Merihe Yolculuk

Yaş aldıkça da başka işler devreye girdi bu süper optik nasıl çalışıyor diye düşünmeye başladım.

Şimdilerde ise aynaların felsefesi merakımı uyandırıyor.

Hiç aynada yüzünüze baktığınız oldu mu? Ne görüyorsunuz orada, kırışıklardan bahsetmiyorum, gözünüzün içine içine bakıyor musunuz? Ne görüyorsunuz orada? Bir mucize! Bir kere görebilmek mucizenin ta kendisi. Daha derinlerde ise neler var, neler. Ayna bir yansıma aracı, içinizdeki insanı görebiliyor musunuz? Mutlaka endişeler, kaygılar, sıkıntılar var, ama iyilik ve güzellikleri de görüyor insan, ve teşekkür ediyor yaradana. Yani ayna, kendine bakmanın, bazen acıtıcı da olsa kendini yalansız olarak görmenin bir aracısı.

Geçenlerde Yoko Ono’nun sergisine gittik, hani Beatles’ın sonunu getiren kadın diye bilinen Yoko’nun. Çok güzel mesajlar vardı, bir de prizma efekti yaratmak üzere yerleştirilmiş aynalar, belli bir açıdan baktığınızda onlarca görüntü oluşuyordu, ben bunu içimizdeki katmanlara benzettim. Tüm görüntü yansımaları aynı olsa herbiri farklı bir duygu, farklı bir düşünceyi gösteriyor algısı oluştu.

Ayna felsefesi, dış dünyada karşılaştığımız olayların ve insanların aslında bizim içsel inançlarımızın, korkularımızın veya arzularımızın birer yansıması olduğunu savunan bir düşünce sistemi. Bu metafor, evrenin ve başkalarının bize kendimizi tanıma fırsatı sunan bir ayna gibi davrandığını vurgular. Başkalarında bizi rahatsız eden özellikler, aslında kendi gölgemizi (kabul etmek istemediğimiz taraflarımızı) görebileceğimiz bir ayna işlevi görür.

Ayna; hakikat, benlik ve dışa yansımayı temsil eder. Felsefe ve tasavvufta içsel derinliğin, psikolojide empati ve bilinçaltının, edebiyatta ise gerçeğin ve ilahi olanın simgesi kabul edilir. Yani ayna çok derinliği olan bir metafor.

Yazımı Mevlana’nın Şems’e armağanına eşlik eden sözleriyle bitirmek istiyorum;

“Bilemezsin sana verecek bir armağanı ne çok aradığımı.

Hiçbir şey içime sinmedi.

Altın madenine altın sunmanın ne anlamı var,

ya da okyanusa su..?

Düşündüğüm her şey, Doğu’ya baharat götürmek gibiydi.

Kalbimi ve ruhumu vermemin bir yararı yok,

çünkü Sen zaten bunlara sahipsin.

O yüzden sana bir ayna getirdim.

Kendine bak ve beni hatırla..!”

Sevgiyle kalın, baktığınız aynalar hep güzellik ve iyiliği yansıtsın….

Şairin dediği gibi ben her bahar aşık olurum, yaşama yeniden yeniden bıkmadan aşık olurum. İşte yine yeniden aşk tazelemek için hep yaptığım gibi ağaçlarla konuşmaya başladım. Atatürk parkında onlarca ters dut ağacı var. Hani kışın çıplak heykellere dönüşen bahar geldi mi de yeşile bulanan ağaçlar. Bu ağaçlarda en sevdiğim, en etkilendiğim kuru dalların tomurcuklanması, yeşermesi, yeniden hayat bulması. Bir taraftan yağmur sonrası mis gibi toprak kokusunu içime çektim, bir taraftan da kuru dallardaki yeşil mucizeleri aramaya koyuldum. Neden mi ? Çünkü dünya ve insanoğlu bu zor günlerden geçerken, böyle mucizeler yaratmaya muktedir tabiat Ana, dünyadaki kötülükleri de önleme gücüne sahiptir diye umut etmek istedim.

Böyle güzel hayaller kurarken iyilik dolu bir dünyayı düşlerken karşıma başka bir görsel şölen çıktı. Bahar dalları, çoğunlukla beyaz aralarında pembelerin de olduğu bahar dalları, derken o dallar arasında bağlanmış kırmızı-beyaz ipler gözüme çarptı. Sağım solum çiçekler ve bu iplerle doluydu. Geçen sene duymuştum ilk Marteniçka adını. Ama bu kadar çok rastlamamıştım bugüne kadar.

Sonra Marteniçka’ları sayarak kendimce bir oyuna başladım. Acaba bunu kim asmıştır, ne dilemiştir, ne hayalleri vardır diye düşünmeye başladım. Veee doğayla bütünleştim.

Peki ne bu Marteniçka? Bu bir Balkan geleneği, takvimlerin 1 Mart'ı göstermesiyle beraber gündeme geliyor. Baharın müjdecisi olarak bileklere takılıyor, ve başlıyor kutlamalar. Birbirine dolanmış kırmızı beyaz ipler.. Kırmızı renk hayat enerjisini, sağlık ve gücü, beyaz ise yeni başlangıçları ve uzun ömrü simgeliyor. Yani bileğe takıldığı anda sihir başlıyor. Ama geleneğe göre bunu sizin takmamanız gerekiyor, yoksa sihir bozuluyor(muş). Bir de unutmayın bu bileklikler kendiniz için satın alınmamalı, mutlaka hediye olarak takılması gerek.

Marteniçka bileğinizde takılı kalıyor ta ki ilk kırlangıç veya leylek görene kadar. O anda bilekliğinizi çıkarıp en yakın çiçek açmış ağaca bağlamanız gerekiyor. Artık dileğiniz doğaya emanet. Korkmayın, inanın, umudu kaybetmeyin, mucizeler başlamak üzere. Kuru dala can veren Tabiat Ana, neden size mucizelerini göstermesin ki!

