#heimspeki

Skrifað haustið 2002 af Illuga

Hvað er raunveruleikinn og í hverju felst hann? Hvaða kraftar eru það er verka á náttúruna alla og knýja hana áfram? Hvert er hlutverk mannkyns hér á jörðu? Þetta eru meðal áleitnustu spurninga mannsins og hefur hann verið að velta vöngum yfir þeim alveg síðan hann varð viti gæddur í fyrndinni. Þessi litla ritsmíði mun fjalla um þá nýju heimsskoðun og hugmyndir þær sem Martinus Thomsen, betur þekktur undir rithöfundanafninu Martinus,  setti fram í höfuð verki sínu Lifets Bog (Bók lífsins) og einnig smá umfjöllun um Heimsmyndina eilífu (Á frummálinu Den Evige Verdens Billede). Rennt verður í örstuttu máli yfir æviágrip hans og málefni þau er birtast í þessu fyrrnefndu verkum hans og hvaða þýðingu þessar kenningar, eða öllu heldur kennisetningar, hafa fyrir framtíð mannkyns. Þar sem hann setur þessi atriði ekki fram sem kenningar heldur  kosmísk eða andleg vísindi, sem hver fróðleiksfús lesandi og könnuður sem hefur nægilega þroskaða dómgreind getur frjálslega athugað, er ekki hægt að flokka þetta undir trúarhugmyndir, þótt þetta tengist þeim óneitanlega. Efnið verður tekið fyrir með sjálfstæðum hætti og reynt að fara með rétt mál eftir bestu getu. Því ef ekki er farið með gát í skoðanatúlkun kennisetninga gæti átt sér stað misskilningur og boðskapurinn þá ekki komist rétt til skila. Í nútíma þjóðfélagi eru nýjum kenningum um lífið tekið misvel og oftast ríkja efasemdir um trúverðugleika þeirra. Hér verður reynt að varpa mynd á heimsskoðun manns sem hafði kjark til þess að koma fram sem spámaður nútímans í heimi sem er fullur af trúarkreddum og fordómum og heimi sem er viðkvæmur fyrir gagnrýni á gömlar hefðir. Martinus Thomsen fæddist 11. ágúst 1890 í smáþorpinu Sindal í Vendsyssel sem er norðarlega á Jótlandi, Danmörku. Móðir hans var ógift. Föður hafði hann aldrei neitt af að segja og móður sinni man hann lítið eftir, því hún dó þegar hann var barn. Móðurbróðir hans og kona hans tóku hann þá að sér og ólu hann upp og voru honum eins góð og sínum eigin börnum. Fósturforeldrar hans voru fátæk en góðar og heiðarlegar manneskjur. Hann hlaut venjulega barnafræðslu þeirra tíma í barnaskóla Sindalsbæjar og síðar í Bollenholtsskóla. Skólaganga hans var 5 ár, frá 7-12 ára aldurs. En 12 ára gamall varð hann að fara að vinna fyrir sér sjálfur, að hætti þeirra tíma. Annarar skólamennturnar naut Martinus ekki. Honum var kennt nægilegar bókmenntir til þess að vera fær um að leggja saman, skrifa og lesa, en lítið meira. Strax á unglingsárunum var hann gæddur skyggnishæfileikum og hafði hann ofan af fyrir sér með smalamennsku í sveitinni. Þegar nálgaðist manndóm, þá var hann kallaður út til að gegna herþjónustu, sem breytti öllu lífi hans því að í stað þess að snúa aftur í sveitina þá settist hann að í Kaupmannahöfn. Seinna varð hann starfsmaður við mjólkurbú og þar næst næturvörður í Kaupmannahöfn. Þegar hann tók eldvígsluna (sem nánar verður komið að hér á eftir), er hann nefnir hina miklu fæðingu, var hann í þjónustu mjólkurbúsins „Einingin” í Kaup-mannahöfn. Hann lýsir þessari reynslu sinni ýtarlega í smábók einni er nefnist Omkring min Missions Fødsel (Upphaf köllunnar minnar) en ekki gefst rúm til þess að lýsa henni nákvæmlega hér en segja má að þessi opinberun, ef svo má segja, hafi alveg verið hliðstæð opinberunum postulanna og spámanna biblíunnar nema að því leyti að opinberun hans var mun altækari eða alrænari en hin kosmisku leiftur sem höfundar biblíunnar urðu aðnjótandi. Þar sem Martinus taldi ekki atburðarrás hinnar miklu fæðingar mikilvæga lesandanum verður lýsingum Martinusar á vígslu hans inn í upplýsta tilveru sleppt en afleiðingum hennar útskýrir hann eftirfarandi:

