#nvds

P226? Rowland Special? 2011? Something else?

Als we ervan uitgaan dat onze volksvertegenwoordigers daadwerkelijk het volk vertegenwoordigen, dan lijken we hopeloos verdeeld. Als we dan ook nog eens enkel de krantenkoppen lezen, onmiddellijk kamp kiezen — wat we nu eenmaal altijd doen — , en het bijhorend artikel alvast delen met iedereen in onze filter/feedback-loop, dan krijg je inderdaad staalharde, tegenstrijdige waarheden.

Als we ervan uitgaan dat voornamelijk bange blanke bejaarden gekozen hebben om zich van de Europese Unie af te snijden, terwijl de jongeren net aansluiting willen, dan kan je van een generatiekloof spreken. Als we er dan ook nog eens van uitgaan dat een niet-kritische massa zich domweg om de tuin heeft laten leiden door meester-manipulatoren, dan moeten we onze nieuwe meesters erkennen...

Wat plaats jij daar tegenover? En wie representeer jij?

~

Als we ervan uitgaan dat de lone wolf een symptoom is van een grotere, bredere, wapencultuur, dan kan het gaan lijken alsof iedereen die tégen een strengere wapenwetgeving is, de moordpartij goedkeurt...

Als elke zwarte man een gemeenschap vertegenwoordigt, wanneer hij wordt vermoord door een politieagent (die de overheid vertegenwoordigt), dan is de Burgeroorlog inderdaad nog aan de gang...

Als we denken dat de getaande terrorist de (grootste) religie van zijn (groot)vaderland vertegenwoordigt, dan lopen onze straten over van dreiging...

Als we vinden dat de sultan negatief afstraalt op zijn besnorde onderdanen, dan wordt het lekkerste, hartigste eten gemaakt door fascisten...

Als de man in de truck half-Tunesisch is, dan is het Frankrijks schuld: koloniseren was geen goed idee...

Waar eindigt de speler, en begint de bal?

Waar het begint het spel?

Ik kan niet zeggen dat ik weet hoe ik het moet aanpakken, of welk punt ik wil maken (vertegenwoordig ik daarmee een generatie?), maar: wij representeren erop los, en dat doet ons geen goed. Wij veralgemenen en geloven dat onze veralgemening steek houdt — wij denken dat wij de enigen zijn die niét veralgemenen...

~

Je wil dat iedereen vertegenwoordigd wordt: in de politiek, in de economie, in de media. Per rijke man moet er een rijke vrouw zijn, per mannelijke toppoliticus een vrouwelijke; per kenner een ontkenner. Maar een vertegenwoordiger, zelfs als het een vertegenwoordiger van progressivisme is, is conservatief.

Ah?

Nuance! Nu!

Nu 'een rabbijn en een imam' gevraagd werden wat zij zouden doen als hún zoon uit de kast zou komen, is nuance natuurlijk moeilijk om vinden. Het was dan ook vrij ongemakkelijk om zien.

Maar ik zou graag de verdediging opnemen van deze mannen, die nu even aangevallen worden van alle kanten. Ik wil de aanval aanvallen.

Maar hoe formuleer ik dit op zo'n manier dat niemand mij verkeerd begrijpt? Héél moeilijk. Waarschijnlijk onmogelijk. Zeker dwaas.

Ik ga toch proberen...

1 — Wat hadden we nu eigenlijk gedacht dat ze zouden zeggen in die vermaledijde aflevering van De Afspraak? 

2 — Het is zonder meer fijn dat we de lijnen opengooien, en met onze ogen draaien, en juichen voor Schols & Duschoscho — maar als je wéét dat die mannen van die heilige teksten hebben, waarvan de woorden (volgens hen) létterlijk goddelijk zijn, komende van de Schepper, de Onbenoembare, die dus de ware Waarheid bevatten; en als je dan ook nog eens weet dat die teksten passages bevatten als:

Thou shalt not lie with mankind, as with womankind: it is abomination.

Neither shalt thou lie with any beast to defile thyself therewith

(Leviticus 18:22-23, King James Bible)

... dan vind ik het unfair om nu te juichen: "De maskers vallen af!" Eerder omgekeerd: het zijn de oogkleppen die wegvallen. (Welkom, trouwens!)

3 — Leven we in een (superieure?) seculiere samenleving? Dan zijn we tolerant tegenover afwijkende meningen, en beschermen we het recht op godsdienstvrijheid. (Ik ben atheïst, en aangezien ik het recht opeis om niét te geloven, moet ik maar aanvaarden dat anderen het omgekeerde doen.) Right?

