#huvadhoo

Saturday, 25 January 2014

How Maamendhoo saints saved the island from Burethikaalun (pirates)

ހުވަދު އަތޮޅު މާމެންދުއަށް ބުރެތިކާލީން އެރި ވާހަކަ

ޢަބްދުލްމުޢީދު ޙަސަން ހުވަދު އަތޮޅު މާމެންދޫ، މުސްކުޅިއަކު އަޅުގަނޑުގެ ގާތުގައި ބުންޏެވެ. މާ އިހު ޒަމާނެއްގައި ބޭރު ބަޔަކު މާމެންދުއަށް އެރި ކަމަށް ބުނާ ވާހަކައެއް ތިމަންނަ އަޑުއެހީމެވެ. ދެން އެވާހަކަ ކިޔާދީބަލާށޭ ބުނުމުން، އޭނާ ކިޔައިދިނެވެ. އެއްދުވަހަކު، ހެނދުނު ދަމަކަށް އިރުއެރިތަނާ، ރިޔާ ނަގާފައި އޮތް ބޮޑު ނަވެއް އައިސް، މާމެންދޫ ބޭރަށް މަޑުކޮށްލިއެވެ. ދެން ރުއްރުކަށް އަރާ ބައެއް މީހުން އެ ނާ ބެލިއެވެ. އަދި ބައެއް މީހުން އަތިރި މައްޗަށް ގޮސް އެ ނާ ބެލިއެވެ. ބެލި ބެލުމުން އެނގުނީ އެއީ ހަނގުރާމަވެރި ބަޔަކު ތިބި ނަވެއް ކަމެވެ. އެމީހުންގެ އަތުގައި ކަނޑިއާއި ލޮންސި އާއި ދުނިދަނޑި ފަދަ ތަކެތި ހުއްޓެވެ. ދެން ރަށުގައި ތިބި ހަރުކުލައިގެ މީހުން، އަތިރި މައްޗަށް ގޮސް، ޒިޔާރަތްތަކަށް ނަދުރުބުނެ، ހަނގުރާމަވެރިންގެ ކިބައިން ސަލާމަތްކޮށް ދެއްވުމަށް އެދި ދުޢާކުރިއެވެ. އެކަން ކުރުމަށްފަހު، އެމީހުން ރަށުތެރެއަށް ގޮސް ފިލީއެވެ. އޭރު ރަށުގެ އާއްމު ރައްޔިތުން ވެސް ފިލައިފިއެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ހިތްވަރު ގަދަ މީހުން ވަލުތެރޭގައިވާ ރުއްރުކަށް އަރައި ބޭރުން އައި މީހުން ކުރާ ކަމެއް ބަލަން ތިއްބެވެ. އަދި އެފަދަ ބައެއް މީހުން ގަސްގަހާގެހީގެ ނިވަލުގައި އަތިރިމައްޗާ ކައިރި ހިސާބުތަކުގައި ވެސް ތިއްބެވެ. އޭރު އެފަދަ ނާފަހަރުގެ މީހުން ރަށަށް އަންނާތީ، ރަށުގެ ވަލުތެރޭގައި ބިންގަރާސް ހަދާފައި ހުރެއެވެ. އެދުވަހު ވެސް ބައެއް މީހުން ފިލަން ވަނީ އެ ބިންގަރާސްތަކަށެވެ. ކޮންމެއަކަސް، ނަވުގެ މީހުން ހަތިޔާރު ހިފައިގެން މާމެންދުއަށް ފޭބިއެވެ. އެހިނދު، ކަންތައްވީ އެއްވެސް ބަޔަކު ހީކުރި ގޮތަކަށް ނޫނެވެ. ނަވުން އައި ބިދޭސީން ވެސް އަދި ރަށުގައި ތިބި ރަށްވެހިން ވެސް، އެކަން އެހެން ވެދާނެ ކަމަކަށް ހިޔެއް ނުކުރެއެވެ. ނަވުން ފޭބި މީހުން އަތިރި މަތީގައި ތިބެ ކުޑަކޮށް ހަމަޖެހިލައިގެން، ހަތިޔާރު އުފުލާލިއެވެ. އަދި ހަޅޭލަވަމުން ރަށުތެރެއަށް އަރައިގަންނަން ދިމާކުރިއެވެ. އެމީހުން ހިނގާފައި ދިޔައީ އާދަޔާ ޚިލާފު ބާރުމިނެއްގައެވެ. ކުޑަ ތަންކޮޅަކަށް އެމީހުން ދިޔަތަނާ، އެމީހުންގެ ކުރިމަތިން މާ ވަރުގަދަ ބަޔަކު ފާޅުވިއެވެ. އެއީ ހުދު ހެދުމުގައި ތިއްބެވި ބޭކަލުންތަކެކެވެ. ހުދު ހެދުމުގައި ތިއްބެވި އެ ބޭކަލުން ފާޅުވީ، އަތިރިމަތީގައިވާ ޒިޔާރަތްތަކާ ހިސާބުންނެވެ. ހުދު ހެދުމުގައި ތިއްބެވި ބޭކަލުން ހަތިޔާރެއް ނުގެންގުޅުއްވައެވެ. ބޭރުން އައި ހަނގުރާމަވެރިންނާ ދިމާއަށް، އެބޭކަލުން ދިއްކޮށްލެއްވީ އަތެވެ. ހުއްޓޭށޭ ނުވަތަ އައިކޮޅަށް އެނބުރި ދާށޭ ބުނާފަދަ އިޝާރާތެއް އަތުން ކުރައްވަމުންނެވެ. ދެން ބޭރުން އައި ބިދޭސީން ތިބި ހިސާބުގައި ހުއްޓުނެވެ. އަދި މަޑުމަޑުން ފަހަތަށް ޖެހެމުން ޖެހެމުން ގޮސް ގޮނޑުދޮށަށް ފައިބައިފިއެވެ. އެމީހުން ފަހަތަށް ޖެހެމުން ދިޔައިރު، ދިޔައީ ފަހަތަށް ހިނގާފައެވެ. ހުދު ހެދުމުގައި ތިއްބެވި ބޭކަލުންނަށް ފުރަގަސް ދީފައި ދާކަށް ނުކެރުނެވެ. ދެން އެމީހުން އައި ބޮއްކުރާތަކަށް އަރައި، އެމީހުންގެ ނަވަށް އެނބުރި ހިނގައްޖެއެވެ. އެމީހުން އެނބުރި ދިއުމުން، ހުދު ހެދުމުގައި ތިއްބެވި ބޭކަލުން ގެއްލިއްޖެއެވެ. ދެން ރަށުގެ މީހުން، ޒިޔާރަތްތަކުގައި ދިދަ ޖަހައި، ފާތިޙާ ޞަލަވާތް ކިޔަވައި ދުޢާކޮށް އުޅުނެވެ. ބައެއް ފަހަރު، އެގޮތަށް ބޭރުން އަންނަ މީހުން، ރަށުގެ މީހުންނަށް ގޯނާކުރެއެވެ. ރަށު މީހުންގެ އަތުން ފޭރިގެން ތަކެތި ގެންދެއެވެ. ގަސްގަހާގެހީގައި ހުންނަ މޭވާތައް ވެސް ބިނދެގެން ގެންދެއެވެ. ނަމަވެސް މިފަހަރު އެކަހަލަ ގެއްލުމެއް އެއުރެންނަކަށް ނުދެވުނެވެ. މި ވާހަކަ ކިޔާ ދިނުމުން އެހީމެވެ. ބޭރުން އައީ ކޮން ބަޔެއްހެއްޔެވެ؟ އަދި ރަށުން ފާޅުވި ހުދުހެދުމުގައި ތިއްބެވީ ކޮން ބޭކަލުންނެއް ހެއްޔެވެ؟ ވާހަކަ ކިޔާދިން މުސްކުޅިއާ ބުންޏެވެ. ބޭރުން އައި މީހުންނަކީ ބުރެތިކާލީން ކަމަށް ވާހަކައިގައި ކިޔައެވެ. ރަށުން ފާޅުވި ހުދު ހެދުމުގައި ތިއްބެވި ބޭކަލުންނަކީ، ޒިޔާރަތްތަކުގައި ފަސްދާނުލެވިފައިވާ ވަލީވެރި ބޭކަލުންނެވެ. މި ކަހަލަ ވާހަކައެއް، ބައެއް ތަފާތުތަކާއެކު، އަޅުގަނޑުގެ މާމަ ވެސް ކިޔާދީފައިވެއެވެ. ބުރެތިކާލީންނަކީ ކޮންބަޔެއްކަން އެނގުނީ، މިވާހަކަ އަޑުއެހިތާ އެތައް އަހަރެއް ފަހުންނެވެ. އެއީ، ފުރެތިކާލުންނެވެ. ނުވަތަ ފުށެތިކާލުންނެވެ. ކޮންމެއަކަސް، މިއީ ހުވަދު އަތޮޅު މާމެންދޫގެ ފޯކްލޯރުގައި ހިމެނޭ ވާހަކައެކެވެ. މި ވާހަކަ ލިއުނީ، މީހުންގެ ހަނދާނުން މިވާހަކަ ފޮހެވިގެން ހިނގައިދާނެތީއެވެ.

ލިޔުނީ ވިޔަޒޯރު, 2009-01-07 08:53:57 

ފޯކުލޯރަކީ ވަރަށް މުހިންމު އެއްޗެއް ކަމަށް ޕިރާޑު އަހަރެންގާތު ބުންޏެވެ. އެހެންވީމާ ތިޔަ ބާވަތުގެ ވާހަކަ ތައް ދެމެހެއްޓުން މުހިންމުކަމަށް އޭނާ ދެވެސް ދެކެނީތާ އެވެ. ނުވަތަ އޭނާ ނުދުށްޓަސް، ތާރީޚު ލިޔުއްވާ ބޭކަލުން އެކަން އެގޮތަށް ދެކެލައްވައެވެ. މި ލިޔުމުގައި ފާހަގަ ކޮށްލެވުނު ވަރަށް ރަނގަޅު ދެކަމެއް އެބަ އޮތެވެ. އެއްކަމަކީ، ބުރެތިކާލުންގެ އަސްލު ހަމަ ގޮތް ނުވަތަ ރަނގަޅު ނަން ކިޔާ މީހުންގެ ސަމާލުކަމަށް ގެނެސް ދެއްވި ކަމެވެ. އަނެއްކަމަކީ، މިއީ ފުލޯކެއްކަން ބަޔާން ކޮށްދެއްވުމެވެ. ހަވާލާ ދެއްވުމެވެ. ލިޔުން އިތުރަށް ފުރިހަމަ ވީސް ކަމަށް އަފުރެންނަށް ފެންނަ ކަމެއްވެސް އޮތަތީ ނަންގަނެލަމެވެ. ވާހަކަ ކިޔައިދިން މުސްކުޅިޔާގެ އުމުރެވެ. އޭނާ އަށް މި ވާހަކަ ފޯރި ގޮތުގެ ތާރީޚީ ސިލްސިލާއެވެ.