Grundvöllur lesandans verður því ekki þær andlegu skynjanir, sem ég hef hlotið, einar sér, heldur afleiðingarnar, sem þær hafa skapað, því að þær getur hver maður meira eða minna athugað, sem til þess er hæfur siðferðilega, og er óhlutdrægur og frjáls. Þessar afleiðingar eru starfsemi mín í heild. Sköpun raunhæfra stærðfræðilegra alheimsgreininga, fullkomlega óhagganlegra andlegra vísinda, og á grundvelli þeirra myndun nýs hugarfars, nýrrar siðmenningar, þar sem sannur skilningur á lífinu, hárfínum kærleikslögmálum þess, hámark alheimsrökhyggju og heildarniðurstöðu: „Allt er harla gott”, breytist úr draumsýnum í raunhæft líf, áþreifanlegar hverjum þeim manni, sem gæddur er nægilegum þroska, skynsemi og tilfinninga.  (Martinus 1983: 72-3)

Martinus var nú ekki mjög efnaður maður þegar þetta átti sér stað enda ekki í hálauna vinnu og því átti hann ekki möguleika á því að láta af störfum sínum í mjólkurbúinu.  Ef það hefði ekki verið fyrir trausta bakhjarla, sem styrktu hann fjárhagslega, þá hefði verið honum erfitt að helga sér málefnum þeim, sem síðar áttu eftir að verða að ævistarfi hans. Forsjónin stóð á bak við hann og leiddi hann í gegnum þessi miklu umskipti sem minna óneitanlega á umbreytinguna á Jesú Kristi þegar hann var þrítugur en Martinus var einmitt þrjátíu ára þegar hann öðlaðist kosmiska vitund eða í mars 1921. Nóg er komið um höfundinn sjálfan og lesandinn ekki þreyttur meira á umsögn um Martinus sjálfan, heldur skal nú aðeins víkja aðeins að fyrstu bók hans.  Í kjölfarið á þessari vitundarbreytingu hóf Martinus skrif sín og árið 1932, eða ellefu árum eftir vígsluna, kom út fyrsta bindið af ritverki sem kom út samtals í sjö bindum, en það var Bók lífsins og var af mörgum talin einn stærsti ef ekki langstærsti bókmenntaviðburður þessa árs í Danmörku. Í rauninni var þetta fyrsta bindi aðeins inngangur að komandi ritum, en hver bók er u.þ.b. 300-400 síður svo í heild er þessi ritsmíði vel yfir 2000 síður ásamt fjölda táknmynda, efninu til skýringar. Í þessu tiltekna bindi er rennt yfir helstu atriði kosmisku heimsmyndarinnar og gert grein fyrir markmiðum eða tilgangi bókarinnar. Hann byrjar formálann með eftirfarandi orðum:  „Allar lifandi verur, sem fram koma í heiminum, burtséð frá því, hvort þær teljast til verufélags þess, er vér nefnum mannkyn jarðar, eða þær tilheyra lífsgerfum þeim, er birtast oss venjulega sem dýr, jurtir eða steinar, eru allar undantekningarlaust þátttakendur í lífsverðandinni, m. ö. o. lifa lífinu” (Guðmundur E. Geirdal 1939:169). Hann segir að lífsreynslan eigi sér einungis stað fyrir gagnáhrif tveggja afla, þ.e. hins utanaðkomandi alheimsafls, sem við köllum einu nafni umhverfi – og okkar innri máttar, sem stafar aflgeislum persónuleikans út til umhverfisins, eða umheimsins. Hann heldur svona áfram og talar um frum- eða undirstöðuöfl alheimsins sem birtast okkur m.a. í efni og hugblæ náttúrunnar, en aðallega í meðbræðrum okkar. Þessi öfl verka svo á okkur á afar mismundi hátt, ýmist sem hræðilegustu óþægindakenndir eða undursamlegan geislandi unað og allt þar í milli. Það er þessi tröllaukna aflstöð sem er forsenda framþróunar mannkyns