#lathalain

Kaarawan ng aking kapatid

Buhos

May bayan at pagluwas na termino. Dalawa, tatlo o higit pang oras ang pagtahak sa daan para lamang siyudad ay madatnan. Kapayapaan, katahimikan at payak ang tinatamasang buhay sa probinsiya.

Marahil malayo sa kabihasnan kaya ang mga pagsira ay tago at lihim na ginagawa ng mga makasarili at yaman lamang ang pag-asa. Kaya’t patuloy nilang ginagawa.

Hindi makatao kapag ang kalikasan ang naniningil. Kaya noonv nagpakawala ng luha at sigaw, bumuhos ang galit at himagsik sa bawat pag-ihip.

Hindi naman bago ngunit hindi alam anong pagkakahambing nang malakas sa sobrang lakas dahil pangamba na ang bumabalot matapos bumuhos at nagdulot ng malaking pinsala sa mga kababayan.

Hindi masukat hanggang saan ang inabot. Hindi matimbang ang katumbas ng pinsalang iniwan ng galit ng kalikasan.

Hindi na alam kung galit o ordinaryong pagpapakawala ngunit ang pangamba ay hindi na kailan man mawawala sa tuwing bubuhos ang ulan.

Taong 2019 pa lang nang pumutok ang balita tungkol sa noo'y novel coronavirus 2019 (nCoV 2019), ngayo'y coronavirus disease 2019 (COVID-19), na nag-umpisang kumalat sa Wuhan, China. Bunga ng ito'y bagong tuklas, hindi pa alam ng kinauukulan kung paano ito gagamutin. Pinaghihinalaang nagmula ang sakit na ito sa paniki na may dala ng naturang strain ng virus.

Bago dumating ang coronavirus sa bansa at maipatupad ang "enhanced community quarantine" (ECQ) sa buong Luzon upang mapigil ang pagkalat ng sakit, ang normal at tipikal na buhay ng mga Pinoy ay patuloy sa pag-inog. Lahat ay nakakapasok sa kani-kanilang trabaho at mga paaralan ngunit sa isang iglap, lahat ng ito'y nagbago.

Kung titingnan nang mabuti ang sitwasyon, may sapat ng dahilan ang gobyerno upang magdeklara ng travel ban sa China at maihanda ang health workers, mga hospital at iba pang institusyong medikal kung umabot man ang COVID-19 sa ating bansa na sa kainalauna'y nangyari nga.

Subalit, ayon kay Presidential Spokesperson Salvador Panelo sa isang press conference sa Malacanang - wala pang naitatalang kaso sa panahong ito - , "No need to ban Chinese we just have to boost our immune system."

Patunay ito na walang balak ang pamahalaan na magpatupad ng agad-agarang travel ban. Marahil, may ilan na magsasabi na kahit maging strikto sa pagpapapasok ng Chinese nationals sa bansa ay magkakaroon at magkakaroon pa rin ng kaso rito, ngunit gayunpaman, isa itong magandang hakbang upang maprotektahan ang mamamayan at mabigyan ng oras ang Department of Health (DOH) upang makapaghanda.

Idagdag pa rito, sinabi ni Senador Bong Go na, "China is not the only country hit by the virus. Other countries, top have cases. It's hard to single China out."

Sa pahayag na ito, maaaring maisip ng maraming Pilipino na pinapaboran at pinoprotektahan pa rin ng administrasyong Duterte ang interes nito sa Tsina sa kabila ng panganib na maaaring dalhin ng sakit. Sa halip na isipin ang kapanan ng kanyang mga kababayan, marahil mas nais pang unahin ng pangulo ang inaalagaan nitong relasyon sa nasabing bansa.

Sa mga tweet ng Pangulo sa Twitter ng CNN Philippines noong Pebrero 3, sinabi niya na, "everything is well in the country. There's nothing really to be extra scared of that coronavirus thing, although it has affected a lot of countries."

Ayon pa sa kanya, "in the Philippines, we only have 2 cases...they are imported, not a native of the Philippines. Isa lang ang namatay (dahil sa coronavirus)."

Dagdag pa niya, " It is not only a case of bad taste...remember there are so many Filipinos in China."

 Iginiit din ni DOH Secretary Duque sa isang pagdinig sa Lower House noong ika-31 ng Enero na kung paiiralin ang ban sa mga Intsik ay magdudulot ito ng reperkusyong diplomatiko at politikal sa ating bansa.

