mitte.co

  Çok eski zamanlarda Budist bir rahip, Nirvana’ya ulaşmak için 3 aylık uykusuzluk orucuna girmiş. Günler gelip geçerken, üçüncü ayın son gününde rahibin uykusu gelmiş göz kapakları ağırlaşmaya başlamış. O kadar çok uyku bastırmış ki, rahip de uyuyakalmamak için göz kapaklarını kesip atmış ve göz kapaklarının toprağa düştüğü yerde bir bitki filizlenmiş. Rivayet odur ki; bu bitkiyi su ile demleyip içenlerin hiç uykusu gelmezmiş.  

Çok eski zamanlardan günümüze, birçok farklı coğrafyada çeşitli ritüeller eşliğinde içilmesine rağmen,  1840 yılında Bedford düşesi Anna’nın çok acıkıp akşam yemeği saati olan 20.00’ı bekleyememesinden dolayı akşamüstleri odasına çay ile birlikte kurabiye ya da sandviç servisi yaptırmaya başlaması ile beş çayı diye bilinen geleneğin temellerini atmış olur. Hatta Düşes Anna, arkadaşlarını da çaya davet ederek beş çayını günümüzde dahi devam eden popüler bir sosyal etkinlik haline getirir.

90'lı yıllar ve öncesinde doğmuşların gördüğünde "ay gözüm bir yerden ısırıyor sanki" diyeceği kahve fincanları ya da bizdeki ismi ile anane/babane fincanları, Amerikan asıllı olan Anchor Hocking isimli markanın 1950'li yıllarda üretmeye başladığı Fire-King isimli, bir yandan gökkuşağının renklerini taklit ederken bir yandan da parıl parıl parlayan mutfak ürünleri ailesine aittir.

1905’ten beri birçok üretici ile işbirliği yapan ve bozan Hocking Glas Co., bildiğimiz Anchor Hocking markasını 1937 yılında piyasaya sürer. (Herhalde yoktur ama olur da bu işbirliklerini merak eden çıkarsa buyursun.) 100 yıldan fazla geçmişi olan markanın meraklıları ve koleksiyonerleri o kadar fazladır ki, marka hakkında bir çok kitap yazılır, katalog basılır. Hatta Anchor Hocking koleksiyonerlerinden biri hızını alamayıp kendi özel koleksiyonu ile  bir müze bile kurar.

1950-1970 yılları arasında Anchor Hocking tarafından üretilmiş Fire-King ürünlerin ilk bakışta göze çarpacağı garanti olan ortak özelliği, özel bir teknik ile ışıl ışıl parlatılmış (Slumdog Millionaire bonusu: bu hafif parlaklıktan ‘lustre’ diye bahsedilir) yüzeyleridir. Fire-King mutfak ürünlerinde şeftali rengi 1950 yılından beri popülerliğini korurken, "aurora" ya da inci rengi parçalar en nadir bulunanlar olur. Parlayan ışıl ışıl renklerine aldanıp hemen almayın çünkü orjinali 'Made in U.S.A.' olan Fire-King'lerin bir de "Ben fake değilim tamam mı" diye bağıran "Made in Texas" damgalı reprodüksiyonları var.

"Ben orjinal Anchor Hockings isterim. Hem şeftali rengi hem inci rengi isterim"  diyenler, keşke başka bir şey isteseymişsiniz çünkü her ikisi de mitte.co'da var. Ama tabii ilk gelen alır.

Günlük hayatta bazen eş anlamlıymış gibi kullanılan  porselen ve seramik, aslında iki farklı malzeme. İki malzemenin aynı sanılmasının başlıca nedenleri hem ilk bakışta ayırt etmesi zor benzer görüntüleri hem de porselen ve bildiğimiz seramiğin genişçe bir "seramik ailesi"nin fertleri olması. 

1. Uzun bir ömrü, içine sığdırılanlar değil yıllar mı belirler?

Evet/ Hayır

Kendisine özel sırlama tekniği ile porselen, binlerce yıl boyunca pürüzsüz yüzeyini koruyabilir. Seramikse  farklı bir sırlama tekniğine maruz kaldığından sıvı geçirgenliği yüksek olup yüzeyinde kılcal çatlak denilen minik minik çizgi çizgi çatlamalar görülebilir. (Konu hakkında literatürüne uygun terimlerle konuşmak isteyenler bonusu: konu seramik ya da porselense porös ya da mesameli kelimelerini duyduğunuzda bilin ki malzemenin sıvı geçirgenliğinden bahsediliyor.) Kısaca, porselen binlerce yıl boyunca ilk günkü görüntüsünü korurken, seramik yıllar içinde deforme olabilir.

2. Uzun bir ömrü, yıllar değil de içine sığdırılanlar mı belirler?

Evet/ Hayır

Porselen, seramiğe göre daha az aşındığı için lezzetli sofralarda kaç kere boy göstermiş olursa olsun ölümsüzlük iksiri ile sırlanmışçasına genç kalır. Seramik ise kullanım sıklığına da bağlı olarak kolayca deforme olabilir.