og alls lífs. Þekkingin er kraftmesta aflið og er hamingja einstaklingsins undir henni komin, því þekkingin er undirstaða samræmisins milli hinna ytri og innri afla, en á því byggist öll sönn hamingja. „Því betur, sem oss tekst að forðast óþæginleg og ófögur áhrif, því betur njótum við hinna fögru og þæginlegu” (-170). Innsæishæfileikinn var ráðandi í vitund Martinusar og gerði honum það mögulegt að sjá inn í eilífðina og þar birtist tilveran honum í allri sinni kosmisku samsetningu. Sjálf hans var ekki einskorðað við líkamann svo andi hans var jafnt utan við jörðu, sem á henni, en gat á leið sinni um hnetti himnanna, jafnt og jarðarhnöttinn, séð þróunina og tilgang alls lífs. Kjarninn í heimsmynd og hinum stórfelldu lífsskoðunum Martinusar er þróun.  Martinus útskýrir að með tímanum verði mannlegt samfélag sífullkomnari í krafti náttúruaflanna sem mynda hin óþæginlegu áhrif í tilverunni og sívaxandi áreynslu einstaklingsins til að sigrast sigrast á þeim. En þetta er það sem átt er við með hugtakinu þróun. Í raun og veru mætti því segja að verurnar séu á ferð frá hinu óþæginlega til hins þæginlega eða frá myrkri til ljóss í hinni eilífu alheims spíralhringrás, sem er að sögn Martinusar grundvöllur eilífrar lífsskynjunar verunnar en eilíft líf hennar er síbreytileg hámarks víxlskynjun ljóss- og myrkurstímabils. Við lifum nú á tímabili myrkurs sem annað veifið fær útrás og nær hámarki sem helvíti sjálft eða ragnarök, en þetta er eingöngu vegna ófullkominnar breytni verunnar gagnvart náunga sínum og umhverfi. Hér er nefnilega komið að kjarnanum í heimsmynd og hinum stórfelldu lífsskoðunum Martinusar; þróun. Hann bendi á þá staðreynd að barátta alls hins lifanda fyrir tilverunni er fólgin í viðleitninni á því, að sigrast á öllu því sem vekur óþæginleg áhrif. Það má ljóslega sjá að siðmenntað þjóðfélag í dag hefur tekið stakkaskiptum varðandi þróun og velferð í heilbrigðismálum með fjölda  hjálparstofnanna sem styðja við bakið á þeim sem minna mega sín, stéttarfélög, öryggi þjóðfélagsþegnanna og svo mætti áfram lengi telja. Martinus útskýrir á frekar einfaldan hátt að með tímanum verði mannlegt samfélag sífullkomnari í krafti þessara náttúruafla sem mynda hin óþæginlegu áhrif í tilverunni og sívaxandi áreynslu einstaklingsins til að sigrast sigrast á þeim. En þetta er það sem átt er við með hugtakinu þróun. Í raun og veru mætti því segja að verurnar séu á ferð frá hinu óþæginlega til hins þæginlega eða frá myrkri til ljóss í hinni eilífu alheims spíral-hringrás, sem er að sögn Martinusar grundvöllur eilífrar lífsskynjunar verunnar en eilíft líf hennar er síbreytileg hámarks víxlskynjun ljóss- og myrkurstímabils. Við lifum nú á tímabili myrkurs sem annað veifið fær útrás og nær hámarki sem helvíti sjálft eða ragnarök, en þetta er eingöngu vegna ófullkominnar breytni verunnar gagnvart náunga sínum og umhverfi. „Mannkynið lifir ennþá í þeirri miklu hjátrú, að banvæna lögmálið sé besta vörnin gegn banvæna lögmálinu sjálfu”. En þetta banvæna lögmál er tengt sjálfsbjargarhvöt hinna ófullgerðu manna, það að drepa til þess að geta lifað. Þetta er lögmál dýraríkisins en stærsta brotið