… ލިޔުނީ ފާއިޒް, 2009-01-07 10:08:28 

މިފަދަ ފޯކްލޯރ ވާހަކަތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ގެނެސްދެއްވީތީ ޝުކުރިއްޔާ. އަޅުގަނޑުމެން އެދެނީ މިފަދަ ގިނަވާހަކަތަކެއް ރާއްޖެތެރޭގައި އެމީހުން ކިޔާގޮތަށް ގެނެސްދެއްވުން. އެހެނީ މިފަދަ ގިނަ ހާދިސާތަކެއް ގިނަރަށްރަށުގައި ހިނގާފައިވުން. އަދި އެބައެއްގެ ރަށުގެ މާޒީ އެނގިގެން ދިއުން. ތިޔަ ވާހަކަ ނޭންގޭ މާމެންދޫ ގިނަ ބަޔަކު ތިބޭނޭކަން ޔަޤީން. އެހެންކަމުން ރާއްޖޭގެ ގިނަރަށްރަށުގެ ފޯކްލޯރ ފަންވަތުގައި ގެނެސްދިނުން ވަރަށް އެދެވޭ….. ދިވެހި ބަހަށް ތިޔަކޮށްދެއްވަމުންގެންދަވާ އަގުހުރި ޙިދުމަތަށް ޝުކުރުވެރިވަން…..

… ލިޔުނީ މުޢީދު, 2009-01-07 15:44:29 

Overwater Reef Residence at the Park Hyatt Maldives Hadahaa,

Saturday, 25 January 2014 Vaadhoo Ronaa Anbeyaa Vaadhoo Rona Anbeyaa - a long poem naming all the islands in Huvadhoo atoll and describing their unique characteristics. There was once in Vaadhoo a couple who had a child who continuously cried and wouldn't go to sleep. The child cried so much his parents didn't know what to do to stop him. So to scare him into silence they left him out in the yard for the Rona (a spirit which attacks children who cry) to take him. To their surprise, the Rona snatches the child and flies with it to all the islands in Huvadhoo atoll, singing the poem. By dawn, the Rona has circled the atoll and reaches Vaadhoo again. The worried parents find their child at their doorstep but the poor boy's eyes have been sucked out. The blind boy repeats the Rona's poem to his parents before breathing his last breath in their arms. ވާދޫ ރޮނާ އަންބެޔާ ވާދޫން ފުރައިފިއްޔާ، ކަޑަހަލަގަލަ ނުބަލައިފިއްޔާ، ފަތަކާ ފަތަކު ލައިފިއްޔާ، ފުއްސަރު ބޭރުން ގޮސްފިއްޔާ، ….. މިނޫން ގޮތަކަށް ކިޔާ އަޑުވެސް އެހީމެވެ. ވާދޫން ފުރައިފަންޏާ، ކަޑަހަލަގަލަ ނުބަލަންޏާ، ރަށަކާ ރަށަކު ލަންޏާ، ފުއްޓަރު ބޭރުން ދަންޏާ، ….. މިއީ “ވާދޫ ރޮނާ އަންބެޔާ” ގެ ފެށުމެވެ. ވާދޫ އަކީ ހުވަދު އަތޮޅު ވާދޫ އެވެ. ރޮނާއަކީ ރޯ ކުއްޖާ އެވެ. އަންބެޔާ އަކީ އަންބާ އެވެ. ވާދޫ ރޮނާ އަންބެޔާގެ ލަފުޒީ ތަރުޖަމާއަކީ، “ވާދޫ ރޯ ކުއްޖާގެ އަންބާ” ކަމަށް ބުނެވިދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ރަނގަޅު ތަރުޖަމާއެއް ނޫނެވެ. އެ އަންބާއަކީ، ރޯ ކުއްޖާ ކީ އަންބާއެއް ނޫނެވެ. އަދި އެ ކުއްޖާގެ ވާހަކަ ކިޔާދީފައިވާ އަންބާއެއް ވެސް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެއީ ހުވަދު އަތޮޅުގެ ހުރިހާ ރަށެއްގެ ވާހަކަ ކިޔާދީފައިވާ އުސްޠޫރާއެކެވެ. ވާދޫ ރޮނާ އަންބެޔާ އުފަންވީ ކިހިނަކުންތޯ އެވެ؟ އެއާބެހޭ ގޮތުން އަޅުގަނޑު އަޑުއެހި ރިވާޔަތެއްގައި ކިޔައިއުޅޭ ގޮތް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.

…………… ވާދޫގައި ރޯ ކުއްޖެއް އުޅުނެވެ. އެއްރެޔަކު އެ ކުއްޖާ ރޯންފެށި އެވެ. ދެން އެ ކުއްޖާ ރުއިން ހުއްޓާލާތޯ އެ ކުއްޖާގެ މަންމައާއި ބައްޕަ އެއްޗެހި ދީ، އާދޭސްކޮށް، ނަސޭހަތް ދީ، އެތައް މަސައްކަތެއް ކުރި އެވެ. ނަމަވެސް އެ ކުއްޖާ ރުއިމެއް ނުހުއްޓި އެވެ. ގިސްލަ ގިސްލާފައި އަޑުން އަޑުނަގާ ރޮނީ އެވެ. ވީ ކީއްކަމެއް ވެސް ނުބުންޏެވެ. އެންމެފަހުން އެރޭ ދަންވަރު އެކުއްޖާގެ މަންމައާއި ބައްޕަ ބުންޏެވެ.

"ދަރިފުޅު މިރޭ ރުއިން ހުއްޓާ ނުލައިފިއްޔާ، ދަރިފުޅު ދޭނީ "ވާދޫ ރޮނާ" އަށެވެ." މިހެން ބުނުމުން ވެސް އެކުއްޖާ ރުއިމެއް ނުހުއްޓި އެވެ. ދެން މައިގޭ ދޮރު ހުޅުވާލާފައި އެކުއްޖާ ފެންޑާތެރޭގައި ބެހެއްޓުމަށްފަހު، އެކުއްޖާގެ މަންމައާއި ބައްޕަ ބުންޏެވެ.

"ވާދޫ ރޮނާ އެވެ! މީނާ ގެންދާށެވެ!" މިހެން ބުނެ، ދޮރު ލައްޕައި ތަންޑު އެޅުވި އެވެ. ކުޑަ އިރުކޮޅެއްފަހުން، ދަރިފުޅު ރޯއަޑު އިވުން ހުއްޓިއްޖެ އެވެ. ދެން ދޮރު ހުޅުވައި ބެލިއިރު ދަރިފުޅު ޖެހުނުތާ ލަކުނެއް ވެސް ނެތެވެ. ކުއްޖާގެ މަންމައާއި ބައްޕަ ޙައިރާންވެ އަންތަރީސްވެއްޖެ އެވެ. އަދި އެހައިމެ ބޮޑަށް ދެރަވެ ހާސްވެއްޖެ އެވެ.

"ޔަޤީނެވެ. އަހަރެމެންގެ ދަރިފުޅު، ވާދޫ ރޮނާ ގެންދިޔައީ އެވެ.ވާދޫ ރޮނާ އަހަރެމެންގެ ދަރިފުޅު ކާލާނެ އެވެ.” އިރުއަރަންދެން ކުއްޖާގެ މަންމައާއި ބައްޕަ ރޮއި ހިތާމަކުރި އެވެ. ކެތްތެރިކަން ކުޑަކޮށް ކުއްޖާ ގެއިން ބޭރަށް ލެވުނީތީ އެވެ.

"ނަމަވެސް ކުރާނެ ކަމެއް ނެތެވެ.ވާނެއެއްޗެއް ވެ ނިމުނީ އެވެ.ދަރިފުޅު ދެނެއް ނުފެންނާނެ އެވެ.އަހަރެމެން ދެމަފިރިންނަށް މިކުރެވުނީ ހާދަހާ މޮޔަކަމެކެވެ.” އެ ދެމަފިރިން އެ ރޭ ހޭދަކުރީ ހިތާމައިގެ ތެރެއަށް ޣަރަޤުވެފައިވާ ޙާލުގަ އެވެ.ފަތިހުގެ އަލިކަން ފާޅުވުމުން، ފަތިސް ނަމާދަށް ދިއުމަށްޓަކައި ގޭ ދޮރު ހުޅުވާލި އެވެ. އެވަގުތު ފެނިގެން ދިޔައީ އުފަލާއި ހިތާމަ އެކުއެކީގައި ލިއްބައިދިން މަންޒަރެކެވެ.

"މިހިރީ ދަރިފުޅެވެ.މިހިރީ އަހަރެމެންގެ ދަރިފުޅެވެ.” ދަރިފުޅު ފެނުމުން މަންމައާއި ބައްޕަ ވަރަށް ބޮޑަށް އުފާވި އެވެ. އަވަހަށް ގޮސް ދަރިފުޅު އުރާލި އެވެ. ނަމަވެސް ހުރި ހިތާމައެއްގެ ބޮޑުކަމާ އެވެ!

"ދަރިފުޅުގެ ދެލޮލެއް ނެތެވެ.ވާދޫ ރޮނާ، މިވަނީ ދަރިފުޅުގެ ދެ ލޯ ބޯލާފަ އެވެ.” ދަރިފުޅު ބުންޏެވެ.

"ޖިންނި އަހަރެން ގޮވައިގެން އަތޮޅުވަށާ ބުރެއް ޖެހި އެވެ.ހުރިހައި ރަށެއް ދެއްކި އެވެ.އަދި ވަރަށް ދިގު އަންބާއެއް ކިޔެވެ.އެޔަށްފަހު ބުންޏެވެ.ކޮންމެ މަސައްކަތަކަށް އަގެއް އޮންނަންވާނެ އެވެ.ތިމަން މިކުޅަ މަސައްކަތުގެ އަގަކީ ތިބާގެ ދެ ލޮލެވެ.މިހެން ބުނުމަށްފަހު، ޖިންނި އަހަރެންގެ ދެ ލޯ ބޯލި އެވެ.”

"އެއީ ކޮން އަންބާއެއްހެއްޔެވެ؟"މަންމައާއި ބައްޕަ އެހި އެވެ. ދެން ދަރިފުޅު އެ އަންބާ ކިޔާދިނެވެ. ވާދޫން ފުރައިފަންޏާ، ވާދޫން ފުރައިގެން (ދަތުރުކުރަމުން) ދާއިރު، ކަޑަހަލަގަލަ ނުބަލަންޏާ، ކަޑަހަލަގަލަ ނުބަލައި ދާއިރު، ރަށަކާ ރަށަކު ލަންޏާ، ރަށަކަށްފަހު ރަށެއް ފަސްދީ އޮބާލަމުން ދާއިރު، ފުއްޓަރު ބޭރުން ދަންޏާ، ފުއްޓަރު ބޭރުން ދަތުރުކުރަމުން ދާއިރު، ދެ ލޯ ނެތެއް ކަމަކު، އެ ކުއްޖާ މި އަންބާ އެއްކޮށް ކިޔާދިނެވެ. އެއަށްފަހު، އޭނާގެ ފުރާނަ ހަށިގަނޑާ ވަކިވެއްޖެ އެވެ.

