TEMKİNLİ FUTURİST

Tencere ve Kapak.

Yüzyıllardır çok önemli bir şeyi simgeler: UYUM.

Bunun üzerine pek çok atasözü ve özdeyiş türetilmiştir.

Hepsi de iki şeyin birbirine uyumu veya uyumsuzluğu üzerinedir. Çünki tencere ve kapağın uyumu kaçınılmazdır. Evrensel bir yasa gibidir. Tencereyle kapak birbirini tamamlamazsa yemek pişmez, yandan damlatır, aşar, taşar, ortalığı batırır.

Üzücüdür ki bu uyumu artık kimse takmıyor. Başta tencere üreticileri.

Mutfağa adımını atmamış tasarımcılar yeni nesil mutfak eşyaları tasarlıyor ve çorba bile karıştırmamış müdürleri bunları onaylıyor ve yine yumurta bile kırmamış CEO ları bunların üretimine izin veriyor. Hayatı lüküs lokantalarda geçen firma sahibinin umurunda mı "tencereyle kapağın uyuşmaması"?

Oysa kalıba çeliği süren usta dudak arasında cık cıklıyor. Camı kapak yapan Camgeran gözyaşları içinde.

Ele oturmayan kepçe kaşık, tencereye oturmayan kapak, bulaşık makinesine yerleşemeyen tabak ve dahi Myrmecophagidae olsa dudak sürülemez bardaklar meşhuur mutfak eşyası üreticisi firmaların cammekanlarını süslüyor.

Mutfak dolaplarında üst üste durması elzem tencereler bir dansöz ustalığıyla kıvırıyor da kıvırıyor.

Elimize aldığımız kepçe ile çorbayı doldurmaya çalışırken bu sefer biz kıvırıyoruz.

Bunu okuyanlar bıyık altından gülüyor.

Ben bulaşık makinesini doldururken ve dolaplara boşaltırken kıvranıyorum.

Doktor sordu, sigara kullandın mı hiç?

Yani ilk gençlikte büyüdüm havasıyla bir-iki tüttürmüşlüğüm vardı ama sevememiştim mereti o nedenle içmedim. Ama içmeye ne hacet, o dumanın içinde büyüdük. Doktorların bile hasta bakarken sigara içtiği bir kuşaktandım. Ana baba komşular kimse sakınmazdı sigara içmekten yanımızda çocuk var diye. Babamla fotoğrafımız var, ben kundakta babamın kucağındayım, o da keyifle evladının keyfini çıkarıyor sigarasının dumanını tüttürerek. Bütün aile yemekleri, toplantıları yoğun sigara dumanı altında yapılırdı o zamanlar. Hatta saatler süren otobüs ve trenler yolculuklarında seyahatin tamamı kesif duman altında gerçekleşirdi. Ben sigara içmemiştim ama içirilmiştim.

Sormaya devam etti doktor, nemli rutubetli yerlerde bulundun mu?

Benim kuşağımdaki çocukların hepsi öyle yaşıyorduk. Nemli ve rutubetli. Evin bir odasında soba vardı, diğerleri soğuktu. Okul servisi filan yok ki. Karda kışta yağmurda yürüyerek okula gidip gelirdik. Sabah karları ezerek gittiğimiz yolda ayakkabılarımız ve çoraplarımız ıslanırdı. Az ısıtılabilen sınıfta kuruyamazdık. Akşam eve dönerken aynı ıslaklığı perçinlerdik karları eşelerken. Çocukluk aklıyla bir de karların içinde oyun oynardık. Eve geldiğimizde günün bütün ıslaklığı ayaklardan ciğerlere çoktan işlemiş olurdu. Benim dönemin çocuklarında zatürre geçirmemiş olan yok gibiydi. Ana baba da ne bilsin işte. Onlar bizden daha da beter koşullarda büyümüştü, bizim koşullar onlar için çok konforlu bile sayılırdı. Açlıkla yoklukla terbiye olmuşlardı. Üşümeyi, rutubeti , ısınınca gelir geçer diye düşünürlerdi, o soğuğun vücudumuzda izi kalacağını ne bilsinler.

Biz gene ana baba ocağında büyüyorduk. Bizden önceki dönemde çok çocuklu ailelerin çocukları akrabaya dağıtılırmış geçim yüzünden. Teyzem hala acısını taşır, o günleri anlatırken hırstan gözleri yaşarır. Annem, akraba evinde kendisinden sakınılan bir dilim elmanın, baba evinde turşuya uzattığı elinin tokatlanmasına bir anlam yükleyemeden büyümüşlerdi. Neydi ki soğuk, birazcık üşümek, karda okula yürümek…  

Askerde soğuk suyla yıkandık, eksili derecelerde dikenli tel nöbeti tuttuk, koştuk terledik, terimiz üzerimizde soğudu. Tatbikatlarda donumuza kadar ıslandık, çamura bulandık, sonra buz gibi rüzgarda kurudu asker elbisemiz. Ne diyeyim doktora şimdi, biz soğuğun, rutubetin içinde büyüdük mü diyeyim?

İlk okulda zorla süttozu içirdiler. Kantin tuvaletin yanındaydı, yalak gibi sıralı çeşmeden ellerimizle su içerdik. Yiyecekler açıkta, herkes ellerdi simiti ve bisküviti seçerken. Sağlıklı beslendik diyebilir miyim? Bütün okul aynı tastan su içtik, aynı şırıngadan aşı olduk. Hastalıktan uzak durabildik diyebilir miyim?

Bir sürü çocuk adı konulamamış hastalıklardan, görünmez kazalardan öldü gitti; bizler kaldık ve biraz şansına yaşadık bunca yılı.

Bir sürü genç, çocukluğundan taşıdığı marazlardan öldü, siyaset ve umursamazlık ve şanssızlık ve kader ve fakirlik ve bilinmezlikler içinde büyüyemedi.

Bir sürü orta yaşlı, çocukluktan ve gençlikten taşıdığı marazlardan öldü. Yaşam ağırdı, kalpler yorgun ve damarlar tıkalı… Kiminin ciğerinde maden tozu, kiminde asbest ve araba ekzosu ve elbette biraz cigara tortusu.

Bir sürü yaşlı, çocukluğundan, gençliğinden ve orta yaşından taşıdığı marazlardan öldü. Bari sonu güzel bitsindi filmin, pek çoğunda olmadı.

Şeker, tansiyon, kalp

ve daha bir sürü marazla

ve yaşama içgüdüsünün iteklemesiyle

pencere önü çiçeklerine döndüler.

Neyse ki alzaymır, demans denen perde inince beyinlere filmin sonunun da pek önemi kalmadı. Tuzu eksik bir yemek, tamamlanmamış bir tablo, torunla gidilememiş park ve boğaza düğümlenmiş masum istekler. 

Filmi çeken ne düşünüyor bilemem de oyuncuların damağında buruk acı bir tat kalıyormuş gibi geliyor.

Doktor sordu, geçmişten gelen bir rahatsızlığın var mı?

Dedim ki geçmişten dedemin paslı kılıcı, bayat ekmekten yaptığı tatlısı, birkaç sarı fotoğraf ve ezberlettiği şu tekerleme kaldı.

Eveleme develeme

Deve kuşu kovalama

Çengi çember

Misk-i amber

Tazi tuzi Mürekkeb’in kızi

Ne zaman geldin

yazın geldim

Yazılalım çizilelim

bir sıraya dizilelim

Harcayacağından fazlasını kazanan adamların, parayı nereye gömecekleri konusunda bir örnek. İki tane aç doyur, fakir giydir değil mi… Yoooooo… Ekonomik ömrü dolmuş bir arabayı alıp binlerce dolar harcıyorsun, elektrikliye çeviriyorsun ve sonra da çevrecilik şemsiyesi altına sığınıp yeni kapitalist süreçlere çanak açıyorsun. Altından klozete s*çan araplar gibi yağı bol bulunca nereye süreceğini şaşırmış insanlar.

Programda izlemeyi sürdürünce, yeni nesil yaşam trendlerinin pompalandığı bir kamu sloganına dönüştüğünü fark ediyorsun. Amerika'da ikinci dünya savaşından beri bu model programlar sürekli yapılıyor. O günkü devlet düşüncesi nasılsa ona uygun bilgi akışı radyo, tv ve sinema filmleriyle topluma pompalanıyor.

Mesela ikinci dünya savaşı sonrası çalışan nüfus azaldığı için insanları aile olmaya, çocuk yapmaya teşvik eden diziler, filmler, programlar yapılması gibi.

Mesela son 20 yıldır ülkemizde aile kavramını yıkıp insanları bireyselleştirmek için programlar yapılıyor. Önce dizilerde ve kadın programlarında kötü anne ve baba örnekleri gözümüze sokuldu. Aile pek de matah bir şey değil diye gösterildi. Bireysellik parlatıldı. Halbuki insan toplu halde yaşamaya uygun bir yaşam modelidir. Aslında dünya üzerindeki bütün yaşam modelleri toplu halde yaşamaya programlanmıştır. Ama kapitalist ekonominin daha verimli çalışması için bireysel yaşam modeli teşvik edilir. Ikea’nın dünyada bu kadar popüler edilmesinin gerekçesi de budur.

Daha küçük mekanlarda yaşam alanları oluşturmak. Bunun ilksel örnekleri Japonyada var. Japonya dünyanın Amerika'dan çok önceleri kapitalist olmuş sömürgen bir ülkesidir.

Olay aslında Enerji Baronlarının petrol üzerine kurulu sömürü yapısının ekonomik ömrünü yitirmesi üzerine yeni tip enerji sömürü düzenini ELEKTRİK üzerine kurgulamasıdır.

Tahmin edeceğiniz gibi elektrik üretmekle iş bitmiyor. Kullandığımız bütün makineler son 40 yıldır tamamen elektrik ile çalışır şekilde düzenlendi. Sonra toplu taşım elektriklendi. Şimdi ise bireysel taşımacılık elektrikleniyor, sonrasında fabrikalar da elektrikle çalışacak.

Dedikleri gibi elektrik çevreci mi? Büyük soru işareti. Elektriği nasıl ürettiğine bağlı. Dünyada elektrik hala termik santrallerde (kömür ve doğalgaz ile çalışıyor), nehirlere kurulan su barajlarında, minimal olarak yeldeğirmenleri ve güneş panelleri ile elde ediliyor. Ve bunların ardında gizli olarak işleyen milyarlarca dizel yakıtlı jeneratör var. Araç şarj istasyonları arkada dizel yakıtla çalışan jeneratörlerle şarj istasyonlarına enerji sağlıyor. E ne oldu şimdi. Yine petrol kullanıyoruz.

