hiç.

“Halk kütüphanesindeki binlerce kitabı ilk gördüğünde ağzı açık kalan ama sonrasında kitapların içinde yolunu bulmayı öğrenip onların efendisi olandı; geceleri yağ yakarak çalışan, mahmuzunu ayarlayıp yatan ve kitaplarını kendi başına yazandı.” (Martin Eden / Jack London)

Martin…

Genç, gözü kara, iyi görünümlü, eğitimsiz, tek becerisi denizcilik olan ama elini attığı her geçici işte de bir hayli gayretli olan bu kaba saba yağız delikanlı; bir gün bir kavgaya karışıp bir çocuğun hayatını kurtarır. Ancak onun için sıradan görünen bu kahramanlık, sonrasında bütün hayatını değiştiren bir olay olacaktır. Bu kahramanca davranış karşılığında kurtarılan çocuğun ailesine yemeğe davet edilir. Bu aile; tanınan, varlıklı, iyi eğitim görmüş ve belki de hayatın sunduğu imkanlardan dolayı Martin’in asla ait olamayacağı başka bir dünyanın sakinleridir. Yemeğe gittiği o eve ilk kez adım attığı gün, Martin aradaki uçurumun ne denli büyük olduğunu görür. Her şey ve herkes o kadar farklıdır ki, Martin o an arkasına bile bakmadan kaçıp gitmek ister. Fakat sonra güzeller güzeli, masum, iyi eğitimli Ruth’la tanışır ki bu hayatının dönüm noktasıdır. Martin kızı daha görür görmez aşık olur, kalbi hızla atmaya, elleri titremeye başlar. Ama ne kadar onu etkilemeye ya da anlamaya da çalışsa aralarındaki sınıf farkı kendini her saniye belli eder. Ve bir karar verir Martin, bu kız için, bu kızın istediği/hakettiği biri olmak için elinden ne gelirse yapacaktır. Gerekirse gece gündüz okuyacak, konuşmasını düzeltecek, bu insanlar her ne yapıyorsa o da hepsini teker teker sabırla öğrenecektir. 

Bütün bu olanların akabinde, kalbinde aşk duygusunu, ona isterse her şeyi yapabileceği, isterse her an başka biri olabileceği duygusunu pompalayan bu aşk hissine öylesine kapılır ki; kendini boş bir tuval gibi ressamının önüne atar. Ruth’tur ressamı; o ne derse onu yapıyor, her bir sözünü tanrı buyruğu gibi dinliyor, hiçbir şeyi sorgulamıyordu bile. Ruth ise bu durumdan memnun kendi kafasındaki ideal erkeği yaratma fırsatına sahip olduğu için işini keyifle yapıyordu. Bu tuval kendisine aitti, öyleyse istediği fırçayı ve rengi kullanabilir, canının istediğini resmedebilirdi! 

Martin çok fazla okuması ve aradaki farkı bir nebze olsun kapatması gerektiğini biliyordu. Hemen halk kütüphanesine üye oldu ve başladı okumaya. Ancak nereden başlamalı, neyi önce neyi sonra okumalı bilmeden başladı okumaya; ve okuduğu her an kitapların dünyasının sonsuzluğuna hem hayret ediyor hem de bu kadar güzel eserleri yazanlara içten içe gıpta ediyordu. Ve böylece Martin; günde sadece beş saat uyuyarak durup dinlenmeden, okumaya, not almaya, okuduklarını sindirip çevresiyle kıyas yapmaya başladı. Farkettiği her şey de şaşırıyor, hayran kalıyor ve kimi zaman da karşı çıkıyordu; aslında Martin farkında olmadan Martin Eden’ı yaratıyordu.

Martin Eden…

Ne zaman ki Martin hikaye, şiir ve deneme yazmaya; kafasında edindiği, biriktirdiği her yeni bilgiyi/imgeyi kağıda dökmeye başladı, o zaman kendinde yaratma, yoktan var etme gücüne sahip olan tanrının bir yansımasını gördü. Artık o da yaratabilirdi ve bu işi en başından beri yapması gerektiğini, hatta dünyaya geliş amacının aslında yazmak olduğunu hissediyordu. Durmadan, dinlenmeden yazdı; içten içe yazdıklarının paha biçilemez olduğunu, kendisinin artık dönüşü olmayan bir yola girdiğini de biliyordu. Ancak ne Ruth, ne ailesi ve arkadaşları ne de yayınevleri; Martin ince ince işlediği, gecesini gündüzüne katarak yazdığı eserlerinin gerçek değerini görmüyor, her defasında ret ediliyordu. Bazen pes etti ve yazmaya uzun bir süre ara verdiği de oldu. Ama bu süre boyunca; kendisinin kaderinin sadece yazmak üzerine olduğunu, yazmadan yaşamanın ne kadar anlamsız ve beyhude olduğunu da anlamış oldu. Artık o sıradan eğitimsiz ve kaba bir denizci değil, bilakis girdiği en derin felsefi tartışmalarda bile karşısındakileri hayran bırakacak kadar donanımlı ve yerinde savunmalar yapabilen, hırslı ve kendine inanan yazar Martin Eden olmuştu. 

Ve bir gün çok sevdiği bir arkadaşının önerisi üzerine yayınevine umutsuzca yolladığı kitabından olumlu dönüş aldı ve kitap basıldı. Kitap basılır basılmaz kendisinin hiç şaşırmadığı ve başından beri hak ettiğini düşündüğü ilgiyi çekti, artık herkes onu konuşuyor, biliyor ve tanıyordu. Bütün eserlerini bastırmak için harika bir fırsattı nitekim Martin Eden da bunu değerlendirdi. Ve şimdi geldiği noktada; zengin, başarılı ve tanınan bir yazardı, yani artık tam manasıyla Martin Eden olmuştu. Peki istediği bu muydu Martin’in? Kendisini ne önceden ait olduğu içinden geldiği işçi sınıfına, ayak takımına; ne de zamanında bilgi birikimlerine hayran kaldığı ama onları tanıdıkça da aslında hiçbir şeyden haberleri olmadığını ve hiçbir şey bilmediklerini üzülerek farkettiği aristokrat sınıfına ait hissediyordu? Belki de bu dünyada hiçbir yere ait değildi. Belki de bu dünyada bir yere bir sınıfa ait olmak demek, göründüğünden de tehlikeliydi! Ne sevdiği kadın, ne de zamanında yüzüne bile bakmayıp zengin tanınır olduktan sonra kendisiyle övünen bu sahtekar sürüden bir şey beklemiyor, saygı bile duymuyordu. 