<><><><><>

"ވާދޫ ރޮނާ" އަކީ ޖިންނިއެކެވެ. ނުވަތަ ފުރޭތައެކެވެ. އެއީ ރޯ ކުދިންނަށް ގޯނާކުރާ ފުރޭތައެކެވެ. ރޯ ކުދިންގެ ދެ ލޯ، އެ ފުރޭތަ ބޯލާނެ އެވެ. އަދި އެކުދިންގެ ގައިން ލޭ ބުއިމަކީ ވެސް އެ ފުރޭތަ ކުރާ ކަމެކެވެ.

"ވާދޫ ރޮނާ އަންބެޔާ" ގެ ރަނގަޅު ތަރުޖަމާ އަކީ، "ވާދޫ ރޮނާ އަންބާ" އެވެ. ނުވަތަ "ވާދޫ ރޮނާ ފުރޭތަ ކިޔައިދިން އަންބާ" އެވެ. ފުރޭތައިގެ ނަން އުފެދިފައި ވަނީ، "ވާދޫ" އާއި "ރޮނާ" (ރޯ ކުއްޖާ) ގެ ނަން ތަރުކީބުވެގެންނެވެ. ދެން އޮތީ ފުރޭތަ ކިޔައިދިން އަންބާއިން ނުލިޔެވި އޮތް ބައިގެ ވާހަކަ އެވެ. މިތަނުގައި އެބައި ލިޔެ ޢާއްމުކުރުމަކީ، މިހާރު މަޞްލަޙަތު ހުރި ކަމެއް ކަމުގައި ނުވެދާނެ އެވެ. ބައެއް ރަށްރަށުގެ ފަތިފުށް އޭގައި ހާމަކޮށްފައިވާތީ އެވެ. އޭގައި ބުނެދީފައިވާ ނޭދެވޭ ބައެއް ސިފަތައް، މިހާރު ވެސް ބައެއް ރަށްރަށުގެ އަހުލުންގެ ކިބައިން ފެނެ އެވެ. ބައެއް ސިފަތައް ވަނީ މާޒީއާއެކުވެގެން ގޮސް އޮބާލާފަ އެވެ. އެއް ރަށެއްގައި ސޫފީން އުޅޭކަމަށް އަންބާގައި ވެ އެވެ. އެ ސޫފީންނަކީ، އަޅުކަން ކުރުމުގައި މަޝްޣޫލުވެގެން ތިބޭ ޞޫފީންނެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެއީ ޖަނަވާރުތަކެއް ފަދަ ބަޔެކެވެ. އެރަށަށް ދާ ބީރަށްޓެހިންނާ އެބައިމީހުން މުޢާމަލާތްކުރަނީ، ޖަނަވާރުތަކެއް ފަދައިންނެވެ. މިސާލަކަށް އެރަށަށް ދާ ބީރަށްޓެއްސަކު މަރުވެއްޖެނަމަ، ވަޅެއް ނުލާނެ އެވެ. ހިނަވައި ކަފުނެއް ވެސް ނުކުރާނެ އެވެ. އެކަމަކު އެބައިމީހުން ހަދާގޮތަކީ، މައްޔިތާ ގެންގޮސް ވަލުތެރެއަށް އެއްލާލަނީ އެވެ. މަރުވާ ޖަނަވާރެއް، ބިންމަތީގައި އޮވެ ކުނިވެގެންދާ ފަދައިން ނިމިދިއުމަށްޓަކަ އެވެ. އަނެއް ރަށެއްގެ މީހުންނަކީ ޖާބީން ކަމަށް ބުނެފައި ވެ އެވެ. ޖާބީންނަކީ ކޮން ބަޔެއްތޯ އެވެ؟ އެއީ ލާޗާރުބިޗާރަށް އުޅޭ މީހުންނެވެ. ފޭރޭ މީހުންނެވެ. ހަމައެއް ލަމައެއް ނެތި ދިރިއުޅޭ މީހުންނެވެ. ގޮތެއް، ފޮތެއް، ދީނެއް ނެތް މީހުންނެވެ. އެބަޔެއްގެ ކިބައިގައި މަތިމައްޗަށް މޮއްކޯރުކަމާއި ނުލަފާކަން ތަރުކީބުވެފައިވާ މީހުންނެވެ. (މޮއްކޯރުކަމަކީ ޖާހިލުކަމެވެ. މޮއްކޯރުންނަކީ މަރުމޯއިންނެވެ.) ސޫފީން ތިބި ކަމަށް ބުނާ ރަށުގައި މިހާރަކު އެބައިމީހުންނެއް ނެތެވެ.އަދި ޖާބީން ތިބި ކަމަށް ބުނާ ރަށުގައި މިހާރަކު އެބައިމީހުންނެއް ވެސް ނެތެވެ. އަދި އެހެން ރަށެއްގެ ވާހަކަ އެވެ. އެރަށަކީ، “އަމާންކަމެއް ނެތް ބިންގަނޑެއް” ކަމަށް ބުނެފައި ވެ އެވެ. އެއީ ކުރިން މީހުން ދިރިއުޅުނު ރަށެކެވެ. އެރަށުގައި ބޮޑު އާބާދީއެއް އޭރު އޮތެވެ. އޭރުގެ އާދަކާދައިގެ މަތިން އަންހެން ކުދިން ބާލިޣުވުން ފާހަގަކުރާ ދުވަހާބެހޭ ވާހަކަތަކުން އެކަން އެނގެ އެވެ. އަހަރަކު ސާޅީހަށްވުރެ ގިނަ އަންހެން ކުދިން ބާލިޣުވާނީ ކިތައް މީހުންގެ އާބާދިއަކުންތޯ އެވެ؟

"ވާދޫ ރޮނާ އަންބެޔާ" ގައިވަނީ ހަމައެކަނި ރަށްރަށުގެ ގޯސް ވާހަކަތައްތޯ އެވެ؟ ނޫނެކެވެ. ރަށްރަށުގެ ރަނގަޅު ވާހަކަތައް ވެސް އޭގައި ވެ އެވެ. އެއީ ހުވަދު އަތޮޅު ރަށްރަށާއި ރަށްވެހީންގެ ޙަޤީޤަތް ބުނެދޭ އުސްޠޫރާއެކެވެ. ނުވަތަ އެއީ ހުވަދު އަތޮޅުގެ ޙަޤީޤަތު ނާމާއެކެވެ. އެއީ، އަދަބިއްޔާތުގެ މައިދާނުގައި ބަނޑޭރި ޙަސަންމަނިކުފާނުގެ ދިޔޯ ރައިވަރު ފަދަ އަގުބޮޑު ތަރިކައެކެވެ. ހުވަދު އަތޮޅުގެ ސަގާފަތާއި އަދަބީ ތަރިކަ، އެޔާ ނުލައި ފުރިހަމަ ނުކުރެވޭނެ ޖަވާހިރެކެވެ.

…………………….. ތިރީގައި މިވަނީ، ވާދޫ ރޮނާ އަންބާއިން ކިޔުންތެރިން ހުށަހަޅުއްވާ ބައިތަކެވެ.

ކިޔުންތެރިންގެ ޤަލަމުން ހުށަހެޅުއްވީ: އާމިނާ ވާދޫން ފުރައިފަންޏާ ކަޑަހަލަގަލަ ނުބަލަންޏާ ފުއްޓަރު ބޭރުން ދަންޏާ ހޯޑެއްދޫ ކޭވަކު ފޮނި ކަންޏާ މަޑަވެލީ ކުފުރުންގެ ރަށޭ ތިނަދޫ މީހުން ހެއްސިގަތާ ލެއްވިގަތާ

ވާދޫ ކަވެޔާ ހުށަހެޅުއްވީ: ތުއްތުކާ ވާދޫން ފުރާ ފަންޏާ ކަނޑަހަލަގަލާ ނުބަލަންޏާ ފުއްޓަރު ބޭރުން ލަންޏާ ކުރެދި ކަނޑާ ރެހާދޮގޭ މަސްބާނީ ގަޒީރައޭ ފަންފިލަހާ މަގުއްދުއޭ ގައްދޫ ކުދިން ކުޅޭ ކުޅިޔާ އަނބި ފިރިޔާ ވާކުޅިޔާ އަދުމަބަލާ ފޫހިނުވާ ކުޅިޔާ މާވެއްދޫ އެތެރެހެވޭ ބޭރު ނުބައޭ ކަޅެ ހަމަލު ދެކޮޅު ދެނާއިބުން ތިބެތޭ ގޮޅާލި ގޮޅާލިކަމަނާގެ ރަށޭ މެންތަންދޫ ނެރަށްބަލާ ދެރަށް ދޮގޭ ހުޅުވާރެހު ތަހުލީލޭ ރެއްދަފުށީ ރަދުންގެރަށޭ މާ ވާރެލު މިނި މެރިޔާ ހުޅުދޫގޭ ދޮރެއްނެތޭ ކޮނޑޭ މަލާ ރީތިމަލާ ގެމަނަފުށީ ވަސްނުދުވާ މަސްކާ ރަށެކޭ ނެލަންދޫ ސޫފިންނޭ ދާންދޫ ކަނބާތަކުނޭ މާމެންދޫ ފަޅޯފެނާ ވިލިގިލީ އޮޅުކެލަލޭ ފެންނުބައޭ މަދުރުކައޭ ބިސްހިއްތަލެ ހަގަދޫނީ ބަޅު މިކިޔާ ހޯރައަރާ މިނިމެންސޭ ކެރަމަތި ފަޅު ދެކާއްބައޭ އަރައިކަނޭ ބޮޑު ރިހަޔޭ ތެނަދޫ ކުދިން ފެއްސިގަތާ ލެއްވިގަތާ މަޑަވެލީ ކުފުރުންގެ ރަށޭ ހޯޑައްދޫ ކޭވަކެފެނެ ފޮނިކަންޏާ ނަޑާލީ ކަނބުރުންގެ ރަށޭ ފިޔޯރީ ހާވިއްކާ ކާ ރަށެކޭ ލާބަދުވާ ލާބަހެވޭ ލާބަ އިތުރު ވާރަށެކޭ އެއްލޮނޑި ތަކުރުންގެ ރަށޭ ހޫނުތިބޭ ތޮޑާ ދޮގޭ ހަލިމިރަށު ބާއިލަޅޭ މެދަށް އޮތީ ކަޅައިދުވޭ ފަރަހު ހުއްޓޭ ކޮޑަށް އެއްލޫ

ހުށަހެޅުއްވީ: ދީދީ ކަރުމަޅި ޖެހީ ދިޔަދުއޭ. ދެން ކޮނޑޭ މަތީ ލާބަދުއޭ. ލާބަހެވޭ ވިލިނގިއްޔޭ.