gegn helsta siðalögmáli og boðorði mannsins: „þú skalt ekki morð fremja”. „Enn fremur sá ég”, segir Martinus eftir að hafa séð veraldir með undursamlegum, furðuvekjandi mannkynjum á mismunandi tilverustigum, „að myrkrið, eða það sem er kallað illt, var í raun og veru sama og sá hæfileikaþroski einstaklinganna, sem óhjákvæmilegur er til þess, að þær hinar sömu verur geti notið hamingju og sælu síðar meir í hinum æðri heimum. Verður því myrkrið, frá alheimssjónarmiði séð, jafn blessunarríkt og ljósið og í guðs augum – allt harla gott” (Guðmundur E. Geirdal 1939:173).  Þetta sjónarmið Martinusar findist líklegast mörgum erfitt að viðurkenna. Hvernig í ósköpunum getur allt verið gott en ekkert illt? En samt sem áður þá hefur maður heyrt um tilfelli þar sem sorgir og þjáningar hafa haft göfgandi árangur í för með sér. Þar má taka sem dæmi alkólistann sem finnur frelsun sína í AA eftir langvarandi áþján áfengis. Jafnvel þau ljóðskáld sem hafa ort hin fallegustu ljóð áttu við miklar sálarkvalir að etja. Guð er ekki síður í því, sem kallað er „illt”, en í hinu, sem nefnt er „gott”, en í hinu fyrrnefnda er hann dulbúinn. Ekkert er til sem er í innsta eðli sínu illt. En tala má um tvenns konar gæði- hin þæginlegu og hin óþæginlegu gæði. Hin „óþæginlegu gæði”, sem nefnd „ill”, undirbúa hin „þæginlegu gæði” og eru nauðsynleg brú til hins góða. Hinn fagra skilning sem hægt er að leggja í þessa hugsun veitir ákveðið svar við þeirri almennu hugsun margra að Guð hljóti að vera óréttlátur eða ósanngjarn. Með þessu er Martinus nefnilega að útskýra það að óréttlæti er í raun og veru ekki til nema sem hugtak. Mönnum er óhamingjan ekki ásköpuð eða það sem þeir kalla misrétti, heldur skapa menn sér sjálfir ógæfusöm örlög með rangri breytni sinni, eða öfugt ef kærleikurinn er ráðandi í breytni þeirra. Hver er sinnar gæfu smiður, eins og orðtakið segir. Þar að auki er því gert greinagóð skil hvers vegna menn eru gæddir mismiklum vitsmunum og þroska en þar kemur til sögunnar lögmál endurfæðinga sem er þekkt skoðun meðal austrænna dulspekinga og er í aðalatriðum eins. Þetta lögmál felur í sér þróun fyrir tilstilli síendurtekinna endurholdgana hér á jörðu, öflun reynslu í gegnum mörg líf og mismunandi kringumstæður og svo lokatakmarkið sem er frelsun andans, þar verður maðurinn eitt með veginum, sannleikanum og lífinu. Fullkominn maður í Guðs mynd og líkingu, segir Martinus að sé lokatakmark Guðs í sköpun mannsins. Þannig er hægt að finna í hugsanakerfi hans svipaðar kenningar um „karma”, um fortilveru og endurholdgun, um lífið eftir dauðann, um tilveru fullkominna manna eða guðmenna og þar fram eftir götunum. Eitt þessara guðmenna var heimslausnarinn Jesú Kristur sem Martinus talar mikið um og segir m.a. að það hafi verið hlutverk Krists og heimslausnarinnar að fjarlægja deyðandi hjátrú og vanþekkingu með tilliti til myrkursins, svo að það haldi ekki áfram að vera leyndardómur, heldur verði lýðum ljóst sem guðdómlegur þáttur þeirrar miklu vígslu til guðsvitundar, sem allt mannkyn jarðar skal hljóta. Án þessa þáttar væri sköpun Guðs á manninum í sinni mynd algerlega óhugsandi. Hann segir ennfremur:

