Kaputt
To tytuł kanonicznego reportażu włoskiego pisarza Curzio Malaparte, ukazujący ogrom cierpienia i okrucieństwa, którego w czasie II Wojny Światowej doświadczyli Europejczycy.
Słowo „kaputt” w języku niemieckim oznacza: połamany, rozbity, zepsuty. W kontekście historii opisanych przez Malaparte tytułowe Kaputt możemy odnieść zarówno w stosunku do oprawcy jak i ofiary. Oprawca, czyli naród niemiecki mający połamany kręgosłup moralny, dał uwieść się ideologii faszyzmu. Z reportażu Malaparte wyłania się, z jednej strony obraz oprawcy pełnego lęków przed słabszymi, który swój strach maskuje okrucieństwem. Z drugiej strony mamy narody europejskie, które są rozbite, niezdolne do przeciwstawienia się oprawcy. Czujące przed nim respekt, choć jak pisze Malaparte „Sekret ich [TP. Niemców] siły nie tkwi w ich skórze, kościach i krwi, ale w ich mundurach. (…) Gdyby ludy Europy wiedziały, jaka wiotka, bezbronna i martwa nagość kryje się pod feldgrau niemieckiego munduru, wojsko niemieckie nie budziłoby strachu nawet w najsłabszym, najbardziej bezbronnym narodzie”[1].
Kaputt to smutna książka pisana z perspektywy człowieka, który był świadkiem ludzkich dramatów. Jako dyplomata i dziennikarz Malaparte w czasie II Wojny Światowej przebywał m.in. na Bałkanach, w Polsce, Finlandii. Obrazy, które kreśli na kartach książki, są wstrząsające. Historia rumuńskich młodych żydówek wykorzystywanych seksualnie przez niemieckich żołnierzy, to jeden z wielu takich obrazów.
W reportażu Malaparte przeraża to, że za cierpienie ofiar odpowiadają oprawcy – ludzie z krwi i kości, mający rodziny, marzenia, uczucia, niczym nie różniący się od swoich ofiar. Za tytułowe kaputt można traktować wszelką ideologię, która łamie i rozbija ludzi, czyniąc ich posłusznymi tyranowi. Ludzkie dramaty składają się na fascynujący opis upadku europejskiej cywilizacji.
Kaputt to pozycja skłaniająca do refleksji, której obrazy na długo pozostają w głowie czytelnika. Wydanie zawiera posłowie Jerzego Borejszy, który przybliża polskiemu czytelnikowi postać autora, który przez wiele lat był zadeklarowanym faszystą i nacjonalistą.
[1]Malaparte. C, Kaputt, s. 451.
Autor: Tomasz Pawlik
Korekta: Magda Tadzik