Sa kabilang banda, tumataas na ang bilang ng mga kaso sa mga nakalipas na araw. Mataas ang mortality rate partikular na sa senior citizens habang mababang porsyento naman ang nakakarekober. May mga doktor at health worker na ang nalagas sa paksyon ng frontliners na naghahanap ng solusyon sa pandemyang ito. Sa pag-iral ng ECQ, maprotektahan man ang sarili at pamilya sa virus, gutom naman ang kinahaharap ng mga nasa marhinalisadong sektor ng lipunan. Paralisado ang transportasyon na nagpagal sa pagkilos ng mga sibilyan. Higit sa lahat, nahati opinyon ng mga Pilipino sa kung ano ang nararapat at tama na nagpagulo pa sa sitwasyon.

Ano ang kongklusyon ng kwentong ito? Isa ang tiyak, hindi ginamit ng pamahalaan ang pagkakataong mayroon sila upang mapigilan ang pagpasok at pagkalat ng COVID-19 sa ating bansa, na sa kasalukuyan ay naghahasik na ng lagim sa mga Pilipino. Lahat ng mga epektong nabanggit ay hindi sana mangyayari kung kumilos agad ang gobyerno para sa ikabubuti ng lahat at tinalikdan ang mga politikal na interes. Maiiwasan sana ang bara-barang mga salik na kanilang ipinatupad kung pinakinggan lang nila ang sigaw ng mga Pilipino. Sa mga ganitong panahon, hindi ito tungkol sa friendly ties, ito ay para sa seguridad ng mamamayan. Dito dapat higit na pinatutunayan ang pagmamahal sa bansa at pagtanaw sa sinumpaang tungkulin.

Tila apoy na mabilis sa pagkalat ang coronavirus disease 2019 (COVID-19) sa Pilipinas. Mahigit 600 kaso na ang naitatala ng Department of Health (DOH) nitong alas-kwatro ng Marso 25, 2020. Umiiral na sa kasalukuyan ang enhanced community quarantine (ECQ) sa buong Luzon, bunga nito maraming Pilipino ang napilitang iwan ang kanilang mga trabaho partikular na sa sektor ng "mass transportation". Kapag walang trabaho, wala ring pera. Sa lumalalang kaso ng pandemya sa ating bansa, may iilan pa rin sa ating mga kababayan ang ganid kaya't nanamantala sa kapwa nila. 

Ginagamit ang kapangyarihan at posisyon pati na kaalaman upang malamangan ang mga walang kaalam-alam sa batas at kanilang mga karapatan bilang mamamayan ng bansang ito.

Sa kaagahan ng ECQ na ipinatupad ng pamahalaan, napabalita ang "hoarding" ng alkohol at facial mask sa maraming pamilihan sa kalakhang Maynila at mga karatig-probinsya nito. Hindi napigilan ng mga Filipino netizen na maglabas ng saloobin sa social media bunga ng 'di umano' y hindi patas at makataong kilos na ito ng iilan sapagkat pinagkakaitan sila ng pagkakataong makabili at makagamit ng mga pangunahing panangga kontra COVID-19. 

Hindi lang  alkohol at facial mask ang nagkakaubusan na sa mga pamilihan bunga naman ng "panic buying" kundi pati na rin ang mga de lata, noodles, at kung anu-ano pang pangunahing pangangailangan sa tahanan bunsod ng lumalalang kaso ng COVID-19 at paghihigpit dahil sa ECQ. 

May mga napabalita rin partikular na sa ilang bayan sa Luzon kung saan ibinebenta 'di umano ang mga quarantine pass. Ang mga pasaporteng ito ay magagamit ng isang miyembro ng pamilya kung lalabas siya ng tahanan upang bumili ng kanilang pangangailangan. Kung wala ito, hindi maaaring lumabas sa bahay ang sinuman sa mag-anak. Masama nito, pinagkakakitaan pa ito ng iilan sa panahong salat ang ating mga kababayan bunga ng pansamantalang pagsasara ng mg establisimyento na kanilang pinagtatrabahuhan.  

