Waar facebook mij de afgelopen jaren al niet toe heeft gebracht... Via via kwam ik terecht bij "Pleidooi voor een nieuw kunstbegrip" door Rozalie Hirs. Inmiddels staan er ook een behoorlijk aantal namen onder, ter ondertekening naar het schijnt.
Hier is het pleidooi integraal te vinden. Inmiddels zijn er ook al veel reacties gekomen op dit pleidooi. Sommigen moedigen het aan anderen stellen er vraagtekens bij.
Hierbij kort mijn reactie.
1. Kunst is niet voor een "doelgroep". Alle kunst is altijd voor iedereen.
Wie een kunstwerk maakt brengt iets in de wereld dat voor iedereen beschikbaar wordt en de wereld leefbaar maakt.
Dat is natuurlijk wat een kunstenaar wel zou willen. Dat zijn werk zo fantastisch is dat iedereen het mooi/gaaf/interessant vindt of zou willen kopen. Echter of je het nu wilt of niet er is altijd sprake van een doelgroep bij een product. Of dat nu kunst, pindakaas of echte Griekse olijfolie is. Het punt is natuurlijk dat als je als kunstenaar geen keuze hierin wil maken, je jezelf eigenlijk buiten de markt plaatst. Maar goed, daar kom ik zo wel op terug.
2. Kunst is geen instrument.
Elk kunstwerk stelt zijn eigen doelen en heeft zijn eigen effecten. Wat een kunstwerk zal zijn en wat het in de wereld zal veroorzaken is niet voorspelbaar en kan niet door politieke of commerciële agenda’s worden afgedwongen.
Een klein geschiedenislesje zou hier op zijn plaats zijn. Wij beschouwen immers de Romeinse munten en standbeelden van weleer waar een heerser op afgebeeld staat, nu ook als kunst. Maar het oorspronkelijke doel was om het volk te laten weten wie de baas was. Kunst was en is dus zeker wel een instrument voor zowel politieke of commerciële agenda's. En wat betreft een commerciële agenda: was dat niet precies waar Warhol mee speelde?
3. De waarde van de kunst is voorspelbaar noch berekenbaar.
Kunst biedt gewaarwordingen en gevoelens, biedt kennis over wat we kunnen zien, horen, voelen, denken en doen in de wereld. Deze kennis heet “ervaring”. Een kunstwerk heeft waarde voor zover de ervaring die het mogelijk maakt specifiek is: voor zover zij tot niets anders herleid kan worden. Een kunstwerk is een specifieke gedachte over ervaring.
Een vrij eenzijdige en vage mening over wat kunst is wat mij betreft. Niets meer dan dat.
4. Een kunstwerk is niet zelf “toegankelijk”, maar geeft toegang tot ervaring.
Wie een kunstwerk gaat maken, bekijken of beluisteren kan niet vooraf weten tot welke ervaring het werk toegang zal geven. Daarom mag “toegankelijkheid” geen vooropgesteld criterium voor kunst zijn. Wel wordt de ervaring toegankelijker bij veelvuldig contact met het werk.
Wederom vaag omschreven. Toegankelijkheid is inderdaad een criterium waar je je over kunt afvragen of het iets toevoegt aan de omschrijving van een kunstwerk. Echter, men kan vaak zelf al van een kunstwerk bepalen of het toegankelijk is voor henzelf. Het komt op hetzelfde neer als het vraagstuk over doelgroepsbepaling: wat wil je laten zien/horen/ervaren en aan wie? Als je je als kunstenaar daar niet mee wilt inlaten, dan moet je ook niet zeuren als je werk als niet toegankelijk wordt ervaren. Waarmee ik dan bedoel: dat je er geen centen voor krijgt om nog meer ontoegankelijke kunst te maken.
5. Kunst is een discipline.
Kunst eist toewijding, van makers zowel als van beschouwers. Alleen wie zich aandachtig op een kunstwerk richt kan tot de ervaring doordringen waar het toegang toe geeft.
Wat men hier bedoelt, mijn inziens, is dat kunst discipline vereist. Niet zozeer dat het een discipline IS. Hoewel voor dat tweede ook iets te zeggen valt. Wat men eigenlijk zegt hier is: "Kunst moet moeilijk zijn. En als je het niet snapt dan hoor je niet bij ons clubje. En kunnen we er even voor vangen?"
6. Kunst staat los van Staat zowel als Markt.
Noch de mechanismen van de Staat, noch die van de Markt zullen ooit kunnen vatten wat kunst is. Er is vanuit de kunst gezien ook geen verschil tussen de Markt en de Staat – er is één technocratische MarktStaat die niet denkt maar reguleert (voorzover de storm van het internationale kapitaal dat toestaat). Daarbuiten is er het denken. In de wetenschap bijvoorbeeld, en in de kunst.