Ve bir gün, bir gemi yolculuğu esnasında; bu kadar ikiyüzlü, sadece para ve mevkiye önem veren, kendisini Martin değil Martin Eden olduğu için seven insanlardan kurtulmak; ve birazda artık yaşamaya, yazmaya değer görmediği bu dünyaya veda etmek için, bedenini okyanusa bıraktı Martin. Ve dünya en başta Martin’i ve tabi ki Martin Eden ı kaybetti.

R.Y

Mark Wolynn'in 'Seninle Başlamadı' adlı kitabını okuyordum birkaç gündür. Kitap meşhur bir Netflix dizisinden sonra bayağı popüler oldu. Türkiye'ye gitmişken alıp okumak istedim; insanın kendi ana dilinde okuma keyfi çok çok başka. Her ne kadar kindledan ya da buradaki kütüphaneden alıp okusamda, Türkçe okumanın konforunu tek geçerim :)

Kitaba dönecek olursam; temelinde kalıtsal aile travmalarının nesilden nesile nasıl aktarılabildiği ve hemen hemen herkesin bu sorunlarla/travmalarla uğraşmasını konu alıyor. Yer yer çözümlerden ve nasıl başa çıkılıp üstesinden gelineceğini de belirtmiş yazar. Yani diğer bir deyişle; çektiğimiz acılar aslında bize ait olmayabilir. Anne/baba/teyze/amca vb ya da bir önceki nesle ait travmalar biz farkında olmasak da bize aktarılıyor ve hepimiz de bu travmalarla tek suçlu bizmişiz gibi tek başımıza mücadele etmeye çalışıyoruz. Bir sürü örnekle de empati kurmamıza, kendimize daha yakından bakmamıza yardımcı oluyor yazar. Kitaptaki karakterlerin çoğuyla kendimi özdeşleştirdim diyebilirim.

Peki çözüm! Çekirdek cümlelere (kendi kendimize farkında olmadan söylediğimiz) odaklanmak ve duygusunu/travmasını üstlendiğimiz akrabamızı affetmek. Hiç kolay değil elbette. Ancak kitabın ortalarına doğru özellikle kendi anne ve babamı farklı bir gözle görmeye ve anlamaya başladım. Hatta telefonla konuşup aradaki görünmez buzları bir nebze eritmek istedim; kendimi daha hafif ve daha özgür hissettim diyebilirim. Tabi bu süreç öyle bir telefonla hemen tamanlanmayacaktır, zamanla daha da iyi olması için elimden geleni yapacağım.

Son olarak; kitabı gerçekten beğendiğim için hakkında yazmak istedim. İyi ki okumuşum. Kendimizi ne kadar iyileştirirsek o kadar iyi insan oluruz. umarım herkes yaşadığı travmalarında/sorunlarından öyle ya da böyle kalıcı bir şekilde kurtulur.

      Filmlerde görürdüm hep, ben yapsam nasıl olurdu diye düşünürdüm. Bugün tekrar “How I met your mother” da görünce, ben de yapmaya karar verdim. Önce bir video çekmek istedim ama daha önce Derya ile yaptığımız silinince bu sanal ortam daha bi güvenilir göründü gözüme. Evet bu bir mektup, 40 yaşındaki kendime yazıyorum şu an. Bazı temennilerim ve umutlarım var kendimle ilgili herkes gibi. 10 sene sonra bunu okurken umarım onları gerçekleştirmiş olacağım.

1. Özel hayat: Sevgili Rahşan; şu an hayatında Arif var ve çok güzel bir ilişkinin içerisindesin. Onun doğru kişi olduğunu hissediyorsun içinde. Umarım bu yazıyı beraber okuyorsunuzdur hatta evlenmiş tatlı bir yuva kurmuşsunuzdur. Çünkü bu hayatı yalnız yaşamak gerçekten çok zor. Her ne kadar güçlü biri olsanda, yalnız yaşlanmak istemiyorsun. Tek çocuk istiyordun. Ve umarım bir bebeğin vardır. Anne olmanı çok isterim. Aile senin için çok önemli ve bunu sevgi dolu olarak yapacağına şüphem yok.

2. İş hayatı: Yaklaşık yedi yıldır Ankara da çeşitli özel okullarda çalıştın, deneyim kazandın ve kazanacaksın da. Harika insanlar tanıdın, umarım onlarla hala görüşüyorsundur. Ancak her yıl başka bir okul arayışında olmak, şimdilerde cazip ve senin tercihine bağlı olsa da; 10 yıl sonra sabit bir iş düzeninde olman beni çok mutlu eder. Hong Kong yaşamını umarım deneyimlemiş güzel anılarla dönmüşsündür, belki de hala oradasındır. Ama devlet öğretmenliği de sana yakışacaktır, ben çalışıp kazanmanı sağlayacağım, lütfen bunun için bir pişmanlık yaşama. Şu an bile bazen yorgunluk hissediyorum, eğer sabit bir işin varsa kendine daha çok zaman ayırıp daha mutlu olabilirsin.

3. Sağlık : 2031 yılında Corona sürecini nasıl anıyorsunuz bilmiyorum ama burada durumlar oldukça zor. Ben henüz olmadım. Olmamak için uğraşıyorum ama bütün dünyanın bu sorunu ne zaman atlatacağını kimse bilmiyor. Tek dileğim sen bu satırları okurken bu pandeminin tamamen yok olmuş olmasıdır. Diğer ihtimali düşünmek bile istemiyorum. Sigarayı bıraktım, lütfen içmiyor ol. Ben bununla zor mücadele ediyorum eğer sen şu an içiyorsan benim çabam boşa gitmiş demektir. Bi de yüzüme anti-aging kremler falan kullanıyorum, eğer gergin bir yüzün varsa benim sayemde :) sporla aram yok ama bu kilomu koruyacağım senin yaşında daha zor gibi. Sağlıklı beslenme ve bol su içme rutinlerine devam ediyor musun?

4.Ekonomi:  Para kazanmak için sürekli çalışmak zorundasın, eğer hala birikimsiz bir haldeysen bir şeyler ters gidiyordur. Her ne kadar dünya hayatı geçici de olsa birazcık birikimden kimseye zarar gelmez. Paranı lütfen savurma en azından küçük bir eviniz olmalı. Hep hayal ettiğin bahçeli evini alabildiysen sana teşekkür ederim, köpeğin de vardır eminim :)

5. Ailen- arkadaşların: Anne ve babanı hala suçluyorsan sana kızamam çünkü sevgisiz geçirilmiş bir çocukluk umarsız bir  hastalık ve tedavisi yok.Yine de eğer hayattaysalar biraz daha yumuşak davranabilirsin artık sen de yolun yarısındasın. Ben başaramıyorum pek. Arkadaşların hala seninleyseler eminim ki onların kıymetini biliyorsundur. Derya hala seninle mi? O çok değerli mutlaka görüşün. Ben şu an farklı davransam da senin daha çok ihtiyacın olacaktır. Bir 40 yaş partisi fena olmaz eskileri çağırmak için.