Idagdag pa rito, mayroon din 'di umanong kaso ng pagbebenta ng "certificate to sell" sa mga probinsya upang mapahintulutang makapagtinda ang street vendors. Ang pagpapabili ng sertipikong ito ay mali at ipinagbabawal sa batas bunsod nga ng umiiral na ECQ. Kung susumahin, baka imbis na makatulong ay makapagdala pa ng panganib sa kalusugan ang pagpapahintulot na ito sa mga nagtitinda dahil maaaring may makasalamuha silang maydala ng sakit. 

Sa kabuuan, kay sakit man isipin, hindi maipagkakailang mapagsamantala ang maraming Pilipino kahit na sa mga panahong taghirap at naghihikahos ang marami sa kanilang mga kababayan. Marahil, dahil ito sa tawag ng pangangailangan at takot na rin na maubusan. Bakit nga naman naging masama ang ganitong kaisipan kung sa gayo'y tawag lang naman pala ito ng pangangailangan na dapat mapunan upang mapagtagumpayan ang araw-araw na pakikibaka upang manatiling buhay. Ngunit, ang nagmimistulang tradisyon na ito sa ating bansa ay dapat nang mahinto o 'di kaya' y mabago dahil sa hindi patas at pantay nitong pagtimbang sa mga bagay.

Lahat ay may pangangailagan sa iba't ibang aspeto ng buhay at hindi porket ikaw ay nasa mataas na posisyon at may kapangyarihan, ikaw ang dapat na unahin o pagsilbihan. Kung ikaw nama'y may kaalaman, dapat mo itong ibahagi sa kapwang nangangailangan ng tulong nang sa gayo'y alam nila ang dapat nilang gawin sa oras na karapatan nila ay lapastanganin. Dapat nating isaisip at isapuso na tayo ay may mga kababayang dapat na pahalagahan at bigyan din ng pagkakataong mabuhay; mahirap, may kaya o mayaman man, sapagkat tayo ay nakatira sa isang demokratikong bansa. Sa isang nasyon tulad natin, binibigyang empasis ang karapatan ng lahat na makaranas ng pantay na distribusyon o alokasyon ng mga pangangailangan. Gayundin, ang patas na pagtingin mula sa lahat ng sektor ng lipunan.  

Nawa'y magdalawang-isip kayong mga taong inaabuso ang kapangyarihan, posisyon at kaalaman upang mapagsamantalahan ang kapwa niyo Pilipino. Sa paulit-ulit niyong pagsasabuhay ng mga ganitong gawi tila kinakalimutan niyo na rin ang inyong pagiging kapwa sa inyong mga kababayan.  

“Kung 'di kami bumiyahe wala kaming kakainin… Ang hirap maging mahirap.” 

Iyan na lamang ang nasabi ni Reynaldo Alcala, isang taxi driver, na napaiyak na lang habang siya ay iniinterbyu ng isang reporter ng TV Patrol. 

Isa lamang siya sa maraming tsuper na hindi pinayagang pumasada sa lansangan bunga nang ipinatupad na enhanced community quarantine (ECQ) sa buong Luzon bilang hakbang ng pamahalaan sa pagpigil nang pagkalat ng coronavirus disease 2019 (COVID-19). Bunga nito ay ang pagkaparalisa ng transportasyon at ang pansamantalang pagkawala ng trabaho ng maraming Pilipino.  

Karamihan sa mga umaaray sa polisiyang ito ay yung mga nasa mababang sektor ng lipunan kabilang na ang nainterbyung driver. Mga "isang kahig, isang tuka" kung maituturing dahil umaasa sila sa buong araw na pagtatrabaho para lamang may maipakain o mapanustos sa kanilang pamilya't sarili. Bunga ng ECQ, marami ang mapipilitang manatili sa kanilang tahanan bilang pagsunod sa mga alituntunin ng pinairal na solusyon para sa kaligtasan ng nakakarami. 

Marami sa ating mga kababayan ang nakisimpatya sa problema ni Mamang Taxi Driver ngunit may iilan naman na walang nakikitang problema sa sistemang pinatakbo ng gobyerno dahil ang nais lang nila ay maprotektahan ang bawat isa sa panganib na maaaring idulot ng sakit. Ang tanong, sino ba naman ang gustong magutom o magkasakit? Mukhang wala naman. 

Kung makikipagsapalaran ka, baka makasalubong mo si Kamatayan kung sakali man na ika'y mahawaan ng sakit. Masakit pa nito, hindi agad malalaman na nahawaan ka na, pati na ang iyong pamilya. Gayundin, ang mga taong nakapaligid sa'yo.