3.Işığı geçirir mi?

Porselen/ Seramik

Goethe ile hemfikir olup  "Licht, Mehr Licht!'"* diyenlere cevabımız porselenken, Kayahan ile hem fikir olup "Odalarda Işıksızım"diyenlere cevabımızsa seramik. Çünkü porselen ile seramiği hızlıca ayırt etmenin en kolay yolu, ürünleri ışığa tutup transparanlıklarını / ışık geçirgenliklerini test etmektir.

Ee artık Mitte'ye geldiğinizde Mitte.co'dan renk renk, desen desen porselen ve seramik ürünlere bakarken "Seramik mi? Porselen mi?" diye sormadan hemen alırsınız ama hadi bu seferlik kopya verelim. Resimdeki gördüğünüz üzümlü reçel kabı, 1966 yılında Helsinki'de Kaj Franck tarafından  Finlandiya'nın 140 yıldan fazla süredir üretim yapan meşhur ARABIA markası için tasarlanmıştır ve porselendir.

Artık yeni moda, modanın kendini kendini tekrar etmesi yani eski trendlerin yeniden  popülerleşmesi. Bu aralar, sokaklarda yüksek belli pantolonlarını giyinmiş insanları gördükçe ''What a come back'' dememek mümkün değil. 

Yüksek bel kot pantolonunun içine soktuğu beyaz gömleği ve beline iliştirdiği kemeri ile Marilyn Monroe'yu, 1961 yılında çekilmiş ''Misfits'' filminde değil de, 2014  İstanbul sokaklarında görsek hiç şaşırmayız. Hatta Monroe'ya zaman makinesinden fırlamış muamelesi yapmak bir yana dursun, ''Ayy şekerim üzerindeki  pantolonu nerden aldın?'' diye başlayan çeşitli cümleler kurarız.

1970'lerde  yüksek bel modası devam etmesine etmektedir ama yüksek bele yeni bir kardeş daha gelir. Böylece hem yüksek bel hem de ispanyol paça pantolonlar yalnız kadınların değil erkeklerin de dolaplarından eksik etmediği bir parça haline gelir. 1980'lere gelindiğindeyse ''guess'' bakalım hangi marka İspanyol paçanın pabucunu dama attırtıp yalnızca yüksek bel pantolonu (özellikle kot) bir moda değeri haline getirir?

  Bazı kelimeleri birbirinin yerine o kadar çok kullanılır ki, aslında farklı anlamları olduğu zaman içinde unutulur ve günlük  hayatta eşanlamlı kelimelermiş gibi hatırlanırlar. Mesela vintage mesela retro.

 1. Yazıldığı gibi okunuyor mu?

 Vintage // Retro

Ortak olmayan noktalarından biri nasıl okunacakları retro yazıldığı gibi okunurken vintage "vintaj" olarak Türkçeleştirilmeye çalışılmışsa da genellikle ingilizce telaffuzuna uygun olarak "vintıç" olarak okunuyor.

 2.Eski ile alakası var mı?

Vintage // Retro

Eş anlamlı kelimeler olmasalar da vintage ve retronun ortak noktası olmadığını söyleyemeyiz çünkü her ikisi de ( herkesin de tahmin edebileceği üzere) bir şekilde orjinali eskiden yani günümüzden daha önce üretilmiş nesneleri tanımlamak için kullanılıyor.

3. Ne zaman üretildiği önemli mi?

Vintage // Retro

Vintage, 1920'den sonra ancak günümüzden 20 yıl önce üretilmiş kıyafet, mobilya, aksesuar vb. tanımlamak için kullanılır. ( Slumdog Millionare bonusu: 1920'den önce üretilmişler ise antika olarak adlandırılır.)

Retro'yu etimolojik olarak ele alırsak, kökeni latince olan ve  kelimelere "geriye dönük, eski zamanlardan" anlamı katan bir önek olduğunu söyleyebiliriz. Sorumuzun cevabına geri dönecek olursa,  geçmişteki bir akımı taklit eden ya da eski zamanlarda popüler olan tasarımlardan etkilenen retro ürünler, geçmişte üretilmiş olabileceği gibi günümüzde de üretilmiş olabilir.

4. Şarap ile ilgisi var mı?

 Vintage // Retro

Vintage Wine (Şarap), aynı yıl yetişmiş ve bağ bozumu aynı yıl yapılmış üzümlerden üretilen şaraptır. Eğer üzümün yetiştiği bölgedeki hava durumunun yıllara göre dağılımını biliyorsanız, vintage şarapların şişesindeki yıl şarabın kalitesi hakkında minik bir ipucu verebilir.

5. Her vintage retro mudur ya da her retro vintage mıdır?

YES // NO