4 — Je kiest je geaardheid niet. Kan je kiezen om (niet) te geloven?

5 — ‪#‎loveislove‬

Je kan het inderdaad ook breder trekken, en niet aanvaarden dat er religieuzen zijn die niet aanvaarden dat homoseksualiteit bestaat. Maar ik vrees dat dat geen oplossing is. Om maar iets te zeggen: komt niet alle geweld uiteindelijk voort van de frustratie dat je niet gehoord wordt? Jon Ronson maakt dat punt vrij duidelijk in ‘So you’ve been publicly shamed?’: mensen wier stoppen doorslaan, of die op een andere manier gewelddadig worden, hebben zonder uitzondering een soort vernedering in hun verhaal. Laten we zo weinig mogelijk mensen proberen vernederen.

*

Maar goed, het doet wel deugd dat het nu (behalve oude wijven) opiniestukken regent van mensen die tégen "religies" fulmineren, want, allez, het wordt nu toch écht wel eens tijd om in 'onze eigentijdse eeuw' te gaan leven (ik citeer de rabbijnige meneer uit De Afspraak even), om in te zien dat er gelijke rechten zijn, én diversiteit, én kritische zelfbeschouwing, én historisch inzicht, én democratische principes, én blablabla. Je kent het wel, het superieure verlichtingsdiscours. (Ken je het? Hopelijk gelooft de meerderheid dáár nog in...)

Als we de bal spelen: dat is ook mijn standpunt. Maar ik vind de vraag interessanter: kan je kiezen om (niet) te geloven?

(Heb ik daarvoor gekozen? Ik ben blij dat het op dit moment niét zo is, maar iedereen denkt van zichzelf dat zij the good guy of the good girl is.)

Het antwoord heeft wel wat implicaties. Als het namelijk een keuze is, als er iemand bewust & kritisch heeft nagedacht, en dan beslist: yes, dit is nu de Waarheid, of het Licht, of de Wet, dan mag je hem daarop aanspreken, en aanvallen; aan de sociale schandpaal nagelen zelfs.

(Heb je al eens gezien hoe onrealistisch *alle* religies & godsdiensten zijn? Daar mag een dikke huid tegenover staan.)

Maar: als geloof aangeboren is, dán zit je met een probleem. Want dan kan je het ook niet uitroeien. En dan wordt de vraag "Hoe kan dit nu nog, in de 21e eeuw?" een loze kreet.

Wat ik vrees — vréés! — dat het is.

Ik herhaal even mijn derde punt: we moeten aanvaarden dat mensen anders denken, en (iets) anders geloven. Dat is ongemakkelijk. En dat zal vaker beledigend zijn, dan geruststellend. Ook moet er ergens een grens worden getrokken tussen geloof, meningen en gedragingen. Net daarom vind ik dat de vraag waar het hier allemaal om draait ("Wat als uw zoon homo zou zijn?") de bal totaal misslaat. Er zijn namelijk veel mensen die het moeilijk (zouden) hebben met een zoon, of dochter, die niet hetero is.

Ja, natuurlijk zijn die bekrompen. Misschien getraumatiseerd, dat ook. Het maakt op zich niet eens zoveel uit, waar het juist vandaan komt. Wat telt, is: we moeten die mensen helpen. En dat begint met empathie, die voortkomt uit begrip — begrip, wat leidt tot méér begrip.

Het virus van de verdraagzaamheid.

Te dien einde moeten we mensen vooral niet te veel herleiden tot één eigenschap (pro/contra), zodat we ze niet al te makkelijk kunnen bombarderen tot martelaars voor een hele fokking wereldgodsdienst. (Dat die godsdiensten even onhoudbaar als ongrijpbaar zijn, lijkt mij de evidentie zelve. Bijna het herhalen niet waard. Godsdienst is de piano.) En we moeten dat zéker niet doen met één aspect van iemands (hatelijke) persoonlijkheid, zoals beleefd in de privésfeer.

Hoe verleidelijk dat ook is: je kan niet mee aan tafel gaan zitten, en de pater familias berispen telkens hij iets zegt wat je niet aanstaat. Dat het beter is dat de Ronde van Vlaanderen in Antwerpen start, bijvoorbeeld.