İşte değişen sana sattıkları araçlar olacak. Değişen sana sattıkları enerji türü olacak.

Elektrik bize öğretildiği şekilde 1800’lü yıllarda mı keşfedildi? Elbette hayır. Arkeoloji, elektrik enerjisinin binlerce yıldır kullanılageldiğini kanıtlayan yeni yorumlar yapıyor. Bilgi akışının yoğun olmadığı geçmişte insanların değerlendirme yapması güçtü. Bu bilgi sadece birkaç elitte sıkışıp kalmıştı. Şimdi antik Mısır duvar resimlerinde elektrikli araçların örneklerini algılayabiliyoruz. Kazılarda, toprak kaplar içine kurulmuş piller bulundu. Piramit çalışanları ellerinde devasa ampüller taşıyor. Ve şimdiye kadar ne anlama geldiği anlaşılmayan bazı toprak-seramik parçaların, yüksek voltajlı elektrik aktarımında yalıtıcı olarak kullanıldığı fark ediliyor. Toprak altına gömülü olarak bulunan bazı tesislerin tapınak olduğu konusunda halen ısrarcılar ama bunların enerji santrali veya elektrik deposu (pil) olduğu da rahatlıkla iddia edilebilir.

Eğer elektriği Güneş-Rüzgar-Dünyanın Doğal Manyetizması ile üretecekseniz evet gayet temiz bir enerji modeli. Ama iş ısı üretip ondan enerji elde etmek üzerine modellenince illa ki birşeyleri yakmak zorunda kalacaksınız. Zaten onbinlerce yıl yaka yaka ne orman kalmış doğru dürüst ne de verimli arazi.

Savaşlar dolayısıyla ilkelleşen insanın doğayı nasıl sömürdüğüne tanık oldum. Üretmek yerine sadece tüketme üzerine kurul bu vahşi düzen. 

1900’ler öncesine ait film ve fotoğraflarda bir şey dikkatinizi çekti mi? Ağaç, yeşillik, doğa kavramları çok zayıf. Her yer çorak toprak. Hani bir Anadolu efsanesi kafamıza sokulmuştur ya, Osmanlı ordusu güneye sefere çıkınca İstanbul’da ağaca çıkan sincap hiç yere inmeden Suriye’ye varırmış. Hadi canım sende. Ne yemişiz ama bu masalları. Anadolu’nun büyük bölümünün çorak, kıraç, taşlık, kayalık, verimsiz topraklardan oluştuğu artık kanıtlanan bir gerçek. Sadece büyük nehirlerin aktığı bölgelerde, Yeşilırmak, Kızılırmak, Dicle, Fırat, Menderes, Asi gibi yerlerde tarım verimli gözüküyor. Koskoca ülkede Çukurova, İzmir Menderes havzası, Nizip, Iğdır, Tokat, Amasya, Balıkesir, Bursa gibi bölgelerde verimli topraklar var. Geri kalanı kuru toprak ve taş.

Çizgiroman okumayı ve çizgiroman dükkanlarını gezmeyi çok severim. Yine bu gezmelerden birisinde raflarda WUNDERWAFFEN adlı dergi boyu bir çizgiromana rastladım. Alfa Yayınları tarafından Türkçeye çevrilmiş ve basılmıştı. Eski nesil uçakları sevdiğim için sayfalarındaki görseller ilgimi çekmişti. Çizgiromanın çizilme tarihi 2011. Bu nedenle dehşet bir taraviri kolleksiyonuna sahip dostumdan yardım istedim ve elindeki taraviri malzemeyi edindim. Kolleksiyonun biraz eksikleri olmasına rağmen seri hakkında fikir edinmemi sağlamıştı.

Serinin yazarı Richard D. Nolane. 1955 doğumlu Fransız yazar-çizer.

Dergi Fransız Soleil Yayıncılığın çalışması. Bu ekip “ikinci dünya savaşı bu şekilde bitmeseydi bugün neler yaşardık” senaryosunun pek çok versiyonuna çalışmış. Ekipte ana çizim MAZA’ya ait. Ancak ilginç bir şekilde Sırp kökenli çizerlerin desteği yoğun. Jovan Ukropina, Zeljko Vladetic, Desimir Miljic, Desko, Marko Nikolic.

Digikore Studios çizimleri renklendirmiş. Bu stüdyo grafik renklendirme, VFX üzerine grafik animasyon stüdyosu. Çizgi roman, bilgisayar oyunları ve film görsel efektleri üzerine çalışıyor. VFX üzerine çalışan ekibin hemen hepsi Hintli. Jumanji, Stranger Things, Transformars, Titanic 3D, Vortex, Expandables, Ninja Turtles, Need for Speed, Hayalet Sürücü, Deadpool gibi pek çok sinema filminde çalışmış. Holivut’un vazgeçilmez firmalarından. ( https://digikorevfx.com/ )

Wunderwaffen’de Ana çizer olarak MAZA adı geçiyor ve bazı çizgiroman sitelerinde 1924 doğumlu Kübalı sanatçı Heriberto Maza olduğu yazılıyor. Soleil Yayıncılığın sayfasında MAZA nın kim olduğu konusu muallakta bırakılmış. Azıcık karıştırınca bu çizerin 1965 Bosna-Hersek doğumlu MAZA olduğu ortaya çıkıyor. Yine de asıl adını bulamadım.

https://mazastrip.blogspot.com/

Wunderwaffen birkaç alt seri ile birlikte yayınlanmış.

Wunderwaffen 25  sayılık, 21. Sayı Mayıs 2023’te yayınlanmış – İlk sayısı 2012 de yayınlanmış.

Wunderwaffen -Mission Secrets -3 sayı  (2019-2021-2022)

Wunderwaffen – Spaca Reich – 5 sayı – 2015 -2017-2018- 2019- 2022 ye aralıklı yayın

Wunderwaffen – Zeppelin’s War -  4 sayı -2014-2016 – 2018- 2021

Serinin yaratıcısı Nolane ve Maza’nın dünyasında  takvim 1946 yılında durmuş. Normandiya çıkarması başarısızlığa uğramış. Savaş havada sürüyor. Almanların güç uğruna savaş teknolojisinde başlattığı yarışa Amerikalılar, ucundan Fransızlar ve bozguncu olarak İngilizler katılıyor.

Maza’nın havacılık terminolojisi, uçaklar, uçuş tarihi, uçuş teknolojileri konusunda oldukça kapsamlı bir bilgisi var. Uçak modellerini çok iyi yansıtmış. Savaş sahneleri göz alıcı.    

Ağırlıklı olarak savaş sanayinde ortaya çıkan fantastik denemeleri, devamlılığı olmayan veya üstü örtülmüş çalışmaları göz önüne çıkartan bir öyküleme. Wunderwaffen tarihi değiştirebilecek konseptlere ve uçak tasarımlarını inceleyen, havacılık temalı bir dizi olarak tasarlanmış.

What if

Eğer böyle olmasaydı, zamanın akışı nasıl olurdu çeşitlemesinin Nazi Almanyası ve Hitler karakteri üzerindeki örneklerinden birisi. Nazi Almanyasının bütün karakterleri (Gobbels, Goering, Hesse vd) her macerada boy gösteriyor. Askeri olarak Alman ordusu, araçlar, rütbeler, olay kurgusu çok iyi çalışılmış. Sonra da gerçek zaman akışı Normandiya çıkartmasında kırılarak “eğer ollmasaydı ne olurdu” senaryosu yazılmış.

Bu seri ile ilgili pek çok eleştiri var. Nazi propagandası yaptıkları iddia ediliyor. Seriyi oluşturan ekibin ağırlıklı Sırp kökenli olması şüpheleri arttırıyor. Nazi Almanyasının görkemi, kudreti, gücü resimlerde yansıtılıyor.

Ancak komplo teorilerini kıran bir durum söz konusu. O da bütün görsel Nazi ihtişamına karşın, öykü senaryosu, anlatılanlar, kahramanların konuşmaları bu etkiyi köreltiyor ve başka tarafa akıtıyor. Ciddi bir sistem eleştirisi var, Hitler saplantılı bir ruh hastası olarak kimlikleniyor, Hitler, Himmler’in kuklası halinde, etrafındaki herkes güç sarhoşu ve kişisel çıkarlar peşinde. Diğer taraftan Amerikan, İngiliz ve Fransız başkanları ve diğer siyasetçilerin kirliliği, çıkarcılığı, sahtekarlığı, kumpasları epeyce ortaya dökülmüş. Churchill’in entrikaları, Amerikan Başkanı Lindberg’in Hitler özentisi güç yönetimi epeyce kurcalanmış. Bir tek De Goulle hakkında yandan çarklı yaklaşımlar var.  Malum dergi Fransız kökenli. O kadar da olsun.

Seride Nazi Almanyasının askeri teknolojide yaptığı gizli çalışmalar senaryonun taşıyıcı parçası olmuş.

Ben okuduğum kadarıyla ilginç buldum. Hatta bazı tarihi olaylar hakkında hatırlatmalar iyi oldu. 

Teknolojinin NİYE insanları yok ederken bu kadar ilerleyebildiğini yeniden fark ederek hafifçe ürperdim.

İnsanlığın yaşamı içinde düzenli olarak kullandığı aletlet vardır. Bunlar yüzlerce yıllık yaşamın süzgecinden geçerek, denenerek bugünki formlarına ulaşmıştır. Tabak, Çatal, Tencere, Makas, Kalem, Gözlük, Tarak... Binlerce, milyonlarca... 

Ancak süreç içinde “farklı”olmak uğruna bu çağlardan gelen deneyim göz ardı edilip “tasarımcılar” tarafından sınırlar zorlanır.

Bugün adına Endüstriyel Tasarımcı denilen kişilerin, tasarladıkları ürün hakkında hem tarihi bilgisi hem de kullanımı üzerine deneyimi olması şarttır. Şart olmalıdır. Hatta bu konuda kendileri zorunlu tutulmalıdır. 

Eğer bu şart olmazsa sonucu hepimizi bağlar.

Sadece göze hoş görünüyor, değişik görünüyor diye ürün tasarlayamazsınız. Özellikle de genel kullanımda olanları. 