6. Kitap, film, gezme : Bol bol okuyup izlediğine şüphem yok, kim bilir belki kendi kitabını bile çıkarmışsındır. 10 yıl içinde en az iki ülke daha görmüşsündür diye ümit ediyorum, pandemi bittiyse tabi. Çünkü yaşın ilerledikçe yapamadıkların için pişman olacaksın, ben elimden geldiğince yapmaya çalıştım ama şimdi sen bu on yılı değerlendirirken keşkelerden uzak ol. 

“ama hiçbirimiz; ne kandiller, ne köpekler, ne de insanlar, dünyaya nasıl bir amaç için geldiğimizi başlangıçta bilemeyiz.”

“ Körler dünyasında yaşayıp gözleri görmenin ne demek olduğunu hiçbiriniz bilemezsiniz; ben bir kraliçe değilim, hayır, yalnızca dehşeti görsün diye dünyaya gelmiş bir kadınım. Siz o dehşeti hissediyorsunuz, bense hem hissediyorum hem de görüyorum.”

“Körlerin en kötüsü artık görmek istemeyen kördür!!”

    Beyaz körlük... Ne büyük bir felaket; başlangıçta bir kişiyle başlayıp kısa sürede bütün ülkede baş gösteren bir salgın. Gözlerin görmez olması, hiçbir işe yaramaması, her şeyin anlamını yitirmesi. Tek amaç hayatta kalmak, karın doyurmak ve bu felaketin geçmesini beklemek. Ama geçecek gibi değil. 

   Sadece bir kişi var gözleri gören koskoca ülkede, bir kadın; göz doktorunun karısı. İroni bu olsa gerek; körler ülkesinde göz doktoru olmak. Gözleri gördüğü halde kocasının yanında olabilmek için kör oldum diyebilen, yine gözleri önünde kocasının başka bir kadının yatağına girmesine bir şey diyemeyen, sadece kendisini değil çevresindeki herkesi düşünen güçlü bir kadın var... Ne kadın ama!!! Kimsenin görmediği bir dünyada herkesi görebilmek ne işe yarardı ki? Bir süre sonra görmemeyi dileyebilir insan gördüklerinden sonra, görmeyenler için daha kolay olabilir hayat kör olsalar bile. En azından sadece hissedecekler ama gören biri ne yazık ki böyle bir dünyada gördüklerini hiçbir zaman unutamayacak, görmek istemese bile görecek yani. 

Kadın...

   Her sabah ayni saatte geçiyordu evin önünden; uzun kalınca siyah bir paltosu vardı bir de sütlü kahve renginde atkısı. Ayakkabıları her daim boyalı parlak, birde elinde senelerin yorgunluğunu taşıyan, muhtelif yerlerinde soyulma olan bir resim çantası. Aynı yol aynı kaldırım hatta adımları bile aynı. Doğru ya her gün camdan izlerken saymıştı adamın adımlarını kadın; tamı tamına 178 adım. Evet hafta içi her gün onun sokağından geçerken yüz yetmiş sekiz adım atıyordu adam aynı tempoda yürüyerek. Her yerde her zaman mı böyle yürüyordu yoksa sadece onun sokağından mı bu kadar hızlı geçiyordu acaba? Resim öğretmeniydi mahalledeki okulda, elli yaşlarında uzunca esmer yakışıklıydı da aslında. Üç yıldır aynı okuldaydı; nereden geldi nereye aitti, ismi neydi onu bile bilmiyordu kadın. Ah keşke bilebilseydi! Hep önüne bakarak yürüyor, sanki hergün kafasında çözmek için uğraşacağı bir denklemle uyanıyordu. Ya da kafasında resim çiziyor, rol ezberliyor, yemek tarifi düşünüyordu; belki de söyleyemediklerini anlatamadıklarını kafasında bir daha yaşıyordu. Ama her ne ise o kafanın içindeki, kadın kendini ona yakın hissediyordu. Onun gibi düşündüğüne hatta yaşadığına inanıyordu. Sanki karşılıklı tanışma, konuşma fırsatı bulsalar, ortak bir sürü ilgileri olacakmış, uzun uzun sohbet edeceklermiş gibi geliyordu ona. Belki de yanılıyordu; göründüğünden daha sığ, gelişigüzel herkes gibi bir insandı. Tanışmadan bilemezdi kadın bunu. Üç senedir bir türlü cesaret edememişti konuşmaya; en azından bir günaydın ya da iyi akşamlar diyebilirdi. Ya da özel resim dersi almayı bahane edebilirdi, en sevdiği ressamı sorabilir biraz fikir alabilirdi. Ya da hiç bir şey yapmamalıydı, neticede tanımıyordu hiç.