Tamam Mart başında yapılması gereken bir ritüel ama daha Mart sonuna kadar zamanınız var, alın bir kırmızı, bir beyaz ip sarın birbirine ve sevdiklerinizin bileğine takın. Onlarda ilk kırlangıç ya da leylek gördüklerinde en yakın bahar dalına assınlar Marteniçka’larını. Sonra görsünler neler olduğunu, mucizeler, iyilikler, güzelliklerin dünyayı sardığını.

Yeter ki umudu kaybetmeyin, herşeye rağmen yarın yine güneş doğacak!!!

Aslında palimpsest kelimesi yalnızca böyle bir belgeyi değil, aynı zamanda yüzeyin altında birden fazla katmanı görünen her şeyi ifade edebilir. Edebiyat, mimari, psikoloji, felsefe palimpsest örnekleriyle dolu.

İnsan da tam bir palimpsest örneği, katmanların en altında genler var, sonra yaşam. Çocuklukta edinilen düşünceler, davranışlar büyüdükçe değişiyor, her yaşla birlikte, her yaşanan olayla birlikte farklı bakış açıları gelişiyor, kişilikler oturuyor. Biliyoruz ki andaki hal ve durum, önce genlerin sonra da yaşananlarıdan edinilen tecrübelerin sonucu. Biz en yüzeydekini görüyoruz, kişiyi tanımak ve daha iyi anlamak için alttaki katmanlara bakmak gerek. Çünkü aslında hiçbir katman yok olmuyor, yenileri ekleniyor.

Sembolizmin öncüsü Fransız şair Baudelaire hafızayı ve gerçekliği "yazıldıkça silinen"e benzetmiş ve onu palimpsest olarak adlandırmış.

Geçmiş imgesinin gizlendiği, yenilerin eklendiği hafıza gibi, oraya kazınmış ve biriktirilmiş ne varsa ne kadar kazınırsa kazınsın, üzerine ne kadar yeni "yazı"lar yazılırsa yazılsın eskiyle yeniyi iç içe geçiren, girift bir kompozisyon haline dönüştüren ve dönüşen. "bellek muazzam ve karmaşık bir palimpsestten başka nedir ki?"demiştir.

George Orwell’in 1984 adlı distopik kitabında da bahsi geçmekte;

"Tüm tarih ,gerektikçe sık sık kazınan ve yeniden yazılan bir palimpseste dönmüştü." Orwell’e göre geçmişin tüm kayıtları silinmekte ve güncel bilgilere göre gerektikçe (iktidar sahiplerinin isteklerine göre)yeniden yazılmaktadır.

Mimaride farklı dönem katmanlarını bünyelerinde barındıran kentler de palimpsest örneği, ki canım İstanbul bu kentlerin başında geliyor.

Felsefede ise palimpsest geçmiş düşüncelerin, ideolojilerin, kavramların, yeni düşünceler içinde örtük biçimde varlığını sürdürmesini anlatıyor. Yani yeni bir fikir tamamen “sıfırdan” doğmaz; mutlaka eskinin izlerini taşır.

İnsan hafızası bir parşömen, yaşanmışlıklarsa ayrı ayrı zamanlarda yazılanlar. Yeni yazılar var, eskileri sildiğimizi sanıyoruz, ama bilmiyoruz ki yenilerin oluşması için illa ki eski yazılanlara gerek var. Bir de unutmamak gerek ki yeniler de yarın eski olacak, o nedenle ne geçmişe bakalım, ne de geleceğe, önemli olan an’da yazdıklarımız, an’da yaşadıklarımız yani an’da kalmak.

Nereden nereye geldik bir kelime aldı beni götürdü, tarihe, edebiyata, mimariye, felsefeye, taa nerelere. Yine gördüm ki öğrenilecek, yaşanacak ne çok şey var.

Sevgiyle kalın, an’da kalın…

Geçenlerde güzel dostlarımızla birlikte Symi adasındaydık. Şahane, özgün mimarisi olan, birbirine uyumlu renkte, göze batan hiçbir çirkinliğin olmadığı üçgen çatılı güzel binaların arasında dolaştık. Sokaklarda merdiven çokluğu dikkatimi çekti. Bir taraftan bu merdivenleri çıkmak nasıl olur diye düşünürken, bir taraftan fotoğraflarını çekmeye başladım, böylece bu yazının konusu ortaya çıktı. Sonra bir baktım ki albümüm merdiven fotoğraflarıyla dolu, demek ki beni çeken birşey var diye araştırmaya başladım. Tabii ilk başvurduğum Google amca oldu ( daha chat gpt ile ilişkimin başındayım)…

Merdiven sadece mimari bir yapı değil, bilmeye ve bilinçlenmeye yönelik kademeli bir yükseliş ve şekil değiştirmenin soyut sembolü. İnişi ve çıkışı olan çift yönlü bir yol ve araç. Ben nedense hep çıkışa bakarım, çünkü bilirim ki o merdivenin sonunda güzel birşeyler beni bekliyordur. Çıkış zor olsa da değiyor o zorluğa katlanmaya. Tabii dizler izin verdiği sürece!

Bazı kulelerde ve eski tapınaklarda merdiven basamaklarının sayısı, sayıların uğurlu kabul edilmesi ya da mitolojik bazı inançlar sonucu, bu sayılarla eşdeğer olarak kullanılmış.

Cami minarelerinin şerefe merdivenlerindeki 99 basamak, Allah’ın 99 ismini ifade ediyormuş. Aklıma 40 yıl öncesi geldi, İshak Paşa camii’nin minaresine çıkmak istediğimizde çıkamazsınız yarın bacaklarınız tutulur dedi görevliler, ama biz inatla çıktık o basamakları, hem de hiç yorulmadan çıktık, ve muhteşem manzarayla karşılaştık, tabii ertesi günden bahsetmiyorum, gerçekten bacak ağrısından yürüyemez olmuştuk, ama o ağrıları çekmeye değdi.

Bir de Tarsus Amerikan kolejindeki Stickler binasının merdivenleri var, böyle bir bilgi yuvasında, bu kadar estetik merdivenlerin olması beni her zaman heyecanlandırmıştır, ne zaman gitsem orada daha yaşamlarının başında, heyecanlı, coşkulu, en büyük dertleri sınavlar olan gençleri düşünürüm, içime bir huzur ve umut dolar. Tabii bir de Levent’i düşünürüm, bir yandan dersler bir yandan baskete yetişme telaşı içinde o merdivenleri inip çıkarken görürüm onu.