Geçmişte bu hataların yapıldığı şeylerder birisi makas, bir diğeri de cezvedir. Neyse ki bu konuda zararın neresinden dönülse kârdır denerek düzeltme tasarımlar yapılmıştır. (Bu iki malzeme de sadece sağ elini kullananlar için tasarlanmıştır. Solak olan teyzemin neler çektiğine ben şahitim.)

Özellikle vitrinlerdeki ürün çeşitliliğini arttırmak amacıyla son dönemde bir takım mutfak malzemeleri piyasaya sürülüyor. Hem de büyük markalar tarafından.Geçenlerde hanım bir kaşık seti almış. İçinde kepçeler ve servis kaşıkları filan var. O kepçeyi kullanabilmek için girdiğimiz vücut şekilleri dışarıdan böbrek sancısı çektiğimizi düşündürebilir. Sap ve kepçe eğimi o kadar kötü ayarlanmış ki bunu tasarlayan kişinin hayatı boyunca çorba doldurmadığına bahse girerim.

Yine büyüüük markalardan birisinin tencere tasarımlarından almışız bilmeden. İlk bakışımız kalitesi, şıklığı filan. Ah kafa.Bilsek alır mıydık? Yine hayatı boyunca mutfağın kapısından adımını atmamış birileri tarafından tasarlandıkları apaçık. Yahu bu tencereler dolapların içine nasıl yerleştiriliyor, nerede saklanıyor haberiniz var mı. Tencereler ya kapaksız olarak iç içe, veya kapakları ters çevrilerek üst üste dolaplara yerleştirilir. Buyur bakalım yap yapabilirsen. Tencereler iç içe girmez, kapaklarının içindeki tasarım hataları yüzünden tencereler üst üste durmaz devrilir dolabın içinde.

Yine yeni nesil yemek tabaklarına da iki laf söyleyeyim. Yahu tasarımcı kardeşler, bu tabaklar çanaklar artık bulaşık makinelerinde yıkanıyor. Ve günümüzde kullanımımıza sunulan bulaşık makinelerinin de bir yerleşim yapısı var. Normalde 24 kişilik misafir takımını yıkayabilen makineye 4 tabak koyunca doluveriyor. Çünki tabaklar öyle tasarlanmış ki iki tanesini arka arkaya makine kızaklarına koyamıyorsun. hatta o kadar kapalı tasarlanmışlar ki arka arkaya dizilen tasakların içine su geçemediği için temizlenmiyor.

Yani tasarımcı kardeşler, bir tasarım yapacaksanız, tasarladığınız şeyin kullanımının ”kolaylık” getirceğinden ve kullanılabilirliğinden emin olun. Çünki yaşamın hiçbir malzemesi tekil kullanımda değildir. Cezvenin ağzı fincanla ve sol elini kullananla uygun olmalıdır. Yaptığn tabak bulaşık makinesine sığmalı ve yıkanmayı engellememelidir. Tasarladığınız tencere iç içe geçeilmeli dolaplara istif edilebilmelidir. Çorba kepçesi tutulabilmeli ve tencereden çorbayı sağa sola dökmeden kaseye ulaştırabilmelidir.   

Elbette kullanımını etkilemeder farklı tasarımları severiz. Yumurtalık çok keyifli.

Tasarımı hoş görünen bu kuğu boyunlu kepçe ile hiç çorba doldurmayı denediniz mi? Döküp saçmadan imkanı yok. Parmak-bilek-kol mekaniğine hiç uygun değil.

Mutfak malzemeleri tasarlayarak ekmeğini kazanan kişi, hayatının önemli bir bölümünü mutfakta geçirmelidir. Yemek yapmamış tasarımcı olamaz, bulaşık yıkamamış tasarımcı olamaz, kahve pişirmemiş tasarımcı olamaz. 

Anarşizmin Eşiğinde BAB 2 

Kuralların hepsi insanoğlunun gözüne at gözlüğü, ağzına gem ve sırtına eyerdir.

Bütün bu kurallar doğduğumuz günden bu yana önce anne ve babamız tarafından daha iyi kontrol edilebilmek adına; ve daha sonrasında devlet tarafından (kral, padişah, derebeyi, iş adamları  vb yönetici erk olarak da tanımlayabiliriz) daha kolay yönetilmemiz için bizleri şekillendirmede metodolojik olarak kullanılır. Dört kolluya binene kadar da bu gemi ağzımızdan çıkarmazlar. Hatta öte tarafta bile konuşamayalım diye çenemiz bağlanır, götümüze pamuk tıkılır. Her türlü olasılık düşünülmüştür.

Bizi öyle bir şekillendirirler ve fırınlarlar ki, bu kabuğu kırıp, özümüzü ve benliğimizi ortaya çıkarmamız pek de kolay mümkün olmaz. O zırhın içinde Monte Cristo Kontu gibi çırpınırız. Hatta bir gün o kabuğu kırıp açsalar da köleliğe alışmış kanarya misali hiçbiryere kaçmadan,  kafesimizde şakıyıp dururuz. Dışardaki gafillere de çok kızarız. Belki biraz da kıskanırız içten.

Kurallar, insanın içindeki içgüdüsel davranış motorunu yakan-kavuran-yok eden radyasyon yüklü meteorit yağmurudur. Kurallar, annene, babana, çocuğuna, sevgiline, karına,karşı komşuya, bakkal amcaya, ayşe teyzeye nasıl davranacağımızı, onlara ne tip duygular besleyeceğimizi kodlar. Öyle bir noktaya gelirsin ki, öyle manipüle edilirsin ki, davranışların sana içinden geliyormuş, çok doğalmış, öyle olmazsa nasıl olurmuş, kurallar olmazsa dünya yıkılırmış gibi şizofrenik sanrılar kazandırır. Önce din, sonra milliyet, sonra mahalleli, sonra memleketli gibi şemsiyelerin altına saklanırsın.

Sana yerde emeklerken başlayan hükümler ve onların sonuçları öğretilir. Şunu yaparsan bu olur, ders çalışmazsan sınıfta kalırsın, babandan dayak yersin, üniversiteyi bitirmezsen, birkaç dil bilmezsen iş bulamazsın, askerliğini yapmazsan kız vermezler, sabah akşam köle gibi ve dahi sorgusuz sualsiz sana verilen işi yapmazsan aç kalırsın. Aç kalırsan sevdiklerin seni terk eder. Hayatımız, istediğimiz tarafa gitmek istediğimizde karnımıza yediğimiz mahmuzlarla, baldırımızı acıtan kırbaçla zorlanarak istenilen yola doğru meyletmekle geçer.  Kurallar, kural koyucuların işine yarar sadece. Hangi adalet mekanizması insanları tam olarak tartmıştır ki? Tartının sapı, gözü insani gerçeklere kapatılmış ve elinde zulmün kılıcını tutan birisi tarafından tutulmaktadır.  Kural koyucu demektedir ki, "ey gafil benim çizgimde yaşamazsan kafanı koparırım". Benim çizgimde yürümezsen seni taa başka ülkelerin mahkemelerinde bile yargılarım. Benim çizgimde yürümezsen seni açlıklara, kıtlıklara, pahalılıklara, geçimsizliklere sürüklerim. O BENlik kimdir. O kural koyucu, dizginleri tutmayı kendine hak bilen, doğru nedir tanımlayan, hayatımızı şekillendiren hadsiz kimdir.

Pek çoğumuzun Almanya’da akrabası veya bir tanıdığı vardır. Onların konuşmaları bize hep ilginç gelmiştir. Almanca Türkçe karışık bir dil konuşurlar. Hatta bu Türkçe sözcüklerden bir kısmı almanların bile diline yapışmıştır.

Eski İzmirli Kozmas Bey, anılarını yazarken o dönemde konuştukları şiveyi, İzmir Rumcasını  kullanmayı tercih etmiş. Eleştirenlere de “ama o zaman öyle konuşuyorduk” demiş. Bu anlatılar da bize, dönemin halk dili üzerinde fikir sahibi olmamıza olanak sağlamış.

Kozmas Politis’in “Yitik Kentin 40 Yılı” adlı kitabını okurken, italik yazılı Türkçe kelimelerin altını çizdim. Kozmas Bey bu kelimeleri aynen Türkçe geçirmiş anılarına. O dönemde konuştukları gibi. Dönem hangi dönem? 1900’lü yıllar.

Mahalle, tramvaycı,zaptiye, bayılmak, rezil, kaçırmacılık, davarcılık, borusu ötmek, idadiye bandosu, saç örgüsü burma, güzel, emanetçi, dirsek (köşe anlamında), karakol, yüzbaşı, bakkal, yapıcı, faraş, gavur, garp, leylak, salak, manga, tozu dumana katmak, boy, sakat, kocaman, ayıp, patırtı, kahveci, lokum, haber, muhtar, sus (ihtar), oğul, sokak, bedesten, tezkere, donanma, darağacı, Çıfıt, koşmak, kalıp, maden, kısmet, keriz, bölük, mahsus, çelik, baygın, karşı, uğursuz, sıva, belediye, otur, nargile, kaymakam, reis, konak, minare, müezzin, çiftlik, hanım, tömbeki, lüle, marpuç, mangal, tekke, asker, hafiye, reçel, tertip, boyacı, manav, kasap, döşeme, pabuç, çarşı, esnaf, geveze, keyif, duvar, maltız, köprü, kilim, keçe, yörük, kazan, ciğer, balta, tulum peyniri, turşu, meze, eğlenti, halis, kalpak, çörek, yavuklu, merak, hovarda, seyran, sicim, dere, kafes, kaftan,sarık, temenna, bölük, metris, lapa lapa, bahçe, tersane, deve, deveci, hatır, çeşme, millet, boğaz, halka, kaya, savurmak, haydi, çabuk, çevre, leblebi, bugün, yarın, zembil, kaldırım, geveze, keresteci, kavas, gül suyu, zarzavat, kumbara, avcı, remmal (falcı), tombalacı, kavga, eyvallah, dümbelek, fire, dara, çakmak, teneke, meret, baharat, zencefil, çakır, adet, yavuklu, mecidiye, yelek, kama, bilmem, bodrum, ahid (yemin), jandarma, tulumbacı, kışla, inat, hatır, pısırık, gazel çekmek, arap, soylu, nişan, nah, boz, tayın, tarla, çuha, göztaşı, şap, çivit, kafur, cep, raf, karşılama, zeybek havası, dayı, helal, siktir, kuyumcu, ibrişim, bit pazarı, halbant, hata, gerdanlık, uğursuz, tuğla, keyif, şeker, derbeder, hıyanet, olur mu?, sarraf, divan,çapkın, babalık, basım (terlik), akşamlar hayrolsun, sabahlar hayrolsun,boş, yasak, ora,bura, böyle, ocak (kök anlamında)kolay, kazma, çuval,yatak, has gevrek, şaşkın, zemberek, tamam…

Yazmakla bitmiyor. Var oğlu var. Aynı zamanda ve aynı mekanda yaşayınca, dil de aynılaşıyor ister istemez.  

