#kinaray-a

Philippines 🇵🇭

Basic facts

Official name: Republic of the Philippines/Republika ng Pilipinas (English/Filipino)

Capital city: Manila

Population: 115.3 million (2023)

Demonym: Filipino

Type of government: unitary presidential republic

Head of state and government: Bongbong Marcos (President)

Gross domestic product (purchasing power parity): $1.39 trillion (2024)

Gini coefficient of wealth inequality: 41.2% (medium) (2021)

Human Development Index: 0.710 (high) (2022)

Currency: Philippine peso (PHP)

Fun fact: It is home to the world’s longest snake.

Etymology

The country’s name comes from Philip II of Castile, who was Prince of Asturias at the time of their discovery by the Europeans.

Geography

The Philippines is located in Southeast Asia, south of Taiwan and north of Indonesia, and is surrounded by the South China Sea and the Philippine Sea.

There are four main climates: tropical rainforest in the east and south, tropical monsoon, dry-winter tropical savanna, and monsoon-influenced subtropical highland in the west. Temperatures range from 20 °C (68 °F) in winter to 31 °C (87.8 °F) in spring. The average annual temperature is 25.7 °C (78.2 °F).

The country is divided into eighteen regions (rehiyon), which are further divided into 82 provinces (probinsiya). The largest cities in the Philippines are Quezon City, Manila, Davao City, Caloocan, and Taguig.

History

3000 BCE: Austronesian migration

2000 BCE-1000 CE: Philippine jade culture

900-1589: Kingdom of Tondo

971-1339: Ma-i

1001-1597: Rajahnate of Butuan

1175-1571: Namayan

1200-1569: Confederation of Madja-as

1225-1576: Ming dynasty

1280-1405: Lupah Sug

1292-1527: Majapahit

1350-1905: Sultanate of Buayan

1363-1906: Sultanate of Brunei

1400-1565: Rajahnate of Cebu

1457-1915: Sultanate of Sulu

1486-1950: Sultanate of Ternate

1500-1571: Maynila

1515-1926: Sultanate of Maguindanao

1565-1567: Dagami Revolt

1565-1898: Viceroyalty of New Spain; Spanish-Moro conflict

1574: Lakandula and Sulayman Revolt

1585: Pampanga Revolt

1587-1588: Tondo Conspiracy

1589: Cagayan and Dingras Revolts Against the Tribute

1596: Magalat Revolt

1601: Igorot Revolt

1603: Sangley Rebellion

1607: Caquenga’s Revolt

1616-1904: Confederate States of Lanao

1621-1622: Bankaw Revolt; Tamblot uprising

1625: Itneg Revolt

1643: Ladia Revolt

1649-1650: Sumuroy Revolt

1660-1661: Malong Revolt; Maniago Revolt

1661: Almazan Revolt

1662: Chinese Revolt

1663: Panay Revolt

1681-1683: Zambal Revolt

1744-1829: Dagohoy Rebellion

1745-1746: Agrarian Revolt

1762-1763: Silang Revolt

1762-1764: British occupation; Palaris Revolt

1807: Basi Revolt

1823: Novales Revolt

1828: Palmero Conspiracy

1840-1841: Pule Revolt

1843: Tayabas Regiment Revolt

1872: Cavite Mutiny

1896-1899: Philippine Revolution

1898-1901: Republic of Negros

1898-1902: Military Government of the Philippine Islands

1899-1902: Philippine-American War

1902-1935: Insular Government of the Philippine Islands

1935-1941: Commonwealth of the Philippines

1941-1945: Japanese occupation

1945-1972: Third Philippine Republic

1962-present: North Borneo dispute

1968-2019: Moro conflict

1972-1981: martial law

1981-1986: Fourth Philippine Republic

1986: People Power Revolution

1986-present: Fifth Philippine Republic

2010: Manila hostage crisis

2016-2022: Philippine Drug War

Economy

The Philippines mainly imports from China, Indonesia, and Japan and exports to the United States, Japan, and China. Its top exports are electronic integrated circuits, coconut oil, and bananas.

It has copper, gold, nickel, and silver reserves. Services represent 62.3% of the GDP, followed by industry (29.1%) and agriculture (8.6%).

The Philippines is a member of the Asia-Pacific Economic Cooperation and the Association of Southeast Asian Nations.