Aslında insanın içinde de bir merdiven var, onun bilincine varmak ve basamakları doğru çıkmak gerek, çünkü sonunda kişi özüne, kendine ulaşıyor. Sizde öyle hissetmiyor musunuz? Yaşadığımız her an bize birşeyler gösteriyor, içimizde birşeyler değişiyor, ve bir basamak daha çıkıyoruz. Yani yaşam aslında bir merdiven, hem içimizde hem çevremizde birçok basamak var, bazılarını yavaş bazılarını hızlı çıkıyor olabiliriz, bazen tökezleyebiliriz ya da düşebiliriz, ufak yaralanmalar olabilir ama biraz durup doğrulup tekrar basamakları çıkmamız gerekiyor ki hem içimizde hem yaşamda sonsuza ulaşalım, öyle hemen pes etmek yok.

Bir de ‘skalaloji’ bilimi var. Friedrich Mielke, insanlar ile merdivenler arasındaki ayak ile adım arasındaki etkileşimin, merdivenlerin özgünlüklerinin ve çekiciliğinin, kısaca ‘merdiven biliminin’ yaratıcısı. İkinci Dünya Savaşı’nda bir bacağını kaybeden Mielke tarihin ilk merdiven araştırma enstitüsünü kurmuş. Mielke’nin koleksiyonunda merdivenlerle ilgili 30 kitap, dünyanın her yerinden 10 bin dosyadan oluşan bir arşiv, yaklaşık 35 bin görseli içeren bir slayt kütüphanesi, geniş bir model koleksiyonu ve detaylara ilişkin sayısız çizim yer alıyor. 

Merdiven felsefe, mitoloji, tarih, din, edebiyat gibi farklı alanları da etkiliyor. Merdivenler, insanlığın hiç eksilmeyen yükselme arzusu ve hiyerarşiyi sembolize ediyor ve “kutsal olana erişme”nin bir tanımı olarak görülüyor.

Dadaist sanatçı Marcel Duschamp’in merdivenden inen çıplak isimli eseri ise sanat camiasında hala tartışılıyor, Sanatçı bu eserinde Kübizm anlayışına karşı durmuş, nü ve hareket kavramlarını birleştirerek Kübist form yakalamıştır. Aynı eserle Kübist sanatçıları eleştirmiş ve aralarında tartışmalara yol açmıştır. zamanında sergilere kabul edilmeyen eser günümüzün en kült resimleri arasında yer alıyor.

Bu kadar bilgi yeterli sanırım, yazımı

Cenab Şahabettin’in çok sevdiğim bir sözüyle noktalayayım;

‘Hayat merdivenlerini çıkarken, insanlara iyi davranalım. Çünkü inerken gene aynı insanlara rastlayacağız.’

Şimdi arkanıza yaslanıp, yıllar içinde çektiğim merdiven fotoğraflarını izlemeye başlayın, bakalım en çok hangisini seveceksiniz…

Haydi durmayın merdivenlere bir de benim gözümle bakın, acaba size ne hikayeler anlatacaklar?

Bunlar kitapta yok, ama ben Nisaba dan çok etkilendim ve araştırmalar sonucu buldum bu bilgileri.

Yezidi olan Narin’le annneannesinin konuşmalarından bir bölümle bitireyim yazımı;

Torununa anlatıyor büyüanne

hikaye zamanı ile saat zamanı (gerçek zaman) arasındaki farkı. Bir hikaye anlatıcısı, bir cümle içinde sanki bin yıl göz açıp kapayıncaya kadar geçebilirmiş gibi yüzyıllar arasında gidip gelebilir. Yani

"Hikaye zamanı, saat zamanından farklıdır."

Ne kadar dakik olduğunu iddia ederse etsin, saat zamanı çarpıtılmış ve aldatıcıdır. Her şeyin istikrarlı bir şekilde ilerlediği ve bu nedenle geleceğin her zaman geçmişten daha iyi olacağı yanılsaması altında işler. Hikaye zamanı, barışın kırılganlığını, koşulların kararsızlığını, gecede gizlenen tehlikeleri anlar ama aynı zamanda küçük nezaket eylemlerini de takdir eder. Bu yüzden azınlıklar saat zamanında yaşamazlar, hikaye zamanında yaşarlar.

Sonra pişirdiği mis gibi börekten koca bir parçayı "Birisi hazırladığı yemeği sana verdiğinde, kalbini verir’ diyerek torununa verir.

Hadi başlayın okumaya, pişman olmazsınız, sonra ne kadar az şey bildiğinizi görerek tarihin derinliklerine dalarsınız.

Çok yaşa Elif Şafak…

Sevgiyle kalın…

Bütün kutlamalarımı , dileklerimi hep artalım diye yaparım. Eksilmek kelimesi olumsuzluk çağrıştirdigi için kullanmak lstemem. 2024 de eksildik ama yine de şükrediyorum sevdiğimle birlikte eskiyebildiğim için. Eskisek de

ne güzeldir yeni başlangıçlar, yeni hayaller, umutlar. Herkes yeni yıl için listeler yapar, güzel dileklerde bulunur. En kötü durumda olanları bile bir yeni yıl heyecanı, ışıltısı kaplar, çünkü yenilik umuttur. Hep düşünürüm evrenin bir oyunu mu bu, insanlara umut vermek için mi, yeni başlangıçlar, yeni heyecanlar için mi anlar, saatler, günler, aylar, mevsimler, yıllar gibi bir düzen kurulmuş diye.

