Size merhametsizliği öğrendiğiniz ilk an'ı anlatır mısınız, diye sormuştum. Bunu kendime sorduğumda herkes gibi aklıma pek çok şey geliyor ama drama kraliçeliği yapmadan kendi anımı anlatmaya geldim.

Öncelikle sormak isterim: Vüs'at O. Bener'in "Havva" öyküsünü okudunuz mu hiç? Biz üniversitedeyken ""Hikaye Tahlilleri" dersinde okumuştuk ve hikayeyle nedense bir özdeşim kurduğumu ama sebebini bulamadığımı hatırlıyorum. Muhtemelen hikayenin başarısı deyip konuyu kapatmış olmalıyım. Diğer yandan Havva'nın pasifliği, kız ve annesinin acımasızlığı ama saf kötü olmayışları, romantizmdeki ak-kara çatışmasının burada olmayışı yani realizmle belki tanışmam ya da realizmi anlamam bu öyküyle olmuştu da çok etkilenmiştim.

Belki bu vesileyle internetten açıp 10 dakikanızı ayırırsanız bana da fikirlerinizi, çağrışımlarınızı yazarsınız.

Sonradan hayatımdaki merhametsizlikleri düşünürken -sadece bir kavram arayışı olarak... yoksa vallahi olumsuzluktan illallah- aklıma işte anlatacağım şu anım geldi.

Ben 11-12 yaşlarımda bir yaz, tanıdığımız birinin kuaföründe çalışmıştım. Çocuk işçilik aklayacak ve haklayacak değilim, sadece o zaman bu burada yaygın bir şeydi ve bana olumlu ve olumsuz pek çok katkısı, etkisi oldu. (Çok iyi kaş bıyık alırım, saç boyarım ahhdj). Neyse efendim, bizim kuaför ustamızın benden iki yaş büyük bir kızı vardı ama kız korkunç hasetti. Korkunç diyorum çünkü bana arkadaşmışız gibi yaklaşır, ondan sonra yuvamı oyardı ki benim bebekliğimden beri ailede ünvanım "SAFFFFFFF"tır. Salak diyemedikleri türden. Ben bugün dahi imaları, şakaları pek anlamam; kafam düz düşünür ve "şaka yapıyorum ya slk" cümlesiyle "haaa , ehihihi" olurum. Bu kız da beni çok güzel parmağında oynatır, her istediğini yaptırır, suçlarını üzerime yığar, birinden hoşlanıp yakalansa benim hoşlandığımı söyleyip beni daha sonra manipüle ederdi.

Bu kızın kısa, uzamayan saçları vardı. Benimkiler kalçama kadar su dalgalı ve gürdü. Kız, saçlarıma çok hasetleniyordu. Dükkana peruklar, postişler geliyor onları takıp bana benim saçlarımdan güzel olduğunu söylüyordu. Bir gün annesiyle birlikte punduna getirip saçlarımın uçlarından kesilirse daha iyi uzayacağını söylediler ve beni koltuğa oturttular. Ve saçlarımı kulak hizamda kestiler. Sonucuna ise bu kız ve abisi -ilk aşkımdı yahu- katıla katıla güldüler ahjdgjg.

Sonradan öğrendim ki işlemsiz uzun saçlar çok iyi paralara satılıyormuş ve dükkanlara peruk, postiş olarak geri dönüyormuş...

Sade fotoğraflara, kusura yani gerçeğe, içtenliğe sardım.

Çocuğumu denize götürüp onunla 5 saat yüzdükten sonra evde dinlenmek. 💕

(Okumayacaklar en azından şunu düşünebilir ve yoruma yazabilir: Merhametsizliği öğrendiğiniz ilk an’ı anlatır mısınız?)

Merhamet, Arapça rhm kökünden türemiştir. Faili Rahim’dir. Yani Rahim, “şefkat gösteren, merhamet eden, acıyan” demektir. Rahman, rahim, rahmet, merhum, istirham, merhamet… Hepsi aynı kökten gelir.

Rahim, Allah’ın koruyuculuğunu ve sonsuz şefkatini gösteren adlarındandır. Ana rahmi de adını buradan alır: “Anne karnındaki bebeğin karşılıksız ve şartsız korunmasıyla, İlahi merhametin en somut ve şefkatli yansıması.”

Biz geçtiğimiz yıllarda kitap kulübümüzde Reşat Nuri Güntekin'in "Acımak" romanını tahlil etmiştik ve Zehra'nın içinde bulunduğu acıma hissini pek çok çerçeveden yorumlamıştık. Romanı bilmeyenler için kısaca küçük yaşta yaşadığı ailevi travmalar yüzünden merhamet duygusunu yitirmiş disiplinli bir öğretmen olan Zehra'nın, babasının ölümünün ardından onun günlüğünü okuyarak hayatı ve ailesi hakkındaki acı gerçekleri öğrenmesini ve "acımayı" öğrenmesini konu alır. Merhamet kelimesinin acımak olarak Türkçeleştirildiğini düşündüğümüzde burada yapılan iki gerçek anlamlılığı ve Reşat Nuri’nin ad seçimini çok başarılı buluyorum: Canı acımak ve şefkat duymak. Zehra, bu ikisini de yaşar zira.

Sahiden birine acıdığımızda ayna nöronlarımız devreye girer ve onun acısını içimizde duymaya başlayıp şefkat gösterir, yardım etmek isteriz. Bu bizi insan yapan bence en önemli unsurdur. Bir de küçümsemek anlamındaki acımak vardır ki orası kinayedir hiç karıştırmayayım.

