książkoblog

Film zderza ze sobą dwie diametralnie różne rodziny. Kimowie zamieszkują obskurną piwnicę w zatęchłym zaułku, Parkowie - przestronną rezydencję. Ci pierwsi ledwie utrzymują się ze składania pudełek na pizzę, ci drudzy opływają w luksusy, przerzucając obowiązki na szofera i gosposię. W świecie zaprojektowanym przez bezdusznego architekta tak, by rodzina z żurnala i rodzina z rynsztoka nigdy się spotkały, niespodziewanie następuje błąd systemu.

W "Parasite" miano majstersztyku należy się już samej ekspozycji. Sytuacja biednej, stłoczonej w obskurnej suterenie rodziny knującej, jak zagnieździć się w wystawnej rezydencji, jest odsłaniana przed widzem na tyle stopniowo, by jakiś interesujący jej aspekt zawsze zostawał na później. Dzieje się tak aż do czasu, gdy ta współczesna tragikomedia otwiera publiczności usta swym spektakularnym punktem kulminacyjnym. Z drugiej jednak strony z fortelem proletariackiej gromadki zapoznajemy się na tyle szybko, by jego odkrycie zrobiło piorunujące wrażenie i przykuło uwagę na odpowiednio wczesnym etapie.  

“Parasite" śmieszy, bawi, uczy i straszy, i zamiast ujmować swój synkretyzm gatunkowy w choćby najbardziej umowny nawias, nie pozwala na podobną generalizację. Najwygodniej byłoby chyba powiedzieć, że tegoroczny zdobywca Złotej Palmy w Cannes to satyra na walkę klas, ale kogo tak naprawdę miałaby ona ośmieszać? Biedotę? Wyższe sfery? Autor filmu nikogo nie wybiela i nikogo nie oczernia, a zamiast tego wytyka obu stronom to, co mają za uszami. Ludzie bez grosza przy duszy przyssaliby się najchętniej zamożnym do skóry, niczym pijawki. Zamożnym kiepsko idzie z kolei udawanie, że nie gardzą biedakami.

Bohaterką książki jest Janina Duszejko, bezkompromisowa, wrażliwa i odważna emerytka. Mieszka ona w Kotlinie Kłodzkiej, w miejscu pięknym, ale odludnym i ponurym. Prowadzi bardzo smutne, samotne życie. Jakiś czas temu zniknęły jej ukochane Dziewczynki i poszukiwania nie przyniosły efektów. Kobieta ma jeszcze nadzieję, że ulubienice się odnajdą albo że przynajmniej odnajdą się ich zwłoki. Mogłaby wtedy pochować je na cmentarzu i odbyć żałobę. Własna krzywda uczyniła ją wrażliwą na los innych krzywdzonych istot: saren, zajączków, dzików. Aby pomóc zwierzętom, dokarmia je, wędruje też po lesie i zbiera sidła. Nienawidzi kłusowników oraz myśliwych. A tych jest w Kotlinie Kłodzkiej nadzwyczaj dużo... 

Sąsiedzi uważają panią Duszejko za nieszkodliwą dziwaczkę, natomiast policjanci bardzo jej nie lubią, aż pięści zaciskają ze złości, gdy kobieta wchodzi na komisariat. A przychodzi często - składa skargi na kłusowników, wypytuje o postępy w szukaniu Dziewczynek. Kiedy w okolicy dochodzi do serii morderstw, Duszejko ze zdwojoną energią odwiedza komisariat i próbuje wmówić policjantom, że wie, kim są sprawcy. Jej teoria nie spotyka się jednak ze zrozumieniem. 

Akcja zaczyna się zimą, kiedy Kotlina Kłodzka zamienia się w pustkowie, drogi są nieprzejezdne, a osoby nieposiadające terenowych samochodów muszą tkwić w domach. Pewnej nocy Duszejko zostaje obudzona przez swego sąsiada Matogę, który zauważył coś niepokojącego w domu innego ich sąsiada, kłusownika nazywanego Wielką Stopą. Przybywszy do jego chaty przekonują się, że Wielka Stopa nie żyje. Ponieważ trup wygląda niechlujnie, postanawiają ubrać go w czyste rzeczy. Nagle z ust zmarłego wydobywa się upiorny bulgot i coś wypada. Jest to... kość sarny. 

Książka wciąga od pierwszej strony. Pojawiają się kolejne postacie: miłe i obłudne, groźne i zabawne, a wszystkie odmalowane bardzo przekonująco. Do groźnych należą przede wszystkim kłusownicy i myśliwi, do miłych - Dyzio i Dobra Nowina. A do jakiej kategorii postaci zaliczymy narratorkę, czyli panią Duszejko? 