İşin güzel yanı dönemin eğilimlerini de anlamamızı sağlayan bir anı kitabı bu. Kafe Şantan ve Kafe Aman , iki farklı eğlence kültürünü fade ediyor. Batı usulü eğlenceli veya doğu usulü ağlak.

Asıl adı Paris Taveloudis olan yazar, kendine yazım dünyası için ilginç bir isim seçmiş: Kozmas Politis (Dünya Vatandaşı)

1890 yılından 1922 ye kadar İzmir’de yaşamış olan yazar bu topraklara gönül bağını her zaman dile getirmiş.

Kozmas bey ve diğer gidenler, arkalarında müthiş bir kültür izi bıraktıkları gibi, giderken yanlarında da müthiş bir kültür hazinesi götürmüş.

Yaşadığın toprağın tarihine sahip çıkmazsan o toprak da sana sahip çıkmaz. Anadolu gibi, İstanbul gibi bir toprağın da tarihine sahip çıkmak çok önemlidir. Çünki çoook zengindir. Çünki çoook ayrıntılıdır. Çünki çoook kıymetlidir.

Ülkem topraklarını dolaştığım her karış alanda gözüme batan arızalar var. Hepsine bir nedensellik buluyorum. Buluyorum da bu nedenler çözüm değil sorun olarak karşıma dikiliyor.

Bakın bir tane daha...

İstanbul’un en eski yerleşim alanlarından birisi olan Galata. Tepesindeki kule şehrin simgelerinden birisi. O kulenin çevresi de üst üste birikmiş tarihin, anıların, zamanın bileşkesi kocaman bir kültür tepesi. 

Kulenin ayak dibinde çoğunlukla kilise sanılan bir kule daha var. Uzaktan bakınca rahatlıkla farkediliyor.

Aslında burası bir hastahanenin kulesi.  Osmanlının son dönemlerinde şehirdeki İngilizler ve İstanbul’a gelip giden denizciler için hastahane ihtiyacı ortaya çıkınca, 1855′te kulenin önünde tahsis edilen araziye İngilizler tarafından bir Bahriye Hastahanesi inşa edilmiş. Hastahane masrafları, İstanbul’a gelen İngiliz gemilerinden alınan vergiyle karşılanır, ayrıca hastalara da para karşılığı hizmet verirmiş.  

Mimar Percey Adams tarafından tasarlanan hastahanenin kilise, şato, kale karışımı bir görüntüsü var. 3 katlı ve 50 yataklı hastahane İstanbul’un simge yapıları arasında yer alıyor. 

İngiltere’nin mülkiyetindeki British Seaman Hospital, 1924 yılında Kızılay’a devredilmiş. Kapısına kocaman BSH harfleri kakılmış. Kızılay ise 1933′te İstanbul Belediyesine devretmiş. Bir belediyeye ait ilk hastane olarak kayıtlara geçmiş. Günümüzde Sağlık Bakanlığına bağlı bir göz hastahanesi olarak varlığını sürdürüyor gibi gözükse de yılların yıpranmışlığını onaramadan bugünlere gelmiş. Geçen gün önünden geçerken baktım ki kapısına zincir vurulmuş. 

Umuyorum ki yakın zamanda gerekli onarım yapılarak tekrar hizmete girer. Hatta burası bir tarih ve kültür merkezine dönüştürülür. 

İlginçtir ki Bereketzade Sokağında  yabancı kökenli ve hala çalışan hastahaneler var.

Eğer sinemacıysanız, romancıysanız ve eğer İstanbul’un 1900 lü yıllarını yansıtan bir dönem işi yapacaksanız Anadolu köylüsü Hagop’un yazdıklarını okumayı ihmal etmeyin.

Bolca siyah beyaz fotoğraf bulabilirsiniz ancak elde kalan birkaç ilkfilm dışında hareketli görüntü yok o dönemlere ait. Ama gözünüzü kapatın ve birisi size Hagop’un satırlarını okusun. Alın size fullHD, rengarenk, tadı-kokusu-sesi olan bir film.

Anadolu Ermenisi Armıdanlı Hagop Mintzuri’nin yazdıkları tam anlamıyla bir etnografik belgesel. Hatırladığı, gördüğü ve yaşadığı herşeyi olduğu gibi yazmış. Sanki büyük dedeniz sizi dizine oturtmuş, geçmişin masallarını anlatıyor, öyle sade, öyle akıcı.

Anadolu topraklarında derin iz bırakmış olan ermeniler, koşullar gereği ne yazık ki içine kapalı bir topluluk olmuş. Ermeni yazını da aynı bu kapalı kutunun içinde varlığını korumuş. Ancak son birkaç yıldır Ermeni yazarların türkçe kitapları yayınlanmaya başladı.

İşin siyasi kısmı ve hamasi yaklaşımlar iki tarafı da oldukça yıpratmış durumda. Beni mahallemdeki Ermeni fırıncıdan ayıran ne oldu? Ya mezelerini büyük keyifle tükettiğim Rum meyhaneci ile niye yollarımız ayrıldı? Onları niye vatansız ettik? Niye Pire doklarında rebetiko söylemeye ittik? Yahudi toplumunun bile burun kıvırdığı Musevi tüccar niye gitti?  Onların hepsi binlerce yıldır bu toprakların insanıydı. Hem gönderilenler hem de getirilenler öksüz kalmadı mı, ata topraklarından koparılmadı mı? 3 kuşak önce kimin kim olduğu karışmadı mı?

Onlar gidince biz yalnız kalmadık mı?

Armıdanlı Hagop, siyaset üstü, ırklar üstü, milletler üstü, dinler üstü bir yazar. Anadolu toprağında hamur olmuş, Anadolu güneşi altında pişmiş.

Anadolu köylüsünün bile unuttuğu yaşamı hatırlatıyor bize.

Resmi tarihin kafamıza kazıdığı Osmanlı İstanbul’unu bütün çıplaklığı ile önümüze seriyor.

Merak edenlere kucak dolusu öneriyorum.  

Yıl 1923. Kurtuluş Savaşı zaferle sonuçlanalı birkaç ay geçmiş. Dönemin kısıtlı olanaklarıyla bir tayyareci ekibi avrupa ülkelerine tayyare sanayiini inceleme ve temaslarda bulunmak üzere gönderilir. 6 kişilik heyette Miralay Muzaffer Bey, ilk Türk Uçucusu Binbaşı Fesa Bey, Yüzbaşı Cemal Bey, Yüzbaşı Murat Bey, Tayyareci Halim Bey ve Tayyareci Vecihi Feham Bey bulunmaktadır. Gemiyle İzmir'den Marsilya Limanı'na 8 günde giderler. Gezinin ilk ayağı Fransa'dır. Paris'te Fransız Devleti'nin hazırladığı gezi programıyla tayyare mekteplerini, fabrikaları ve askeri tesisleri ziyaret ederler.

Vecihi Bey kitabında şu notu düşer:

"Anladım ki dünyadaki herşeyi ifade eden tek kelime var: Kuvvet." 

Kazanılan Kurtuluş Savaşı zaferi bütün fransız komutanlarının ve siyasetçilerinin tavırlarında, saygısında açıkça farkediliyordu. Bu adamlar daha birkaç yıl önce İstanbul'u işgal eden kuvvetlerin başındaydı. O zaman karşılaştıkları davranışların, hakir görülmelerin, aşağılanmaların acı hatırası çok tazeydi. Şimdi aynı adamlar büyük bir saygı içinde Türkiye Cumhuriyeti tetkik heyetini nasıl ağırlayacaklarını şaşırıyordu.

İtalya'dan Avusturya üzerinden Almanya'ya geçerken, Insbruck kasabasında para bozdurmak icap eder.

1 Türk Lirası 35.000 Krondur.

İşte o zaman taze Türkiye Cumhuriyeti'nin kudretini; kazanılan zaferin anlamını idrak eder Tayyareci Vecihi.

Sahip iken kaybettiğimiz itibara bakar mısınız? O itibarı özlemek garip midir? Hayal midir? Hayır. Bu topraklar, düzgün yönetildiği taktirde neler yapabileceğinin örneklerini binyıllardır vermektedir.

Çok değil sadece 2 yıl sonra 1925 yılında yine bir heyet ile Tayyareci Vecihi Bey avrupaya gider. 

Bu 2 yıl zarfında ülkemizde neler olmuştur?

Vecihi ilk yerli uçağını kendibaşına inşa etmiş ama askeriye uçağı vermemekte ve kullanmamakta direnmektedir. Açık alanda bırakılan ahşap ve bez temelli uçak elbette çürür gider. Be adamlar bari bir ambarda saklasaydınız ilk uçağımızı. En azından şimdi bir müzede kendini gelecek kuşaklara gösterebilirdi. Ancak amaç böyle bir girişimi bir daha baş vermemek üzere kesmek olduğu için imha şarttır.

1923 yılı dünyadaki bütün uçuculuk tarihinin endüstriyel başlangıç tarihidir. Bütün ülkeler bu tarihten sonra atölyelerden ve kişisel girişimlerden başlayarak tayyare üretimine ve gelişimine atılmıştır. Devletler de kişisel faaliyetleri desteklemektedir.

Bizde ise Osmanlıdan miras kalan kifayetsiz muhteris takımı herdaim işbaşındadır. (Bu lafı ben değil Vecihi Bey ifade ediyor) Yapılan iyi şeyleri kötüleyerek kendi kifayetsizliklerini örtme peşindedirler. Bu arada yurt dışındaki rakiplerin maddi ve manevi destekleri olayın gelişimini etkiler elbette.

