#brunssumerklei

EEN ONDERZOEK NAAR BRUNSSUMS CULTUURHISTORISCH ERFGOED - Jo Sijen

Afgelopen week kwam ik Jo Sijen tegen op de Hallenweg, tijdens een bezoek aan de Dutch Design Week. Jo is een van de keramisten die vanuit mijn project 1 kilo Brunssumse klei kreeg. 

Hij wilde graag een poging doen gietklei te maken van de Brunssumse klei. Gieten is natuurlijk een mooie toevoeging aan de proeven die al gedaan zijn met deze klei. Daarop hebben we besloten ook nog eens langs de vindplaats van deze klei te gaan, in het Schutterpark te Brunssum.

Toen Jo mij deze twee kopjes overhandigde vertelde hij mij dat hij veel werk heeft gehad aan de klei. Eerst moest het worden gesneden in plakken, gedroogd, vergruisd, gezeefd, gerehydrateerd voor het de juiste zuiverheid had om er mee te kunen gieten.

De kopjes zijn beiden gestookt op 1245 graden celcius en zijn dus steengoed. Aan de binnenzijde zijn de kopjes geglazuurd, al is de keramiek eigenlijk al waterdicht zonder glazuur. De glazuur heeft niets doen veranderen aan de kleur, zowel met als zonder is de keramiek egaal grijs, hoewel één kopje een klein crème-kleurig vlekje heeft. De kopjes zijn ontzetten licht van gewicht.  Beiden objecten zijn vrij van barsten. Volgens Jo is de klei speciaal omdat het op zulke hoge temperatuur gestookt is geworden en het zijn vorm behouden heeft. Geen barsten of zo iets dergelijks, dat is wel speciaal en zeker voor klei in gegoten vorm. 

3 September 2016 vond er in de Mourik Groeve het evenement ‘Truck in the Koel’ plaats. Ook ik ben even door de koel geflitst, maar niet voor de trucks, maar voor de koel.  De groeve is niet vrij toegankelijk en dit was een goed moment om eens een kijk te nemen. Henrik bedrijven delft in de groeve Mourik onder andere zand, grind, leisteen, breuksteen en klei. Vooral dat laatste is wat voor mijn project interessant is, er is dus nog een bedrijf in Brunssum dat klei delft. In ruil voor het delven van deze grondstoffen, saneren zij de Mijnsteenberg ‘Hendrik’. 

Mijn bezoek aan Truck in the Koel was vooral, om te kijken of de kleilaag zichtbaar was en hoe dit er uit ziet. Helaas was niet het gehele terrein toegankelijk voor bezoekers. Iemand van het evenement vertelde mij dat de groeve was niet zo stabiel was op het moment, dus kon er alleen van een afstand gekeken worden. 

De klei was wel zichtbaar, het is een van de onderste lagen op de foto. Je kan duidelijk zien dat de textuur veranderd.  Deze brunssumerklei gebruikt men tegenwoordig vooral in de baksteenindustrie.

Voordat de staatsmijnen naar Brunssum kwamen, rond 1915, was er al baksteenindustrie in Brunssum. Op de plek van de ‘Brikke Oave’, was toentertijd een baksteenoven. Op de plek van het tegenovergelegen Lindeplein en het vijverpark was een kleigroeve, dit alles was eigendom van de familie Eggen. De klei werk met de hand in vormen geduwd en in de zon gedroogd waarna het gebakken kon worden in de oven. Toen men ontdekte dat er ook bruinkool in de grond zat, werden de gronden van de familie Eggen opgekocht voor o.a. de firma van Bergenrode. Zo ontstond er een bruinkoolmijn in het hart van Brunssum. Naderhand is de baksteenindustrie op het bedrijventerrein aan de oostflank teruggekeerd. 

Tegenwoordig heet het bedrijf Wienerberger. Wat wel interessant is, is dat groeve Mourik klei aan de baksteenindustrie leverd. Echter gebruikt de in Brunssum gevestigde Wienerberger geen Brunssumse klei voor haar bakstenen, maar klei van elders.