ހުށަހެޅުއްވީ: ކިއުންތެރިއެއް ތުއްތުކާ ހުށަހަޅުއްވާފައިވާ ބައި ވަރަށް ރަނގަޅެވެ. ނަމަވެސް އެބަޔަށް އެއްޗެއް އިތުރުކޮށްލާނަމެވެ. ކަވައިގެ އަޞްލުގައިވަނީ، “މާމެންދޫ ފަޅޯފެނާ” އެއް ނޫނެވެ. އޭގައިވަނީ: “މާމެންދޫ ބޮޑުންތިބޭ” އެވެ. "މާމެންދޫ ފަޅޯފެނާ" ކިޔަން ފެށުނީ، ހަވަރުތިނަދޫން މީހުން ބޭލިދުވަސްވަރުގައެވެ. އެދުވަސްވަރު ގިނަބަޔަކު ހާލުގައިޖެހިގެން މާމެންދުއަށް ދިޔައެވެ. އޭރު މެހުމާނުންނަށް ފަޅޯ ފެންފޮދެއް ވެސް ފަސޭހައިން ލިބެނީ މާމެންދޫއިންނެވެ. މިހެންވެ އެރަށަށް ތާރީފުކުރުމުގެ ގޮތުން އެދުވަސްވަރު މި އަންބާ ކިޔާއިރު "މާމެންދޫ ފަޅޯފެނާ" އެވެ. ކިޔައިއުޅުނެވެ. އޭރު ފަޅޯގަހުގެ ކުރިން ފެށިގެން މުލައްދާންދެން ކައިއުޅުނެވެ. އެއިން ބަތްޕެނާއި ބޮނޑިބަތާއި ރިހަ ފަދަ ތަކެތި ކައްކާފައިވެއެވެ. ބޮޑު ތަދުގެ ދުވަސްވަރު ވެސް އެއީ މީރުކާނާއެއް ކަމުގައިވިއެވެ. "ވިލިގިލީ އޮޅުކެލަލޭ" މިހެން ނުކިޔައެވެ. އަންބާގެ އަސްލުގައިވަނީ، "ވިލިގިއްލޭ އޮޅުކެލަލޭ" އެވެ. ބައެއް ރަށްރަށު މީހުން، "ވިރިގިއްލޭ" ކިޔައިއުޅުނެވެ. ބައެއް ރަށްރަށު މީހުން "ވިރިޣިއްލޭ" ކިޔައިއުޅުނެވެ. "ވިލިގިއްލޭ އޮޅުކެލަލޭ" ކިޔަނީ އެރަށް ދެރަކުރުމުގެ ގޮތުން ކަމަށް މިހާރު މީހަކު ހީކޮށްފާނެއެވެ. ނަމަވެސް އަންބާގައި އެހެން ކިޔާފައިވަނީ، ވިލިނގިލީގެ ބިމުގެ މުއްސަނދިކަމާއި އެރަށުގެ ދަނޑުވެރިކަން ބަޔާންކުރުމުގެ ގޮތުންނެވެ. އޮޅުއަލަ ދަނޑުތައް ގަދަޔަށް ހެދޭއިރު، މަދިރި ގިނަވާނެއެވެ. އޮޅުއަލަ ދަނޑުތަކުގައި ފެން ނުބައިވާނެއެވެ. އެއީ ޗަކަބިމެވެ. ނުވަތަ އާނުކަނޑައިގެން ކުނިއަޅައިގެން ހަދާފައިވާ ޗަސްބިމެވެ. ފެން ނުބައިވާ ސަބަބަކީ އެއީއެވެ. ފެންނުބައިކަމާއި މަދިރި ގިނަކަމަކީ ބިމަށް ފައިބާ އޮޅުއަލައިގެ ބޮޑެތިކަމާއި ތާޒާކަމާއި މީރުކަމަށް އޮތް އިޝާރާތެކެވެ. "ލާބަހެވޭ ވިލިގިއްޔޭ" މިހެންކިޔަންފެށީ، މާފަހުންނެވެ.

ހުށަހެޅުއްވީ: ކިއުންތެރިއެއް ދެއްވަދޫ މޮޔައިން ތިބޭ ކަނޑެހުޅަދޫ ވެންބޮޅެ ހުއްޓާ ކޫއްޑުވާ އަމާންނުވީ ބިންގަނޑެކޭ

މުޞަންނިފު:އަލްއުސްތާޛު ޢަބްދުލްމުޢީދު ޙަސަންޝާއިޢުކުރި ތާރީޚު: 6 ޖެނުއަރީ 2011 މ. 2 ޞަފަރު 1432 ހ. ބުރާސްފަތި މަޞްދަރު:ހުވަދޫ ސަގާފަތުއިތުރު ބަޔާން Ham at 17:01

2 comments:

Unknown10 January 2018 at 20:52ނަޑާލީ ކަމަނާގެ ރަށޭ ކިޔާ އަޑު ގިނައިން އަހަރުމެން އަޑުއަހާ އުޅުނީ .. މިއަންބާ މިއަށްވުރެއް ފުރިހަމަ ވާނޭ ގޮތެއް ނެތްތަReply

ގއ.ވިލިނގިލީ ޕެންޒިވިލާ އަލްފާޟިލް ޢަބްދު ﷲ ޢަލީ އާއީ ގއ.ވިލިނގިލީ ކަންމަތީގެ އަޙްމަދު ފިކުރީ ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި އެދެމީހުން ހުނަދޫއަށް ގެންދެވުނީ ޢުމުރުން ބާރަވަރަކަށް އަހަރުގައި ހިރިހަމާންތިކަލޭފާނުގެ އަތޮޅުވެރިކަމުގައެވެ. އޭރު ހުނަދޫގައި މީހުން ބައިތިއްބައިފައި ތިބީ ވަކި ތަރުތީބަކުން އަޅާފައިވާ ގެތަކެއްގައެވެ. ގެއާއި ބަދިގެއާއި ގިފިލި ރާނާފައިވާއިރު މިތަންތަނުގެ ފުރާޅުގައި ހުރީ ފަންލައިފައެވެ. ގެތައް ރާނައި އުވަޖަހައިދިނީ ރަށުގައި ތިބި ބަލި މީހުންނެވެ. އޭރު އެރަށުގައި 68 މީހުންތިއްބެވެ. އަދި އައްޑޫ ބަޣާވާތަށްފަހު އެރަށުގައި 120 މީހުން ތިބި ދުވަސްވަރެއްވެސް ދިޔައެވެ. ޢަބްދު ﷲ ޢަލީ އާއި އަޙްމަދު ފިކުރީ ފޮނަދުވަށް ގެންދެވުނުއިރު އެރަށުގައި ތިބި ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި ފަޔާއި އަތުގައި ފާރުހެދި އުމަގު ހެދިފައިވާ މީހުންނާއި ، މުޅިގައިގައި ފާރު ހެދިފައިވާ މީހުންނާއި ، އަތް ފައިގެ އިނގިލި ގިރިގެން ގޮސްފައިވާ މީހުންތިއްބެވެ. އަދި ރަށުތެރޭގެ ކަންތައް ބެލެހެއްޓުމަށް ޓަކައި އިސްވެ އަމުރު ކުރާނޭ ބަޔަކުވެސް ބަލި މީހުންގެ ތެރެއިން ހަމަޖައްސާފައި ތިއްބެވެ. ކަށުކަމާކެމީގެ ކަންތައްތަކާއި މީހުންގެ މެދުގައި ދިމާވާ މައްސަލަތައް ބަލައި ނިންމަމުން ގެންދިޔައީ މިދެންނެވި މީހުންނެވެ. ހުނަދޫގައި އިސްވެ ބަސްކިޔާ މީހަކަށް އޭރު ހުރީ ގއ.މާމެންދޫ ބެހެދައްލަގޭ މޫސާތަކުރުފާނު (ކާޅާ ) ކިޔާ މީހެކެވެ. މިސްކިތު މުދިންކަމާއި ކަށުކަމާކެމީގެ ކަންތައް ބަލަހައްޓަމުން ދިޔައީ އޭނާއެވެ. އޭނާގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ކަންތައްތައް ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމައްޓަކައި 12 މީހުން ހަމަޖައްސާފައި ތިއްބެވެ. ޖުޒާމުބަލި ޖެހިފައި ތިބި އަންހެނުން ބައިތިއްބާފައި ތިބި ހަވޮއްޑާގައިވެސް ރަށުތެރޭގެ ކަންތައްތައް ބެލެހެއްޓުމަށް ދެތިން ފިރިހެނުން ބައިތިއްބާފައި ތިބިކަމަށްވެއެވެ. - ނުނިމޭ - މާތް ﷲ މި މީހުންގެ ފާފަ ފުއްސަވައި ރަޙުމަތް ލައްވާށި ! އާމީން

ރާއްޖޭގައި ޖުޒާމުބަލި ޖެހިގެން ގއ. ހުނަދޫ ގައި ތިބި މީހުންގެ ވާހަކަ -2 ވަނަ ބައި-

ކެއުމާއި އެނޫންވެސް ކަންކަމަށް ސަރުކާރުން ފޮނުއްވައިދެއްވާ އެހީތައް އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ލިބެމުންދިޔައެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ފަހަރު ތަކެތިލިބުން ލަސްވާގޮތް ދިމާވިއެވެ. ސަރުކާރުން ފޮނުއްވައިދެއްވަމުން ގެންދެވި ތަކެތީގެ ތެރޭގައި ހެމެނުނީ ކޮންމެ މީހަކަށް މަހަކު 1/2 -8 ނާޅި ހަނޑުލާއި 3 ކިލޯ ފުަށާއި، 3 ކިލޯ ހަކުރާއި، މަސްދުވަހަށްވާނެ ހަވާދާއި، ވޮށުތެލެވެ. އަދި އަހަރަކު 2 ހެދުން ( 2 މުންޑު، 2 ގަމީސް، 2 ހުދު ފޮށާ، 2 ހަރުވާޅު ) ލިބުނެވެ. ބައެއް ފަހަރު ހެދުން ލިބުމުގެ ބަދަލުގައި ފޮއްޗާއި ނުފަހާ މުންޑު ލިބުނު ފަހަރުވެސް ދިމާވިއެވެ. މިގޮތަށް ދިމާވިފަހަރު އެރަށުގައި ފަހާފޮށްޓެއް ނުހުންނާތީ ގަމީހާއި މުންޑާއި ހަރުވާޅު ފެހީ އަތުންފަހާ ތިނޯހުންނެވެ. ކެއުމަށް ބޭނުންވާ ކާށި ރަށުން ލިބެއެވެ.