Sa kabilang banda, may punto ang paksyong ito ng mga Pilipino ngunit kung lingid sa kanilang kaalaman, sa pananatiling ito sa kani-kanilang mga tahanan, papasok ang isang panibagong kalaban, ang kagutuman. Ang mga naiimbak na pagkain ay unti-unting mauubos at dahil sa wala kang mapagkukunan ng pera pambili ng makakain, tiyak na pagtitiis ang inyong gagawin lalo na kung walang tutulong.

Hindi na basta-basta tatalab ang mga linyang "may pag-asa, tiwala lang", ang konseptong hindi ka naman mamatay dahil wala kang maipanglaman-tiyan sa loob ng isang buwan, ani ni Presidential Spokesperson Salvador Panelo, o yung sinasabi nila na ayos nang magutom kaysa mahawaan ang iyong pamilya ng COVID-19 at mamatay kayo. Hindi biro ang gutom at higit sa lahat, malaking bahagdan sa ating populasyon ang tiyak na magugutom kung hindi kikilos ang mga kinauukulan.

Maaaring maprotektahan mo ang iyong pamilya kontra sa sakit ngunit hindi sa tawag ng kumakalam na sikmura. Hindi sagot ang hindi pagpansin sa gutom dahil hindi lang pisikal na aspeto ng iyong katawan ang maaapektuhan kundi pati na rin ang kaisipan.  

Hindi tama na mamili tayo sa "mamatay dahil sa gutom" o "mamatay dahil sa sakit". Ito'y parehas na dapat ikonsidera ng parehong panig sa pagbibigay ng opinyon. Sa kritikal na sitwasyong ito, marapat lang na gumawa na ng hakbang ang ating pamahalaan upang mapunan ang mga pangangailan ng maralitang Pilipino. Kung kinakailangan maglaan ng ayuda, maglaan sapagkat ito ang hinihingi ng ating sitwasyon. Walang maipanlaman-tiyan ang mga Pilipino, humingi ng tulong sa pribadong sektor para sa relief goods na ipamamahagi at marami pang tulong na kinakailangan ng ating mga naghihikahos na kababayan. 

Dapat na silang umaksyon nang sa gayo'y matapos na ang mga kuro-kuro sa panahong ito na mas kailangan ang mapagkakatiwalaan at makatotohanang impormasyon. Hindi naman magrereklamo ang mga Pilipino kung nararamdaman nila na may kumakalinga at nagpapahalaga sa kanila. Higit sa lahat, isa tayong demokratikong bansa kung saan may karapatan ang bawat mamamayan na magbigay suhestiyon at komentaryo sa ikinikilos ng gobyerno. 

Naniniwala ka bang nabuhay ka lang dito sa mundo upang mamatay muli? Sa pagkakataong ito, sa araw-araw na iminumulat ko ang aking mga mata, maraming tao ang hindi makita ang kanilang halaga at saysay. Puso na nag-mistulang bato at utak na pilit isinasara. Naaalala mo ba ‘yong mga panahong masaya ka? Hindi lang dahil sa pagkabata, kung ‘di dahil gano’ng tao ka talaga. Tumingin ka sa salamin, obserbahan mo nang mabuti ang iyong sarili. Makikita mo ang laki ng iyong pinagbago. Pagbabago na binago ang katangian mo bilang isang tao. Sugat na nakadikit sa iyong dibdib, pilit na hinihilom ang sakit. Sa tingin ko ay mapapa-isip ka ng malalim at mabuti. Nasa’n na ang dating ako? Humiwalay ang aking maliwanag na kaluluwa at napalitan ito ng isang madilim at tahimik. Ililibang nalang ang sarili upang malimutan ang pighati na gumuguhit sa dibdib. 