Jednych zachwyci odwagą i bezkompromisowością, ale przeczuwam, że niektórych czytelników pani Duszejko może irytować. Rozdrażnieni mogą poczuć się katolicy, albowiem kobieta potępia religijną obłudę, nie szanuje księdza. 

W książce pojawia się trochę rozważań filozoficzno-ekologiczno-moralnych, a Tokarczuk z talentem przeplata sceny bardzo gorzkie z zabawnymi. 

Największą zaletą Domu z papieru od zawsze była prosta fabuła, ale skomplikowane relacje między bohaterami, dzięki którym angażowaliśmy się w ich przestępczą działalność. Lecz Tokio, Rio, Denver i Helskinki przeszli już zbyt dużo, aby nazwać ich tylko partnerami w kolejnych akcjach. Z upływem odcinków, twórcy dobitnie to podkreślają – nie tylko czas spędzony na przygotowaniach do misji, ale i same do bólu wymagające i nieco nieprzewidywalne rabunki, zbliżyły wszystkich do siebie. Motyw ten jest tak mocno wysunięty na pierwszy plan, że w niektórych momentach serial zaczyna przypominać hiszpańską telenowelę.

Na szczęście nie wszystkie odcinki takie są, a im bliżej końca tym te złe rzeczy mniej są odczuwalne. Odczuwalne są za to przemiany, jakie zachodzą w poszczególnych bohaterach. W każdym serialu trwającym dłużej można zaobserwować sporą nierówność w tym temacie. Jedni ewoluują w sposób bardzo złożony. Kimś takim jest tutaj Profesor. Podczas seansu jestem w stanie uwierzyć, jak wszystkie te wydarzenia mogły go zmienić. Scenarzyści i sam Morte w świetny sposób pokazali jak z człowieka, który wydaje się przygotowany na każdą ewentualność Profesor staje się coraz mniej doskonały. Oczekiwania i plany są konfrontowane z brutalną rzeczywistością, której nigdy nie jesteśmy w stanie przewidzieć. A to z kolei prowadzi do członków drużyny, którzy nie mogą być już prowadzeni za rączki i muszą sami myśleć. W tym roku po raz pierwszy mamy okazję przekonać się, że pod maskami Salvadora Dali kryją się prawdziwi ludzie, a nie maszyny do łamania bankowych systemów ochronnych. Czwarty sezon "Domu z papieru" pokazuje nam, jak wielką cenę musieli zapłacić bohaterowie, którzy kilka lat temu na zaproszenie Profesora zdecydowali się zrezygnować ze spokojnego życia, na rzecz realizowania "planu doskonałego". Nacisku na "ludzką stronę" historii brakowało już od dawna i choć twórcy mogli pomyśleć o tym wcześniej, dobrze się stało, że nareszcie dostaliśmy to, czego w serialu wyraźnie brakowało. 

Pomimo paru błędów oglądało mi się to bardzo dobrze, cały serial to mistrzostwo gry aktorskiej, pracy kamery, idealnych cięć scen. Dobra akcja i fantastyczna muzyka, idealnie dopasowana do tego się dzieje. W niektórych momentach możemy przymknąć oko na pewne niedostatki fabuły, a skupić się na świetnie nakreślonych wątkach postaci- jednych z lepszym, innych z gorszym skutkiem. Twórcy potrafią stworzyć atmosferę, w której moja sympatia wobec głównych bohaterów nie stała się już wysilona, a nadal szczera i świeża.

“Bieguni” to książka, w której cudze życiorysy łączą się z fragmentami powieści, notatki mieszają się z anegdotami, relacje z podróży uzupełniają się z zasłyszanymi opowieściami. Choć brzmi to chaotycznie, całość jest niezwykle przemyślana.