Her yeni günde yeni başlangıç heyecanıyla dolar içim. Mutlaka gün doğmadan uyanın der bilge insanlar, sabahın güzelliğini, yeni bir günün heyecanını yaşayın, ister meditasyon, ister dua, ister sadece nefesinizi dinleyin, öyle iyi gelecek ki, sonra da teşekkür edin, şükür edin, güne güzel bir başlangıç yapın der kitaplar. Ben hergün gün doğumunu yakalayamıyorum, bazen uyku galip geliyor (ona da tamam demek ki vücudumun ihtiyacı var, o gün öyle olması gerekiyor), o zaman ne mi yapıyorum, illa güneş görülecek, evrenin döngüsü izlenecek ya, o gün gün batımını yakalamaya çalışıyorum. Çünkü diğer yarım küreyi aydınlatmaya insanları mutlu etmeye gidiyor güneş. Yine teşekkür, bin teşekkür için bir neden daha size.

Aslında biliyor musunuz gün doğumu ile gün batımı arasında büyük fark yok, hatta fotoğraflara baktığımda hangisi başlangıç, hangisi bitiş ayıramıyorum, çünkü başlangıçlar da bitişler de aynı güzellikte, yeter ki kıymetini bilelim, çünkü her bitiş yeni bir başlangıcın müjdecisi .

Nereden nereye geldik, bir yeni yıl yazısı yazayım derken çektiğim fotoğrafları düşündüm ve böyle bir yazı çıktı.

Yaşamlarınızda güzel başlangıçlar olsun, yeni yıl yeni mutluluklar, güzelliklerle, mucizelerle gelsin, eskiyelim ama eksilmeyelim. Eskimek de güzel, onun da kıymetini bilelim.

Dostum, güzel insan sevgili Alper’in kulağıma küpe olan yeni yıl dileğiyle bitsin bu yazı;

Yeni yıl , mutlu anlarda ve mutlu anılarda zamanın dilediğinizce durduğu bir yıl olsun.

Sağlık, sağlık, sağlık illaki sağlık olsun..

Başka bir versiyon ise dört hayvanın sürekli meyve tedarik etmek için nasıl birlikte çalıştıklarını anlatıyor.

Kuş tohumu bulur ve eker, tavşan sular, maymun gübreler ve fil korur. Meyve olgunlaştığında ağaç o kadar yüksektir ki hayvanlar meyvelere ulaşamaz. Bunun üzerine birbirlerinin sırtına tırmanarak bir kule yaparlar ve yüksek dallardan meyveleri kopararak mutlu mesut yaşarlar.

Bu masal halk arasında yüzyıllardır anlatılagelmiş, aslında masalın verdiği mesaj aynı.

Uyumu, bütünlüğü, birliği, cömertliği ve sadakatin önemini, yaşa saygıyı anlatıyor. Takım çalışması ve işbirliği ile tüm sorunların aşılabileceğini gösteriyor.

Keşke bu masal gerçek olsa, hayvanlar arasındaki uyum, din, dil, ırk, cins gözetmeden insanlar arasında da olsa. İnsanoğlu birbirini sevse, saysa, bencilliği bırakıp, hırslarından sıyrılıp, tutkularından arınsa, insanlık için yaşasa ne güzel olur değil mi? O zaman dünyada ne açlık kalır, ne savaşlar olur, insanlar huzur ve mutluluk içinde yaşar.

Ne güzeldir Şenay’ın şarkısı, hadi hep birlikte mırıldanalım, gözlerimizi kapatıp güzel bir dünya hayal edelim..

Bak kardeşim, elini ver bana

Gel kardeşim, neşe getirdim sana

Al kardeşim, ye, iç, gül, oyna

Sar kardeşim kolunu boynuma

Sev kardeşim canım feda yoluna

Tap kardeşim tüm insanlara

Dünya'ya geldik bir kere

Kavgayı bırak hergün bu şarkımı söyle, sevdikçe güler her çehre

Amaçlar hep bir olsun

Kalpler birlikte…

Bu yapılar, bir dini ibadet sistemi, bir kült ile bağlantılı olup eserlerin kökenleri Hint kültürüne dayanmakta, Budizm ve Hinduizm’den beslenmektedir. 2015 yılında yaşanan büyük depremde ayakta kalan eserler mimarlık ve kültür tarihi açısından önem taşımakta. Unesco tarafından Katmandu Vadisi Dünya Kültür Mirası listesine alınmış. Süslemelerde Brahma, Şiva, Durga, Vishnu gibi tanrı ve tanrıçalar, ölüme ilişkin figürler, yılan, Brahma’nın gözü, Buda’nın gözü, güneş, aslan, çiçek ve bitki motifleri gibi Hinduizm ve Budizm kültürlerinin mitolojik figürleri yer almakta. “Kath” ahşap ve “mandi veya mandon”, bir yapı, ev veya tapınak anlamına gelmekte. Yani Katmandu’nun anlamı ‘ahşap şehir”.

Katmandu, Cat Stevens’ın şarkısında dediği gibi “Katmandu I’ll soon be seeing you and your strange bewildering time will hold me down” , zamandan bağımsız bir şehir.

1960 larda mistik bir yolculukmuş Katmandu, çiçek çocukları akın akın gitmiş, amaç Nirvana ya ulaşmakmış. Ama ben gördüm ki Nirvana’ya ulaşmak için taa oralara gitmeye gerek yokmuş, ben zaten Nirvana’ya ulaşmışım.

Yine de ben Katmandu’yu çok sevdim. Yolunuz düşerse gidin derim, orada kapıların ardında müthiş masallar var, inanılmaz bir kültür, mimari zenginlik, renk var, mutlaka gitmeye değer.

Kathmandu’dan kısa bir uçuş sonrasi Bhutan’a ulaşılıyor. Daha uçaktan iner inmez bir huzur kaplıyor insanın içini. Acaba bu huzur, havaalanının inişler için çok tehlikeli olduğunu, sadece 8 pilotun bu havaalanına inebildigini bilmekten mi kaynaklanıyor anlayamıyorum.

Bhutan Krallığının nüfusu 754.000 milyon, 38.000 km² lik minicik bir huzur ülkesi. Mahayana Budizmini baz alan bir ulusal kimliğe sahip. Sembol hayvanı ‘takin’, koyunla sığır arası bir hayvan, özel koruma parklarında yaşıyorlar. Başkent Thimphu en büyük şehir.