މަސް ހޯދަން ގޮސްއުޅުނީ ކައިރި ފަޅުރަށާއި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ތިލަތިލަޔަށެވެ. މި ދަތުރުތައް ކޮށް އުޅުނީ ކަނދުފައްޗާއި އަމިއްލަޔަށް ބަންނަ ބޮއްކުރާގައެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެކި ފަޅުފަޅަށް މަސްހިފަން ގޮސް އުޅުނެވެ.މަސް ބާނަން ބޭނުންކުރީ ވަކައިން ތައްޔާރުކުރާ މިޔަވާއްޔެވެ. ބުޅި ހޯދަނީ މަދުމަދުން ނަމަވެސް ހުނަދޫ ފަޅަށް އަންނަ ދޯނިފަރުގެ މީހުންނަށް ތެލުލި ބަނބުކޭލާއި ކާށި ދީގެން އެމީހުން އަތުންނެވެ. ދެކުނުގެ ބަޣާވާތުގެ ދުވަސްވަރު ކާޑުގެތަކެއްޗާއި އެނޫންވެސް ސަރުކާރުން ދެއްވަމުން ގެންދެވި ތަކެތި ލިބުން ދަތިވިއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ބަޣާވާތް ނިމުނުތާ ކައިރީގައި މިކަމުގެ ދަތިކަން މާބޮޑުވިއެވެ. މަހަކަށް ހަމައެކަނި 2 ނާޅި ހަނޑޫ ލިބުނު ދުވަސްކޮޅެއްވެސް ދިޔައެވެ. ފަލަމަޑިޔާއި ތަރުކާރީވެސް އެދުވަސްކޮޅު ރަށުގައި ހެދުން ދެރަވެ ރުއްތަކުގެ މަތިވަރުވެސް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށަށް ދިޔައެވެ. ނަތީއްޖާއެއްގެ ގޮތުން ހައިހޫނުކަން ބޮޑުވެ މިކަމުގެ ތެރޭގައި ގިނަބަޔަކު މަރުވެގެންވެސް ދިޔައެވެ.

އެއްދުވަހާ 2 މީހުން 3 މީހުން މަރުވި ދުވަސްވެސް ދިޔައެވެ. އަދި މަރުވަމުންދިޔަ މީހުން ވަޅުލުމަށްޓަކައި ކަފުނާއި ކަފަޔަށްވެސް ދަތިވާގޮތް ދިމާވިއެވެ. ކޮންމެ މީހަކުވެސް ހުނަދޫއަށް އައިސްތިބީ ޢާއިލާ އާއި އަލުން ބައްދަލު ނުވާނެކަން އެނގިހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން ބައެއް މީހުން ހުނަދޫއަށް އައިރު ކަފުނާއި ކަފަ އަދި ސަންދޯއްޖަހާނޭ ފިލާވެސް ގެނެސްފައި ހުއްޓެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ހުނަދޫއަށް އައި އިރު އެފަދައެއްވެސް އެއްޗެއް ނުގެނެއެވެ.ސަރުކާރުންވެސް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ކަފުނާއި ކަފަ ފޮނުއްވަާދެއްވައެވެ. ނަމަވެސް އެއްފަހަރު މާގިނަމީހުން މަރުވެ ކަފުނާއި ކަފަ ރަށުން ހުސްވެ ބައެއް މީހުން ވަޅުލީ ހަކުރާއި ހަނޑުލާއި ފުށް ހުސްކުރި ގޯނި ދޮވެ އެގޯނި ލައްވައިގެންނެވެ. ސަންދޯކުގެ ބަދަލުގައި ބޭނުން ކުރީ ވިޔެފައިވާ ތޮށައްޔެވެ. މަރުވާ މީހާ ހިނެވުމަށްޓަކައި ގެންދަނީ އެމީހެއްގެ އެނދާއިއެކު ގޮނޑުދޮށަށެވެ. ލޮނުން ރަނގަޅަށް ހަށިގަނޑު ދޮވެ ހެދުމަށްފަހު ހިނަވަނީ ސާފު ފެނުންނެވެ.މާ ބޮޑަށް ފާރު ހެދިފައިވާ މީހުން ސާފުކުރަނީ އުނިފަތް އުނގުޅައިގެންނެވެ. - ނުނިމޭ -

ރާއްޖޭގައި ޖުޒާމުބަލި ޖެހިގެން ގއ. ހުނަދޫ ގައި ތިބި މީހުންގެ ވާހަކަ -3 ވަނަ ބައި ( ފަހުބައި )

ވައަކަންކުރާ މީހުންނަށާއި އެނޫންވެސް އެކިކަހަލަ ކުށްކުރާ މީހުނަށް ހުނަދޫގައިވެސް އަދަބުދީ ހެދިއެވެ. މިގޮތުން ރަށުން ލިބޭ ކާށްޓާއި، ފަލަމަޑީގެ ބާވަތްތަކާއި ، ތަރުކާރީއާއި އެނޫންވެސް ތަކެތި ޢަންމުކޮށް އެންމެނަށް ބައިއަޅައިގެން ބަހާއިރު، ކުށްކުރާ މީހުންނަށް ނުދިނުމާއި، އަނދަގޮނޑި ޖެހުމާއި، ފަނުން ހަދާފައި ހުންނަ ގުދަނަށްލައި ބަންދުކޮށް އެކަހެރި ކުރުން ފަދަ ކަންތައްކޮށް ހެދިއެވެ. ތަކުރާރުކޮށް ވަކަން ކުރާ މީހުންނަށާއި މާބޮޑަށް ނުކިޔަމަންތެރިވާ މީހުންނަށް އެނޫން އަދަބުވެސް ދީހެދިއެވެ.

ހުނަދޫ އާއި ހަވޮއްޑާގައި ތިބޭމީހުން އެބަޔަކު ތިބޭ ރަށްފިޔަވައި އެހެން ރަށަކަށް ދިއުން އޮންނަނީ މަނާކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް ކޮނޑޭ، ދިޔަދޫ، ދާންދޫ، ނިލަންދޫ، ފަޅުގައި ހުންނަ ކުދި ބައްތެލިފަހަރު ރޭނގަޑު ހުނަދޫއަށް ގެނެސްގެންނާއި ކެޔޮދަޅިން ކަނދުފަތި ހަދައިގެންނާއި އަދި ހުނަދޫގައި ކުދިދޯނި އަމިއްލަޔަށް ބަދެގެން ގޯނިން ރިޔާނަގައިގެންނާއި އަދި ފަލިޖަހާފައި ހުނަދޫގައި ތިބި ބައެއް މީހުން ( ޖުޒާމްބަލި ޖެހިފައިވާ އަންހެނުން ތިބިރަށް ) ހަވޮއްޑާ އަށް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ގޮސް އުޅުނެވެ. އަދި މިގޮތަށް ހަވޮއްޑާއަށް ދާމީހުން މަސްދެމަސްވަންދެން އެރަށުގައި ތިބުމާއި ހަވޮއްޑާގައި ތިބޭ އަންހެނުން ހުނަދޫއަށް ގެނައުން ފަދަ ކަންކަން މަދުންނަމަވެސް ކޮށް އުޅުނެވެ.

ބަލި މީހަު ހުންނަންޖެހޭ ރަށްފިޔަވައި އެހެން ރަށެއްގައި ހުރިކަން އަތޮޅު އޮފީހަށް އެނގިވަޑައިގެންފިނަމަ އެމީހަކު ހުންނަންޖެހޭ ރަށްކަށް ވަރަށް އަވަހަށް ގެންދަވައެވެ. ބަލިމީހުން މިގޮތަށް އެއްރަށުން އަނެއްރަށްށް ކުރާ ދަތުރުތަކުގައި ބައެއް ފަހަރު ދަތުރުމަތީ ބެހިގެން އެހެން ރަށްރަށަށް ލެއްގުމާއި ، ވިއްސާރައިގެ ނުރައްކަލާއި ކުރިމަތިވުމާއި، ކަނޑުމަތިން ހޮވައިގެން ހުނަދޫއަށް ގެނައުން ފަދަ ކަންކަން މަދުން ނަމަވެސް ހިނގިއެވެ . ފޫހި ފިލުވުމުގެ ގޮތުން ހުނަދޫގައި މާ ޚައްޞަކަމެއް ނުކުރެއެވެ. ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ތާރަޖަހައި އުޅުނެވެ. ނިމުނީ

މާތް ﷲ މި ބަލީގައި މަރުވެދިޔަ މީހުންގެ ފާފަ ފުއްސަވައި ރަޙުމަތް ލައްވާށި ! އާމީން !

ނޯޓް :

01 - ޗާޓު ގައި މިރަށަށް ނަން ދެވިފައި އޮތީ ފޮނަދޫގެ ނަމުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިރަށުގެ އަސްލު ނަމަކީ ހުނަދޫއެވެ.

02- ހުނަދޫއިން ރަށަށް އައުމަށް ފަހު މަރްޙޫމު ޢަބްދުﷲ ގއ.ވިލިނގިލީގައި ކޮށް އުޅުމަސައްކަތަކީ ޤުރުއާން ކިޔަވައި ދިނުމެވެ. މަރްޙޫމު ފިކުރީ ވެސް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ޤުރުއާން ކިޔަވައި ދިނެވެ އަދި އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒު ވޮޗަރުކަންވެސް ކުރިއެވެ. ( ފޮޓޯ : ވެލި ޕޭޖް / ވިލިނގިލީ )

03 " މައުލޫމާތު " ޞިއްޙީ ޚިދުމަތުގައި ދިވެހި ރާއްޖޭގެ އިއްޔެ އާއި އިހަށްދުވަސް / މުޙައްމަދު އިސްމާއިލް ފުޅު - ނައިފަރު / މއ.މާފުނަ ، ކ.މާލެ

Saturday, 25 January 2014

A bed time story in the language of the spirits

A story about an unfortunate boat-builder named Takuru, who, while in the woods cutting timber, is seen by a female spirit (handi) who falls in love with him. Every night the handi visits Takuru while he is sleeping on the bodu ashi. Takuru's wife and mother of his four children, Aisha Kanbulo, is aware of these meetings but decides to suffer in silence. One day, Takuru injures his knee while cutting wood in the forest and limps home to his wife's aid, only to find her giving him the cold shoulder. The island spirits see the whole scene and sing a song in praise of Aisha Kanbulo's patience and mock their fellow spirit for ruining a happy marriage. This a children's bedtime story originally from Huvadhoo atoll.