Leuk die woorden "Staat" en "Markt" met hoofdletters. Er had net zoiets als "Satan" kunnen staan, naar ik begrijp. Mooi ook om te zien dat dit soort pleidooien vooral de kop op steken als de "Staat" wellicht in de nabije toekomst minder budget over heeft voor kunst. Vraag ik me direct af: Waarom wordt er afgegeven op staat en markt als het toch de mechanismen zijn aller kwaad? Oja, omdat diezelfde staat en markt uiteindelijk toch voor een groot deel bepalen wie succesvol (euro-teken hier) is.
7. Kunst is niet "pluriform" of “democratisch”.
Kunst is ongeschikt als beleidsinstrument om falend sociaal beleid mee te corrigeren of verdoezelen. Kunst representeert geen democratische consensus maar gedijt bij rivaliteit van ideeën.
Daar ben ik het ten dele mee eens. Alleen het feit dat we over kunst zo kunnen discussiëren als nu gebeurd is wel een uiting van een (pluriforme) democratische rechtstaat. Beetje kip-en-ei verhaal? Het is typisch om te zien dat men zich afzet tegen een systeem, wat juist de kunstwereld (waar de schrijver van dit pleidooi uit afkomstig is) in stand houdt.
8. Kunst wordt niet “geconsumeerd”.
Een kunstwerk gaat niet op in het gebruik en is dus ook niet schaars. Daarom zijn economische wetten niet op kunst van toepassing. De gedachte van een kunstwerk is een eeuwige bron.
Consumeren is niet per definitie iets opgebruiken. Dat je niet wilt dat jou werk aan economische "wetten" ten deel valt, dan ben je ronduit naĂŻef.
9. Kunst is geen "aanbod" waar een "vraag" naar is.
Geen kunstwerk is ooit ontstaan omdat de markt ernaar vroeg - je kunt alleen een vraag hebben naar iets wat je al kent. Maar het kunstwerk is juist van waarde omdat het niet voorspelbaar is. De vraag van het publiek is dan ook geen creatieve of artistieke factor.
Wederom zie ik hier de uitingen van een schrijfster die denkt de waarheid in pacht te hebben. Hoezo is er nooit een kunstwerk ontstaan omdat de markt ernaar vroeg? Zijn de werken van kunstenaars die (ook) op opdracht werken geen kunstwerken? En duh dat de vraag van het publiek geen creatieve of artistieke factor is. Maar het is wel prettig om te weten of er ĂĽberhaupt publiek voor is, toch?
10. Er is geen "overaanbod" van kunst. Kunst is excessief, genereus, en toch steeds opnieuw noodzakelijk.
Elk kunstwerk is altijd al teveel. Er is altijd meer kunst dan wie dan ook kan bijbenen. Het is niet anders: er is meer te denken, te ervaren en te doen dan de mens aankan, en de kunst maakt dat ongemakkelijke feit steeds weer zichtbaar. Dat zichtbaar maken is menselijke noodzaak: precies het teveel dat de kunst biedt kan de mens boven zichzelf uittillen en bevrijden van sleur en regelgeving. Dus is kunst, naast altijd al teveel, ook nog nooit genoeg.
Zie hier een van de problemen van de hedendaagse kunstwereld: het dillema van keuzes maken. Alles is teveel en er is nooit genoeg: een mooi thema, maar wat kan je er mee in een discussie? Waar vooral een teveel aan is op dit moment zijn professioneel opgeleide kunstenaars. Maarliefst 130.000 mensen hebben een kunstenaarsopleiding gevolgd, waarvan 92.000 geen primair werk hebben als kunstenaar (CBS, 2007).
11. Een kunstwerk is een vraag waarop het antwoord een verandering in je leven is.
Lolwut? Kan het wellicht iets minder rigoreus? Niet elk werk is zo wereldschokkend dat men na het zien ervan het roer volledig omgooit in zijn/haar leven.
12. Kunst viert dat wij kunnen denken, voelen, scheppen, leven.
Dit lijkt wel het meest verstandige wat er tot dusver in het pleidooi staat. In die zin is het een pleidooi voor de Westerse, democratische samenleving zoals wij die kennen in Nederland. En het hoort er een beetje bij dat daar tegen aan geschopt wordt, want dat mag. Wel erg jammer om te zien dat er vanuit de kunstwereld een dergelijk mager initiatief wordt genomen om deze discussie te kickstarten.
s-u-f-j-a-n-s-t-e-v-e-n-s
stormborns
kianamaiart
prguitarman
snowghoul
2087
gummygunk
vaporwave