İş yapma kolaylığı, barışçılık ve düşük yolsuzlukta birinci sırada, bu kadarla da bitmiyor, dünyada en fazla su kaynağına sahip ülkelerden birisi. Hidroelektrik enerjisi ülkenin ana ihracatını oluşturmakta. Bu kadar bilgiden sonra gelelim benim gördüklerime.

Nunnery diye bir tapınakta kadın keşişler yaşıyor, diğer tüm tapınaklarda erkekler vardı, kadınların keşişliği daha yeni. Dzong denen kalelerde tahta işleri inanılmaz, burada Katmandu’nun aksine oymalardan çok renk var, insan figürleri seyretmeye doyamıyor. Bir de ‘stupa’lar var. Bunlar Buda’yı ve onun öğretisi dharmayı sembolize eden yapılar, dairesel bir kaide üzerinde anda adı verilen yarım küre biçiminde yükselen bir dolgu ve bu dolgunun üzerindeki şemsiye biçimli ögelerden oluşmakta.

Bhutan’da uzun yürüyüşler yaptık, kelebekler, yusufçukluklarla çevrelendik, yol boyu pirinç tarlaları gördük. Beklenenin aksine tarlalarda su yoktu (küresel ısınma nedeniyle diye anlattı rehberimiz). Pirinçler toplanıp balya haline getirilmiş, aynı stupalara benzer şekilde. Seyretmeye doyum olmuyor.

Gelelim dua bayraklarına, yer gök bu bayraklarla dolu. Bu bayraklarda Budizm ile ilgili dualar var. Budist inananların gözünde, dua bayrağının rüzgarda bir kez dalgalanması, duayı bir kez okumak anlamına geliyormuş.

Bu bayraklar Tanrılar ve insanlar arasında bir bağ haline gelmiş. Farklı renk ve boyutlarda bayraklar var.

Üzerinde Buda'nın öğretilerinin yanı sıra seyrek nüfuslu dağlarda sıkça görülen kuş ve hayvan desenlerinin basılı olduğu, sıraya göre beş renkli kare bir kumaşla (mavi, beyaz, kırmızı, yeşil ve sarı) asılmış olanlar, ve beyaz veya kırmızı tek renkli, üç ila beş metre uzunluğunda kumaş şeritlerden oluşan bayraklar. Beyaz renk bulutu, kırmızı ateşi, yeşil suyu, sarı toprağı ve mavi gökyüzünü sembolize ediyormuş. Bu bayraklar yüksek bir yere asılıp, rüzgarda dalgalanmaları sağlanıyor. İnanışa göre olumlu ruhsal titreşimler yayılarak dualar evrene taşınıyor.

Bu bayraklardaki renklerin solması, duaların rüzgarla taşındığı anlamına gelip, renk solması uğurlu sayılmakta. Renkli dua bayrakları kutsal karla kaplı platoyu ve ağaçları gökkuşağı gibi süslüyor ve eşsiz bir manzaraya dönüşüyor. Dua bayrakları asanlara Tanrı'nın yardım edeceği inancı yaygın.

Son olarak Bhutan’ın unutulmazı olan Tigers Nest tapınağı var. 4200 metre yükseklikte kayalar arasına yapılmış bu tapınağa zorlu bir yoldan çıkılıyor. Gerçekten görülesi bir yer, ve şahane bir deneyim.

Eğer fırsat bulursanız mutlaka Bhutan’a gidin derim, unutulmaz anılarla döneceğinizden eminim.

Sevgiyle kalın…

Nereden çıktı durup dururken bu mektup yazısı diye düşünenleriniz vardır. Bu sene canlarımızın kaybı bizi çok sarstı. Bize hayat veren annelerimizi kaybettik, acıları çok derin. Şükrediyoruz ki ikisi de çok güzel yaşadı, kendilerinin yarattığı bir sevgi çemberi içinde, torun çocuklarını gördüler, bu tesellimiz ama kaç yaşında olursak olalım yaslandığımız omuzlar gitti, çocukluğumuz bitti. Birden büyüdük. İşte bu yazının kaynağı olan mektuplar burada devreye girdi. Anacığımın vefatından sonra üç kardeş Ankara’da büyüdüğümüz eve gittik. Anılar canlandı, sevgi dolu sofraları hatırladık, hem güldük hem ağladık ve ne kadar şanslı olduğumuzu düşünerek bir kez daha şükrettik. Dolapları karıştırırken kocaman bir sarı zarf, içinde iki ayrı zarf bulduk. Bir de liste yapmış anacığımız, mektupların geldiği tarihler ve kimden geldikleri. 40 yıl önceye gittik, ağabeyimin Amerika’dan yazdığı sayfalarca mektup vardı. Birden hatırladım, Amerika’’dan mektup geldi mi tüm aile toplanır, hep birlikte heyecanla okurduk mektupları. Sonra bizim Arabistan’dan yazdığımız mektuplara geldi sıra. Neler yaşanmış, ilk göz ağrımın an be an gelişimi belgelenmiş. Sanki zaman tüneline girmiş gibi olduk, elimizde canlı tarih belgeleri vardı. Nasıl zorluklar, nasıl güzellikler yaşamışız hepsi gözümüzde canlandı. Arta kalan duygu ise özlem ve hasret. O zaman cep telefonu yok, haberleşme çok zor, uçaklar şimdiki gibi değil. Tek iletişim mektuplar, iyi ki. Yoksa yaşadıklarımız unutulup gidecekti.

Keşke yine mektup yazsak, artık ne zaman, ne ruh hali uygun değil maalesef. Halbuki yazılı belge gibisi yok, orada duygular, düşünceler, güncel olaylar, yaşanmışlıklar belge olarak kalıyor.

Hadi şimdi oturup bir mektup yazın, günlük gibi, olayları anlatın. Yapıştırın pulu, kapatın zarfı ve bir sevdiğinize yollayın.

Güzel haberlerle dolu, güzel mektuplar alabilmeniz dileğiyle, sevgiyle kalın..