Hindi man gano’n kadali na maging masayang muli, dapat lagi nating isipin na may iisang tao ang handang tulungan tayo na malutas ang ating mga problema sa buhay. Lamunin ka man ng lungkot, magpalamon ka. Ngunit tandaan, hindi nakakabuti sa ating buhay ang pagiging malungkot araw-araw. Tumawa, ngumiti, o humalakhak - ito ang mga sandatang makakapagtago ng ating kalungkutan. 

ni: Leor Esperanza      Kuya! Maglaro tayo, alam kong ayaw mo sa akin pero gusto ko lang makipagbati sa iyo. Lagi mo na akong inaabuso, hindi mo na ba ako kayang mahalin? Ate! Anong mali sa aking pananaw sa buhay? Hindi ko nauunawaan kung bakit minamaliit ako? Sobrang sobra na ang diskriminasyon laban sa akin at ang lalong nagwawasak ng aking puso ay ang pagtuklas na ang mga batikos laban sa akin ay nanggagaling sa aking mga mahal sa buhay. Sa naglipas na isang daang taon, ito ang naging kalagayan ng lipunan, subalit ngayon iba na ang sitwasyon. Sa Press Conference kay G. Marvin M. Enderes, naging paksa ang pagsasalin ng mga LGBTQ na mga mamamayan sa lipunan.

SINAG NG WATAWAT. Magmamalaki ng Pride Flag ©Pride Picks

Mga Paraan ng Pagpapahalaga sa Tinubuang Lupa

ni: Leor Esperanza           “Tungkulin ko’y gagampanan na lagi kang paglingkuran”

Isa. Dalawa. Tatlo. Tatlong.

Di mapigilan ang pagkabog ng dibdib sa bawat yapak na kanyang ginagawa. Lumilibot ang kanyang paningin sa paligid. Siya ay isang estranghero sa lugar na ito. Habang nagtatakbuhan ang mga tao sa paligid nya tila bang malulunod siya sa ingay at komusyon. Napatigil siya sa harap ng higanteng trangkahan, napatitig, tulala, tila wala na siyang ibang marinig kundi ang kabog ng kanyang dibdib. Tatlong hakbang na lang papasok. Papasok sa kanilang sinasabing lagusan sa katuparan ng mga pangarap.

Dahan dahan niyang ipinikit ang kanyang mga mata…

Matagal na niyang pinaghandaan ito. Dalawang buwan siyang hindi makatulog simula nung marinig niya ang balita mula sa nanay niya. Labindalawang taon siyang nasa loob lang ng bahay. Nagtago sa mundo, nahihiya sa kanyang sitwasyon – ikinubli niya ang sarili mula sa mapanghusgang lipunan. Ngunit biglang nagbago ang lahat simula nang gabing iyon noong sabihin sa kanya na siya ay papasok na sa isang normal na paaralan. Wala ng personal tutor, wala nang home school.

Inilabas ng Senado ng Pilipinas ang isang proklamasyon na nagtatalaga ng inclusive education sa lahat ng paaralan sa buong bansa. Ito ay isang batas na nagsasabi na lahat ay may karapatan sa pantay na edukasyon, ikaw man ay may kapansanan o normal. Ito ay Itinalaga para makahalubilo sa lahat ang bawat bata at magkaroon ng pagkakataon sa normal na kabataan ang mga mayroong kapansanan.

Ito ay parte rin ng pakikipag-ugnayan ng bansa sa Association of Southeast Asian Nations (ASEAN), ipinaglalaban ng ASEAN na ang edukasyon ay para sa lahat at dapat walang diskriminasyon. Layunin nito na bawat bata sa mga karatigbansa ay magkapag-aral sa isang institusyong hindi mapanghusga at magbibigay kahalagan sa lahat ng mag-aaral anuman ang lahi, kasarian o katayuan sa buhay.

Huminga siya ng malalim at binuksan ang kanyang mga mata. Linakasan ang loob, iniangat niya ang kanyang kanang paa. Isa. Sunod niyang iniangat ang saklay na hawak ng kanyang kaliwang kamay. Dalawa. At huli niyang inihakbang muli ang kanang paa. Tatlo. At siya’y nakapasok na siya sa loob ng trangkahan. Muli niyang inilibot ang kanyang mga mata. Siya ay napangiti, ito pala ang mundo.

Handa na siyang harapin ang bagong hamon sa buhay. Napatawa na lamang siya. Napaisip, kinaya niya nga ang labindalawang taon na walang kaliwang paa. Kaya niya na ang lahat.

Naalala niya ang mga salitang iniwan sa kanya ng kanyang ina, tayo ay nakatira sa isang dagat ng dugo na tinabunan ng alikabok; ang mundo ay mapanghusga at mapagpanggap. Huwag kang papatalo.

Isa. Dalawa. Tatlo. Tatlong hakbang. – Tatlong hakbang patungo sa mundo.