ޖިންނި ބަހުރުވައިގެ ވާހަކައެއް

ތަކިރިހާން ތަކިރިހާން، ކަކޫ ކަންޑަމޮންޑަވެގެން އައިއިރުގައި، ބިއްލާހި އައިސާ ކަނބުލޯ، ރޮއިވައްސޭރި ނުގަތީމޭ، ބިއްލަ މަގޭ ފިރިޔަކުނޭ، ބިންހިމަ ގެހަކު ތިރިޔޭ އިފާކު އެލީޔަސް، މިއަދަށް މަ މަރުވެގަތީމޭ! މަތީގައި އެވަނީ، ޖިންނި ބަހުރުވައިން ކިޔާ ވާހަކައެއްގައި ހިމެނޭ ބަސްތަކެކެވެ. މިއީ، ހުވަދޫ ސަގާފަތުގައި ހިމެނޭ ބަހުރުވައެކެވެ. އިންސާނުން ވާހަކަދައްކާ ގޮތާ ތަފާތު ބަހުރުވައެކެވެ. ތަކިރިހާނަކީ، ޖިންނި ބަހުރުވައިން، ތަކުރުފާނެވެ. ތަކުރުފާނަކީ، މާވަޑިއެކެވެ. އޮޑިއެއް ބަނުމުގެ މަސައްކަތް އޭނާއާ ޙަވާލުކުރެވުނެވެ. ދެން ލަކުޑި ކެނޑުމަށްޓަކައި އޭނާ ވަލަށް ދިޔައެވެ. ވަލުތެރޭގައި އެމަސައްކަތް ކުރަން އޭނާ އުޅެނިކޮށް، ހަންޑިއަކަށް ފެނެ އެވެ. އެ ހަންޑި އޭނާއަށް ވާނުވާ ބަލަމުން، އޭނާގެ ފަހަތުން ދިޔައެވެ. އަސްލުގައި އެހަންޑި އޭނާއާ ފިކުރާވީ އެވެ. ތަކުރުފާނު ވަލުން ކަނޑައިގެން ގެންދިޔަ ލަކުޑިން އޮޑި ބަނުމުގެ މަސައްކަތް ހަލުއިކަމާއެކު ކުރިޔަށް ގެންދިޔަ އެވެ. އޭނާގެ ހުނަރާއި މޮޅުކަން ދައްކަމުންނެވެ. އޭރު، ވަލުތެރޭން ދިމާވި ހަންޑި، އޮޑިހަރުގޭ ކޮންމެވެސް ތަނެއްގައި ތަކުރުފާނަށް ފާރަލައިގެން އިނދެ އެވެ. އެއްދުވަހަކު، ތަކުރުފާނު އޮޑީގެ މަޑުލެއް ޖަހަން އުޅެނިކޮށް އާދަޔާ ޚިލާފު ހާދިސާއެއް ހިނގި އެވެ. މަޑުލުގައި މާމުގުރުން ޖެހި އެތިފަހަރު އެރީ އޭނާގެ ކަނާތުފައިގެ ކަކުލަށެވެ. އެ އެތިފަހަރުގެ ބާރުކަމުން އޭނާގެ ފައި ބިނދި، ކަކޫ އިންތިހާއަށް ދުޅަވި އެވެ. އޮޑިބަނުމުގެ މަސައްކަތުގައި އޭނާ ހޭދަކޮށްފައިވާ ދިގު މުއްދަތުގައި ދުވަހަކު ވެސް މިފަދަ އަނިޔާއެއް ނުލިބެ އެވެ. އޭނާއަކީ، އޮޅިގެން ވެސް މިކަހަލަ ނުފަރިތަ ކަމެއް ކުރާ ވަރަށްވުރެ މާމޮޅު މާވަޑިއެކެވެ. މިކަމާމެދު އޭނާ ވެސް ޙައިރާންވި އެވެ. ނަމަވެސް އޭނާއާ އަޅައިގަނެގެން އުޅޭ ހަންޑިއެއް އުޅޭ ކަމެއް އޭނާއަކަށް ނޭނގެ އެވެ. ފަޔާއި ކަކުލަށް ލިބުނު އަނިޔާއަށް ފަރުވާކުރުމަށްޓަކައި، ތަކުރުފާނު ގެޔަށް ދިޔަ އެވެ. އޭނާގެ ހަތަރު ކުދިންގެ މަންމަ، އޭނާއާ އަޅާލައި ހޭހަންކުރާނެ ކަމުގެ ފޮނި އުންމީދުގަ އެވެ. ނަމަވެސް އަނބިމީހާގެ ކިބައިން އޭނާއަށް ލިބުނީ ނުރުހުމާއި ނަފުރަތެވެ. މިކަމާހެދި، ތަކުރުފާނުގެ ހިތްދަތިކަމާއި ޙައިރާންކަން، ބައްތިރީސް ދަރަޖަ އިތުރުވި އެވެ. ޢާއިޝާ ކަނބުލޮ އަކީ ފިރިމީހާއަށް ކަމޭހިތުމާއި ބަނިޔާދަން ކަމުގައި ނަން މަޝްހޫރު އަންހެނެކެވެ. ނަމަވެސް، އޮޑި ބަންނަން ފެށިފަހުން، ކޮންމެ ރެއަކު މެންދަމު އޭނާއަށް ހޭލެވޭއިރު، އެފެންނަނީ ތަކުރުފާނާމެދު ހިތްހެޔޮ ކުރެވޭ ވަރުގެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ތަކުރުފާނު އެއޮންނަނީ، ބޮޑު އަށިމަތީގައި ނިދާފަ އެވެ. އޭނާގެ ކައިރީގައި ނިދާފައި އެއޮންނަނީ، ރަތް ލިބާހެއް ލައިގެން އޮންނަ ދޮން އަންހެނެކެވެ. ތަކުރުފާނާމެދު އޭނާގެ އަނބިމީހާ ކަންކުރިގޮތް ބަލަން އެއްކަލަ ހަންޑި ހުއްޓެވެ. ދެން އެ ހަންޑި ގޮސް، އެހެން ހަންޑިތަކުގެ ގާތުގައި ކިޔާދެ އެވެ. ތަކިރިހާން ތަކިރިހާން، ތަކުރުފާނުގެ ވާހަކަ އެވެ. ތަކުރުފާނުގެ ވާހަކަ އެވެ. ކަކޫ ކަންޑަމޮންޑަވެގެން އައިއިރުގައި، (އޭނާގެ ފައި ބިނދި) ކަކޫ މަތިމައްޗަށް ދުޅަވެގެން (ގެޔަށް) ދިޔައިރުގަ އެވެ. ބިއްލާހި އައިސާ ކަނބުލޯ، ހުވާކޮށްފައި ބުނަމެވެ. (އޭނާގެ އަންހެނުން) ޢާއިޝާ ކަނބުލޯ ކަންކުރި ގޮތެވެ. ރޮއިވައްސޭރި ނުގަތީމޭ، (އެކަނބުލޭގެ އަކު) ރޮއިހޭރިއެއް ނުގަތެވެ. ބިއްލަ މަގޭ ފިރިޔަކުނޭ، ހުވާކޮށްފައި ބުނަމެވެ. (އެއީ) މަގޭ ފިރިމީހާ ކަމުގައިވީނަމަ އެވެ. ބިންހިމަ ގެހަކު ތިރިޔޭ އިފާކު އެލީޔަސް، (އޭނާގެ ޙާލާމެދު ހިތާމަކުރަމުން ގޮސް) ބިންހިމަގަހެއްގެ އެންމެ ތިރީގައިވާ ގޮތްޕެއްގައި އެލިގަނެގެން (އެގޮފިން ވެއްޓިގެން) ނަމަވެސް، މިއަދަށް މަ މަރުވެގަތީމޭ!މިއަދު އަހުރެން (އަމިއްލައަށް) މަރުވެގަތީމެވެ. ތަކުރުފާނާ އަޅައިގަނެގެން އުޅޭ ހަންޑީގެ މިބަސްތައް އަޑުއެހުމަށްފަހު، އެހެން ހަންޑިތައް އޭނާއަށް މަލާމާތްކުރި އެވެ. ތަކުރުފާނުގެ ރީތި ދިރިއުޅުން އޭނާ ހަލާކުކޮށްލީތީ އެވެ. އަދި ޖިންނީންގެ ތެރެއިން ރީތި ޒުވާނަކު ނުފެނުނީހޭ ކިޔައި ފުރައްސާރަކުރި އެވެ. މިއީ، ނިދާ ގަޑީގައި ކުޑަކުދިންނަށް ކިޔާދޭ ވާހަކައެކެވެ. މިވާހަކަ ކިޔާދޭއިރު، އެހެން ހަންޑިތައް ދެއްކި ވާހަކަތައް ވެސް ޖިންނި ބަހުރުވައިން ކިޔައިދެ އެވެ.

މުޞަންނިފު: އަލްއުސްތާޛު ޢަބްދުލްމުޢީދު ޙަސަން

ޝާއިޢުކުރި ތާރީޚު:5 ޖެނުއަރީ 2011 މ. 1 ޞަފަރު 1432 ހ. ބުދަ

Saturday, 25 January 2014

Magic of the Fish-Rice - a Huvadhoo atoll bedtime story

މަސްބަހަ ޖާދޫ

މަސްބަހަ ޖާދޫ

ހިކަނދި މަސްބަހަ ކެއްކި ލިކުން، މީދާ ހިތް މޮޅިވި ލިކުން، ކައުޑެ ދެލޯ ކަނުވި ލިކުން، ބޮއިގެހު ފަތް ވެރުން ލިކުން، ދައިތާ ކިހިލޭ މުޅޯށި ހަރުވި ލިކުން،

މަތީގައި އެވަނީ ހުވަދު އަތޮޅުގެ ސަގާފަތުގައި ހިމެނޭ ވާހަކައެއްގެ ތަންކޮޅެކެވެ. މިއީ، ނިދާ ގަޑީގައި ކުޑަކުދިންނަށް ކިޔާދޭ ވާހަކައެކެވެ. މަތީގައިވާ ގޮތަށް ވާހަކަ ކިޔާދެމުން ގެންދަނީ، ޝަރަޙަޔާ އެކުގައެވެ. މިއީ ވަރަށް ދިގު ވާހަކައެކެވެ. ތިރީގައި އެވަނީ މި ވާހަކައިގެ ކުރު ޚުލާޞާއެކެވެ.

އެއްދުވަހަކު ހިކަންޖަކާއި މީދަލަކާއި ދޭތި މަސްބަތް ކައްކަން އެއްބަސްވިއެވެ. ކެއްކުމާ ޙަވާލުވީ ހިކަންޖެވެ. ކެއްކުމަށް ބޭނުންވާ ސާމާނު ހޯދުމާ ޙަވާލުވީ މީދަލެވެ. އެއްބަސް ވެވިފައިވާ ގޮތަށް، މީދާ ހޯދައިދިން ތަކެތިން، ހިކަނދި މަސްބަތް ކެއްކިއެވެ. އެއަށްފަހު، ކެއުމަށް އިންސާފުކުރަންވީ ވަގުތު އައިސް ޖެހުމުން، މީދާ ކާން ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް މީދާ ދިޔައިރު، މަސްބަތްތަވަ ވަނީ ހުސްވެފައެވެ. އެކަން ވީގޮތެއް އޮޅުން ފިލުވުމަށް މީދާ ސުއާލުކުރިއެވެ. ހިކަނދި ބުނީ، ރަހަ ބަލަން އުޅެނިކޮށް، އޭގެ ރަހަ ނޭނގެނީސް ހުސްވީ ކަމަށެވެ. ދެން މީދާ ވަރަށް ބޮޑަށް ދެރަވެ ހިތާމަކުރަންފެށިއެވެ.

މީދަލުގެ ހިތަށް ވެރިވި ވަރުގަދަ ހިތާމައިގެ މޮޅިވެރިކަމުގައި އޮއްވާ، އެސޮރު ކައިރިޔަށް ކާޅެއް އައިސް ސުއާލުކުރިއެވެ. މީދަލާއެވެ! މިއަދު ތިޔަ ހިތާމަކުރަނީ ކޮންކަމަކާ ހެއްޔެވެ؟”

މީދާ ބުންޏެވެ.