Bu duyguya sahip olan sadece ben değilmişim. Birçok kişi yusufçukları umut ve yaşam enerjisi sembolü olarak görürmüş. Ayrıca mitolojide yeniden doğuşu simgelermiş bu zarif böcekler. Eve yusufçuk girdiğinde şans ve bereket gelirmiş. Bu minicik böcekler sadakat, tutku, aşk ve tek eşliliğin de sembolü. Neden mi dersiniz? Dişi Yusufçuklar, doğası gereği çiftleşme sırasında erkeğin kafası ile bir bağ kurup, buradan beslenirmiş. Erkekler ise hayatları boyunca sadece bir kez çiftleşebileceğini bilerek bu bağın kurulmasına izin verir, dişisiyle birlikte olmanın mutluluğuyla ölümü kabul eder ve kendini sonsuz aşkın kollarına bırakırmış. Yusufçuk bazı kültürlerde ise ateşe aşık böcek olarak biliniyor. Bu inanca göre ateşin dalgalanarak kurduğu ahenge kendini kaptırıp, çevresinde dönerek adeta onunla dans etmeye başlar. Bu aşkın onun sonu olacağını bilir ancak yine de vazgeçmez. Dansın sonunda ise kendini ateşin içine bırakarak aşkıyla kavuşur.

Bu kadarla da bitmiyor bu minicik zarif ama ejderha gibi özellikleri olan yusufçuğun marifetleri. Aynı zamanda bilgelik sembolü, illüzyonlara kapılmadan hayatın gerçeklerine karşı gözlerinizi açmanız gerektiğini gösteriyor.

Helikopter böceği (havada asılı durduğu için helikopter icadına ilham vermiş) ejder sinek (dragon fly) gibi isimleri olduğu gibi genellikle sulak alanların çevresinde yaşadığı için Su Perisi ve Su Ruhu olarak da adlandırılıyor. Suların altında yer alan ve hiçbir zaman keşfedilmemiş dünyalardan bize mesajlar getirdiğine inanılıyor.

Bu kadar bilgiden sonra gelelim bu masal perisinin bana anlattığı masala;

Onunla göz göze geldiğimde

bir varmış bir yokmuş diye anlatmaya başladı kırmızı yusufçuk, Japonya’da yenilmez böcek olarak, eskiden bu ülkenin sembolü olduğunu,

17. yüzyılda Japon savaşçılarının kendilerine güç ve koruma getirdiğine inandıkları için yusufçuk motifleriyle maskelerini süslediklerini söyledi. Parlak kanatlarının altında mucizeler taşıdığını, bana güç ve ilham getirdiğini, aslında düşündüğümden daha fazlası olduğumu, içimdeki tutku sayesinde hayalini kurduğum her şeyi başarmak için gerekli olan güce sahip olduğumu anlattı. Onu gördüğüm için evrenin benim için güzel şeyler hazırladığını, hayalimdeki gibi savaşların olmadığı, din, dil, ırk farkı olmadan sevgi ve barış dolu bir dünyanın mümkün olabileceğini, bu hayalimin gerçekleşebileceğini, umudumu kaybetmemem gerektiğini söyledi. Ben gözlerimi kapatıp, kulağımda John Lennon’un şarkısı, böyle bir dünyanın hayalini kurarken bir baktım kırmızı yusufçuk havalanmış, uçuyor. Sanki o sırada kafasının neredeyse tümünü kaplayan gözlerini kırptığını gördüm, ve bir anda gerçeğe döndüm.

Siz de bakın etrafınıza, bir yusufçuk görürseniz benden selam söyleyin, ve hayallerinizin gerçekleşeceğinden, güzel haberler alacağınızdan emin olun….

Toprak Ana der dururuz, ama kaç kişi bilir gerçek adını acaba? Ben bilmiyordum adının Gaia (Gaea, Ge) olduğunu. Gaia, Yunan mitolojisinde yeryüzünün kozmik bir varlık olarak kişileştirilmiş hali olan, tüm yaşamın ata-anası, engin göğüslü, doğurgan Toprak Ana’nın adıymış.

Araştırırken gördüm ki Gaia olarak anılan bir de teori var. Bu teori dünyadaki her şeyin birbiriyle ilişkili olduğunu ve kendi kendini düzenleyen karmaşık bir sistem oluşturmak için yakın bir şekilde entegre olduğunu savunuyor. Yani dünyayı harmoni içinde yaşayan tek bir canlı organizma olarak tarif ediyor. Bu organizmanın tek amacı var o da yaşamı sürdürmek. Gaia müthiş bir uyum içinde bu dengeyi koruyor, korumaya çalışıyor, ama biz insanoğlunu bu dengeyi bozmak için bilinçsizce uğraşıyoruz sanki, Toprak Ana’ya her türlü kötülüğü yapıyoruz. Aslında özümüzü yok ediyoruz, çünkü insan ırkı tükense da Gaia hep var olacak.

Nereden çıktı bu Gaia diye düşünenleriniz varsa hemen cevap veriyorum. Biliyorsunuz ben bir yaşam oburuyum, bilgiye hep açım, yeni birşey öğrenmeden rahat edemiyorum. Gaia karşıma çok etkileyici bir sanat eseri olarak çıktı. Olağan olduğu üzere kütüphaneler, yani bilgi tapınakları benim seyahatlerimin olmazsa olmazı. Her gittiğim yerde arar sorar, kütüphane bulamazsam o şehrin en eski kitapçısını bulmaya çalışırım. Çünkü o eski kitapların kokusunu içime çekmek, kitap karakterlerinin, harflerin soluduğum havada varlıklarını hissetmek benim için vazgeçilmez bir tutku. Bu sefer yolum Dublin’de Trinity College‘a düştü. Daha önce görüp çok etkilendiğim Long Room’a tekrar gittim. O kadar etkileyici bir kütüphane ki, gerçekten bir mabede benziyor. 18. yüzyıldan beri var olan, 65 metre uzunluğunda bir salon, iki tarafında binlerce kitap (200,000 civarındaymış), sıra sıra düşünür, filozof ve yazarların büstleri, bir anda başka bir boyuta geçiyor insan.