Jak stwierdziła Olga Tokarczuk, “Bieguni” to teksty zapisane na skrawkach papieru, na pocztówkach, w notesach, na dłoni, serwetkach, marginesach książek. To jednak zbyt krytyczna opinia, bowiem jest to książka wyjątkowa, która bynajmniej nie jest przypadkowym zlepkiem historii, a zaplanowaną konstrukcją w swej formie ściśle odpowiadająca tematowi i zamierzonemu sposobowi widzenia świata. Tokarczuk pisze o podróżach, o nieustannym byciu w drodze i zarazem kreśli wizję współczesnej kultury, swoistą filozofię życia. Tytułowi bieguni to odłam prawosławnych starowierców, którzy uważali, że zło ma największą moc, gdy człowiek stanie w miejscu, a jedynym sposobem ratunku przed złem jest podróż, ruch. Jak wielu mamy dziś biegunów? Wystarczy przyjrzeć się naszemu zabieganiu, wyjazdom służbowym, rodzinnym, emigracji zarobkowej, ciągłemu poszukiwaniu czegoś lepszego, ciekawszego, co nie pozwoli nam się nudzić czy martwić naszą marną kondycją psychiczną. Książka Tokarczuk byłaby więc opowieścią o ludziach podróży, często o nas samych, ale i o tym, że podróżowanie, a dokładniej – odkrywanie i ciekawość świata są głęboko zakorzenione w naszej naturze czy psychice i zarazem mogą stanowić receptę na ból istnienia. Poprzez skomplikowaną formę utworu autorce udało się też chyba pokazać, że to odkrywanie, ciągłe poszukiwanie, to też przedzieranie się przez chaos współczesnego świata, świata wynalazków cywilizacyjnych, natłoku informacji, w którym tak trudno nie być biegunem.

Główną bohaterkę „Midsommar”, Dani, poznajemy w momencie, gdy jej siostra i rodzice umierają w wyniku samobójczego zaczadzenia spalinami samochodowymi. Pogrążona w żałobie dziewczyna z początku nie radzi sobie z tą stratą. Po czasie jednak postanawia dołączyć do wyprawy do Szwecji, którą organizuje jej chłopak, Christian, wraz z kolegami. Wszyscy mają wziąć udział w prastarym święcie organizowanym w odciętej od świata komunie z okazji letniego przesilenia. Z początku wioska, do której trafiają bohaterowie filmu, zdaje się być sielską, arkadyjską krainą. W skutek zjawiska dnia polarnego, praktycznie cały czas jest tam jasno, pogodnie i słonecznie. Panują ład i harmonia, ludzie są uśmiechnięci i żyją w zgodzie z prawami natury. Ale, jako że natura potrafi też być brutalna i bezwzględna, Dani i jej towarzysze stopniowo zaczną odkrywać mroczną i niepokojącą stronę tego miejsca. 

To opowieść o sile rozpaczy, żałobie, radzeniu sobie ze stratą i smutkiem. To także historia o tragedii ludzkiego życia, jego nagłej brutalności, bezwzględnych cyklach, dramatycznych zmianach, takich jak starzenie się, śmierć czy choćby koniec związku. Ari Aster nie tylko wymyślił fascynującą i oryginalną formę dla swojego filmowego koszmaru, ale też – zamiast tworzyć abstrakcyjne demony – skupił się na tym, by przypomnieć nam, że nie ma nic bardziej przerażającego niż nasza egzystencja. Choć „Midsommar. W biały dzień” przynależy gatunkowo do horroru, to nie pamiętam, kiedy oglądałam „straszny film”, który byłby pełen tylu jasnych, kojących, przyjemnych dla oka barw. Mistrzostwo Astera przejawia się jednak w tym, że pomimo sielskiej i słonecznej atmosfery, udało mu się stworzyć poczucie strachu i niepokoju towarzyszące widzowi niemalże przez cały seans.

Dużą część filmu zajmuje twórcom ekspozycja, nie tylko bohaterów, ale przede wszystkim odseparowanej od świata wioski i zamieszkującej jej komuny. Przygląda się jej z niemalże antropologiczną uwagą i fascynacją. Bada ich zwyczaje, symbole, wspaniałe stroje, obrzędy, pozornie oszczędną architekturę. Chwilami skręcając wręcz w stronę dokumentalnego reportażu, ale też i delikatnej satyry, a nawet… komedii. Dosłownie przerażających scen nie ma tu wcale tak wiele, ale jak już się pojawiają, to gwarantuje, że zostaną w waszej pamięci na dłużej, niż byście tego chcieli. 

‎„Midsommar. W biały dzień” na długo zrobi spore zamieszanie w waszej psychice. To film, który uderza widza prosto między oczy przerażającą prawdą o brutalności życia, śmierci, narodzinach, czy nawet akcie rozmnażania. Przypomina o naszej jedności z naturą, a także o kruchości, nieprzewidywalności życia oraz o tym, że nie ma przed tym ucieczki. Czy może być coś bardziej przerażającego?