  O akşam makarna yaptı kadın kendine; mantar ve soya sosuyla. Pek güzel olmuştu. Yemek yerken haber izlemek en sevdiği şeydi. Korona virüsünden bahsediyordu, ne kadar ciddi olduğundan, almamız gereken önlemlerden, karantina ihtimalinden, maske ve eldiven kullanımından,  kolonya stokçularından v.b. Umarım çabucak atlatırız diye geçirdi içinden. Sonra sehpanın üzerindeki kafese baktı. Gülümsedi. Mavi ve yeşil iki tane muhabbet kuşu vardı kafeste. Sahip olduğu tek şeydi onlar. Bir de yumurtadan yeni çıkmış yavruya baktı; tüyleri yeni yeni çıkıyordu. Baba kuş ağzıyla besliyordu yavrusunu. Anne de yeni yeni toparlanmıştı. Yavru mavi yeşil bir renkteydi. Ne güzel görünüyorlardı, mesut bir aile. Çok şanslılar diye geçirdi içinden. Yalnız değiller; aslında karantina halindeler hep ama mutlular. Insan sevdikleriyle beraberse nerede olduğunun pek bir önemi yoktu ki. Ama yalnızlık öyle mi? Insanı günden güne tüketen ince sinsi bir hastalık sanki. Pek bir çaresi de yok. Hiçbir hobi ya da uğraş bastıramıyor bu hissi. Ne kadar güçlü ya da kendine yeter biri ol yine de yalnız olduğun gerçeğiyle yüzleşiyordun. Otuz  yıldır yalnızdı  kadın dile kolay, anne babasını erken kaybetmişti, kardeşi de yoktu. Üniversiteye kadar babannesi büyütmüştü onu, okul bittikten sonra da anne babasından kalan tek şey olan bu eve yerleşmiş, kendi halinde yaşayıp gidiyordu. Arkadaşlarının çoğu evlenmişti, hatta torun seven bile vardı içlerinde. Ona nasip olmamıştı bir türlü aile kurmak; birkaç kişiyle görüşmüş ama içine sinmemiş devam ettirememişti. Belki de yalnız ölecekti kim bilir? Yedi yıldır bakıyordu muhabbet kuşlarına; çok defa yumurtalar olmuş sevdiklerine hediye etmişti. Kafesin içi hep bir cıvıltıyla hep bir hareketlilikle kaynıyordu. Sanki ışığı daima yanan kalabalık bir aile evi gibi. Haftada bir temizliğini yapar, yem ve su kabını yenilerdi, konuşurdu da onlarla. Kaymak ve Kadayıf’tan başka bu kadar yakın olduğu kimsesi de yoktu. Yeni doğmuş yavruya baktı, kime hediye etmeliyim diye düşündü. Sonra birden hatırladı adamı; evet ya ona vermeliydi. Bundan daha güzel bir konuşma bahanesi olabilir miydi ki? Hemen yedek kafesi aramak için bahçedeki kilere indi. Pembe bir kafes buldu, iyice bir temizledi, yem ve su kabını taktı. Evet yarın sabah ya da akşam okul dağılınca, tam evinin önünden geçerken durduracaktı adamı. Muhabbet kuşlarım yavruladı, komşularıma daha önce vermiştim siz aklıma geldiniz. Dilerseniz size hediye etmek isterim. Bu arada benim adım .... böyle uzayıp gidebilirdi muhabbet. Belki onu bahçeye davet eder çay ve sütlaç ikram ederdi. Çok güzel sütlaç yapardı kadın, herkes bayılırdı. Ne zaman yapsa fazla yapar komşulara da dağıtırdı. Gerçi adamın evine gitmeye hiç cesaret edememişti ama artık ertelemeye, beklemeye zaman yoktu. Yaş geçiyordu ömür de. Evet bu kez emindi kendinden yarın ne olursa olsun adamı durduracaktı. Kafese baktı tekrar, yavruyu alışması için içine koydu. Ismini ne koyacak acaba diye geçirdi aklından. Sonra kumandayı alıp kanal değiştirdi. Haber kanalı açtı.O da ne? Bakan konuşma yapıyordu; okullar bir ay kadar tatil edilmişti. Virüs için çocuklarımızın evlerde kalmasının hayati önemi tartışılıyordu. Kadın bir süre afalladı, bunun anlamı adamı bir ay göremeyecekti. Ve belki daha da uzunca bir zaman. Evine de gidemezdi ya elinde kafesle koca kadın. Nasıl olacaktı peki? Ya hiç görüşemezlerse? Ya üç yıl bekledikten sonra bir üç yıl daha beklemek zorunda kalırsa? Içi sıkıldı kadının, ışığı söndürdü, televizyonun sesini kapattı, odasına bile gitmek gelmedi içinden, terliklerini çıkardı, battaniyesini üzerine aldı ve uyumaya çalıştı.

    Günler günleri kovaladı. Tam iki buçuk ay geçmişti. Virüs vakaları her geçen gün artıyordu, belirli aralıklarla sokağa çıkma yasağı ilan ediliyordu. Birçok işletme kapatılmıştı; belirli yaş gruplarının dışarı çıkması yasaklanmıştı, ceza kesiliyordu. Ve okullar açılmayacaktı, en erken tarih Eylül ayı diye tahmin ediliyordu. Bütün dünya bu pandemiyle savaşıyordu, bazıları daha fazla kayıp veriyor bazıları çaresizce yardım bekliyordu. Kimse kimseye yaklaşamaz oldu, maske ve eldiven tercih değil zorunluk haline geldi. Evde karantina tek çözümdü artık hastalıktan korunmak için. Sokaklar bomboş ve sessizdi. Kadın haftada bir gün markete gidiyor, onun dışında evden dışarı çıkmıyordu. Bazen sessizce dua ediyor, bazen sokağa çıkan insanlara kızıyordu. Haberleri hiç kaçırmıyor, evde tv hiç kapanmıyordu. Kuşlarıyla daha çok ilgileniyordu; ona bir şey olursa kim bakardı onlara belki kafesi açıp özgür bırakmalıydı onları. Hem yavru da büyümüştü artık, kim bilir adam ne kuşu ne de kendini isterdi!

Adam...

    İki buçuk aydır evdeydi adam; işini çocuklarını çok özlemişti. Haftada iki gün bilgisayar üzerinden canlı yayında ders işliyorlardı ama eski kafaydı o. Teknolojiyi pek sevememişti zaten. Sınıf ortamının yerini hiçbir şey tutamazdı. Üç yıldır bu ilçedeydi, hatta dört olmak üzereydi. Sevmişti burayı, okulunu, arkadaşlarını ve öğrencilerini, bir de... evet bir de o kadın vardı. Hafta içi her sabah okul dönüşü her akşam onu izliyordu sanki. Ne güzel alımlı bir kadındı, tablo gibi. Esmerce, kahverengi gözlü kendi yaşlarında hafif balık etliydi. Kaç kere konuşmak istedi kadınla ama bir türlü cesaretini toplayamadı. Tam onun evinin, o kendi gibi büyüleyici bahçesinin önünden geçerken kalbi sanki daha hızlı atıyordu, önüne bakarak hızlıca geçip gidesi geliyordu. Bazen gözgöze geliyorlardı ama kısa bir anlığına o da sönüp gidiyordu. Resmini yapmıştı kadının, tam 17 resmi vardı çalışma odasında. Hepsi birbirinden güzeldi ama onun kadar değil. Bazen kahve içiyordu, bazen çiçekleri temizliyordu, kitap okuyordu kimi zaman, bazen de kuşlarıyla konuşuyordu. Her bir hali gözünün önüne geliyordu resimlere bakarken. Acaba şimdi ne yapıyordu? Kızıyordu adam kendine, neden konuşmaya cesaret edememişti ki? Arkadaş olurlardı, bir telefon eder halini sorardı hiç yoktan? Karantinada yalnız kalmaması yalnız hissetmemesini sağlardı. Belki de hastaydı? Ya da.... düşünmek bile istemiyordu. Keşke diyordu keşke! Ona resimlerimden birini hediye edebilirdim ya da yıl sonu sergilerimden birine davet edebilirdim. Ne çok ortak yönümüz çıkardı kim bilir. Ayaküstü tanışır, belki bahçesindeki güllerin yanındaki çardakta karşılık kahve içerdik. Ama bunların hiçbiri olmadı ve belki de olmayacak. Pişmandı adam.