Begrip heeft trouwens een minimum aan kennis nodig. Het verschil kennen tussen het Nieuwe en Oude Testament, de Koran, en de Talmoed zou wat dat betreft al een mooi begin zijn. Het gesprek in De Afspraak begint daar namelijk mee, zo rond minuut 3. De vraag wordt bijgesteld: "De Talmoed, da's zo'n beetje het Nieuwe Testament, he?"

In een tijdschrift las ik dat een dichter – plattelandsdichter, wat de lading mooi leek te dekken – zich bij de feiten neerlegde: “Taal kan de natuur niet redden.” Paul Demets toont hier wel heel weinig ambitie.

Is het bescheidenheid?

Het deed me denken aan andere tijdingen, waarbij vertellers vertellen over lijden dat “onbeschrijfelijk” is; getuigen die “sprakeloos” voor zich uitstaren; taferelen waar “geen woorden” voor zijn. Het kan mijn kleine indruk zijn, maar ik hoor en lees het precies meer en meer. Wat onfortuinlijk is, want het is een gemakkelijkheidsoplossing. En gemak is de laagste vorm van lafheid. 

Moeten we echt sprakeloos blijven, wanneer we iets groter dan onszelf aanschouwen? Te decadent voor woorden, toch!

Wie wil zo leven? Wie zijn jullie, dat jullie je mooiste instrument zo laag inschatten? De spraak, nobelste der talen! Het woord, de kroon op het sprekende hoofd onzer beschaving! Communicatie, het wapen van onze grootsheid!

Wie zijn jullie toch, dat jullie de uitersten gebrekkig aanwijzen, en de nuance ontberen voor de rijkdom daartussen? Waar is de diversiteit, jullie die enkel in hoogtes en laagtes denken? Verleg de grenzen toch, in plaats van ze zo schaamteloos te bewaken!

Hoe mensen hun beperkingen universaliseren, al is het maar uit valse bescheidenheid – onbeschrijflijk moe word ik ervan. Zo moe.

Dat het slecht geschreven is, was de belangrijkste kritiek. Het was in elk geval de éérste kritiek, en die blijft natuurlijk het makkelijkst plakken. Voor de rest werd het een beetje afgedaan als aanstellerij van een slecht geplaatste weirdo. De kenners zeiden: “Jan De Cock? Die heeft toch niet te klagen?” Waarna ze volmondig, ruiterlijk toegaven dat er inderdaad te weinig cultuur, nu ja, plaatsvindt in de zogenaamde media, en dat de klacht dus wel, in zekere zin, gegrond is.

Of is het een performance? Sommigen twijfelen daar niet aan: een onhaalbaar doel, op een innerlijk tegenstrijdige manier geformuleerd, die ons een hermetische utopie moet voorhouden? Of ook: een zinloze daad van een arrogante grootspreker? Dat moét wel een performance zijn.

Zelf zegt De Cock van niet. Deadpan. Maar sinds wanneer moeten we kunstenaars op hun woord geloven?

*

Nu de juridische hartenkreet van Jan De Cock is gehoord – in de vermaledijde media dus – en al eens opduikt in een tafelgesprek, of in de wagen (waar die dingen gebeuren), dan hebben we het vaker en vaker over een ‘manifest’. Een slecht geschreven manifest, wat een groot struikelblok is. Een scherpe Chantal Pattyn: "Wie een manifest de wereld instuurt, doet dat uitstekend of gewoon niet." Die ‘uitstekendheid’, overigens, is grammaticaal en syntactisch van aard: “Zijn tekst kreunt onder de taalfouten en slecht geformuleerde zinnen.” Ongehoord! En dat voor zo’n perfectionist...

(Maakt het onbestaande woord ‘uitstekendheid’ de vorige alinea dan ook onleesbaar? Ik hoop het niet!)

Een andere criticus, Roderik Six – zelf schrijver, van obediëntie – weerlegde de stelling van De Cock (dat cultuur genegeerd wordt) door moedig op de eigen borst te kloppen en over zijn eigen medium te zeggen dat zij (Knack dus) net het tegenovergestelde doen van wat hen wordt verweten. Can there be too much of a good thing? "Als je de maatschappelijke impact van de kunsten in overweging neemt, besteden we zelfs te veel aandacht aan cultuur."

Dan groeit het besef dat, los van alle intenties, goed of slecht, zo’n daad van stellingname (een overdaad van stellingname) de zaken effectief op scherp kan zetten, en dat wel degelijk op een productieve manier. Niet in de spontane, sociale publicatie, maar in mensen hun reactie toont zich het ware gelaat. Nous sommes emoticons. 