Demographics

The Tagalog people are the largest ethnic group (26%), followed by the Visayans (14.3%), Ilocan (8%), Cebuano (8%), Hiligaynon (7.9%), Bicolano (6.5%), and Waray (3.8%). The main religion is Christianity, practiced by 85.3% of the population, 78.8% of which is Catholic.

It has a negative net migration rate and a fertility rate of 1.9 children per woman. 54% of the population lives in urban areas. Life expectancy is 72.6 years and the median age is 25.7 years. The literacy rate is 97%.

Languages

The official languages of the country are English and Filipino, which is a standardized version of Tagalog. Nineteen others are regional languages: Aklanon (spoken natively by 0.4% of the population), Bikol (3.9%), Cebuano (22.5%), Chavacano (0.6%), Hiligaynon (7.3%), Ibanag (0.2%), Ilocano (7.1%), Ivatan (0.02%), Kapampangan (2.4%), Kinaray-a (0.9%), Maguindanaon (1.4%), Maranao (1%), Pangasinan (1.3%), Sambal (0.06%), Surigaonon (0.4%), Tagalog (39.9%), Tausūg (1%), Waray (2.6%), and Yakan (0.09%).

Culture

Spanish and USAmerican influences are very present in Filipino culture. Pakikisama, which means “to get along with other people”, is a key value in the Philippines.

Men traditionally wear an embroidered shirt (barong) and loose-fitting pants. Women wear a narrow dress with butterfly sleeves (terno) or a blouse (baro) and a tight skirt (saya).

Indigenous men wear a wraparound skirt (sarong), a band on their chest, and a headpiece. Women wear a blouse (silup), a wraparound skirt (tapis), cross bands (pilaked), and a headband (dalisdis).

Architecture

Traditional houses in the Philippines are built on stilts and made of wood and reef and have thatched roofs.

Cuisine

The Filipino diet is based on fish, meat, rice, and vegetables. Typical dishes include binakol (chicken soup in coconut water with vegetables), biko (a cake made of brown sugar, coconut milk, and sticky rice and topped with syrup), kaldereta (meat stewed in tomato sauce and liver paste), pancit luglug (noodles with chorizo, hard-boiled eggs, and shrimp), and pinakbet (vegetables with shrimp).

Holidays and festivals

Like other Christian and Muslim countries, the Philippines celebrates Maundy Thursday, Good Friday, Black Saturday, All Saints’ Day, All Souls’ Day, Immaculate Conception, Christmas Eve, Christmas Day, Eid al-Fitr, and Eid al-Adha. It also commemorates New Year’s Day, Chinese New Year, Labor Day, and New Year’s Eve.

Specific Filipino holidays include EDSA Revolution Anniversary on February 25, Day of Valor on April 9, Independence Day on June 12, Ninoy Aquino Day on August 23, National Heroes Day on August 26, Bonifacio Day on November 30, and Rizal Day on December 30.

EDSA Revolution Anniversary

Other celebrations include the Peñafrancia Festival, which features a fluvial parade; Sinulog, which honors the Holy Child with dance and music, and Zamboanga La Hermosa Festival, which revolves around boat races and parades.

Zamboanga La Hermosa Festival

Landmarks

There are six UNESCO World Heritage Sites: Baroque Churches of the Philippines, Historic City of Vigan, Mount Hamiguitan Range Wildlife Sanctuary, Puerto Princesa Subterranean River National Park, Rice Terraces of the Philippines Cordilleras, and Tubbataha Reefs Natural Park.

Tubbataha Reefs Natural Park

Other landmarks include the Santo Niño Basilica, the Chocolate Hills, Fort Santiago, the Ruins, and the Tabon Caves.

Ruins

Famous people

Alex Eala - tennis player

Bella Poarch - singer

Clint Ramos - costume designer

Cristeta Comerford - chef

Efren Reyes - pool player

Hidilyn Díaz - weightlifter

Jake Zyrus - singer

Manny Jacinto - actor

Manny Pacquiao - boxer and politician

Pia Wurtzbach - actress and model

Bella Poarch

Agud kanimo ako magabatas, magatuad, magabalhin, kag magaluntad

Kabay pa nga maglabay ang burulakaw nga ja kang pagbakhu ko sa kalangitan kang imung painuino, pinalangga

- Tan

The Fruit of the Spirit (KINARAY-A: Bible NT)

KINARAY-A: Bible NT

Galatians (Galacia) 5:22-23

22 Pero amo dyaay ang mangin bunga kon ang tawo ginagiyahan kang Balaan nga Ispirito: mahigugmaun tana, malipayun, may kalinung sa anang kabuhi, mapinasensyahun, maalwan, mayad sa anang isigka-tawo, masarigan,

23 malulo kag makapugung kang anang kaugalingun. Ang kasugoan wara ti may ginakuon nga kontra sa amo dya nga mga pag-inugali.