Sekiz sene geçmiş buraya ilk gelişimden beri, bu defa beni kütüphanenin ortasında havaya asılı duran, kendi etrafında dönen 6 metre çapında dev bir dünya karşıladı. Luke Jerram bu enstalasyonu kütüphane yeniden yapılandırma projesi kapsamında çevre ve sürdürülebilirlik konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla yapmış.

Nasa tarafından astronotların uzaydan çektikleri binlerce pikselden oluşan dünya fotoğraflarının birleştirilmesi ile bu eser oluşmuş, bu eserin adı ise Gaia. O kadar heyecanlandım ki bu dünyanın altında durup bir süre başka bir boyuta geçtim. Sanat, bilim, estetik, felsefe, teknolojinin uyum içinde birlikte ne kadar güzel olduklarını düşündüm. Toprak Ana’nın istediği gibi evrende uyumun mümkün olabileceğini, herşeyin temelinde aklın ve bilimin olduğunu, sanatın ise bu temelin olmazsa olmazı olduğunu bir kez daha gördüm. O sırada fısıldaşmalar duydum. Cicero yaşam varsa umut vardır diye fısıldadı kulağıma, ardından Sokrates bir şey bilmediğim dışında başka bir şey bilmiyorum diye seslendi, sonra baktım Aristo birşeyler söylüyor, iyiliğe gücün yetmezse kötülük etme diyor, ve devam ediyor; Evrende toprak, su, hava ve ateşten oluşan dört unsura ek olarak bir de döngüsel devinim yapan beşinci bir unsur vardır, ve bu unsur değişmez ve bozulmaz diyor, sanki Gaia’yı anlatıyor.

Ben acaba Plato bu konuda ne diyor diye düşünürken, ayaklarım yerden kesilmişken, içimdeki fotoğraf çekme dürtüsüyle gerçeğe döndüm. Fotoğraflar aynı gerçeküstü duyguyu yaşatamasa da sizlerle bu özel anları paylaşmak istedim.

Fırsat bulursanız siz de geç kalmadan bu deneyimi yaşayın derim. Orada keşfedilecek daha çok şey var, en önemlisi de Brian Boru arp’ı görmeden dönmeyin..

Sevgiyle kalın…

Kitap kahramanı demişken bir sürü kahramanım var benim , ama bir tanesi var ki unutmama imkan yok. Howard Roark, duyar gibiyim sizlerden sizin de ne kadar etkilendiğinizi. Ayn Rand’ın kahramanı, Fountainhead ( Türkçeye dilek çeşmesi diye çevrilmişti) kitabındaki mimarın ta kendisi. Prensiplerinden ödün vermeyen, istemediği halde prensiplerine karşı eserler yapmaya mecbur bırakılan, sonra da bu eserlerini gözünü kırpmadan yok eden şahane mimar. Kitabın mahkemede yaptığı savunmayla bitiyor. Okumadıysanız şiddetle tavsiye ederim.

‘Okumak yaşamaktır’ demişti kızım ilkokuldayken, o zamanlar kütüphane haftası gibi haftalar vardı kutlamalar yapılan, çocukları okumaya özendiren.

Şimdiki çocuklar çok farklı, varsa yoksa ellerinde telefon, tablet. Oradan dünyaya hakim oluyorlar, ben de çok seviyorum araştırmayı, google amcayı, çok olmasa da sosyal medyayı, hep yeni birşeyler öğrenip heyecanlanıyorum ama kitabın yerini hiçbir şey tutmuyor. O kitap kokusu var ya, bir de kitaplara dokunduğunuzdaki his, hiçbir şeyde yok. Bir de bilimsel olarak biblioterapi diye birşey var, yani okuyarak iyileşme. Gerçekten de iyi geliyor insana okumak.

İnanıyorum ki insanoğlu var oldukça, kitaplarda var olacak, teknoloji ne kadar ilerlerse ilerlesin, çevreciler ne kadar Kağıt tüketiminin çevreye zararı olduğunu iddia ederse etsin kitaplar hep olacak. Çünkü onlar cahil insanın en büyük düşmanı, cahillere göre onlar zehir, tarihte bu zehiri yoketmek için nice kitap yakıldı ama kitaplar hep varoldu, hep de olacak.

Boşuna dememiş Cicero ‘Bir kütüphane ve bahçeniz varsa ihtiyacınız olan herşeye sahipsiniz’ diye.

Haydi hep birlikte okumaya devam..

“Nostalji, kendini ezeli bir biçimde evinden uzak hissetmektir” diyor Cioran..

İşte tam da burada bu yazıyı yazma nedenim ortaya çıkıyor. Anacığımın vefatından sonra Ankara’da çocukluk ve gençliğimizin geçtiği evde ve sokaklarda bir geçmiş zaman yolculuğu yaptık kardeşlerimle. Kah ağladık, kah güldük. Biraz hüzünlü dakikalar geçirdik, özlediğimiz anlar ve yaşantılar geçmişte kalmıştı; o duygulara ve yaşantıya artık erişimimiz yoktu, ama bir yandan da tekrardan güzel duygular yaşadık, çünkü çok güzel, özlenen anılarla dolu bir yaşantımız olmuştu.

‘İyi ki‘ lerimiz o kadar çoktu ki, hüzün bir anda sevince dönüştü.

Yaşadığımız yerlerin ne kadar küçük olduğunu farkettik, anacığımızın o küçük mutfağında nasıl sevgiyle yemekler pişirdiğini, mutlu aile sofralarımızı anımsadık, arka bahçemizdeki dut ağacına tırmandığımız, balkonumuzda güvercin, sincap, ceylan (!) beslediğimiz, akvaryumumumuzdaki balık öldüğünde yaptığımız cenaze merasimini, kar yağdığında saat kaç olursa olsun Kızılcık sokakta kızakla kaydığımız anlara gittik. Büyüklüğü tek değişmeyenin Anıtkabir, ve yüce Ata’mıza olan giderek artan sevgi ve hayranlık olduğunu farkettik. Zaman geçmişti ama güzel geçmişti.