Humbert wprowadza nas do swych retrospekcji zapisywanych w dzienniku. Jest to podróż poprzez wspomnienia dojrzałego mężczyzny i jego seksualnej obsesji na punkcie dwunastoletniej Dolores. Z początku opisuje własne dzieciństwo pozwalając poznać się trochę, następnie płynnie przechodzi do teraźniejszości. Opowie w jaki sposób poznał Lolitę - nastoletnią "nimfetkę", jak zwykł nazywać dziewczynki w jej wieku, do czego był zdolny by doprowadzić swój zamiar do końca, jak starał się manipulować ludźmi, jakim sprytem się odznaczał by wreszcie zaspokoić swe perwersyjne pragnienia.

Historia ukazana w powieści jest zaskakująca i napisana pięknym językiem. Nie można odmówić autorowi talentu pisarskiego jak i znajomości kwiecistego języka, jednak "Lolita" to powieść nie dla każdego. Porusza temat wzbudzający same negatywne emocje. Na całe szczęście nie znajdziemy w niej odrażających opisów, przez co łatwiej to wszystko przyswoić. 

Już na początku pierwszego odcinka oglądamy widowiskowe starcie wiedźmina Geralta z kikimorą. Komputerowe efekty specjalne nieco zgrzytają – podobnie jest w kolejnych odsłonach serialu – jednak dzięki temu błyskawicznie wpadamy w sam środek świata przedstawionego – mrocznego, ale pięknego i nieźle filmowanego. Dowiadujemy się, kim jest tytułowy bohater – łowca potworów, który strzeże ludzi przed zagrożeniem, wierny zasadom, jakie sam sobie narzucił. Widz od razu wie, z czym ma do czynienia i na co może liczyć. Nieco później bohater wykonuje kolejne zlecenie, ale nie wszystko idzie po jego myśli. Wdaje się w konflikt z miejscową ludnością, który kończy się krwawą jatką. Nieco później zaś zmieniają się czas i miejsce akcji – obserwujemy losy księżniczki Cintry Cirilli i pewnej nietuzinkowej garbuski.  Losy tych trojga biegną równolegle, ale łatwo przewidzieć, że w pewnym momencie będą musiały się spleść. Wiedźmin skupia się bowiem nie tylko na postaci tytułowego zabójcy potworów, ale i wspomnianej już Yen i Ciri. Żeby więc należycie przybliżyć widzowi każdą z tych postaci, podczas pisania scenariusza zdecydowano się na wprowadzenie trzech linii czasowych przedstawianych widzowi równolegle obok siebie. I to jest właśnie jeden z tych elementów, co do którego widzowie czynią największe zarzuty. Czy słusznie?

To zależy od punktu widzenia. Właśnie tu tkwi moim zdaniem – pierwszy poważny problem z nową produkcją Netflixa. Twórcy zdecydowali się – podobnie jak przed wielu laty ekipa polskiego serialu “Wiedźmin” – zacząć ekranizację prozy Andrzeja Sapkowskiego od opowiadań, które w zasadzie nie są powiązane żadną bardziej wyraźną linią fabularną. W efekcie o ile w serialowy świat wpada się z miejsca, od razu, o tyle trudno mocniej zaangażować się w tę historię. Całość przypomina popularne seriale detektywistyczne drugiego sortu, w których co odcinek rozwiązujemy kolejną zagadkę kryminalną. Tu Geralt – zgodnie z konwencją monster of the week – mierzy się z kolejnymi potworami, Yennefer i Ciri uczestniczą w kolejnych przygodach i… w zasadzie byłoby to na tyle. Nieznający sagi widz dość długo nie wie, dlaczego właściwie miałby zainwestować swój czas w tę historię. Dopiero pod koniec trzeciego odcinka produkcja nabiera tempa. 

Bardzo mocno – w stosunku do książkowego oryginału – rozbudowano w serialu wątki Yennefer i Ciri. Fantastycznie zagrana przez Anyę Chalotrę Yennefer to najciekawsza, najbardziej wyrazista postać w tej produkcji. Nie ustępuje jej Joey Batey, przezabawny w roli barda Jaskra. Jego relacja z serialowym wiedźminem jest fenomenalna, świetnie też przy odrobinie uwagi widać jej zawiązywanie się i rozwój. To dzięki pieśniom barda Geralt przeistacza się z „rzeźnika z Blaviken" w obrońcę uciśnionych. Samemu zaś Jaskrowi Biały Wilk dostarcza nieustannej inspiracji – nawet jeśli wiedźmin o wielu swoich przygodach mówi niechętnie. Jodhi May w roli królowej Calanthe wypada fantastycznie, natomiast na to, by odkryć, jakie oblicze Ciri pokazuje Freya Allan, przyjdzie nam jeszcze nieco pocieszać – jej wątek jest, póki co, najmniej wyrazisty i interesujący w produkcji Netflixa. 