Sköpun Guðs á þessu stórfenglega verki hans gerist eingöngu með því, að hann lætur son sinn, hina lifandi veru, kynnast algerri andstæðu hinnar algeislandi guðsvitundar og breytni til þess að hann megi verða snillingur í því að þekkja greinarmun hins raunverulega illa og hins sanna góða. Fyrir sköpun Guðs á þessari snilligáfu verunnar, verður hún að manninum í Guðs mynd og líkingu, guðssonurinn sameinast föður sínum og verður aðnjótandi æðsta ljóss, gleði og sælu. Getur kærleikurinn verið meiri? (Heimsmyndin eilífa II. bók: bls 27)

Það er varla hægt að hugsa sér meiri kærleika en þennan og það sem einkennir skoðanir hans er hversu rökréttar þær eru. Eitt leiðir þar af öðru af rökrænni nauðsyn, samt sem áður hefur Martinus aldrei lært neina rökfræði, en það kemur ekki að sök. Stíll hans getur oft á tíðum verið skáldlegur og safamikill og enginn háskólaprófessor mundi geta rökstutt kenningar sínar betur en Martinus. Hann hefur aldrei fengið mikla umfjöllun í fjölmiðlum sem skipti hann litlu máli, það að hann óskaði ekki eftir frægð eða metorðum. En hans tími mun koma seinna, einning hvað blöðin snertir. Ekki verður náð að fara yfir fleiri mál að svo stöddu en í ritgerðinni var reynt að fara yfir þau atriði sem féllu best að skoðunum mínum og gerðu það að verkum að ég fór að aðhyllast kenningum heimsfræðinnar (kosmologi). Martinus var aldraður maður er hann lést, eða árið 1981 þá rúmlega níræður. Vildi ég óska þess að hafa séð hann og heyrt á einum af þeim fjölda fyrirlestra sem hann flutti. Hann átti víst að hafa flutt þá af stakri snilld og blaða- og undirbúningslaust. Hinar alrænu ljóssýnir og tákn fylltu hug hans svo, að honum veittist örðugt að hafa hemil á mælsku sinni. Svipaði honum til fljóts í vorleysingum, er flæðir yfir alla bakka, því svo ört streymdu nýjar sýnir og táknrænir atburðir að innri sjónum hans, að tungan hafði vart við að færa þær í búning málsins (Guðmundur E. Geirdal 1939: 168).  Endalaust væri hægt að halda áfram með hugleiðingar um boðskap Martinusar en verður þessari ritgerð „slúttað” með kjarnanum í siðfræði hans: Gerðu fyrst og fremst kröfur til sjálfs þín. Og hvet ég eindregið alla, sem áhuga hafa á boðun Krists og biblíunnar, að kynna sér skýringar Martinusar á ýmsum þeim málum sem hvorki prestar né páfar hafa haft útskýringar á, og því aðeins geta sagt: „Guðs vegir eru órannsakanlegir”. Tilvitnanir:

Það er ekki þjáningin þjáninganna vegna, sem er frumatriðið í tilgangi lífsins. Það er hinn göfgandi árangur, er þjáningarnar skapa í verunni, sem er takmarkið. (Heimsmyndin eilífa I. Bók: 101)

Taktu það sem þú getur notað frá heimsfræðinni en slepptu hinu. (Sagt í mörgum fyrirlestrum hans)

En þar eð sérhver einstaklingur, er hann hefur náð vissu þroskastigi, verður aðnjótandi hinnar sömu sálrænu reynslu og ég, þá er það auðsætt, að ég, hvað sálargáfur snertir, ræð ekki yfir neinum sérréttindum í þessum efnum, eða er nokkur undantekning frá reglunni og er þar af leiðandi, hvað hina eilífu framþróun snertir, í engu meiri en allar aðrar verur, sem á undan mér hafa gengið þroskabrautina, eða þær, sem mun ganga hana á eftir mér. (Guðmundur E. Geirdal 1939: 175)

------------------------------------- Heimildaskrá     Grétar Fells. 1953. „Martinus og boðskapur hans”, Gangleri. 27. árg. ; 1. hefti, s. 7-21. Guðmundur E. Geirdal. 1939. „Ný heimsskoðun”, Gangleri. 13. árg. ; 2. hefti, s. 166-187. Martinus. 1968 & 1972. Heimsmyndin eilífa I. og II. Bók. Þorsteinn Halldórsson íslenskaði. Prentsmiðjan Leiftur h.f., Reykjavík.

Martinus. 1983. Upphaf köllunar minnar. Þorsteinn Halldórsson þýddi. Prentsmiðjan Leiftur h.f., Reykjavík.