    11 ay sonra...

  Dolduramıyorum içimdeki boşluğu bir türlü! En başta kendime değer vermeyi bilmiyorum. Sevmeyi bilmiyorum aslında. Muhtemelen yeterince sevilmediğimi düşünüyorum. Peki sevgi ne tam olarak? Yani insan tamamlanmak için ne kadar sevgi görmeli ya da sevmeli? Aile sevgisini bir başkasından alabilir mi? Sevgilisi ya da arkadaşları sevgi kategorisinde tam olarak nerede? Peki ya ilahi sevgi? Ben de cevaplayamıyorum kendi sorularımı. Herkesin sevgisi kendine özel, orası kesin. Tolstoy, insan sevgi ile yaşar diyor. Einstein bütün teorilerinin yanında öldükten sonra kızına bıraktığı bir mektupta aslolanın sevgi olduğunu; onun görünmez bir kuvvet bir ışık olduğunu, insanın sevgi için yaşayıp öleceğini söylüyor. Ve okuduğum, yazdıklarına değer verdiğim yüzlercesi daha.

Tanrı sevgisi,

  Koşulsuz sevginin en önemli örneği sanırım. Görmüyoruz ama hissediyoruz, inanıyoruz ki bu en zor olanı. Din, mezhep ya da ibadet bunları aşıyor tanrı sevgisi. Içimde bir yerlerde hissediyorum ama ne çok yakın ne de çok uzak. Sanki yeterince benimle değil gibi bazen ve bazen de benimle olamayacak kadar uzak. Burada da tam bir doyuma ulaşamıyorum, inanıyorum sorguluyorum da zaman zaman; hasarlı bir sevgi farkındayım. Bir mucize ya da işaret beklemek değil benimki, kendi sevgi sorunsalımı anlamlandırmaya çalışıyorum. İnsan tam sevdiğine nasıl emin olur? Nasıl bir his bu onu bile bilmiyorum. Evet içimde yoğun bir inanç ve kabullenme duygusu var ancak tam bir tamamlanma değil. Özetle Tanrıya inanıyorum ama sevmiyorum, diğer bir deyişle sevgimi yeterli bulmuyorum, tanrı nasıl sevilir onu da bilmiyorum . İnanmak sevmenin yarısı ama tamamı değil, koca bir boşluk var diğer yarımda.

Anne sevgisi,

  Diğer bir koşulsuz sevgi örneği daha. Anneler; kürkçü dükkanları. Ne yaparsak yapalım ne olursak olalım hep bizimleler, hep telefonun diğer ucundaki ses, kapının ardındaki güven duygusu, mutfaktan gelen akşam yemeği ya da yeni yıkanmış çarşaf kokusu, ilkokulda önlük ütüleyen lisede test kitabı düzenleyen, üniversitede babayla arada köprü olan canım annem. Seni çok seviyorum ve daima seveceğim; bu dünyada ve bir baska dünyada da. Hakkın ve emeğin neyle ölçülür bilmiyorum, anne olsamda anlayamam gibi geliyor. Çünkü ben sen olamam, senin gibi olamam, daha iyi mi daha kötü mü olurum bilmiyorum ancak senin yerin içimde çok farklı bir yerde bunu biliyorum. Sana inanıyorum ve seni seviyorum ama yine de tamamlanmış bir sevgi olmadığını, içimdeki boşluğu bu sevginin doldurmadığını, yarım bir sevgi olduğunu da görüyorum malesef. Koca bir boşluk daha var içimde bir yerlerde hissediyorum..

Kardeş sevgisi,

  Kalabalık bir ailem var, şanslı görürüm kendimi bu açıdan. Tek çocuk olmanın ya da bir kardeşe sahip olmanın da güzel yanları vardır eminim ancak kız ve erkek kardeş duygusu çok ayrıdır bence. Her şeyi paylaşırsın onlarla; küçükken daha maddi somut şeylerdir ama yaş aldıkça bunlar daha manevi daha değerli şeyler oluverir, daha güzelleşir anlam kazanır. Dürüstsündür onlarlayken, kendin gibi, nereden geldiğin özün bellidir çünkü. Aynı evin aynı değerlerin düzenin yetiştirdiği bireylersinizdir, elbette yetişkin oldukça yollar ayrılır sırlar belki küçük farklılıklar olur ki olmalıdır da ama yine de seni bu hayatta en iyi bilenlerdendir kardeşlerin. Saatlerce yapılan telefon görüşmeleri, balkondaki hoş sohbetler, fikir paylaşımları, düşünce ayrılıkları hepsini yaşarsın, sevgileri bambaşkadır. Kıyaslayamacağım bir sevgi içimdeki kardeş sevgisi ne çok tam ne de çok eksik.

Karşı cins sevgisi (eş- sevgili),

  Koşulsuz diyemeyeceğim bir sevgi benim için. Arada karşılıklı bir sevgi varsa, geri kalan her şey karşılıklı olmaya başlıyor; mutlu olduğun kadar ve sürece mutlu etmeye başlıyorsun ki bu da bu sevgiyi hasarlı yapıyor. Ne kadar ekmek o kadar köfte misali! Taraflardan biri daha uyumlu daha yapıcı olduğunda diğeri kıymet bilmiyor; herkes kendi borusunu öttürme derdinde. Çok sevgi fazla sevilme bencil yapıyor, kaybetme korkusunu yok ediyor hatta kimi zaman saygıyı da. Tabi bu hep böyle olmuyor; bazen çok sevildiğimde bütün zırhlarımı duvarlarımı yıkabiliyorum, teslim oluyorum. Bu karşılıksız oluyor içimde, huzurla doluyorum, içimi ısıtan bir güven duygusu, kısmen  tamamlanma hissi, diğer yarını bulma hazzı.... bazen uzun sürüyor hiç bitmeyecek gibi, bazense kısa daha dün başlamış gibi, yine de o boşluklardan bir tane daha kalıyor geriye. Çok sevdiğimde de koşullu bir duyguya girdiğimde de bu boşluk aynı kalıyor, esnek bir çember belki de kimi zaman daralan genişleyen kimi zaman da uzayan kısalan....