ހިކަނދި މަސްބަހަ ކެއްކި ލިކުން، މީދާ ހިތް މޮޅިވި ލިކުން، ކައުޑެ ދެލޯ ކަނުވި ލިކުން.

މީދާ ހަމަ މިހެން ބުނުމާއެކު، ކާޅުގެ ދެލޯ ކަނުވެއްޖެއެވެ.

ދެން ކާޅު ދާނެ ނުދާނެ ދިމާއެއް ނޭނގި އުދުހެމުން އުދުހެމުން ދަނިކޮށް ގަހަކާ މުޑިއެރިއެވެ. ދެން އެގަހުގެ ގޮތްޕެއްގެ މަތީގައި ކާޅު މަޑުކޮށްލިއެވެ. އެއީ ބޮއިގަހެކެވެ. އެހެން ދުވަސްތަކެކޭ އެއްފަދައިން ކާޅު އެއްގޮފި މަތިން އަނެއް ގޮފި މަތިން ނުދާތީއާއި ނުވެސް ގޮވާތީ ބޮއިގަސް ވަރަށް ބޮޑަށް ޙައިރާންވިއެވެ. ދެން ކާޅަށް ވެފައިވާ ގޮތެއް އޮޅުން ފިލުވުމަށް ބޮއިގަސް ސުއާލުކުރުމުން ކާޅު ޖަވާބު ދިނެވެ.

ހިކަނދި މަސްބަހަ ކެއްކި ލިކުން، މީދާ ހިތް މޮޅިވި ލިކުން، ކައުޑެ ދެލޯ ކަނުވި ލިކުން، ބޮއިގެހު ފަތް ވެރުން ލިކުން.

ކާޅު ހަމަ މިހެން ބުނުމާއެކު، ބޮއި ގަހުގައިވާ ހުރިހައި ފަތްތަކެއް މިލައި މޯޅިވެގެން ގަސްދަށް ފައިބައްޖެއެވެ.

މިކަން މިމަގަށް ހިނގާފައި ވަނިކޮށް، ކުނިކަހާ ދައިތަ، އެކި ތަންތަން ކުނިކަހަމުން ގޮސް، ބޮއި ގަސް ކައިރިއަށް އަތުވެއްޖެއެވެ. އެހެން ދުވަސްތަކާ ޚިލާފަށް ބޮއި ގަހުގައިވާ ހުރިހައި ފަތެއް ގަސްދަށަށް ފައިބާފައި ވާތީ، ދައިތަ ވަރަށް ބޮޑަށް ޙައިރާންވިއެވެ. ދެން ބޮއި ގަހަށް ވީގޮތެއް އޮޅުން ފިލުވުމަށް ދައިތަ ސުއާލުކުރުމުން، ބޮއިގަސް ޖަވާބު ދިނެވެ.

ހިކަނދި މަސްބަހަ ކެއްކި ލިކުން، މީދާ ހިތް މޮޅިވި ލިކުން، ކައުޑެ ދެލޯ ކަނުވި ލިކުން، ބޮއިގެހު ފަތް ވެރުން ލިކުން، ދައިތާ ކިހިލޭ މުޅޯށި ހަރުވި ލިކުން.

ބޮއިގަސް ހަމަ މިހެން ބުނުމާއެކު، ދައިތަ ކިހިލި ޖަހައިގެން ދިޔަ މުޅޯށި، ދައިތަގެ ކިހިލީގައި ތަތްވެއްޖެއެވެ.

ދެން އެ މުޅޯށި ކިހިލިން ނައްޓާލެވޭތޯ ދައިތަ ވަރަށް މަސައްކަތްކުރިއެވެ. ނަމަވެސް އެކަމެއް ނުވިއެވެ. ދައިތައަށް މި ޖެހުނު ޙާލާމެދު ހިތާމަކުރަމުން ދަނިކޮށް، އަތިރިމަތީގައި ދާއެއްލައިގެން މަސްހިފަން އުޅުނު ކެޔޮޅަކާ ދިމާވިއެވެ. ދައިތައަށް ވެފައިވާ ގޮތެއް އޮޅުންފިލުވާނަމޭ ހިތައި އޭނާ ސުއާލުކުރުމުން ދައިތަ ޖަވާބު ދިނެވެ.

ހިކަނދި މަސްބަހަ ކެއްކި ލިކުން، މީދާ ހިތް މޮޅިވި ލިކުން، ކައުޑެ ދެލޯ ކަނުވި ލިކުން، ބޮއިގެހު ފަތް ވެރުން ލިކުން، ދައިތާ ކިހިލޭ މުޅޯށި ހަރުވި ލިކުން، ކެޔޮޅާ ގައު ދެލާ ވޮޑުން ލިކުން.

ދައިތަ ހަމަ މިހެން ބުނާއިރަށް، ކެޔޮޅުކަލޭގެ މުޅިގައިގައި ދާއޮޅިއްޖެއެވެ.

ކެޔޮޅުކަލޭގެ އޭނާގެ ގައިން ދާ ނައްޓަން އުޅެއުޅެ އެކަމެއް ނުވިއެވެ. ދެން އޭނާއަށް ކުރިމަތިވި މި މުޞީބާތުގެ ބޮޑުކަމާމެދު ހިތާމަކުރަމުން ދަނިކޮށް އެހެން މީހަކު ސުއާލުކުރެއެވެ. މީދަލާއި ކާޅާއި ބޮއިގަހާއި ދައިތަ ޖަވާބުދިން މަގުން ކެޔޮޅުކަލޭގެ ވެސް ޖަވާބުދެއެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވަނީ، ސުއާލުކުރި މީހާއަށް ކޮންމެވެސް ކަމެއް ކުރިމަތިވުމެވެ.

މިގޮތުގެ މަތިން “މަސްބަހަ ޖާދޫ” އެކެއްގެ ދުލުން އަނެކެއްގެ ގަޔަށް ނަގުލުވަމުން ދެއެވެ. ވާހަކައިގެ ދިގުމިން އޮންނަނީ، ވާހަކަ ކިޔާދޭ މީހެއްގެ ޚިޔާލުގެ ތަނަވަސްކަމާ ގުޅިފައެވެ. ދިގުކޮށް މި ވާހަކަ ކިޔާދޭ މީހުން، ވާހަކަ ކިޔައިދީ ނުނިމެނީސް ކުދިންނަށް ނިނދެއެވެ. ކުރުކޮށް ކިޔައިދޭ މީހުން ވާހަކަ ނިންމާލުމާއެކު، ކުދިން ނިދަން ޖެހެއެވެ. އެހެނީ، ވާހަކަ ނިންމާލަމުން ކިޔާނީ:

ވާހަކަ ނުނިމި ކޮއްކޮއަށް ނިދުން ލިކުން.

މިހެން ނެވެ.

ހަމަ މިހެން ކިޔާއިރަށް ވާހަކަ އަޑުއަހާ ކުއްޖާ ނުވަތަ ކުދިން ނިދަން ޖެހެއެވެ. މިގޮތަށް ވާހަކަ ނިންމާލާއިރު، ނިދި ނާންނަ ކުދިން ތިބެން ޖެހޭނީ ނިދާފައި ކަމަށް ހެދިގެންނެވެ. ދެން އިސާހިތަކު އެކުދިންނަށް ނިދިދެއެވެ.

މިވާހަކައިގައި ކުޑަކުދިންގެ ތަރުބަވީ ބަޔެއް ހިމެނޭކަން ފާހަގަކޮށްލަން ޖެހެއެވެ. އޭގެ އިތުރުން ޙިކުމަތާއި ސިޔާސަތު ވެސް ހިމެނެއެވެ. އެކި ކަންކަމާ ގުޅުވައިގެން ޙިކުމަތްތެރިކަމާއެކު ކުދިންނަށް ކަންތައްތައް ވިސްނުވައިދިނުމަކީ މިވާހަކައިގައި ހިމެނޭ ޢުންޞުރެކެވެ. އަދި އެކަކު އަނެކެއްގެ ކައިރީގައި ދެއްކުން މަނާ ސިޔާސީ ވާހަކަތައް ވެސް މި ވާހަކައިގައި ކިޔައިދެއެވެ. މިސާލަކަށް ކަތީބަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވުނު ގޮތެވެ. ނުވަތަ މީހަކަށް މުދިންކަން ލިބުނު ގޮތެވެ. ނުވަތަ ކަމުވޮށިވެގެންވާ މީހަކު ބޭޒާރުވިގޮތެވެ. މިފަދަ ވާހަކަތައް، މި ވާހަކައިގައި ކިޔާއިރު، އެ ކިޔާއެއްޗެއް ވިސްނޭނީ އަޑުއަހަންތިބޭ ބޮޑެތި މީހުންނަށެވެ. ކުޑަކުދިންނަށް އެއިން ފޯރުކޮށްދޭނީ އެހެން މެސެޖެކެވެ.

މި ވާހަކައިން ފާހަގަކުރެވޭ އަނެއް ކަމަކީ، ” ސަންނަޓި ބަސް” ހިމެނޭ ކަމެވެ. “ސަންނަޓި ބަހަކީ” ހުވަދޫ ބަހުގައި ބޭނުންކުރާ ތަޢުބީރެކެވެ. ސަންނަޓި ބަހުން ވާހަކަ ދެއްކުމަކީ، ކޮންމެވެސް ދެބަހެއް އެއްކޮށްލައިގެން ވާހަކަދެއްކުމެވެ. މިސާލަކަށް ހުވަދޫ ބަހާއި މާލޭ ބަސް މައްސުނިކޮށްގެން ވާހަކަ ދެއްކުމެވެ. ނުވަތަ ހުވަދޫ ބަހާއި އައްޑޫ ބަސް މައްސުނިކޮށްގެން ވާހަކަ ދެއްކުމެވެ.

މިވާހަކައިގައި ސަންނަޓި ބަސް ބޭނުންކުރާއިރު، ކުދިންނަށް މާނަ ނޭނގޭ ބަހެއް އަތުވެއްޖެނަމަ، ކުދިން ސުއާލުކުރާނެއެވެ. ދެން ވާހަކަ ކިޔާދޭ މީހާ، އެބަސް އެކުދިންނަށް ޝަރަޙަކޮށްދޭނެއެވެ. މާލޭ ބަހުގެ ލަފުޒެއް ހުވަދޫ ބަހަށް ބަދަލުވާ ގޮތާއި، ހުވަދޫ ބަހުގެ ލަފުޒެއް މާލޭ ބަހަށް ބަދަލުވާ ގޮތް ބުނެދޭނެއެވެ. ނަމަވެސް މިކަން މިމަގަށް ކުރެވޭނީ ބަސް ދަންނަ މީހަކު ވާހަކަ ކިޔައިދޭ އިރުގައެވެ.