Vecihi Bey'in kendi inşa ettiği tayyaresi Vecihi K6 için yeterlilik ve uçuş lisansı verecek yetkili kurum ve kişiler olmadığı için bu müthiş atılımın önünün bürokratik olarak kesmişlerdir. Kendi kifayetsizlikleri ifşa olmasın diye Vecihi Bey'in çalışmalarını engellemişlerdir ne yazık ki. Vecihi Bey kendi tayyaresi ile gayet başarılı uçuş denemeleri yapar. Ama izinsiz uçtuğu gerekçesiyle kendisine hapis cezası verilir.

Bu duruma yabancı mıyız? Elbette ki hayır. Günümüzde pek çok örneğini hala yaşıyoruz.

1923 yılındaki notlarında, avrupa tetkiklerinde hiç de bekledikleri sanayi ve teknolojik gelişkinliği bulamayan ekibi iki yıl sonraki ziyaretlerinde büyük sürprizler beklemektedir.

1925 yılında Avrupa ülkelerindeki tayyare fabrikaları ikiye üçe katlamış, yeni uçak modelleri ve teknolojik gelişmeler dörtnala koşmaktadır.

Yani yarışın başında aynı yerde olduğumuz ülkeler iki yıl sonra bize toz yutturmaktadır.

Kendi insan gücünü, zekasını kullanmak yerine yabancıdan almayı tercih eden siyasetçilerden ve bürokratlardan yaka silkmektedir Vecihi Bey.

Ah sizler yok musunuz ah... Nesliniz hiç tükenmiyor...

Yıl 1925. Havacılığımızın gelişmesi için kurulan Türk Tayyare Cemiyeti, vatandaştan topladığı iki milyon liranın üzerindeki bağışlarla dikkatleri üzerine çekmişti. Sivil lafına oldum olası gıcık olan askeri aristokrasi tüm kuvvetin kendilerinde olması arzusuyla milletvekilleri üzerinde yaptıkları baskıyla Türk Tayyare Cemiyeti'ni sadece bağış toplayan ama uçma işlerine karışmayan bir kurum haline soktular. 1935 yılında yeniden uçma yetkisi verilene kadar zaten dünya havacılığı gereken zamanı kazanmış, tepemizde uçuyordu. Vecihi ise hiç hoşlanmadıkları başına buyruk bir dahiydi. Halbuki emir-komuta diye birşey vardı değil mi azizim. Ne öyle kendi başına uçaklar yapmaya kalkışmak. Hadsiz ve hudutsuz Vecihi Bey Tayyare Cemiyeti'nin 1925 teki fena dönüşümü sonunda o sıralarda Junkers ile ülkemiz arasında yapılan anlaşma gereği Kayseri'de kurulacak uçak fabrikası TOMTAŞ bünyesinde çalışmak üzere işe alınır. Doğruca Almanya fabrikalarına eğitime ve çalışmaya gider. Vecihi'nin kendi ülkesince pek takdir edilmeyen ünü bizim kadar milliyetçi bir millet olan Almanları rahatsız etse de adamlar zeki. Bizim kullanmayı red ettiğimiz Vecihi'yi alıp kendi çıkarları uğruna bir güzel kullandılar. Vecihi rahat durur mu, kalite kontrolünde çalıştığı Junkers uçaklarının pek çok hatasını bulup çıkarıverdi. 1918 model Junkers A20 uçakları 8 yıldır piyasadaydı ve pek çok ülkeye satılmıştı. Ama A20 yi deneyen Türk As'ı Vecihi pek çok hatayı gördü ve fabrika yönetimine bunları düzeltme izni istedi. İzin verildi.

Vecihi'nin yaptığı düzeltmeler neticesinde A35 modeli yapıldı.

O sırada Türk Hükümeti bir elinde yeni yapılan Kayseri Uçak fabrikası olmasına rağmen Junkers'ten bir sürü eski model A20 sipariş etmişti. Bunu gören Vecihi her zamanki saf gönüllülüğüyle devletini uyardı. Bizim fabrikamız var niye hazır uçak alıyorsunuz. Hadi alıyorsunuz bari bakın A35 i geliştirdik. İki uçak arasında maaliyet açısından pek fark yok. Değiştirin siparişi, A35’i alın en azından diye. Dinleyen kim? Vecihi sen de kimsin? Milletin vekillerinden daha iyi mi bileceksin? Modası geçmiş A20 ler bi güzel satılır bize...

Az sonra elim hikayenin devamı gelecek...

Siyasetin vatanseverlikten uzak kirli ve çıkarcı yüzü yine kendini sergileyeceği bir tiyatro peşindedir. 1926 Temmuz ayında Vecihi acele bir telgrafla Eskişehir'e çağırılır.

Vekiller ve yöneticiler önünde Fransa ve Almanya'nın iki farklı model uçağı savaş oyunu yapacaktır.  Vecihi büyük özlemle memleketine koşturur. Eskişehir Hava Meydanı'na gelince karşılaştırılacak uçakları görüp şaşkınlık geçirir. Biri Fransızların Nieuport DeLage modeli avcı uçağı. Tek kişilik, üstten çift kanat, 500 BG motoru var. Almanların uçağı ise Junkers A-35. İki kişilik, alttan tek kanat, 230 BG. Vecihi'nin aklı almaz. Bu kuvvetleri dengesiz iki uçağı neye göre kıyaslayacaksınız diye itiraz eder. Karşısında, ilk inşa ettiği uçağını kaybetmesine ve yolunu değiştirmesine neden olan müfettiş Albay Muzaffer Bey vardır yine. Çok konuşma işini yap der. 

Belli ki ortada bir tiyatro oynanmaktadır. Birileri fransız uçağının tercih edilmesi için bu dengesiz oyunu tezgahlamıştır. Göya zaten gücü sınırlı olan A35 bu savaş oyununda yenilecek ve fransız uçağının ihalesine karar verilecektir.

Bu savaş oyunu teklifi kendisine geldiği anda durumdan işkillenen Junkers'in akıllı sahibi yaşlı Profesör Hugo Junkers madem yenileceğimiz bir oyuna çağırılıyoruz o zaman Vecihi'yi yollarım. A35 i en iyi o kullanıyor. Oyunu kaybederse sizin tayyareciniz uçurdu der itibarı kurtarırım diye düşünür.

Oysa kimse bilmezdir ki Vecihi elindeki kırık dökük 2 tayyarenin desteğiyle kurtuluş savaşını yapmıştır.  Vecihi, bu bir tayyare denemesi değil pilotaj denemesi olacaktır der ve savaş oyunu sırasında diğer uçağın pilotunun aklını alır. Denemeyi Vecihi kazanmıştır. Heyetin umduğunu bulamayan nursuz suratları önünden gururla geçer.

Ama bilmezdir ki bu adamların nüvesi bozuktur.

Fransızlar da bu savaş oyununu uçaklar değil Vecihi kazandı der.

Yine de fransız uçağından 2 adet alınır. Zaten bu model uçak sadece 27 tane üretilmiştir ve bizim aldıklarımız dışında hepsi fransız hava kuvvetlerine satılmıştır. Nieuport Delage uçakları sonra İspanya'ya kaktırılmış ve İspanya iç savaşında epeyce kullanılmış.

Konunun ayrıntılı anlatımını Vecihi Hürkuş'un kitabında zevkle okuyabilirsiniz. Hayal kırıklığı ve iç burukluğu garantidir.

Şener Şen'in zamanında maskara ettiği Vecihi Hürkuş karakterine gönül ve vefa borcu için senaryosunu kitabına uygun olarak yazdırıp başrolünü üstlenerek adamın yaptıklarına yaraşır bir filmi çekmesi gerektiğini düşünüyorum. Ne yazık ki yakın zamanda çekilen Hürkuş filminin (yine de yapılmış bir iş olarak ellerine sağlık) Vecihi Hürkuş'un yaptıklarına parantez bile açamadığını belirtmekte yarar var.

(Bilgilerin alındığı kaynak: Vecihi Hürkuş - Bir Tayyarecinin Anıları)

Vecihi Hürkuş, tamamen kendi imkanlarıyla ücretsiz yıllık iznini kullandığı 3 ay zamanında Vecihi 14 uçağını inşa etmişti. 16 Eylül 1930 da Kadıköy çayırlarında ilk kez havalanır ve bundan sonra başarıyla uçuşlarını sürdürür. 1925 yılında yine tamamen kendisinin inşa ettiği ilk Türk Uçağı olan Vecihi 6 ne yazık ki askeriyenin dışarıya endeksli göbekbağı etkisiyle sümen altı edilmiş, açık havada bırakılan tayyare çürüyüp yok olmuştu. Hatta Vecihi izinsiz uçuş yaptığı için hapis cezasına almıştı. Aynı zihniyeti Devrim Arabalarında da gördük, tarih şahittir.

Vecihi 14 için yaptığı deneme uçuşları yine aynı askeri köhnelikle engellenmiş, Vecihi’nin kendi olanaklarıyla yaptığı uçağı askerler kordon altına almış ve uçuşlar engellenmişti. Devletin bu uçağa lisans verebilecek ne kurumu ne kişisi vardı. Sanki diğer devletlerdeki uçuş tecrübelerinde kayıt kural aranıyordu. Kaç uçak düşürdüler, kaç kişi hayatını kaybetti sayısı belli değil. Uçak yap, uçurabil, bir de bunu yurt dışına sat. Bundan iyisi Şam’da kayısı. Ama bizim ezik ruhlu yöneticiler bu ayıbını yasaklarla örtmeye çalışıyordu. Elbette ülke içinde yapılacak sanayi gelişimini engellemek için meşhur dış güçler yine devredeydi. Tayyarenin aerodinamik vasıfları yokmuş, lastikleri araba lastiğiymiş. Asıl üzücü olan bu dış güçlerin kulu ve kölesi olmayı pek seven idarecilerimizin neslinin bir türlü tükenmeyişi.

Neyse al takke ver külah, sonunda Vecihi o zamanki Çekoslovakya’da uçağına gerekli uçuş lisansını almak için izni kopardı. Devlet erkanı bıyık altından sırıtıyordu nasılsa alamaz diye.

Vecihi uçağını söktü, trene yükledi ve uzun bir yolculuğun ardından Çekoslovakya’ya ulaştı. Prag’da uluslararası CINA (Committee International de Navigation Aerien- Uluslararası Sivil Havacılık Komisyonu) lisansı almak için komisyon incelemesine kabul edildi. Türkçe olan belgeler Skoda fabrikasında mühendis olarak çalışan Prag Üniversitesi mezunu Bakülü Sultan Bey tarafından Çek diline çevrildi. Dosya hazırlandı ve inceleme başladı.

