#jankelevitch

Και δεν θα πιστέψουμε πως οι Ρομαντικοί είδαν στο λογοπαίγνιο μιαν απλή ταχυδακτυλουργία και μια σύμπτωση διασκεδαστική: οι επιστημονικές ανακαλύψεις αφήνουν να φανεί, σύμφωνα με τον Schlegel, την ίδια συνδυαστική που ενεργοποιείται αυθαίρετα στην πνευματώδη φράση. Ο Shakespeare, στον οποίο όλοι οι Ρομαντικοί θυσιάζουν, δεν περιφρονεί τους αστεϊσμούς, και γνωρίζουμε άλλωστε πως το ετυμολογικό σόφισμα, που ξεκινά από την παλιά παράδοση των Στωικών, του Φίλωνα και των Νεο-πλατωνικών (αφθονεί ήδη στον Κρατύλο), βρίσκει τους αποδέκτες του στο πρόσωπο του Schelling και των συγκαιρινών του Baader, Creuzer και Kanne. γιατί η γλώσσα έχει γι' αυτούς δυνάμεις μαγικές.

"'Όλα εδώ κάτω είναι ένα αστείο" -θα πει ο Fantasio. Ο Goethe μεμφόταν όλην αυτή τη διάχυτη φιλολογία στην οποία προαισθανόταν με το σίγουρο ένστικτό του το ταχύτατα διαδιδόμενο "Witz", δηλαδή μιαν απεριόριστη αρχή αναμείξεων, μία ταχυδακτυλουργία, μίαν ευκινησία υπερβολική που ζευγαρώνει τα ανόμοια και καταργεί κάθε οριοθέτηση. Κατανοούμε την αποστροφή των φίλων του κλασικισμού γι' αυτήν την τραγελαφική ροπή. Η κλασική δημιουργική φαντασία, η απολλώνεια διάθεση δεν έχει πλέον δικαιώματα στο έργο της: δεν είναι αυτή λοιπόν που θα αστειευόταν πάνω στην καλλιτεχνική αντικειμενικότητα!

Το λογοπαίγνιο, επειδή είναι κυριολεκτικά ένα "παιχνίδι", παρέχει στον δημιουργό τη μαγική κυριαρχία της γλώσσας. Ο μύθος και η ποίηση, καθώς ανακαλούν τα ίδια τα πλάσματα του ονείρου, είναι ίσως απ' αυτήν την άποψη μία πλατειά ρομαντικοποίηση του αστεϊσμού. 'Οπως στον Τσερμπινό του Tieck, το αμετάκλητο έχει νικηθεί. η μοίρα έχει γίνει απολύτως εύπλαστη και ο ειρωνιστής διασκεδάζει με τις λέξεις, καθώς έχουν γίνει άθυρμά του. Αστειεύεται με τα ανάγωγα δημιουργήματά του.

Εδώ το ίδιο γίνεται ένα άλλο, δημιουργώντας παρανοήσεις και περιπλοκές. Οτιδήποτε γίνεται οτιδήποτε, οι πιο προπετείς και ξέφρενες μεταβολές είναι επιτρεπτές όσο διαρκεί αυτή η παρένθεση τρέλας μέσα στη σοβαρότητα, που καλούμε Καρναβάλι... "Να φαίνεσαι σαν ένας άλλος" -να η πηγή της πιο μεγάλης μέθης. Το καρναβάλι είναι το Capriccio, με το διπλό νόημα του Hoffmann και του Mendelssohn. Είναι μια παραχώρηση του Απόλλωνα στο Διόνυσο, και του λόγου στη νυχτερινή γιορτή της μέθης. 'Ετσι, τίποτε δεν είναι απλό στο χιούμορ. Ο Hoffding το αποκαλεί ένα "αίσθημα συνόλου", και ο James Sully ένα "αίσθημα μεικτό". Λέγαμε πως αυτό είναι μια "σύγκραση", ένα σύμπλεγμα εξατομικευμένο σε μια σύμπλεξη, και η πολυμορφία του εμφανίζεται ήδη στο δεσμό που ενώνει τις δύο ιδέες της ψυχικής διάθεσης και της ιδιοσυγκρασίας.

Τακτοποιημένη τάξη και ομοιότητα των ανόμοιων, η ειρωνεία εμφανίζεται άλλοτε πεζή κι άλλοτε μυστικοπαθής. Ο Amiel λέει γι' αυτήν χωρίς να διστάσει πως παίζει το ρόλο του σωσία και ο Georges Palante προσθέτει: "η μούσα των αντιθέσεων είναι η αληθινή μουσηγέτης της ειρωνείας". Και τούτο όχι τόσο, όπως ο Schopenhauer το βεβαιώνει για το κωμικό, επειδή αυτή προϋποθέτει την ασυμβατότητα της εποπτείας και της αφηρημένης έννοιας, αλλά επειδή είναι η ίδια ετεροφυής, επειδή μετεωρίζεται, όπως ο κένταυρος, ανάμεσα σε δύο μορφές ύπαρξης. 'Οπως ο Pascal είχε αντιπαραθέσει το σκότος του μυστηρίου στην καρτεσιανή προφάνεια, έτσι και η ρομαντική χημεία, επιστήμη των εκλεκτικών συγγενειών, αντιπαραθέτει στις ευκρινείς ιδέες τη θεία σύγχυση.

Οι ακριβόλογες κεφαλές, λέει ο Novalis, είναι κεφαλές άπληστες και μικρόνοες. Τώρα η γόνιμη και δημιουργική τάξη της ζωής θα καλλιεργηθεί μέσα στη σύγχυση. Οι αντινομίες καταποντίζονται, στον Solger, μέσα στο ναυάγιο των αντιθέτων, όπως το υποκείμενο και το αντικείμενο αφανίζονται, στον Schelling, μέσα στα αβυσσαλέα βάθη της ενόρασης, κι όπως οι ορθολογικές διαζεύξεις συγχωνεύονται στον Tiouttchev στον εν και παν της αβυθομέτρητης ταυτότητας.

Ασυνείδητο, κατέβα μέσα μας μέσα από αντανακλάσεις. ανακάτεψε

τα χαρτιά, τα λεξικά, τα φύλλα... Το όμοιο είναι το αντίθετο!

Vivre est éphémère, mais le fait d’avoir vécu cette vie éphémère est un fait éternel