Een gesprek over lobbyen duurt doorgaans uren, dat is het eerste inzicht dat we verwerven op onze reis door lobbyland. Daarbij maakt het niet uit of je met wetenschappers, lobbyisten of politici praat. Er valt veel over te zeggen, kennelijk. Maar opmerkelijk genoeg zeggen veel van die mensen ook iets anders, schijnbaar totaal tegengesteld: we weten heel weinig van lobbyen in Nederland.
‘Het hele vakgebied staat nog in de kinderschoenen. De meesten leren het in feite on the job.’ Dat zegt Joost Berkhout, universitair docent aan de Universiteit van Amsterdam. Hij doceert collective action and interest group politics, belangengroepen dus.
Berkhout vindt dat in Nederland de lobby zich goeddeels onzichtbaar voltrekt. We hebben een corporatistische traditie, zegt hij. Zeg maar: het polderen. Daar hoort een geïnstitutionaliseerde lobby bij. De overheid kiest gesprekspartners, uit het bedrijfsleven, het maatschappelijk middenveld, tegenwoordig ook uit ngo’s. Dat vinden we met z’n allen normaal hier. Anders dan bij het Europese Parlement, waar het bedrijfsleven veel lobbiet, gaat het in Nederland vaker om sociale en culturele kwesties.
Die lobbycultuur van de polder, vindt Berkhout, is nog amper in kaart gebracht. Waarna hij met allerlei praktische kwesties komt die nodig moeten worden uitgezocht: Kamerleden en fractiemedewerkers die lobbyist worden; carrièreprofielen; houders van de fameuze rijkspas die toegang geeft tot de Kamergebouwen; genodigden bij ronde tafelgesprekken met Kamerleden; de ingezonden brieven die Kamerleden ontvangen. Niet te vergeten: de rol van de media zelf. We hoeven ons niet te vervelen.
Een week later zoeken we op de Campus Den Haag van de Rijksuniversiteit Leiden Arco Timmermans op, hoogleraar Public Affairs en daarmee vaandeldrager van lobbyen als terrein van wetenschap. Ook Timmermans vindt dat we in onwetendheid verkeren. ‘We weten in Nederland heel weinig over lobbyen. Empirisch onderzoek is er nauwelijks, op een paar smeuïge cases na.’
En net als Berkhout vindt hij dat we in Nederland weinig reguleren. ‘We zijn erg laissez-faire.’ Meer controle op lobbyen zou volgens hem een goed idee zijn. Eens? En waarop zou dan gecontroleerd moeten worden?