The Fruit of the Spirit (KINARAY-A: Bible NT)

KINARAY-A: Bible NT Galatians (Galacia) 5:22-23 22 Pero amo dyaay ang mangin bunga kon ang tawo ginagiyahan kang Balaan nga Ispirito: mahigugmaun tana, malipayun, may kalinung sa anang kabuhi, mapinasensyahun, maalwan, mayad sa anang isigka-tawo, masarigan, 23 malulo kag makapugung kang anang kaugalingun. Ang kasugoan wara ti may ginakuon nga kontra sa amo dya nga mga pag-inugali.

The Armor of God (KINARAY-A: Bible NT)

KINARAY-A: Bible NT

Ephesians (Efeso) 6:10-18

10 Gerɲé kwôlê wuɲê wo na kelêŋge a na: Bi nérŋge ya tô Kelma wona naɲ néé wori wo dami wo ôbi béŋge hen.

11 Perêŋge aŋgaɲ maɲê kêm ka Emen béŋge hen kôbreŋge a aɲ kiriɲa Sidan ré era wô lamêrŋge ba kené gôliɲ gwosore tori.

12Wôsa kumbul wo nana li hen na, na naɲ gawrê ré, niɲba, na naɲ tunu to habiɲ to ôm sa kiriɲ men, to ôriɲ naɲ tôô men, to ôriɲ…

The Armor of God (KINARAY-A: Bible NT)

KINARAY-A: Bible NT Ephesians (Efeso) 6:10-18 10 Gerɲé kwôlê wuɲê wo na kelêŋge a na: Bi nérŋge ya tô Kelma wona naɲ néé wori wo dami wo ôbi béŋge hen. 11 Perêŋge aŋgaɲ maɲê kêm ka Emen béŋge hen kôbreŋge a aɲ kiriɲa Sidan ré era wô lamêrŋge ba kené gôliɲ gwosore tori. 12 Wôsa kumbul wo nana li hen na, na naɲ gawrê ré, niɲba, na naɲ tunu to habiɲ to ôm sa kiriɲ men, to ôriɲ naɲ tôô men, to ôriɲ…

Palangga,

Tuman ka hamili ang kalibutan agëd kita magpangasëbë. Padayon dya nga nagatëyëb indi agëd magsapupu kang atën mga yambi kag luha, kundi magtatap kang atën yëhëm kag kalipay. Kang una natën nga pagkitaay, hilmënën sa imong mata ang maluya nga kirab bisan pa nagayëhëm ikaw. Amo ra, ginahambalan ta ikaw pagbëlagay natën katong hapon bisan pa ginpahëlat mo ako it pira ka minutos, may kon ano kanimo nga indi ko mahimo kaëgtan. Kato nga tion, wara ko nahangpan. Pero samtang ginatërëk mo ako kag nagapangayo kang pasaylo, nagahinag sa imong mata ang kasëbë. Indi ko mahimo mag-ëgët kanimo. Bisan pa masakit ang imong ginhimo nga pagpasipala kanakën, indi ko mahimo nga isumpa ikaw ukon magpadara sa sakit kag hibëbën-ët. Man-an ko nga mayad ikaw nga tawo. Pero lëyag ko nga mangin tuud ikaw sa imong kaugalingën. Perpekto ikaw para kanakën. Pero man-an man natën nga wara it perpekto nga tawo. Amo ra nga nagduha-duha ako. Gintirawan ta ikaw. Paagi sa paglango-lango. Kag rugto nagtuhaw ang tuod nga ikaw.

Maan gani a. Ang matuod, palangga ta man ikaw gihapon. Pira rën ka beses nga ginpatay ta ikaw sa akën paino-ino. Pero padayon ikaw nga nagabuhi. Indi lang sa akën pamensarën, pati sa akën kasingkasing. Sa gihapon, ginahigugma ta ikaw. Kag padayon ta ikaw nga higugmaën sa pihak kang tanan nga sakit kag kalain kang bëët. Higugmaën ta ikaw bisan mag-agi ang tion nga ako indi rën ako kabahin kang imong kalibutan. Higugmaën ta ikaw bisan sa imong pamatyag wara mo ako ginhigugma. Higugmaën ta ikaw kon ikaw nagahigugma sa iba. Higugmaën ta ikaw sa pihak kang mga bangkaw nga ginbuno natën sa atën mga kasingkasing.