Üzücüdür ki Çekler, Vecihi Bey ile çalışmasına bizim hükümet ve askeriyeden daha yakın ilgi gösterdiler. Hemen 2 teknisyeni Vecihi Bey ile çalışmak üzere tahsis ettiler. Trenden indirilen uçak tekrar birleştirildi. Komisyon önünde defalarca test uçuşları yaptırıldı. Bütün test uçuşlarını da Vecihi Bey kendisi icra etti. 6 uçuş görevinden sonra 23 Nisan 1931’de Vecihi 14 tayyaresine uçuş lisansı ‘Yaşasın Türk Tayyareciliği’ yazısı ve Türk Bayrakları ile süslenmiş bir salonda törenle teslim edildi. Yanlış anlaşılmasın töreni Çekler düzenlemişti.

Bizim devletimiz tarafından uçuşu engellenen Vecihi 14, lisansının aldığının ertesinde havadan binlerce kilometreyi aşarak ülkesine döndü.

Hükümet baktı ki olmayacak, bu adamı engellemek zor o zaman tilki kafalar çalıştı. Vecihi’yi Türk Tayyare Cemiyeti için tanıtım ve bağış toplamak üzere daha önce yaptıkları gibi yurt gezisine çıkartmayı planladılar. Bu gösteri ve bağış kampanyaları için 10bin kilometreden fazla uçuş yaptı Vecihi. Hem de tarlalara, boş arazilere, dağ yamaçlarına, sahillere yüzlerce iniş ve kalkış yaparak. O zamanlar hava alanı diye boş düzlükler kullanılıyordu.

Bir uçağın kendini ispatlaması işte ancak böyle olur. Vecihi Bey dünyanın sayılı Tayyare As’ı idi. Yaptığı tayyare de kendi sınıfının en iyilerinden birisiydi.

Vecihi Bey’i uçak imalatından uzak tutmak için sirk cambazlığına itelediler. Önüne inanacağı bir fikir koydular. Bu tanıtım gezileri ile Sivil Tayyarecilik için toplumu aydınlatacak ve bağış toplayarak Tayyare Cemiyeti’nin yeni sivil uçaklar almasını hatta yapmasını sağlayacaktı. Oysa hükümetin paraya ihtiyacı vardı ve Vecihi Bey de bu konuda ekmek arası oldu.

Vecihi Bey devletinin verdiği görevi bütün samimiyeti ve vatan sevgisiyle gerçekleştirdi.

Ruslara esir düştükten sonra esir kampından kaçan, binlerce kilometre yolu yürüyerek kat edip İran üzerinden İstanbul’a ulaşan bu adamın azmini kırmak bu kadar kolay mıydı?  

Tayyare uçuracak hatta inşa edecek kadar zeki, eğitimli, yetenekli, hırslı, birkaç dil bilen bu adam bütün bunların farkında değil miydi?

Kahraman dediğin amerikanın çizgi roman hayaletlerinden daha öte birşeydir. Zaten o hayaletler de özlerini asıl kahramanlardan almıştır.

Peki 10.000 Km. lik uçuştan sonra ne oldu?

Tarih dediğin zaman listesi

gürül gürül akıp gidince

ve geriye o anlardan hak edilmemiş üzüntüler kalınca

kemikleri toprağa karışmış

soruMlu ve soruNlu bazı kişilere

dilenen rahmeti

geriye almak duygusu sarıyor insanın ruhunu.

 Vecihi Bey “aman bu herif uçak imal etmekle uğraşmasın, başımıza iş açmasın” zihniyetiyle, sirk canbazı gibi Türk Tayyareciliği propagandası ve dahi cemiyete bahış toplama bahanesiyle önce kuzey illerine, sonra da güney illerine göreve yollanır. Yıl 1931…

Vecihi, kendi planladığı, kendi yaptığı, kendi uğraşarak uçuş lisanslarını aldığı uçağı Vecihi 14 ile 300 saat uçar. Yaklaşık 10.000 Km. yol kat eder. Onlarca kente, köye mezraya iner kalkar. Yolun olmadığı dönemlerden söz ediyoruz. 100 metrelik her boş alan bir pisttir Vecihi Bey için. Hatta Karadeniz gezisinde inişe yer bulamayınca bir yamaca konar kartal gibi. Gittiği yerlerde halka konuşmalar yapar, uçuculuğu, tayyarenin yurt için önemini anlatır. Sohbetlere katılır. Her indiği yerde mutlaka onlarca hevesliyi uçurur. Onlara uçmanın zevkini ve heyecanını yaşatır. Unutulmasın, Vecihi 14 ün üstü açıktır. Sıcak, soğuk, rüzgar… Yaz ve kış…

Bu iki büyük memleket turu sonrası 3 Aralık 1932 de İstanbul Yeşilköy Hava Alanı’na iniş yapar.

Sonrasında işte yukarıda sözünü ettiğimiz, dilenen rahmeti geriye talep ettiğimiz zatlardan birisi olan TTC Reisi ve Rize Mebusu’ndan biten göreviyle ilgili bir tebligat alır.

Özetle şöyle denmektedir: Vecihi Bey ile uçan makinist Hamit Efendi’nin iş akti bitirilmiş, Vecihi Bey’e verilen uçuş zammı kesilmiştir. Vecihi Bey’in tayyaresinin bakımı için istediği bedelin ödenmesi uygun görülmemiştir. Vecihi Bey iletişimin çok güçlü olduğu 1932 de neden uçuş raporlarını gittiği yerlerden zamanında göndermemiştir. Bu raporlar yollanmadığı için cemiyet hiçbir tanıtım işini yapamamıştır. İzni bitince hemen görevinin başına gelmesi istenmektedir.

Yahu adam binlerce km yol uçmuş ve cemiyete milyonlarca lira bağış toplamış. Bunu da kendi uçağıyla yapmış. Dönüşün ardından adama yollanan yazıya bak.

Vecihi Bey çeketini omuzuna alıp çok sevdiği yeğeninin vefat ettiği hastahane odasından çıkarken uçuculuk anılarını yazmayı da bırakmıştır.  

Bu ülkede yaşayan, bu toprakların ekmeğini yiyen herkesin Vecihi Bey’in anılarını okuması ve kendine ders çıkartması şarttır.

Gelecek nesillerin Vecihi Feham Hürkuş’u, akıllara kazınan Şener Şen’in tiplemesinden temizleyip hakkını teslim etmesi en büyük hayalimdir.

Bugün modern dünya dediğimiz dünya arazilerinden bir tanesi Avrupa olarak tanımlanmaktadır. Avrupa aslında dünya tarihinin en kanlı kitaplarının yazıldığı yaşam alanlarından bir tanesidir. Bu bölge yüzyıllardır pek çok krallığın ve sonrasında devletin çıkar savaşlarının alanıdır. Roma İmparatorluğu, Hunlar, İspanyol Krallıkları, İtalyan Beylikleri, Alman İmparatorlukları, Fransız Kontlukları, Osmanlı ve biraz da Ruslar. Ancak bu temel yönetim birliklerinin altında pek çok etnik grup varlığını ve siyasi gücünü hissettirmiş. Sırplar, Hırvatlar, Boşnaklar, Saksonlar, Germenler, Basklar, Katalanlar, Bulgarlar, Romenler, Arnavutlar, Hunlar (Magyar), Keltler, Yunanlar, Sardunyalılar, Etrüksler, Türkler…

Bu halklar sürekli olarak, sırtlarından geçinen sülaleler, hanedanlar sonrasında devletler tarafından önce ölümüne çalışmaya sonra da ölmeye zorlanmışlardır. Ölüm… ne için? Bir hanedan, bir soy, kral, padişah, teşkilat, papa, kilise, şeyh, şıh, derebeyinin şahsi veya grup çıkarları için. Bu çıkarların kılıfı da bayrak, din, ırk, etnik grup gibi unsurlar olmuş. Oysa herkesin temel bir isteği var. Yaşamak. Alıştığı şekilde, kimseye elleşmeden, kimse tarafından elleşilmeden, karnı tok, sırtı pek…

Avrupanın göbeğinde, modern insanların gözlerini ve kulaklarını kapatarak yok saydığı bir vahşet yaşandı. Çok yakın zamanda hem de.  Avrupanın o hümanist, çağdaş, yüksek kültürlü, okumuş insanları ve onların devletleri konuya duyarsız kalmayı tercih etti. Çünkü yaşadıkları o modern hayatın bir bedeli vardı.

1990 lı yılların başında Sovyetler Birliği’nin dönüşüm süreci başlamıştı. Rusların Avrupa ayaklarındaki hükmü zayıflayınca, gizli servislerin küçük tetiklemeleriyle bölgedeki bağlı devletler ve etnik gruplar kıpırdanmaya başladı. Özellikle Orta Avrupa’da ortaya çıkan yönetimsel boşluğu acaba hangi devlet kapacaktı? Bütün devletlerin ajanları bölgede cirit atmaya başladı. Geçim derdinde olan gariban yerlilere birden kamyonlarla silah ve cephane dağıtılmaya başlandı. Ekmek alacak parası olmayan adamların elinde roketatarlar, bombalar, makineli tüfekler belirdi. Kimdi bu silahları dağıtanlar? Bütün devletler birbirini suçluyor. Oysa hepsi yaptı bu işi. Bizimkiler de…

1991 yılının yaz aylarında ben de tarihin garip cilvesi arabayla yurt dışına gidiyordum. Yugoslavya henüz parçalanmamıştı. Yollar bir garipti. Kendine Milis diyen garip adamlar yol kesip haraç topluyordu. İstediklerine istediği gibi davranıyordu. Bizim gurbetçilerden o dönem geçiş yapanların başına türlü olaylar gelmişti. Milislerin barikatlarından birkaç sigara paketiyle geçtik. Sonra bir baktım yolun kenarına park etmiş brandalı bir kamyondan sandık sandık silah indirip kenarda dağıtıyorlar. Bu yolda uzun yıllar gidip gelmiş aile dostumuz kahvesinin ve böreklerinin çok güzel olduğunu iddia ettiği bir yol üstü kahvesinde mola verdi. İçeri girdik ki ne görelim. Savaşın soğuk soluğu buralarda dolaşıyor. Sadece kahve var. Yüzler taş gibi. Kahveleri alıp oturduk. Birazdan içeri ellerinde otomatik silahlarla sivil milisler girdi. Bir masaya oturdular bağıra çağıra. Yan masada da başka bir grup oturuyordu. Sert adamlar. Bunlar aralarında başladılar mı tartışmaya. Önce ağız dalaşı, sonra silahlar çekildi şaka-şuka mermiler sürüldü. Bizim sırtımızdan soğuk terler akıyor. Usulca kalktık, arabaya nasıl bindik oradan nasıl uzaklaştık hatırlamıyorum. Böyle bir ortamdı o günler. Kim dost, kim düşman belli değil. Yıllarca komşuluk yapmış insanlar birbirine silah çekiyordu. Birileri de perde arkasından ellerini avuşturuyor, kapkara ruhlarını kötülükle besliyorlardı.