މި ލިޔުމުގެ އެއް މަޤުޞަދަކީ، ހުވަދޫ ސަގާފަތުގައި ހިމެނޭ ވާހަކައަކާ ބެހޭ ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ތަސައްވުރެއް ގެނެސްދިނުމެވެ. އެހެންކަމުން، ހުވަދޫ ބަހުން މި ވާހަކަ ކިޔާއިރު ހުންނަ ދިރުމާއި ރޫޙު، މަތީގައިވާ ފޮޅުވަތްތަކުގައި ނުހިމަނަމެވެ. އަދި ވާހަކައިގައި ހިމެނޭ ފަރުދުން އެކަކު އަނެކަކާ މުޚާޠަބުކުރާއިރު، ވާހަކަ ދައްކާ ބަސްމަގު ވެސް ނުހިމަނަމެވެ.

މި ލިޔުމުގެ އަނެއް މަޤުޞަދަކީ، “މަސްބަހަ ޖާދޫ” ހުވަދޫ ސަގާފަތުގައި ދެމެހެއްޓުމެވެ. މިކަން ކުރާނެ ދަރީންތަކެއް ހުވަދު އަތޮޅުގައި ތިބޭނެ ކަމަށް އުންމީދުކުރަމެވެ.

މުޞަންނިފު:އަލްއުސްތާޛު ޢަބްދުލްމުޢީދު ޙަސަންޝާއިޢުކުރި ތާރީޚު:

4 ޖެނުއަރީ 2011 މ. 29 މުޙައްރަމް 1432 ހ. އަންގާރަ

Saturday, 25 January 2014

Endheyyo - A Huvadhoo Atoll Lullaby

Endheyyo in the Huvadhoo dialect means "Please come". The lullaby is sung as a plea to the child's father to return home from his business trip. It describes the father's safe journey home and the gifts he brings to his waiting wife.

އެންދެއްޔޯ

ދޮން ރިތަކުން ކަނބަލާފައި، ދޮން ފައްޔެއް ޖަހަލާފައި، ދޮން ހުންގާނަކު ހިފަލާފައި، ދޮންދިޔެގެ ބައްޕަ އެންދެއްޔޯ.

މިއީ އެންދެއްޔޯއިން ތަންކޮޅެކެވެ. އެންދެއްޔޯއަކީ، ހުވަދޫ ސަގާފަތުގައި ކުޑަކުދިން ނިންދަވަން ކިޔާ ލަވައެކެވެ. ބަހުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު، “އެންދެއްޔޯ” އަކީ، ދުރުގައިވާ މީހަކު ތިމާގެ ގާތަށް ނުހަނު ހަލުއިކަމާއެކު އައުމަށް އެދޭ އެދުމެވެ. އަދި ލޯތްބާއި ކުލުނާއި އިޙުތިރާމުކުރުން ވެސް އޭގައި ހިމެނެ އެވެ.

އެންދެއްޔޯ އަކީ އޭގައި އެކުލެވޭ ފުންމާނަތައް ދަންނަ މީހަކަށް ވަރަށް އަސަރުކުރުވަނިވި ލަވައެކެވެ. ސާދާ ބަސްތަކަކުން ކުޑަކުއްޖަކު ނިންދަވަން ކިޔާ ދާރިޖު ލަވައެއް ކަމުގައި ވިޔަސް އޭގައިވާ ކަލިމަތަކުގައި އެހެން މާނަތަކެއް ވެއެވެ. އެ ކަލިމަތަކަށް ފުރާނަ އެޅެނީ، ކިޔާ މީހެއްގެ އިޙުސާސްތަކުންނެވެ. ތުއްތުކުއްޖަކަށް ދޭހަވާ ބަސްތަކަކުން އެކުއްޖާއަށް ބޭނުންވާނެ ކަންތައްތަކަކަށް އެދިގެން ކިޔެއް ކަމަކު، އެލަވަ ކިޔާ މީހާގެ ބޭނުންތައް އޭގައި މާގިނަކަމަށް ފެނެ އެވެ. އޭގައި ކުލަޖެހެނީ އޭނާގެ ވިސްނުމާއި ފިކުރާއި މުހުތާދުންނެވެ.

ޢާއްމު ގޮތެއްގައި، އެންދެއްޔޯ ކިޔާނީ، ކުއްޖާގެ މަންމަ އެވެ. ދަރިފުޅުގެ ބައްޕަ، ދަރިފުޅަށް ބޭނުންވާ ތަކެތި ހިފައިގެން އަވަހަށް އައުމަށް އެދިގެން ކިޔާ މިލަވައިގައި، ދަރިފުޅުގެ މަންމަގެ އެދުމާއި މުހުތާދު ވަރަށްވެސް ބޮޑެވެ. އޭނާގެ ޚިޔާލާއި ވިސްނުމާއި ފިކުރުގައި ބިންވަޅު ނެގިފައިވާ ފިރިމީހާގެ އަގު މީގައި ވަރަށްވެސް މަތިވެރި އެވެ. އަދި ފިރިމީހާއަށް ކުރާ ޤަދަރާއި، އޭނާ ދެކެ ވާ ލޯބި، ނުސީދާކޮށް ބަޔާންކުރުން މީގައި އިންތިހާ ދަރަޖައަށް ހިމެނެ އެވެ.

ދަރިފުޅުގެ މަންމަ މިލަވަ ކިޔާނީ، ދަރިފުޅުގެ ބައްޕަ ދުށުމަށްޓަކައި އޭނާގެ ހިތުގައި އުފެދިފައިވާ ޝައުޤުވެރިކަމެއްގެ ބޮޑުކަމުންނެވެ. ޝައުޤުވެރިކަމާއެކު މިލަވަ ކިޔާއިރު އޭނާ ވާނީ ވަޖިދުވެފަ އެވެ. އެހެންކަމުން، އޭނާ ހަމަމިލަވަ ކިޔަން ފެށުމާއެކުހެން ދަރިފުޅުގެ ގާތަށް ނިދިއައިސް ނުހަނު އަވަހަށް ނިދާކަމަށް އޭނާއަށް އިޙުސާސްކުރެވޭނެ އެވެ. ފުޅިބައްތީގެ އަލީގައި ދިރިއުޅުނު އިރު، ފަން ޖިފުޓިތަކުގައި ރޭގަނޑުގެ މިތުރަކަށް އެންދެއްޔޯ ވެފައިވަނީ މިހެންވެގެންނެވެ.

ދެ ޖިންސުގެ ކުދިން ނިންދަވަން ކިޔާއިރު، އެންދެއްޔޯ ކިޔާނީ ދެ ގޮތަކަށެވެ. އަންހެން ކުދިން ނިންދަވަން ކިޔާއިރު ކިޔާނީ “ދޮންދިޔެ” އެވެ. ފިރިހެން ކުދިން ނިންދަވަން ކިޔާއިރު، ދޮންދިޔެ އޮތް ކޮންމެ ތަނެއް “ދޮންފުތު” އަށް ބަދަލުވާނެ އެވެ. އަދި ދޮންދިޔެގެ ބައްޕަ ގެނެސްދިނުމަށް އެދޭ ތަކެއްޗާ، ދޮންފުތުގެ ބައްޕަ ގެނެސްދިނުމަށް އެދޭ ތަކެތި ވެސް ތަފާތުވާނެ އެވެ.

ދޮންދިޔެ އަކީ، ހުވަދޫ ސަގާފަތުގައި ތުއްތު އަންހެން ކުދިންނަށް ނުހަނު ލޯބިން ކިޔާ ނަމެކެވެ. މި ނަމުގައިވާ ދޮނާއި ގައިގެ ކުލަޔާ އެއްވެސް ގުޅުމެއް ނެތެވެ. ކިތަންމެ ކަޅު އަންހެން ކުއްޖަކަށް ވެސް “ދޮންދިޔޭ!” ކިޔާފަ މީހަކު ގޮވާލަފާނެ އެވެ. އެއީ އައިބުކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އައިބު ކަމަކީ، ތިމާ ދަންނަ މީހެއްގެ ތުއްތު ކުއްޖަކު ފެނުމުން އެކުއްޖާއަށް ގޮވާނުލުމެވެ. އެހެންވީމާ، މި ދޮނަކީ މާނަވީ ދޮނެކެވެ.

އެންދެއްޔޯގައި ” ސަންނަޓި ބަސް” އެކުލެވޭކަން ފާހަގަކުރެވެ އެވެ. އެރުމަށްފަހު، ނެގުމަށްފަހު، ހުރުމަށްފަހު، މިބަސްތައް އައިސްފައިވަނީ ސަންނަޓިކޮށްނެވެ. އަދި ކަނބަމުން، ޖަހަމުން، ހިފަމުން، މިބަސްތައް ވެސް އައިސްފައިވަނީ ސަންނަޓިކޮށްނެވެ.

އެންދެއްޔޯގެ ދިގުމިން ބިނާވެފައިވާނީ، ކިޔާ މީހެއްގެ ޚިޔާލާއި ފިކުރުގެ މައްޗަށެވެ. އޭނާގެ ޚިޔާލާއި ފިކުރު ތަނަވަސްވި ވަރަކަށް އޭގެ ރާގުތައް ރީތިވެފައި، ކުލަތައް ޗާލުވެފައި، ރަހަތައް މީރުވާނެ އެވެ. …

ތިރީގައި މިވަނީ، ދޮންދިޔެ ނިންދަވަން ކިޔާ އެންދެއްޔޯއިން ތަންކޮޅެކެވެ.

އެންދެއްޔޯ، އެންދެއްޔޯ، ދޮންދިޔެގެ ބައްޕަ އެންދެއްޔޯ. އެންދެއްޔޯ، އެންދެއްޔޯ، ހަލިއަވަހަށް އެންދެއްޔޯ.

ދޮން ދޯންޏަށް އަރަލާފައި، ދޮން ރިޔަލެއް ނަގަލާފައި، ދޮން މަޅަމާތަކު ހުރެލާފައި، ދޮންދިޔެގެ ބައްޕަ އެންދެއްޔޯ.

ދޮން ރިތަކުން ކަނބަލާފައި، ދޮން ފައްޔެއް ޖަހަލާފައި، ދޮން ހުންގާނަކު ހިފަލާފައި، ދޮންދިޔެގެ ބައްޕަ އެންދެއްޔޯ.

ދޮން ކުންނާރެއް ބިނދެގެން، ދޮން އަންނާރެއް ގަނެގެން، ދޮން ނިޔަނދުރު ހޯދައިގެން، ދޮންދިޔެގެ ބައްޕަ އެންދެއްޔޯ.

ދޮން ހެދުމާ، ދޮން ގަހަނާ، ދޮން އުޅަޔާ، ދޮން ދައްޗާ، ދޮންހަދިޔާ ގިނަ ހޯދައިގެން، ދޮންދިޔެގެ ބައްޕަ އެންދެއްޔޯ.

މުޞަންނިފު:އަލްއުސްތާޛު ޢަބްދުލްމުޢީދު ޙަސަންޝާއިޢުކުރި ތާރީޚު:

7 ޖެނުއަރީ 2011 މ. 3 ޞަފަރު 1432 ހ. ހުކުރު