Merhameti öğrendiğiniz ilk an'ı anlatır mısınız diye sormuştum. Genellikle merhamet bizimle birlikte büyümüş gibidir. Sanki onu öğrendiğimiz an öyle eskidir ki bulup çıkarmak çok da kolay değildir. Tıpkı ana rahmindeki zamanlarımız gibi. Bir de zihin, sağ kalma otopilotuyla olumlu duyguları, diğer günlerden farklı bir gün yaşanmadıysa daha az kazır. Oysa aynı şeyi, "Merhametsizliği öğrendiğiniz ilk an'ı anlatır mısınız?" diye sorsak muhtemelen zihinde daha belirgin bir sahne oluşacaktır.

Merhameti ne zaman öğrenmiş olabilirim diye ben de çok düşündüm. Aklıma gelen çok az şey var. Ancak içinde en eski ve en belirgin olanı belki gerçekten de merhametle ilk karşılaşmamdı.

Kuzenimle birlikte büyüyorduk. O benden bir yaş büyüktü ve okula başlamıştı. Okul çıkışı anneanneme geliyordu, ben zaten oradaydım ve birlikte oyunlar oynuyorduk sokakta. Anneannemlerin evi, beyaz kireç badanalı, taş avlulu; bir bahçesinde erik ve hiç verimini görmediğim muz ağacı, bir bahçesinde armut ağacı, sakız sardunyalar olan ve bu bahçeleri sokağa açılan sıcacık bir müstakil evdi. Erik ağacının olduğu yerde evin ikinci kapısı ve önünde iki basamak bulunurdu. Bu basamağa oturduğumda sokakta bir banka oturmuş gibi kurulur ve çamurdan pastalarımı orada yapardım. Bir gün teyzem yine köşeden dönmüş, işten eli dolu geliyordu. Elindekini kuzenime verdi, kuzenim aldı, baktı, oraları hayal meyal hatırlıyorum ama ben kuzenimden farklı olarak büyük teyzeme de çok gittiğim ve orada yalnızlıktan ansiklopedilerle yaşamayı keşfettiğimden o şey dikkatimi çok çekmişti. Çocuk ansiklopedisi gibi bir şeye benziyordu, kuzenim anında sıkılıp oyununa döndü, teyzem de anneannemlere çıktı ki o şey bana kalmıştı. Ansiklopedi büyüklüğünde ve ağırlığında, su yeşili, sayfa kenarları yaldızlı, görkemli bir kitaptı bu. Resimleri ise içine çekiyordu insanı. Bu, “Andersen’den Masallar”dı. Basamağa oturup okumaya –okuldan önce okumayı sökmüştüm ki aman işte yaygın bir şeydi- başladım. Bu, benim, iştahla okuyacağım ilk çocuk metniydi. Aslında hiç değilmiş: Kibritçi Kız.

O masalı okurken, onu okumuş herkes gibi çocuk kalbimin kaldıramayacağı bir yükü sırtlamış gibi hissettim. İçim acıyla ve şefkatle doldu. İşte her şeyiyle bir acımaktı bu.

Bana bu duygunun hayatımın aksiyonundan değil bir kitaptan yerleşmiş olduğunu –belki öyle değildir ama aklıma başka türlüsü gelmiyor- fark etmek de okumanın üçüncü ebeveyn olduğunu hatırlattı. Ve insanın gözündeki siyah beyaz perdeyi kaldırması demek olduğunu. Yaşamın renk yelpazesinde her okumada bir renge seyahat ediyor gibi ve renkler hiç bitmiyor gibi. İyi mi oldu kötü mü bilmiyorum, sonunda muvaffak oldum ve bunlar beni merhametli biri yaptı mı onu da bilmiyorum ama bir içyaşamsever* olarak bunları zenginlik addediyorum ve dünyaya baktığım pencereyi güzelleştiriyorlar.

Velhasıl “Kibritçi Kız”la birden büyümüş gibi hissettim. Merhamet konusu da geçenlerde ikinci kez okuduğum “Büyümenin Türkçe Tarihi” kitabındaki Ayfer Tunç’un “Merhamet” yazısından aklıma düştü. Yazarlar bu kitapta kendilerini büyüten metinleri anlatıyorlardı, ben de hiç niyetim yokken bu yazıyla böyle yapmış oldum.

Ayfer Tunç’unki Öyle lezzetli bir yazıdır ki ondan sonra yazarımızı su gibi içmiştim.

Okumak isterseniz buraya bırakıyorum:

*içimdeki dünyayı çok sevdiğime dair uyduruk bir laf.

Anneannem ve annem usta terzilerdir, bense iğneye güzel iplik geçiririm 🫂🥲

Benim için yaz, en çok yüzmek ve gözlemlemek demek. Oğlum içinse kendi gölgesini kovalamak, eriyen dondurmayı seyretmek, denizin her dalgasına ilk kez dokunuyormuş gibi sevinmekmiş. Onun her dikkatinde, durup izlemesinde, sorusunda kanıksadığım pek çok şeyin gözümde yeniden biçimlenişi yani yenilenişi, benim gibi iştahlı bir dünya seyircisi için muhteşem bir sürpriz oldu. Sanki daha önce doyamadığım, hazırlıksız kalktığım geniş bir sofranın yenisine başköşeden kuruldum.

Onu dün derin denizde kollarıma alıp dans ederken kuş kalbinin göğsümde çırpınışı, sesinin en heyecanlı tiz tonu ve tüm çocuk kahkahaları; hayatımda duyduğum en hakiki, en mutluluk verici cümleleri getirdi bana:

“Anne, büyük tatil çok güşel dimi? Anne, çok mutluyuş dimi?”

Annesiyle mutlu, annesi de mutlu bir çocuk kadar güzel hiçbir tablo yoktur sanıyorum bu dünyada.