Arkadaş sevgisi,

  Hep bizimle olan gerçek dostlarımız, bazen okul hayatından bazense iş hayatından geriye kalan en güzel destekçiler. Kan bağı olmayan kardeşlerimiz.. Attığımız birçok adımı danıştığımız, fikirlerine, sohbetlerine her zaman ihtiyaç duyduğumuz gizli kahramanlar. Bu kadar değerli bir ya da iki dostum var aslında. Seyahatlerimi daha anlamlı kılan, her güzel anımı paylaştığım, eleştirildiğimde kırılmadığım, sevincimi kendi sevinci gibi yaşayan, omzunu elini her zaman hissettiren, bazen yanıbaşımda bazen telefonun ucundaki değerli dostlarım; iyi ki varlar. Sizleri çok seviyorum. Içimde size ayrılmış derin bir sevgi var ve hep orada olacak. Ama boşlukla, tamamlanmadan biraz yarım biraz eksik..

Hayvan ve doğa sevgisi,

  Kendimi bildim bileli çok sevmişimdir hayvanları; köpek, balık, geyik, arı ve en çok da inekleri, hepsini. Iki - iki buçuk yıl kadar evimde köpek bakmaya cesaret edecek kadar büyük içimde köpek sevgisi, sokaktaki herhangi bir köpeği durup korkmadan dakikalarca sevebilirim. Belgeseller hep ilginç gelmiştir; bizim gibi olduklarını, hayatta kalmak için nelere göğüs gerdiklerini, aile sürü yapılarını, vahşi hayattaki düzen ve kurallarını hayranlıkla seyretmişimdir. Büyük bir şehirde yaşadığım için doğa hayatıyla çok içli dışlı olamıyorum ne yazık ki. Bazen yürüyüş yapma fırsatı bulabiliyorum ama belediye tarafından ayrılan koşu yolunda malesef. Hep özenmişimdir yaşadıkları yerin yanıbaşında yeşil bir alanda yürüyecek koşacak alanı olanlara. Sabahın erken saatinde kalkıp, spor ayakkabılarım ve en sevdiğim müziklerimle, yemyeşil bir alanda doya doya yürümek, düşünmek,  derin nefes almak isterdim. Belki bu alışkanlık ruhumu biraz daha iyi ve huzurlu yapabilirdi ve bedenimi de. Ait olduğumuz ve nihayetinde döneceğimiz yer olan doğaya keşke biraz daha yakın olabilseydim, daha çok ağaç, daha yoğun rüzgar, yaprak sesleri, su izlemek biraz ve biraz da toprak kokusu....

Sanat sevgisi (fim, müzik ve edebiyat),

  Kitapların, filmlerin ve şarkıların hayatımdaki yeri çok büyük; okumak, seyretmek ve dinlemek ne güzel eylemler. Bunları yapabildiğim için ne kadar şükretsem az. Tabi spor, dans ve resim de var ama ne yazık ki bunlarda pek başarılı olamadım hiçbir zaman. İyi bir okuyucu olduğumu düşünüyorum nacizane. İlkokuldan beri düzenli okuma alışkanlığım vardı, o zamanlar şekillendi diyebilirim, okumayı seven ebeveynlerim yoktu benimki biraz kendiliğinden kazanılan bir alışkanlık oldu, iyi ki de oldu. Başlarda kaçıştı küçük hikayelere, sonraları büyük romanlara; daha sonra iyice seçici olmaya, ne okuduğumun edebi değerini bilmeye kadar sürdü. Edebiyat bir serüven sanırım; başladıktan sonra size binlerce kapı açıyor, yönünüz değişiyor ama hiç bitmiyor. Bazen durup dinlensem de hep sürüyor bu yolculuk, sürsünde. Evimde hep bir kitaplığım, kütüphanem oldu bireysel yaşamaya başladığımdan beri. Okudukça aldım aldıkça okudum, biriktirdim, paylaştım, hediye ettim, hediye aldım.

   Filmler ve izlenmeye değer diziler de önemlidir benim için. Öyle hayatımı kökünden değiştiren ya da bir dönüm noktası diyeceğim bir film olmadı hiç. Zaten hiçbir filmin o kadar etkili olacağına da inanmam. Ama yaşamıma anlam katan; bana hiç bilmediğim görmediğim kişilerin, hayatların, koşulların veya kültürlerin iki saate sığdırılmış kesitleri çok şeyler öğretti. Yadsınamaz bir bakış açısı katmıştır çoğu film, tabi bazılarını ayrı bir yere koyarım hiç unutmamak üzere. Bir de büyülü bulurum sinemayı... oyunculuk, senaryo, kostümler, dekor, çekildiği yer. Hep bir hayranlık vardır içimde gizliden.

  Ve müzik... olmasaydı ne yapardık bilmiyorum! Müzik çok başka bir şey hakikaten; yani her an dinlenebiliyor, sokakta, okulda, işte, yatakta, yemekte, sporda ya da araba da.. nasıl hissetiğimiz veya modumuz belirliyor şarkıyı-türküyü. Gözlerimizi de kapatırız bazen, eşlik ederiz duşta ya da hiç farketmeyiz arka fonda. İyi ki var şarkılar ve ne güzel duyabiliyoruz.

Vatan sevgisi,

  Kendimi hep milliyetçi görmüşümdür, ne aşırı ne de azımsanacak kadar az. İnsan doğduğu yere aittir; oranın ekmeğini yemiş suyunu içmiştir, kültürü oradan almıştır, kişiliğinin bir bölümü orada şekillenmiştir,anılarını kendi vatanında edinmiştir. Kopabilir kişi elinde olmayan ya da tercihi sebeplerle. Ama ne olursa olsun doğduğu yeri vatanını ayrı bir sever, unutamaz. Hep başka bir ülkede yaşamak istemişimdir ama kısa süreliğine; hiçbir zaman ülkemi terkedip gitme hayalim olmadı içimde, maddi  ya da manevi şartlar ne kadar cazip olursa olsun, hayallerimi hep kısa süreli yaparım, geri dönemezsem ne yaparım korkusundan. Vatan sevgisi çok ayrıdır ben de; herkeste var mı bilmiyorum ama olmalı diye düşünüyorum. Ama yine de kopamasam da gitmeyi düşünüyorsam çok da  bağlayıcı tamamlayıcı bir sevgi olmasa gerek. Vatan haini olmayacak kadar çok seviyorum seni ülkem diğer yandan da başka bir ülkede uzun süre yaşamayı isteyecek kadar da az..