Sokaklarda dolaşmaya devam ederek Damla pastanesine gittik, sanki orada zaman durmuştu. Orada en sevdiğimiz şey olan ayçöreklerini denedik, çok ilginçtir ki aynı tadı, aynı heyecanı hissettik, keza Mabel sakızlarını ve şemsiye çikolataları da görüp heyecanlandık. Yine bir geçmişe dönüş, ve iyi hislerle dolma. O zaman farkettim ki

nostalji, hüzün ve özlemden oluşan bir ruh hali olmasına rağmen, kendimizi iyi hissetmemizi sağlamıştı. Kardeşlerimle paylaştığım, kişisel anlamlar içeren tecrübelerimizi hatırlamak bize güzel duygular yaşatmıştı.

Bu duygular içinde anne ve babamızı andık, ne kadar şanslı çocuklar olduğumuzu düşünerek onlara teşekkür ettik.

Bu arada yeni bir kuş keşfettim, çocukluğumun anılarında hiç yer almayan kocaman beyaz karnı, uzun siyah-mavi kuyrukları olan bu kuşlar Ankara’da her yerdeydi. Saksağanmış onlar, sanki bize anne babamızdan mesaj getiriyorlardı. Huzur içinde uyuyoruz, bizi merak etmeyin diyen mesajlar.

Bu nostaljik duygular, hayatımın anlamı ve değeri olduğunu hatırlatıp, geleceğin zorlukları ile mücadele etmek için bana güç, güven ve motivasyon verdi. Yani geçmişe özlem kötü bir his değil, aksine çok değerli duygu ve düşüncelere neden oluyor.

Teşekkürler anılar!!!

Bu konuda en geniş bilgi John Berger’in ‘görme biçimleri’ isimli kitabında. Bir sanat eleştirmeni olan yazar kitabında görmenin kişisel farklılıklar gösterdiğini, düşündüklerimiz ya da inandıklarımızın nesneleri görüşümüzü etkilediğini anlatıyor. Bir kere en başında neyi gördüğümüz, neye bakmayı seçtiğimizle doğrudan ilişkili, yani görme bir seçimle beraber gerçekleşen birşey. Seçme ise yine sahip olduğumuz düşünce ve inançların etkisiyle ortaya çıkıyor. Yani Berger’e göre görme tamamen kişisel.

Benim de ağaçlardaki gözleri görmem o andaki duygularım, kendimi iyi hissetmek için doyasıya ağaçlara bakmam, doğanın iyileştirici gücüne inanmam sonucu. Gözlerden gözümü alabildikten sonra ağaçların gövdesindeki çizgileri takılıyor gözüm. Onları da insan yüzündeki çizgilere, kırışıklıklara benzetiyorum. Yaşanmışlık var o çizgilerde, tecrübe var, doğaya karşı, yaşama karşı direnme var. Öyle güzeller ki.

İçimde bir hafiflik, yüzümde bir gülümseme ile ayrılıyorum parktan, en kısa zamanda kavuşmak dileğiyle vedalaşıyorum ağaçlarla.

Her bakan göz görmez, her bakan aynı şeyi görmez, her bakışta aynı şey görülmez… Bakalım daha görülecek ne güzellikler, yaşanacak neler var.

Siz de arayın ağaç gözlerini, göreceğinizden eminim. Biz insanoğluna anlatacak çok şeyleri var o gözlerin…

Hele sinek mantarı (Amanita Muskarya) isimli, kırmızı başlıklı üstünde beyaz benekleri olan bir tür varmış ki, çok yenirse ölüme neden olurmuş. Efsaneye göre Lapland’da yaşayan şamanlar, bu mantarı yiyen geyiklerin idrarını içip vizüel halüsinasyonlar görürlermiş. En önemli etki uçma hissiymiş. Bu efsaneler sonucu Noel Baba gibi kırmızı beyaz pelerinli bir adamın geyiklerin çektiği kızakla uçması ve dünyaya sevgi dağıtması gibi mitler ortaya çıkmış.

Gelelim bu sihirli canlıların bilimsel önemine. Bunlar genel olarak Fungus adıyla bilinen, bitkilerden farklı bir canlı türü, birçok çok hücreli ve tek hücreli ökaryotik canlıyı kapsayan bir biyolojik yapı. Mantarı oluşturan miseller; bunlar toprak altında bulunuyor, uygun bir ortam bulduğunda bir meyve verir gibi mantarı meydana getiriyorlar. Binlerce çeşit mantar olduğu biliniyor. Mantarlar bitki dünyasında bir tür iletişim ağı görevi yapıyor, hatta bitkiler aleminin interneti olduğunu kanıtlanmış durumda. Bitkiler daha zayıf ve ihtiyacı olan bitkilere köklerindeki mantarlar aracılığıyla  nitrojen, mineral ve hatta bağışıklık sistemlerini destekleyici bilgi ve madde gönderebiliyor.

Araştırmalara göre zengin bir protein deposu olan mantarlar aynı zamanda D vitamini ve başka hayati vitamin ve mineralleri de  içeriyor. Antibakteriyel ve antiviral özellikleri ile yeni ilaçlar geliştirmek için yüksek potansiyelleri var. Toprak ve su kirliliklerini, petrol atıklarını temizleme kapasitesine sahipler.

Yani kısacası mantarlar ekolojik olarak önemli, dünyayı temiz tutmak için onlardan yararlanılabilir.

Nereden nereye geldik. Mantardan Noel babaya, oradan ekolojiye. Tam MFÖ’nün ‘sen neymişsin be abi’ şarkısındaki gibi mantar da neymiş de ben bilmiyormuşum.

Doğanın işitme için kullandığı bir enstrüman, öteki boyuta geçişi sağlayan portallar olan mantarlara artık farklı gözle bakıyorum. Ama onları toplayıp, onlara dokunup yemekten çok, görünümleriyle, desenleriyle, şapkalarıyla ilgilenmek, fotoğraflarını çekmek daha çok hoşuma gidiyor. Siz de doğada yürürken bakın bakalım bu canlıları görebilecek misiniz? Unutmayın onlar sadece görüntüleri ile bile sihir etkisi yaratıyor….