Felsefe Notları

Analitik Felsefe

Bu sorular mantıksal olarak anlamlı mı? Geleneksel felsefi sorunlar dilden kaynaklanır. George Boole, Frege, Russell'ın kurduğu sembolik mantık temellerini atar.

Frege- Matematiksel önermelerin yeterince açık olmadığını söyler.

Russell- Mantıksal atomculuk. Dilin yapısı ile dünyanın yapısı arasında ilişki vardır. İdeal dil mantıktır.

Wittgenstein- Russell'ın öğrencisi. Erken dönemi Tractacus eseri.

"Üzerinde konuşulamayan hakkında susulmalıdır." Etik, Ahlak, Din hakkında konuşulmamalıdır.

İkinci döneminde "Dil Oyunları" üzerinde durur.

Viyana Çevresi

August Comte - Teolojik, Metafizik, Pozitif Evre. (Olgucu Zemin)

1922'de kuruluyor.

Bilginin tek kaynağı deneyimdir.

Felsefenin yöntemi sembolik mantıksal çözümlemedir.

Moritz Schlick, Grubun ileri gelenleri Rudolf Carnap, Otto Neurath, Friedrich Waismann, Philipp Frank, Olga Hahn-Neurath, Hans Hahn, Richard von Mises, Victor Kraft ve Karl Menger'di.

2. aşamada sınanabilirlik ve doğrunabilirlik kuramını geliştirdiler.

Hegel.

Tin (Akıl, ruh, mutlak ide) Tin başlangıçta potansiyel halindedir.

Tez, Antitez ve Sentez.

Nihayetinde Tin özgürleşecek.

Tarih teolojiktir. Tarih rastgele ilerlemez. Sonuç mutlak bilinçtir.

“Akli olan gerçektir, gerçek olan aklidir”

Marks

Hegel felsefesi, diyalektik yöntemi kullanır. Evrenin temelinde Tin olduğunu reddeder. üst yapıda din, felsefe vs. Altyapıda Ekonomi var. Toplumun temelini maddi, üretim kimin elinde bu belirler. Yabancılaşma işçinin kendi ürettiği ürene yabancılaşması.

Maddi çelişkiler aşılıp komünizme ulaşılacak.

Tarih teolojiktir. Tarih rastgele ilerlemez. Sonuç sınıfsız toplumdur.

Dilciler

Felsefe yeni bir bilgi üretmez, sadece bir etkinlik.

Doğrulanabilirlik: ya deneyle ya da matematikle doğrulanacak. (Mantıksal Pozitivizm),

Metafiziği tarihe gömmek isterler. Felsefenin görevi, bilime hizmet etmektir. İnsan deneyimini denklemden çıkardılar.

Husser- Fenomenoloji

Bilince odaklan.

Epohe: Paranteze alma yöntemi. Gerçekliği değil, bilincimizdeki haline odaklanır.

SARTRE

Kendinde varlık- Kendisi için varlık (insan)

Var oluş. özden önce gelir. Önceden belirlenmiş bir kaderi yok.

Mazeret diye bir şey yok.

İnsanın olgusallığı (insanın içine düştüğü durum)

Engellere nasıl anlam yükleyeceğini sen seçersin.

POSTMODERNİZİM

Bilgiye ulaşma yolunda aklın kendisini, yani aklın doğasının ve yetilerinin kesin ve güvenilir bilgiye ulaşıp ulaşamayacağını başlıca sorun olarak ele aldı.

Kant’a göre, bir şeyin bilgi olabilmesi için öncelikle bir yargı olması gerekir. Her bilgi, bir yargı olduğu hâlde her yargı, bir bilgi değildir.

Analitik Sentetik

Kant’a göre, analitik yargılar bir kavrama yeni hiçbir şey katmaz yani bilgimizi genişletmezler; sadece kavramı çözümlemeye, yani analiz etmeye yarayan yargılardır. Sentetik yargılar ise bir kavrama, o kavramda bulunmayan yeni bir şey katan ve dolayısıyla bilgimizi çoğaltan ve genişleten yargılardır.

Sentetik a posteriori yargılar, sadece deneyime dayandıkları için bir zorunluluk ifade etmez ve bilgi oluşturamazlar. Fakat sentetik a priori yargılar, deneyimden bağımsız olarak bir zorunluluğu ifade ederler. Dolayısıyla sentetik a priori yargılar, hem bilgimizi genişleten hem de zorunlu ve genel geçer olan yargılardır. O hâlde Kant’ın ‘Bilgi nedir?’ sorusunun yanıtı, ‘Bilgi, sentetik a priori yargıdır.’ şeklinde verilecektir.

