Mallongigoj kiujn mi uzas en Esperanto
Foje mi manskribas Esperante, kaj tiam mi uzas tiom da mallongigoj kiom mi povas. Mi tion faras Äar tio akcelas la skribadon. Mi parolos Äi tie pri ili.
Ellaso de finaĵo O
Jam ekzistas en Esperanto la eblo ellasi la O-finaĵon de O-vortoj, do tio estis la unua mallongigo kiun mi sciis kaj komencis uzi. Tamen la ellaso oficiale venas kun la apostrofo, sed, pro tio ke la celo estas skribi kiel eble plej malmulte, tion mi ne uzas, krom la fakto ke memkompreneblas ke tiu radiko estas O-vorto.
"Problemo" estas tiuj vortoj kies radiko ne finiÄas per vokalo, sed konsonanto. Problemo inter citiloj Äar tio nur estus problemo se ili estus prononcitaj. Äar ili ne estos, estas bone. Maksimume mi legus tion mense, kie ne estas problemoj, pro tio ke la cerbo koncentriÄas al la senco de la vorto pli ol la vorto mem. Äiuokaze, oni ne bezonas legi kiel estas skribite, sed kvazaÅ Äi havas O-finaĵon.
Mi ne faras tion kun tabelvortoj.
Ellas de A je la artikol
AnkaÅ oficiala afer. Same kiel la O-vort: uzatas apostrof anstataÅ la liter a. Tamen, denove, mi ne uzas la apostrofon pro rapidec.
AmbaÅ ellasoj, mi iam vidis, estas uzitaj en poezio, kiu igis min pensi Äu mi uzu aÅ ne. Mi finfine uzis.
Akuzativ kaj plural dum O-ellas
Oficiale, vi povas ellasi la O-finaĵon, sed, se l vort estas plurala aÅ akuzativa, vi devas uzi l finaĵon ankaÅ.
Sed de Äi tie mi komencis ne plu sekvi l oficialan uzadon de Esperanto, mi komencis krei novajn mallongigojn. Mi ne zorgis pri fari tion. Tio estis simple neformalec de l uzad, kiel tio kio okazas interrete kun lingvoj.
Do, eÄ plurale kaj/aÅ akuzative, mi ne plu uzis la finaĵon O.
Uzi E-vortn anstataÅ prepozicin
Mi eksciis el PMEG ke E-vortj ne nur signifas "en iu manier", ekzemple "skribi feliÄe = skribi en feliÄa maniero", sed ankaÅ funkcias kiel ia lokativ.
Mi kredas ke Äiuj konas "hejme": "Mi restas hejme", kie memkompreneblas ke oni ne diras "mi restas en hejma maniero", sed lokn. Tamen mia uzad preterpasas tion, Äar mi uzas E-vort en ajna situaci kie estas la prepozici "en".
Mi vidis Äi vorton en tiu libro.
Mi vidis Äi vortn tiulibre.
Mi tamen nur faras tion Äe nedifinitaj substantivj. Mi ankaÅ emas mallongigi tutan esprimon, kiel ni jam faras per "en la mezo de la nokto > noktomeze".
"Kaj"
Mi eksciis Äin Äe PIV. "Kaj" tie estas simple "k". Do kial ne fari la samn? Mi komencis uzi Äin.
"De" fariÄas "D"
Alia neoficiala. Mi faris tion surbaze de l mallongig de "kaj", pensante Äu estas aliaj vortj kiuj povas esti mallongigitaj al unu aÅ malpli literoj.
La domo de Sofia estas blua.
L dom d Sofia estas blua.
"Äar" fariÄas "Ä"
L sama logik supre.
"Estas" fariÄas "as"
Mi vidis Äin Äe PMEG, ke ekzistas tia ebl. Mi iam uzis "est" anstataÅ "estas" (l logik sube), sed eksciinte tion, mi ÅanÄis l uzn.
Mi ne memoras Äu estas nur l nuna verb kiu havas mallongign, sed mi uzas tion ankaÅ en l aliaj tempoverbj. Strangas uzi "i" por "esti", Äar estas tre ete, sed certe estas nur kutim.
Li ankoraÅ estis hejme, eÄ se Åi estas Äi tie.
Li ankoraÅ is hejme, eÄ se Åi as Äi tie.
Ellas d l finaĵ "-as" en verbj
Mi ne certis kiel mi pensis pri tio. Sed as grava regul: tio nur eblas kun nuna verb. Is/os/us ne as mallongigindaj, same kiel l imperativ.
Sed, Äu ne as Åanc esti ambiguec, pensi ke tio estas substantivo? Nu, probable as situacij kie as ambiguec, sed honeste mi neniam skribis frazn en kie aperis konfuz.
La knabino kuras ÄirkaÅ la domo Äar Åi estas feliÄa.
L knabin kur ÄirkaÅ l dom Ä Åi as feliÄa.
Mi ne vidas ian ambiguecn en Äi fraz. Eble Ä estas mi l skribint? Mi ne scias.
Äi-sube kelkaj mallongigj pli ekstremaj, kiujn mi ankoraÅ pens uzi.
"Kiu" fariÄ "Ki"
Mi unue pensis pri fari tion kun "ke", kiu fariÄus "k", sed Äi tio jam uzatas de "kaj". Do mi prenis "kiu".
Komence mi simple anstataÅigus "kiu/n/j/jn" per "ki", sed mi rimarkis ke us ambufiec, do kion mi faris estis nur ellasi "u".
La besto kiu estis en la arbaro malaperis.
L best ki is arbare malaperis.
Li vidis homojn kiujn li neniam antaÅe vidis.
Li vidis homjn kijn li neniam antaÅe vidis.
Äi as nur detal, verdire, sed, en skribad, unu liter sufiÄ por plirapidigi aferjn.
Finaĵ "-es" je ne-tabelvortj
Mi uz Äin kiel genitivn en substantivoj. AnstataÅ uzi l finaĵn O, uzi -es.
La domo vires.
AnkaÅ l pronomj "mia, lia" ktp ÅanÄus al "mies, lies", nur por ke ili kongruu al l vort, sen reala neceso.
Äu tiu estas la aÅto vies patres?
Mi Åat la genitivan kazn.
Ellas d "mi"
Mi iam vidis homjn fari Äi tion, Äu pro influ d l angla aÅ ne. Tamen mi neniam vidis tion uzitan en subfraz.
Mi mem malofte uzas Äin.
***
Nu, jen Äio. La listo eÄ fariÄis iomete pli granda ol mi pensis, multaj mallongigoj. Mi ja rimarkas ÅanÄon kiam mi uzas ilin, tre utilaj ili estas.
Alia afero estas ke ili ankaÅ uzeblas interrete, interparolade. Certe komputile oni emas skribi pli rapide, Äar interreto estas loko de rapidaj okazoj, do tio estas neevitebla. Se Esperanto estus parolata de pli da homoj, mi ja kredas ke ekestus mallongigoj tie, kaj eÄ parolate. Tio probable okazas Äe ajna lingvo. Eble Äar Esperanto estas artefarita lingvo, oni ne emas ÅanÄi ion en Äi, eÄ se neformale, sed se estus pli da denaskuloj, ni vidus Äi tion.