Hëëd, nagatëyëb ang kalibutan. Nagadalagan ang tinion. Pero nagapati ako nga ang dyang baratyagën mapabilin samtang nagaginhawa pa ako. Indi ako magkasëbë sa pihak kang akën ginhimo. Ukon imo ginhimo. Ipadara ta dya sa pag-ilig kang tinion agëd tanda mangin marayë nga handurawan nga sarang natën malipatan. Mas sëpëg ang gugma sang sa kaëgët. Ginapangamuyo ko, nga bisan wara kaw man nagaëgët kanakën, daad indi ikaw magkasëbë. Bisan maluya ang imong palibot kag istorya kang imo kabuhi, handëm ko nga masagap kang imong kasingkasing ang kalipay nga ginakahidlawan na kadya. Agëd bisan indi rën natën makay-ad ang nagligad, mas nangin malipayën akon kon maman-an ko nga nagayëhëm ikaw. Kag raad, sa sunod natën nga pagkitaay kon matabo man ria, makita ko rën sa imong mga mata ang kasadya.

Sa amo ra nga paagi maman-an ko nga may pulos gid man ang akën pagpalangga kanimo.

___

Tagalog translation:

Palangga,

Napakahamili ng mundo upang tayo’y magpadaig sa lumbay.  Patuloy itong umiinog hindi upang umaruga sa ating mga hikbi at luha, kundi kumalinga sa ating mga ngiti at ligaya.  Noong una tayong nagkita, naaaninag sa iyong mata ang malungkot na dagitab kahit nakangiti ka.  Kaya nga, sinabihan kita nang naghiwalay tayo noong hapong iyon kahit pa pinahintay mo ako nang ilang minuto, may kung ano sa iyo na hindi ko magawang kamuhian.  Nung panahong iyon, hindi ko napagtanto.  Ngunit habang nakatingin ka sa akin at humihingi ng paumanhin, nasilayan ko sa iyong mata ang lumbay.  Hindi ko magawang magalit sa iyo.  Kahit pa masakit ang ginawa mong pagbalewala sa akin, hindi ko magawang isumpa ka o magpatangay sa sakit at sama ng loob.  Batid kong mabuti kang tao.  Subalit nais kong maging totoo ka sa iyong sarili.  Perpekto ka para sa akin.  Ngunit alam nating walang perpektong tao.  Kaya nga nagduda ako.  Sinubukan kita.  Sa pamamagitan ng isang biro.  At doon lumitaw ang totoong ikaw.

Ewan ko nga ba.  Ang totoo, mahal pa rin kita.  Ilang beses na kitang pinatay sa aking isipan.  Ngunit patuloy kang nabubuhay.  Hindi lang sa aking diwa, pati na rin sa aking puso.  Hanggang ngayon, minamahal pa rin kita.  At patuloy kitang mamahalin sa kabila ng lahat ng sakit at sama ng loob.  Mamahalin kita kahit dumaan ang panahong hindi na ako bahagi ng iyong mundo.  Mamahalin kita kahit nararamdaman mong hindi mo ako minahal.  Mamahalin kita kahit umiibig ka sa iba.  Mamahalin kita sa kabila ng punyal na sinaksak natin sa ating mga puso.

Oo, umiikot ang mundo.  Tumatakbo ang panahon.  Ngunit naniniwala ako na itong damdami’y mananatili habang ako’y humihinga pa.  Hindi ako malulumbay sa kabila ng aking ginawa.  O iyong ginawa.  Ipahatid natin ito sa agos ng panahon upang sila’y maging malayong alaala na magagawa nating kalimutan.  Mas matapang ang pag-ibig kaysa sa pagkamuhi.  Dinadalangin ko, na kahit hindi ka galit sa akin, sana hindi ka malungkot.  Kahit matamlay ang iyong paligid o ang kuwento ng iyong buhay, hiling ko na mahanap ng iyong puso ang kaligayahan na pinanabikan nito.  Upang kahit hindi na natin maayos ang nakaraan, mas maging masaya ako kapag alam kong nakakangiti ka na.  At sana, sa susunod nating pagkikita kung mangyari man iyon, makita ko sa iyong mata ang kasadya.

Haruki Murakami, Sputnik Sweetheart