    Vladimir Bartol’un çok eski bir kitabı Alamut. Hepimizin bildiği üzere Alamut kalesini; kalenin çılgın bir derviş tarafından bin bir türlü hile ve oyunla, akıl almaz entrikalarla nasıl ele geçirilip korunduğunu, bütün İran’a hatta Selçuklulara nasıl meydan okunduğunun hikayesi anlatılıyor. Çok akıcı bir o kadar da çarpıcı bir roman olmuş. 1938’lerde tamamlamış ancak çok daha sonra yayınlanabilmiş. Tam on yılını harcamış Bartol Alamut için. Hatta bilinen en başarılı tek romanı sanırım. Peki Sloven bir yazar nasıl böyle bir konu seçer? Ülkesi hakkında, içinde bulunduğu toplum hakkında yazmak varken, neden yıllar önce yaşanmış bir olayı anlatmak ister?

    Çok ilginç bir hikayesi var aslında. Paris’te eğitim görürken onun yazar olma hevesini gören bir arkadaşı bir kitap hediye eder Bartol’a; Marco Polo’nun seyehatleri. Kitabın bir bölümünde İran’da haşhaş ve gizli bahçelerinde tuttuğu bakire kızlar sayesinde sahte cennet yaratıp istediği her şeyi yaptırabileceği fedailer yetiştiren birini fark eder Bartol. Bu olay ve kişi oldukça dikkatini cezp eder. Bu konuyla, karakterler ve olay örgüsü ile ilgili yaklaşık on yıllık bir araştırma yapar. Kendisini bir odaya kapatıp kitabı yazmaya başlar. Ancak kitap o dönemde işgal altında olan Slovenya’da yasaklanmıştır, çünkü ciddi bir tehdit olarak görülür. Dahası kitap yayınlandıktan sonra bile kimse Sloven bir yazarın neden böyle bir kitap yazdığına anlam verememiştir.

    Tuhaf olan bir başka detay da; Bartol’un kimliğini gizli tutması, kendi hakkında pek bir bilgiye rastlanamamasıdır. Muhtemelen okuyucuların, kendi görüşlerinin etkisinde kalıp kitabı önyargılı okumasını ya da değerlendirmesini istememiş olmasından kaynaklanıyor. Bu sebeple Alamut biraz da okuyucusuna göre şekillenen bir roman diyebiliriz bence. Elbette geçmiş-yaşanmış bir olay anlatılıyor, ancak her bir karakter, davranışları ve diyaloglar okuyucu da soru işareti bırakıyor. Yani kitap boyunca; kimi zaman kızıyor karşı çıkıyorsunuz, fakat bir süre sonra siz bile bazı şeylere ikna olabiliyorsunuz. Özellikle tarihin önemli karakterleri arasındaki (Hasan Sabbah, Nizam-ül Mülk ve Sultan Melikşah gibi) sözlü ya da bazen yaşanan içsel çatışmalar oldukça çarpıcı. Bu da kitabı daha sürükleyici ve etkili kılıyor.

    Gelelim kitabın içeriğine; fethedilmek, bir yandan da elde tutulmak istenen bir kale Alamut. İçinde gizli bahçeler barındıran, gerek konum gerek de tarihi anlamda değerli bir kale aynı zamanda. Selçukluların elde etmek istediği bir yer. Kalenin hakimi, sahte cennet fikrinin babası, fedailerin uğruna canlarını feda ettikleri, kendini peygamber ilan eden Şii lider Hasan Sabbah var bir de. Kitabın, Alamut’un kısacası İran tarihinin büyük ölçüde kaderini belirleyen bir lider. İntikam hırsıyla yanmış, aksini söylese de büyük ölçüde egosuna yenik düşmüş bir lider ama. Nizam-ül Mülk, Ömer Hayyam ve Sabbah mektep arkadaşıdırlar geçmişte. Kader savurur hepsini. Yıllar önce söz vermişlerdir birbirlerine. Söz yemindir dürüst insanlar için, tutulmazsa bedeli ağırdır. En azından Hasan Sabbah böyle düşünüp, sahte cennet yaratmıştır Türklere karşı, Nizam-ül Mülk’e karşı kim bilir belki de en başta kendisine karşı. Buna okuyucu karar veriyor sanırım; evet büyük bir yalan var ortada ancak kime neden söylenmiş bir yalan siz karar verin….

Maud went to college.
Sadie stayed home.


Sadie scraped life
With a fine toothed comb.

She didn't leave a tangle in
 Her comb found every strand.


Sadie was one of the livingest chicks
In all the land.

Sadie bore two babies
 under her maiden name.


Maud and Ma and Papa
 nearly died of shame.

When Sadie said her last so-long
 her girls struck out from home.


Sadie left as heritage her fine-toothed comb.

Maud, who went to college,
Is a thin brown mouse.


First day….

‘ I need to go to work again. Like yesterday and like tomorrow… I am really fed up this. Everyday i get up early and repeat all this routine. Now, I am going to pass from my neighbourhood. Actually, they are even the same. We know each other throughout the years. And everyday I am passing this way, we smile and greet each other. This is so imitation; I know they respect me. Because i am kind and intelligent man in their eyes. However, they do not know me and my life.’

Second day…

‘ I am asking myself why I live and for what. I have a lot of money, everything what I need. Yet, there is something I can not understand or determine about me. I can’t understand the life. What is the aim of my life? What was ı born for? It musn’t be so simple. There is still something that I haven’t managed to find yet. Or, I just feel so.

   I can see that there are many people who want to be in my position outside, they just need to have well-paid job, good house and peaceful family. That can be enough for them. I wish ı could tell them this was not important thing. I wish I could tell them the truth was beyond of things we could see. But, I can not.

    Everything is getting harder everyday, and I am getting lost my desire of live. Even so, i do my role perfectly. I get up and get ready for a new day, I can feel that I am not going to go on this anymore.’

Third [last] Day….

