#toverij

Etymologists think that the word “magie” (magic), which is from Latin and Ancient Greek origin, came into the Dutch language in the 17th century, via French. “Heks” and “hekserij” (the closest translations to “witch” and “witchcraft”) became prominent around the same time. Before that time the more common terms were “toveres” and “toverij”, according to historian Ruud Borman. The roots of those words are present in the Old-Dutch and Proto-Germanic languages, so it makes sense that they were the ones connected with the folkloric beliefs, but that they did not stick around in stories that kept getting told and retold. (There are also mixed words like “toverheks”, which basically means “magic-witch”.)

When people speak of witchcraft in the here and now, they usually mean some sort of (revived) paganism. But this is once again based on the old folklore. People do not mean the “fairy tale witch” but they do mean the “good old boy that has the second sight”. Because of course the old type of folkloric witchcraft had (and has) everything to do with the old folkloric beliefs.

Dutch types of pre-monotheistic beliefs have the same roots as what is now identified as Germanic Paganism. It’s easily conflated with the Gaelic-Celtic tradition, because there are (naturally) many points where they overlap. Like the importance of nature, moon phases, etc. But there are differences, and they go deeper than names and use of language. For instance, as far as I know the Dutch traditionally primarily celebrated midwinter and midsummer (joel). As opposed to the Celtic practice of marking both the solstices and the equinoxes.

Ik heb dit boek in Nijmegen tweedehands gescoord, al vorig jaar toen ik op vakantie in Nederland was. Maar ik heb hem pas afgelopen week helemaal uitgelezen, en ik ben heel prettig verrast. De Magische Vlucht is een hele complete blik op de corpus van Nederlandse volksverhalen. Het Meertens Instituut is een hele belangrijke volkskundige bron der Nederlandse literatuur en orale traditie, en Meder laat je met dit boek in één opslag een blik werpen op alle vormen van vertelling in Nederland.

Natuurlijk zijn er je sprookjes en traditionele sagen, waarvan Meder hele boeiende exemplaren kiest die ook heel goed bij elkaar passen en in elkaar overlopen, om een idee te geven van hoe bepaalde motieven veranderen of herhaald worden. Het commentaar die hij levert bij de sagen en sprookjes is heel informatief voor hoe kort het is, en lijkt me zeer leerzaam voor mensen die dit book als opstapje gebruiken naar moeilijkere of completere boeken hierover. Maar naast de traditionele vertellingen bestaat de andere helft (!) van het boek uit persoonlijke vertellingen en familieverhalen, moderne sagen (e.g. urban legends) en grappige vertellingen (e.g. moppen). Daarmee stelt dit boek zich apart van andere volkskundige boeken over Nederlandse verteltradities, die, volgens mij, minder aandacht besteden aan hoe de motieven en patronen uit de folklore zich ook herhalen in moderne vertellingen. Zijn commentaar hierop is heel verfrissend, boeiend en toegankelijk.

Dit boek komt uit het jaar 2000, maar zo komt het zeker niet over. De auteur is zeer vooruitdenkend en dit is ook mede waarom ik zo tevreden ben over dit boek. Hij benoemt en bekritiseert, zonder schande, de racistische, chauvinistische, en vrouwenhatende thema's die vaak voorkomen in moderne en antieke vertellingen. Hij schuwt dan ook niet weg van het blootleggen van zulke dingen, bijvoorbeeld wanneer hij toont dat moderne sagen over onsmakelijke praktijken in eettentjes dikwijls gaan over die van immigranten, voornamelijk Marokkanen. Hij laat kwalijke verhalen doorgaans weg, met maar enkele uitzonderingen die bedoeld zijn als voorbeeld en gewoon worden genoemd wat ze zijn: racistisch.