*

Er kwamen wat interviews van – blijmoedig meestappend in de intentional phallacy  – ervan uitgaand dat hij het waarschijnlijk beter kan uitleggen, dan schrijven. Jezelf tegen-schrijven is ook moeilijker dan tegenspreken. Ten bewijs: “Het gaat niet om het genereren van aandacht.”

Ah, nee? “Waarom” (sic) dan wél?

Het gaat om het complex houden van wat complex is. Vooral niét vereenvoudigen, want zo is de verdwijning ingezet. Het grote probleem van de media is dat het allemaal (over)geformatteerd is. Als het niet in de mal past, kan het niet worden gecommuniceerd: ook in het programma van Pattyn is dat een probleem. The medium, the message, et cetera.

De reden is simpel, op het universele af: "Omdat alles altijd door zoveel mogelijk mensen begrepen moet worden." Willen we daar vanaf?

Zoals gewoonlijk komen we in de problematiek van representatie terecht. (Te complex om uit te leggen. Laat ik dat maar niet doen. We zijn hier op het internet. Er is geen tijd.) We willen onszelf weerspiegeld zien. Allemaal. En kunstenaars vinden te weinig kunst terug, op televisie, op de radio, in tijdschriften. Niet wié ben ik, maar wáár ben ik?

In de Verenigde Staten is er eigenlijk iets gelijkaardigs aan de hand. Daar heeft het wel een iets andere insteek, maar het principe is hetzelfde. Daar is het niet #jesuisfragile - dat krijgen ze niet over hun hart - maar wel #oscarssowhite.

Daar, net als hier, lijkt de enige oplossing: meer minderheden opnemen in de meerderheid. Meer black Americans laten proeven van white privilege. 

We moeten méér kunstenaars een job geven in de media.

Ik weet niet of De Cock die conclusie ook zou trekken. Maar hij weet in elk geval wél wat voor problemen daarvoor op de loer liggen: "schoonheid dwing je niet zomaar af. Die verdien je."

Wanneer verdien je een job in de media?

*

Wat een wondere wereld toch, waarin ons overleven afhangt van hoe vaak we naar de winkel kunnen gaan. Niet eens willen gaan, nee, koopkracht is van dien aard dat we ervan uitgaan dat zogauw we kunnen, we ook zullen gaan winkelen. Het is ons heilig recht. En het is onze plicht het (weinige?) geld dat we niét uitgeven, te spenderen aan investeringen die anderen dan weer geld opleveren. Met andere woorden: het overschot van ons geld moeten we eigenlijk zo integraal mogelijk door-verkopen.

Deposito, ergo sum?

In naam van de koopkracht wordt ons leven onbetaalbaar gemaakt.

*

En iedereen loopt mee, in de pas. Behalve wanneer er stakingen zijn. In plaats van te blijven werken, en meerwaarde creëren — uit een egoïstisch soort altruïsme, vermoedelijk —, stoppen we even, om onze stem te laten horen. Meestal gebeurt dit kort op de verkiezingen.

Verkiezingen zijn blijkbaar niet genoeg, om elke foert op te vangen.

Een voordeel is wel, dat al dan niet betogen plots in een gevaarlijk discours terecht komt. Want je keuze is ineens een staatszaak, of erger: het blijkt zelfs over nationale identiteit te gaan.

Niet iedereen loopt mee.

*

Vroeger, toen ik nog een balorige puber was, dacht ik wel eens: als je nu al die energie van een dag betogen, al die mensen die niet alleen energie onttrekken aan hun werkgevers, maar ook nog eens zélf investeren in een vooral veel tijdverlies opleverend bezoekje aan de hoofdstad — terwijl de patrons hun lege fabrieken mogen warmstoken — als je dat nu allemaal zou kanaliseren… hoeveel megawatts zou je daar uit kunnen halen? Hoeveel voetafdrukken zou je dáármee kunnen besparen?

Maar toen besefte ik dat dat hetzelfde is als zeggen: als we allemaal een zesde dag gaan werken, zal alle winst 20 percent hoger worden. Waarom doen we dat niet?

Of allemaal een dag minder werken, zodat de werkloosheid met minstens een vijfde daalt.

*

Ik begrijp niet goed waarom het IMF nu zowaar plots een plaats krijgt in de tegenstem — waren zij niet de slechteriken in het hele schuldverhaal van de derde wereld? Zijn zij niet die onpersoonlijke, onaantastbare moluch die onze overheden dwingt om onmogelijke keuzes te maken?