Jeśli chodzi o realizację, to momentami niestety bardzo widać, że Wiedźmin to jeszcze nie serial z budżetem na miarę ostatnich sezonów „Gry o tron”. Jednak pomijając kilka dość spektakularnych wpadek (przeraźliwie źle zrobiony Silvan, zbroje nilfgaardczyków), zarówno scenografia, większość kostiumów, jak i efekty specjalne – szczególnie kiedy twórcy decydują się na ich praktyczną odmianę – wypadają naprawdę przyzwoicie, a momentami bardzo dobrze. W pamięć zapadają też znakomicie nakręcone i zrealizowane pod względem choreografii sceny walki, w całości odegrane przecież przez samego Cavilla. Poprzez wybór muzyki, kształt scenografii i portretowanie różnorodności świata stworzonego piórem Sapkowskiego, twórcy znajdują odpowiedni kompromis między tym co oferują książki, a brudnym, niejednoznacznym i mrocznym światem jaki ukazują gry.

Niekiedy twórcy decydują się nieco odbiec od oryginału, ale gdy to robią, służy to opowiadanej historii. Czuć przez to, że serial tworzą ludzie rozumiejący ten świat, znający jego bohaterów i odmienność względem innych tworów fantastyki. Z tego względu ufam, iż po pierwszym, może i nie pozbawionym wad, ale ogólnie udanym sezonie, gdy Tomasz Bagiński i Lauren S. Hissrich wyciągną wnioski, naprawią popełnione błędy, ale i dalej nie będą się bali kierować własnym instynktem przy podejmowaniu kluczowych decyzji, kolejny będzie jeszcze lepszy. Sama marka jest w dobrych rękach, ale do końca jeszcze długa droga. Wierzę, że będzie tylko lepiej, ale… niech tylko ten Netflix grosza da Wiedźminowi.

Rodion Romanowicz Raskolnikow, główny bohater Zbrodni i kary ma 23 lata, właśnie przerwał swoją marną studencką karierę i żyje na skraju nędzy. Mężczyzna, mimo życia w skrajnym ubóstwie, uważa siebie za jednostkę wybitną, stworzoną do wielkich rzeczy, górującą nad wszelkim "robactwem". Raskolnikow jest postacią, która podważa zasady społeczne i zbuntowany przeciw porządkowi świata utwierdza się w przekonaniu że jego geniusz usprawiedliwia zbrodnie dokonane na nędznych, bezużytecznych ludziach. Jest on tak dogłębnie przekonany o swojej racji, że podejmuje wyzwanie rzucone przez samego siebie - dokonanie morderstwa ma być niepodważalnym dowodem jego wysokiej rangi społecznej i nieprzeciętnej odwagi. Nie zdając sobie sprawy z potencjalnych skutków tego brawurowego czynu pewnego z pozoru zwyczajnego wieczora za pomocą siekiery, z zimną krwią morduje starą lichwiarkę i jej siostrę.  Za ten haniebny czyn czeka go jednak sroga kara, którą przeżywa zarówno mentalnie jak i fizycznie. 

 Wyrzuty sumienia nie dają Raskolnikowi o sobie zapomnieć i gnębiony poczuciem winy bohater stara się uporać z cierpieniem na swój absurdalny sposób. Sny, koszmary, wyrzuty sumienia i paniczny strach, że ktoś dowie się o popełnionej zbrodni doprowadzają go do obłędu, a Dostojewski na jego przykładzie obrazuje nam do czego doprowadzić może nas poczucie winy. Autor skrupulatnie i bardzo dogłębnie przedstawia wszelkie uczucia, które targają Raskolnikowem oraz analizuje wszystkie jego zachowania. Główny bohater stanowi swego rodzaju symbol złożoności ludzkiej psychiki, a przy tym nie jest przerysowany, co w niektórych momentach pozwalało nam nawet utożsamić się z postacią wykreowaną przez autora.

W powieści Dostojewskiego pojawia się także nieśmiertelny wątek miłosny - choć skomplikowany i pełen sprzeczności - stanowi symbol uczucia zwalczającego wszelkie zło. Sonia podobnie jak Raskolnikow nie ma łatwego życia, i być może właśnie to zbliża do siebie dwójkę bohaterów.