1724'de Köninsberg'de doğuyor. 1781 yılında, “Saf Aklın Eleştirisi”ni; 1788 ve 1790 yıllarında ise sırasıyla “Pratik Aklın Eleştirisi” ve “Yargı Yetisinin Eleştirisi” eserlerini yayınlamıştır.

Kant’ın felsefesi genellikle eleştiri öncesi dönem ve eleştirel dönem olmak üzere iki dönem dâhilinde incelenmektedir. Kant, dogmatik dönemde felsefesi Leibniz-Wolff geleneğine dayanır. “Saf Aklın Eleştirisi”nin yayımlanmasından sonraki dönem ise eleştiri dönemi olarak bilinir.

Metafiziğin olanaklı olup olmadığını sorgulamıştır. Kant, bu amacını Prolegomena eserinde sorgulamıştır.

1) “Neyi bilebilirim?”

2) “Ne yapmalıyım?”

3) “Ne umabilirim?”

SAF AKLIN ELEŞTİRİSİ Yeni Çağ filozoflarını birbiriyle uzlaşmaz gözüken fikirlerini de uzlaştırmaya çalışmıştır.

Kant, iki farklı uçta bulunan bu rasyonalist ve emprisist bilgi sistemlerinin yetersiz olduklarını savunmakla birlikte, bu iki geleneğin önemli fikirlerini benimsemekten de geri kalmamıştır. Öyle ki Kant, bir yandan emprisist filozofların savunduğu üzere idelerimizin ham madesinin bize duyular tarafından verildiğini kabul etmekle birlikte; öte yandan bu idelere form kazandıranın, başka bir deyişle, duyu verilerini kendine özgü yasalarla ideler hâline getirenin akıl olduğunu kabul etmiştir. Bu doğrultuda, idelere form vererek onların oluşmasını sağlayan akıl ve aklın yetileri, Kant felsefesinin başlıca konusu durumundadır.

Kant, insan aklını incelediği felsefesinde aklı, karşılık geldiği alana göre üç farklı isim altında ele almıştır. Kant, her biri kendine özgü yasalara göre işleyen aklın bu yetilerine, “Saf Akıl”, “Pratik Akıl” ve “Yargı Yetisi” isimlerini vermiştir. Bu ayrıma göre, saf akıl doğruya, yani teorik alana; pratik akıl iyiye, yani pratik ve ahlaki alana; yargı yetisi ise güzele, yani estetik ve beğeni alanına ilişkin olan akıl yetisidir. İşte bu üçlü ayrım uyarınca, Kant sırasıyla üç temel eser kaleme almıştır: 1) Saf Aklın Eleştirisi, 2) Pratik Aklın Eleştirisi ve 3) Yargı Yetisinin Eleştirisi.

Bilgiler analitik ve sentetik yargı olarak ikiye ayrılır. Analitik yargı: sözlük anlamıdır, açıklayıcıdır. Bütün evliler bekar değildir gibi. Sentetik yargı: bilgini geliştirir. Masa kırmızıdır. Masa ile ilgili bilgi verir.

Aposteriori: Deneyimden sonra. A Priori: deneyden bağımsız bir bilgi. Bilimsel yasalar "A priori" olmalıdır. Bilimsel bilgiler sentetik ve a priori olmalıdır. Bu nasıl olabilir? 7+5=12. Sentetik ve A priori bilgidir.

Diferansiyel hesabın mucidi. Evrenin monad adını verdiği bölünemez, sonsuz sayıda, enerji dolu, ruhsal noktalardan oluştuğunu söylüyor. Bunlar fiziksel değil, madde bir yanılsamadır diyor. Her şey monadlardan oluşur. Ayırt edilemezlerin özdeşliği gereği monadlar birbirinden farklı olmak zorundadır. Her monad, tinsel bir töz olarak algıya ve eğilime ya da arzuya sahip olmak bakımından bir diğer monad ile benzerdir. En mükemmel ve en yüksek seviyedeki monadlar kadar, en düşük seviyedeki monadlar da tinsel birer töz, yani ruhtur ve dolayısıyla belirli bir algı ve eğilime sahiptirler. Algılar arasında fark vardır. Hayvanlarınki sadece algı, insanlarınki açık algı ya da tam algıdır.

Neyi nasıl bilebiliriz?

Akılcılar

Akıl, matematik, doğuştan gelen bilgi Kıta Avrupası Rasyonalistleri

Descartes, Spinoza, Leibniz.

İngiliz Empristleri

Zihin boş bir levhadır.