Barış’a Mektup

Uzun süredir görmemiştim Bulut hocayı; neyse ki yılbaşının ilk günü okulların tatil olmasını fırsat bilerek beni ziyarete geldi. Ah Bulut hoca! Nasıl anlatmalı ki onu? Onunla konuşurken; okul, dersler, öğrenciler, notlar, ev, araba, teknoloji yani aşırı yücelttiğimiz ama esasen beş para etmeyen her şey anlamını yitiriyordu. Tek bir gerçek vardı onun dünyasında, varoluş… Yaptığımız her sohbet varoluş üzerine paha biçilemez bir terapiydi bana göre. Onu seviyordum ve değer veriyordum. Kaç kişi vardı ki zaten hayatımda kendimi bu kadar yakın ve samimi hissettiren –ben hissettiren-? Şimdi düşününce iyi varsın Bulut hoca! demeden geçemiyorum. Yeni çıkan iki kitabından da getirmişti; sohbetimizin konusunun büyük kısmını onlar oluşturuyordu aslında. Evet Bulut Hoca yazardı ve çok da iyi bir okuyucuydu aynı zamanda. Genellikle öğrencileri üzerine yazardı, kitaplarından birinin ismi ‘Altıparmak’ dı. Danışmanlık yaptığı altı öğrencisinin hakkında yazmıştı; çocukların psikolojisi, özel hayatı, aileleri, üniversite sınavına hazırlanma süreci v.b

Erken gelmesi sebebiyle kahvaltı yapıyorduk Konur sokak’taki kafelerin birinde. Sohbet gittikçe koyulaşıyor, zaman hızla geçiyordu onunla. Derken mevzu yine çalıştığı okula, öğrencilerine geldi. İki sene önce mezun olan bir öğrencisinden bahsetti; Barış’tı adı. Polis olmayı ne kadar istediğinden, cemaatin etkisi sebebiyle ilk denemesinde okula giremediğinden, Bulut hocayı her görüşünde asla pes etmeyeceğini dile getirdiğinden bahsetmişti. Dikkatle dinliyordum; sonunda Barış hedefine ulaşmış, Kastamonu PYMO’ya girmiş. Hatta eski okulunu ziyaret etmiş, gururla rozetini göstermiş. Derken mahzunlaşıyordu Bulut hoca; oysa gayet güzel bir durumdu bu, gencecik bir çocuğun nihayetinde hedefine ulaşması, seveceği bir mesleği seçmesi…

-“ve bu çocuk iki ay önce okulunun tuvaletinde, kendini ayakkabı bağıyla asarak intihar etti“ dedi Bulut hoca birdenbire. Başta şakamı yoksa gerçek mi olduğunu anlayamadığım için üç-beş saniye Bulut hocanın gözlerine baktım. İki damla gözyaşı görünce, evet gerçekti. Peki ama neden? Bu kadar güzel, sıradan giden bir hikaye niye böyle bitsin ki? Meğerse polis okuluna girince iki ay sonra yapamayacağını anlamış Barış, ailesine durumu anlatmış ancak aile devam etmesi konusunda ısrarcı olmuş. Daha öncede iki kere denemiş intiharı, fakat üçüncüsünde emeline ulaşmış. Aile perişan, dostları mahzun, meslektaşları şaşkın, Barış ise artık döndürülemez bir dünyada.

Ne zor değil mi böyle bir seçim yapmak? Bulut hoca gittikten sonra eve gelip haberleri okudum, resimlerine baktım o kadar genç, o kadar hayat dolu ki Barış! Kim bilir neler yaşadı, nasıl çabaladı da son dakikaya kadar dayandı? Her gün bir sürü benzer haber okuyoruz gazetelerde ama neden bilmiyorum çok etkilenmiştim, içim acımıştı derinden. Keşke sonu böyle olmasaydı, keşke aile yanında dursaydı oğullarının, zorlamasalardı hiçbir şekilde. Barış ölmemeliydi bence; okulunu bitirip vatanına hayırlı bir polis olabilirdi ya da varsın başka meslek yapsın esnaf olsun, işportacı, garson olsun, ne fark eder? Mutlu olmalıydı işinde, belki ileride aile kurabilir, çocukları olurdu. Bu kadar kolay mı ki ölüm? Neden ip kopmadı, neden vazgeçmedi ki Barış? Bu seferliğine ölüm onu teğet geçemez miydi? Peki ben nasıl öleceğim acaba? İntihar mı benimki de? Hastalık ya da kaza, belki cinayet? Öleceğimizi biliyoruz ama ne zaman ve ne şekilde öleceğimizi bilmiyoruz, ne tuhaf değil mi? Hayatın en güzel yanı da bu derler; nesi güzel ki?

Barış Han…

Allah’tan rahmet diliyorum senin için, bütün kalbimle. Umarım daha mutlusundur şimdi ve daha rahatsındır gittiğin yerde….

     E. Fromm'un tartışmasız başarılı eserlerinden biri daha... Sevme Sanatı'ndan sonra -ki bu eserinde sevginin her yönünü detaylıca incelemiştir- Özgürlükten Kaçış da okunmaya daha doğrusu incelenmeye değer diye düşünüyorum. Nedir ki Özgürlük? Birey de mi başlar toplumda mı? Beden ve Ruh, önce hangisi özgür kalmalı? Ve biz insanoğlu gerçekten özgür kalmayı istiyor muyuz (hak ediyor muyuz)?

    Yapılan savaşlar,tartışmalar hepsi özgürlük için mi? Oysa uğruna pek dil (kan) döktüğümüz özgürlüğümüzü, bir kişinin ya da bir şeylerin eline kolayca bırakabiliyoruz. Mevzu derin,hadi bireye indirgeyelim ; 

    'Özgürlüğüm başkasının özgürlüğünün başladığı yerde biter!' klişe cümlelerinde gına geldi. İyi de kardeşim, sormazlar mı adama sen ne ayaksın diye? Daha dur sen kendi özgürlüğünü bi tanımla bi kanıtla bir farkına var en azından, sonra başkasının özgürlüğüne karşı saygı duyarsın... Eskiden olsa kılıç kalkan savaşa girerdik, orası kesin; yapılmamalı demiyorum bende olsam sen de olsan kim olsa gözü kapalı savaşırdı. Teslim olmamak için, dinini, dilini, kültrünü ailesiyle huzur içinde yaşamak için korkmazdık ölümden,savaşırdık. Ben yoktu biz vardı; ve bu yüzden bireysel özgürlük çok da mühim değildi. Toplum daha önemliydi.... v.s. Nitekim savaşmışlar, kazanmışlar-huzur içinde yatsınlar-.  Peki şimdi öyle mi? Ne kılıç kaldı ne kalkan; yok öyle dişe diş kana kan savaşlar, şimdi en tehlikelisi başladı kişinin kendi iç savaşı. Neden mi? sebep aynı kanımca; özgürlük bütün derdimiz!-bu olmalı- Önceleri dış mihraklardı, şimdi iç(ruhsal) :) mihraklar, önceden topraktı, kültürdü mesele, şimdi özbenlik varoluş nedeni-bilinci oldverdi. Hangisinde işimiz kolay ; düşmana karşı özgürlük kazanmakta mı, kendi özgürlüğünü kendinden alma çabası mı? Ben karar veremem,sanırım sen de..