door bijvoorbeeld de flyers te verzorgen.

"Hoe denk je dat de Molukse samenleving er in de toekomst uitziet?"