Bu senaryoyu bugün yaşadığımız topraklarda defalarca uyguladı bu kötücüller (bedhah). Aynı fırından ekmek alan ve aynı ağaçtan elma yiyen insanları “sizler farklı insanlarsınız” diyerek parçaladılar. Ellerine silah tutuşturup komşusunu öldürmeye ikna ettiler. Devletlerin gizli servisleri ve o servislerde aldıkları maaşı hak etmeye çalışan casuslar tarafları birbirine döşürmek için cinayetler işlediler, bombalar patlattılar. İşin üzücü tarafı bu görevliler yaptıkları işin “doğru” olduğuna inanıyordu. Ne acı… Askerler, polisler, gizli servis elemanları, siyasi parti yandaşı gençler, bürokratlar, siyasetçiler, hahamlar, papazlar, imamlar, yazarlar çizerler, gazeteciler kendi bireysel çıkarları uğruna milyonların katledilmesine çanak tuttular. İnsanlar yok pahasına savaş alanlarında birbirlerini kırdı, fırınlarda yakıldılar, esir kamplarında çürüdüler, ata topraklarından oradan oraya sürüldüler. Göçmen edildiler, mübadele konusu oldular, sürgün yediler.

Anılardaki satır aralarını okuyun ey okur yazarlar. “Önce onlar başlattı” nın arkasında kimler var açıkça görülüyor. Sonra bu kıvılcımı kimler yangına çevirdi o da bütün çıplaklığı ile ortada. Bütün bunlara rağmen herkes gerçeklerin yanından tırıs geçip, bir gözünü ve kulağını kapatıp güncel refahı için bu oyuna piyon oluyor.

Aslında bu yazıya başlarken amacım, Bosna-Hersek acısının bir öyküsünü hatırlatmaktı.

Umut Tüneli’ni. Tunel Spasa.

Bir arkadaşımın Tunel Spasa’yı ziyaretinde paylaştığı fotoğraflar içimi acıtırken, bu konuya ben de değinmeliyim demiştim. İnsanların acısından ve ölümünden beslenenler kimler acaba?

Orta Avrupanın yeniden paylaşımı sırasında savaşın biraz tek taraflı olarak istenilen sonuca yürütüldüğü zamanda, kuşatılmış olan Saraybosna’da bir hayatta kalma uğraşısı vardı Bosnalılar için.

Savaş tarihinin en uzun süren kuşatmalarından birisiydi Saraybosna. Batıyı omuzuna almış olan donanımlı Sırp orduları şehrin üzerine tonlarca bomba atıyordu. Bu küçücük şehirden ne istiyorlardı? Çevre tepelere yerleşmiş keskin nişancılar sokaktaki kediyi bile indiriyordu. Tam 4 yıl. Rivayet odur ki bazı kayıtlara göre 22 Temmuz 1993 tarihinde şehre düşen bomba sayısı 3000 adedi aşmıştı. Birçok fotoğrafta tarihin acılı sayfalarına kazındığı üzere, keskin nişancı ateşinden korunmak için bir yerden başka bir yere ancak sinerek ve koşarak gidilebiliyordu. Çünkü durursanız ölüyordunuz.

Saraybosna halkı çareyi yer altında buldu. 1993 ün Nisan ayında Bosna Hersek Ordusu’nun kontrolündeki iki bölge olan Dobrinja ve Butmir bölgelerini birleştirmek üzere Birleşmiş Milletler denetimindeki Saraybosna Havalimanı’nın pistinin altındaki tünel için ilk kazma vuruldu. Modern inşa yöntemlerinin varolduğu dünyada insanlar yaşayabilmek için sadece kazma kürekle ve Saraybosnalılar için oldukça tanıdık olan eğreti gaz lambaları (yemeklik yağ dolu küçük kaselere iliştirilmiş fitiller) eşliğinde günlerce bu tüneli kazdı. İki taraftan başlayan kazı çalışmaları, havaalanı altında iki ucun birleşmesiyle 4 ay ve 4 gün süren uğraşın ardından 30 Temmuz 1993 te tünel kullanıma açılabildi.

Kolar ailesinin evinin altından başlayan Umut Tüneli’nin genişliği sadece 1 metreydi. Yüksekliği ise insanların sık sık kafalarını çarpmasını gerektirecek kadar alçaktı, sadece 160 santimetre. Kuşatma altındaki insanların dışarıyla tek bağlantısıydı. 720 metrelik bu tünelden gıda, silah, cephane, ilaç ve insanlar ve yaşama umutları geçti.

Tünelden geçmek için iki taraftan da sıraya girmek gerekiyordu. Bazı günlerde tünelin içinde ağır sırt çantalarıyla malzeme taşımaya çalışan bin kişi bulunduğu rivayet ediliyor.

Kuşatma uzadıkça, tünelin kullanımını kolaylaştırmak için çabalar da arttı. 1994 yılında malzemenin daha kolay ve hızlı taşınabilmesi için toplama hurdalardan basit bir madenci rayı döşendi.

Tünelden kalabalık grupların geçebilmesi bazen iki saati buluyordu. Günde ortalama 4000 kişi bu umut tünelinin ışığından yararlanıyordu.  Düşmanın elbette bu tünelden haberi vardı. Bölgeyi sürekli bombarduman ve keskin nişancı ateşiyle taciz ediyordu. Tünelden geçiş için sıra bekleyenlere yönelik saldırılarda epeyce sivil hayatını kaybetti. Bu nedenle tüneli geceleri kullanmaya başladı Bosnalılar.

Modern dünyanın milyonlarcasını katlettiği savaştan bu tünelden yaklaşık 3 milyon kişi geçtiği ve 300 bin kişinin de bu korkunç katliamdan bu sayede kurtulabildiği söyleniyor.

Tünelin başındaki evin sahibi Kolar ailesi, eski malzemeleri toplayarak burayı tarihe tanıklık eden müzeye çevirmiş. Devletten de konuyla ilgili destek çalışmaları var. Güvenlik gerekçesiyle tünelin diğer ucu yıkılarak kapatılmış. Yakın zamanda burasının da açılma planları var.

Tünel Rehberi Adnan ve Kolar ailesi, katliama gözünü kapayan avrupalıların şimdi buralara gelip, burunlarının dibindeki katliam anıtını ziyaret etmelerini oldukça ironik buluyor.

Kuşatma altındaki Saraybosnayı yaşayan Faruk Şabanoviç, “Saraybosna Kuşatması’nın Gizleri” belgeselinde, “Tünele giriş karanlığa, dünyanın karnına giriş gibiydi. Bu bile tek başına tehditkarken, tünelin sonu asla yakın değildi. Sadece, karanlığa doğru bitmeyen bir yolculuk gibiydi” demiş.

Opera sanatçısı Ana Fabiç “Tünelin orta yerinde kafasını çarpıp da incitmemiş hiç kimsenin olmadığı bir nokta vardı. Diğerleri gibi ben de o tahta kalasa kafamı vurdum” demiş.

1992-1996 arasında Modern Avrupa’nın göbeğinde yaşananlar, vahşi kapitalizmin çıkarları için neler yapıldığının yakın örneklerinden birisi olarak tarihe yazıldı. Yüzlerce yıldır çeşitli nedenlerle o bölgede toplanmış ve bir arada yaşayan insanlar nasıl oldu da birbirine kurşun sıkar hale getirildi. Avrupanın çağdaş ülkeleri ve dahi uzaktaki vahşi sığır çobanı (cowboy) neden böyle bir katliama çanak tuttu?

Kazanıldığı sanılan o siyasi değerler, üçbeş dönüm toprak ve dahi üç kuruşluk ranta değer miydi o kadar insanın canı. Sonrasındaki yıkım, acı. Ölümü koklamış öksüz ve yetimin bakışı.

Fuck you all…

(Fotoğraflar internetten alınmıştır) 

Not:

“Sönmeyen Ateş” anıtı II. Dünya Savaşı’nda hayatını kaybedenlerin anısına inşa edildi. Anıtta yanan ateş, Bosna Savaşı ve yaşanan bazı trafik kazaları dışında hiç sönmemiş. Anıt üzerinde Yugoslavya bayrağı renklerinde kısaca şu ifadelere yer veriliyor: “Cesareti ve birlikte dökülen kanlarıyla, Bosnalı, Hersekli, Hırvat, Karadağlı ve Sırp tugaylardan oluşan Yugoslavya Ulusal Ordusu: Müslüman, Sırp ve Hırvat vatanseverler ile 6 Nisan 1945'te Bosna Hersek Cumhuriyeti'ni kurtardı. Bu zafer için canını feda edenlere, sonsuz şükran ve minnetle...”

Geçenlerde itirazcı abilerden biri almış eline kalemi dokundurmuş:

Milyon dolarlar içinde doğup, baba parasıyla yurt dışında okuyup, yine milyon dolarla büyüyüp,

babası emekli olunca da holdinglerin başına geçip, sonra da “hayat dersi” vermiyorlar mı?

İfrit oluyorum.

“Çok çalışır, hayatı bir satranç gibi düşünüp doğru hamleler yaparsanız başarılı olursunuz”

Miktir höt.

Hayattaki tek başarın babandan birlikte çıktığın milyonlarca kardeşini geçip ananın rahmine girmek olmuş.

Gerisi armut piş ağzıma düş.

Başarıymış….

Hakan Denker

 Yani ne deyim, haklı dokundurmuş. Yine geçenlerde bir kampanya fışkırdı “çok su kullanıyoruz, suyumuz bitiyor, bulaşıkları durulamadan bulaşık makinesine atalım, haydi söz verin” gibisinden. Tam bir ibişlik senaryosu.

