Ik heb geschreven. Ik schrijf en ik zal schrijven over Palestina. Het is namelijk echt niet aangenaam uw vasten te verbreken onder lichtflitsen, zonder natuurlijk gedonder en onder gedonder, zonder bliksem, u te onthouden van een innerlijke oorlog, vast te houden aan een innerlijke vrede, terwijl boven u een veldslag uit elkaar spat en daalt over de mensen, voor wie je liefde voelt als een helse pijn, en alles wat je had verdwijnt en je niet zou vloeken, hoewel je wil vloeken in alle talen. Boven u. Boven de vechtende dampkring. Boven de gewapende hemellichamen is Allah, die u belooft nabij te zijn. Voor u is hij dichterbij, zou ik denken.

Ik hou niet van teveel mensen rond me heen, want teveel spiegels verblinden me, waardoor mijn zoeken een dwalen wordt. Ik vermijd plaatsen met veel mensen, zoals een moskee ten tijde van het vrijdagsgebed in de maand ramadan. Het klinkt bijna ketters, maar in zo’n sfeer ben ik een van de verliezers.

I’ve heard people say that Arabic calligraphy is about the space between the letters, and its spiritual vocal art about the silence between the phrases. Could meaning be found in the absence of things, rather than in their presence? This was a thought I pondered upon during this first week of Ramadan. It feels like the first Ramadan to me. For the first time it’s not merely a struggle against hunger or thirst, but a conscious retreat to less of things, towards an enjoyment of the emptiness. In the place we live in, I find it very easy to get a little lost in the culture of reaching outwards for happiness. To reach out for something that would make me feel good, alive or simply existing. It could be anything that could mirror my presence, anything that could be enjoyed, anything that could occupy my mind. Eating a delicious croissant, rechecking my mail, watching videos on YouTube, reading articles, listening to just another song. It’s a luxury to have access to all those beautiful sources. Yet at the end of the day I often find myself with very little empty time left to reconnect to what is real and to contemplate. I’ve been missing the silence and the empty spaces. I remember how I felt it so clearly when I was in Morocco meditating on the roof at sunset, or during the spiritual Islamic ceremonies with the great masters of Quran recitation and devotional songs, or when I was with my grandfather sailing at sea at night.

Sommigen volgen Saoedi-Arabië, anderen kijken naar de hemel en zoeken naar de maan, nog anderen berekenen het astronomisch. Ik neem gewoon de gemiddelden en hoop juist te zijn. Er is zelfs een verschil tussen moskeeën onderling. In mijn buurt is er een Marokkaanse en een Turkse. Ik ga meestal naar de Marokkaanse want die geeft vaak een lange preek; zo heb ik genoeg tijd om rustig op tijd voor het vrijdaggebed aan te komen. Er is namelijk een Hadith die afraadt om al lopend of gehaast naar de moskee te gaan. Hoe meer regels men kent hoe inventiever de mens wordt, blijkbaar.

En toen was er dus dat kiertje, een kans op redding. Even zag ik het licht. Dat ik mijn spirituele ontwaking in mezelf moet zoeken, in mijn huidige leven, in mijn huidige context als moeder, echtgenote en werkende vrouw. Geen Tarawih voor mij, geen nachtelijke gebeden, geen theologische boeken, maar wel pampers, fruitpapjes en kinderboeken.