Yaw abiler toplum dediğin kendine sunulanı tüketen bir güruhtur. Sorgulamayız, değerlendirmeyiz. Ne verirseniz onu kullanırız.

Filemizle pazara giderdik, elimize plastik poşeti siz tutuşturdunuz. Yoksa biz evlerimizdeki kurnalı banyomuzda plastiğin formülünü keşfedip torba etmedik. Yine şişelerde sunulan içme suyunu daha çok kazanalım diye plastiğin içine doldurup satan da sizsiniz. Sonra yok doğamız kirlendi, yok deniz dipleri, dereler göller poşetlerle, pet şişelerle doldu diye sahte çevreci eylemler, kamu spotları..

Sularımız kirleniyor diye yaygarayı basacağınıza suları ağır şekilde kirleten sanayinizi kapatıverin olsun bitsin. Sabunu rendeleyip çamaşırlarımızı yıkardık siz deterjanı elimize tutuşturana kadar. Kapatın deterjan fabrikalarınızı, ağır kimyasal üreten fabrikalarınızı. Niye kapattınız diyen mi olacak. Yine sabun rendesiyle çamaşır yıkamaya başlasak sokaklara mı döküleceğiz “deterjanımızı isteriz” diye.

Dağdaki tütünü güneşte kurutup bıçakla kıyıp içerdik. Ağzımıza tütün dolardı. Sonra filitreli tütün fabrikaları açtınız. Bütün filmlerde sigarayı içkiyi sosyal kültür mirası ettiniz. Artisler hep sigara dumanları içinde poz verdi. Şimdi sigara kanser yapar deyip üzerine felaket fotoğrafları yapıştırıyorsunuz. Yahu kullanımını yasaklayacağınıza kapatın fabrikaları olsun bitsin. Kimi ne ile kandırıyorsunuz. 50 kuruşluk sigarayı 15 liraya satmanın formülünü bulmuşsunuz bizi yiyorsunuz kamu spotlarıyla.

Tavuğun kıçından yumurtayı, bahçeden domatesi alıp yerdik. Yaptığınız satış gözünüzü doyurmadı. Daha çok üretelim daha çok satalım dediniz. Bütün doğanın genetiğiyle oynadınız. 15 günde tavuk büyüdü, bir haftada salatalık şişti, domatesle başlayan tohum mafyası bütün ürünlere yayıldı virüs gibi. Şimdi 10 kuruşa aldığımız doğal yetişmiş meyve ve sebzeyi organik adı altında 10 liraya satıyorsunuz. E bütün doğayı siz bozdunuz, genetiği ellediniz, doyuramadınız o kahrolasıca boğazınızı bizi GDO lu ürünlerle kanser ettiniz. Şimdi de organik diye aynı ürünü katmerli satıyorsunuz.

Sütü antibiyotikli üretiyorsunuz, sonra içindeki tüm yağı alıp bize beyaz sıvıyı süt diye satıyorsunuz. Hatta içine marifetmiş gibi vitaaaminler, mineraller dolduruyorsunuz. Yahu böyle yapacağınıza sütü olduğu gibi satıverin. Pastörize etmeyin sterilize edin. İçindeki yağı çalıp tereyağı, kaymak, krema diye ayrıca satmaktan vazgeçin. Ama olur mu. Olmaz. Mide doyar da göz doymaz.

Önce milleti hasta ediyorsunuz, sonrada hastalığınıza çare bu ilaçları için diye ilaç pazarlıyorsunuz.

Abiler, toplum ne sunarsanız onu tüketir.

1980 li yıllarda, 1960 ların teknolojisiyle bizlere araba üretip kakaladınız. Elin Amerikalısı 1940 dan beri hidrolik direksiyonlu, elektrikli camlı, klimalı araçlara binerken; bizlere direksiyonu dönmeyen, sağ aynası olmayan tenekeden araçlar sattınız. Sorduk mu bunlar ne diye? Sormadık, dibine kadar tükettik. Sizin oğullarınız da o parayla yurtdışlarında okuyup, yatlarıyla dünyayı gezip, satın aldıklarını bir yerlere sığdıramayınca onları da müze yapıp parayla bize gezdiriyor. Dert ettik mi? Hayır.

Örnekleri çoğaltırsak ansiklopedi olur, fasikül fasikül gözünüze girer.

Toplum dediğin ne verirsen onu tüketir. Bulduğunu yer, bulmadığını aramaz.

Sayın abiler, dünyanın suyu insanın sıçtığıyla, çamaşırının suyuyla, bulaşığının artığıyla kirlenmiyor. Suyu sizin ağır ve kirli sanayiniz kirletiyor. Kapatın onları suyumuz kirlenmesin. Bu dünyanın işletim sistemi sonsuza kadar çalışacak şekilde bir dönüşüm, bir devridaim üzerine kuruludur. Siz çomak soktukça dünyanın sistemi öksürüyor.  

Sonra kalkıp da bilinçli tüketici ayağına toplumu suçlayamazsınız. Milleti esrara eroine alıştırıp, sonra bunlar sağlıksız kullanmayın diyemezsiniz.

Madem o sınırsız ve ölçüsüz kazandığınız ile kendinize bohem- eğitimli – aristokrat bir hayat yaratıyor ve bunun devamı için çaba sarfediyorsunuz; azıcık kendi uzak torunlarınıza da düşünün.

Hadi biz toplum olarak telef olacağız. Savaşlar yaratacaksınız, orada fabrikalarınızda ürettiğiniz silahlarla ve bombalarla bizleri birbirimize öldürteceksiniz. Hastalıklar yayacaksınız, ürettiklerinizle insanları çaresiz hastalıklara bulaştıracaksınız, sonra da “ahanda bu da ilacı” diye peynir küfünü penisilin, söğüt ağacı kabuğunu aspirin yapacaksınız. Toplum dediğin nedir ki, satrançtaki piyonlar. Gerektiği zamanda harcanabilen insanlar. Kalabalık olursa gaz odalarına tıkarsın, azalırsa tüp bebekle çoğaltırsın.  

Yahu bari kendi torunlarınıza acıyın abiler. O pırlanta gibi nitelikli çocuklarınız torunlarınız telef olmasın. Sonunda bu dünyadaki suyu onlar da içecek, toprağın yetiştirdiğini onlar da yiyecek.

Bakın diyorum yapmayın diyorum.

Geçen gün Cort Gitarları, sesin şekilleri başlığıyla akustik ve klasik gitar modellerini paylaştı. Müzik ile uğraşanların ilgisini çekebileceği düşüncesiyle paylaşıyorum. 

The Shape of Sound – Getting to know the body shapes of Cort acoustic

The shape and size of the body on an acoustic guitar has a critical impact on the instrument’s sonic sweet spot. We offer a wide assortment of shapes to ensure that we can offer you the guitar that does exactly what you need tonally.

ORIGINAL SHAPES

Cort has designed multiple original body shapes over the years, including the popular NDX and SFX shapes, to help guitarists harness the particular sound and playing style that inspires them.

50 YEARS

Cort has over 50 years of experience crafting millions of guitars. Not only has Cort evolved technically, but also in accumulating a very broad range of knowledge about woods, craftsmanship, music and the artists and players who play our guitars. We are committed to continue building on that experience and knowledge.

VARIETY

From the powerful dreadnought to the more intimate parlor, Cort offers over twelve tried-and-true body shapes for guitarists to choose from.

JUMBO

Body depth: 3 15/16" - 4 15/16" (100-125mm)

Our largest body shape, the Jumbo is loud and delivers a deep and rich low-end. The Jumbo body is very responsive to the touch and has exceptional sustain. Beyond its emphasized bass, the Jumbo exhibits an excellent dynamic range.

Models: CJ Series

DREADNOUGHT

Body depth: 3 15/16" - 4 15/16" (100-125mm)

Considered the “standard” in acoustic guitar body shapes, dreadnought achieved its status based on performance. This shape delivers big volume with clarity, powerful low-end, rich midrange, and lush highs. The dreadnought remains popular today, especially for flatpicking styles.

Models: Gold Series, Earth Series, MR Series, Standard Series

NDX (Cort Original)

Body depth: 3 15/16" - 4 15/16" (100-125mm)

Deeper than the typical cutaway, the NDX delivers a strong low-end and superb dynamics. The depth is the same as a traditional dreadnought and its Florentine cutaway gives you added fingerboard access.

Models: NDX Series

AUDITORIUM

Body depth: 3 11/16" - 4 7/16" (93-112mm)

The Auditorium body shape is a more modern shape, evolved from the classic dreadnought style. Its narrowed waist and upper body make it naturally balanced and ideal for most playing styles. This is the ideal choice if you want articulate performance and defined midrange.

Models: Gold Series, Grand Regal Series

SFX (Cort Original)

Body depth: 3 1/4" - 3 1/4" (83-83mm)

Designed by the Cort team, the SFX was created to be the perfect acoustic-electric. We gave it a deep cutaway for easier access to the upper frets. With its wide lower bout, narrow waist and slim depth, the SFX has a focused midrange and sparkling highs, making it a brighter sounding body shape.

Models: SFX Series, Luce Series

OM

Body depth: 3 1/4" - 4 1/8" (82-104mm)

With its smaller body size, the OM is comfortable to hold while delivering a balanced sound that showcases refined overtones and clear string separation that works perfectly for fingerstyle playing.

Models: Gold Series, AS Series, Luce Series

CONCERT

Body depth: 3 9/16" - 4 3/16" (91-106mm)

Smaller than a traditional dreadnought, the Concert body shape delivers a sonic profile with focused and punchy midrange and brilliant highs. The Concert is responsive and ideal for fingerstyle enthusiasts.

Models: Frank Gambale Series, Standard Series

CLASSICAL

Body depth: 3 15/16" - 4 1/8" (100-105mm)

A body shape that has withstood the test of time, the Classical shape is ideal for these nylon stringed instruments. The tonal balance and performance are traditional, giving you exactly what you want in a Classical guitar.

Models: Classic Series, Jade Series

PARLOR

Body depth: 3 9/16" - 4 3/16" (91-106mm)

The smallest of standard body shapes, the Parlor was designed for playing in small rooms. Although it's not a loud guitar, the sound is clear with a brilliant yet sweet high-end. The Parlor's sonic character is similar to a Classical guitar with a strong emphasis on treble tone.

Models: Gold Series, Luce Series, Standard Series