Grote Bosatlas Fans DNI

Voordat we beginnen: Er is geen juist antwoord. Het maakt me niet uit met welke bron je aan komt lopen, niemand kan dit soort definitieve uitspraken maken over taal. Dingen zoals woordenboeken en lesboeken dicteren niet hoe de taal werkt, maar omschrijven bestaande patronen en termen in de steeds veranderende spreek- en schrijftaal. Daarom gebruiken veel woorden tegenwoordig zowel "het" als "de" in woordenboeken en keurt menig taalboek "groter als" niet fout; Taalfouten zijn geen fouten meer als iedereen het op dezelfde manier fout doet. Ik ga hieronder dan ook bronnen aanstippen die geen enkele autoriteit of expertise hebben, en dat is juist het exacte punt. Als je het hier niet mee eens bent en wil zoeken naar een officieel antwoord, doe dat vooral, maar deze post is niet voor jou vrees ik.

Het grootste verschil waar ook de grootste split tussen zit (momenteel 60/40) is de kwestie of ij twee losse letters is, i+j (dus een digraaf) of 1 karakter (dus een ligatuur* of een letter).

*(Let op! Met ligatuur bedoel ik hier een aan elkaar geschreven karakter wat anders in gebruik is dan diens losse onderdelen, zoals æ en œ. (Of zelfs &, maar dat is een ander verhaal.) Ik bedoel niet een ligatuur zoals de f en i in finale die soms aan elkaar geschreven worden, maar met 100% zekerheid wel losse letters zijn.)

Dus laten we kijken. ij en IJ zijn unicode karakters. Duidelijk 1 karakter dus. Deze karakters zitten op je mobiele toetsenbord vaak achter de i of y verstopt (zie onderstaande afbeelding), maar op een fysiek toetsenbord zijn ze nergens te vinden. Op Windows zitten ze in de alt-codes verstopt, maar op Mac kun je voor zover ik weet niet een ij typen met je fysieke toetsenbord.

Dus het ascii karakter ij bestaat, maar gebruikt men het ook? Lang verhaal kort: Nee. De overheid gebruikt het niet, Malmberg (waarmee ik (nog👀?) geen officiele associatie heb) gebruikt het niet, zelfs het Instituut der Nederlandse Taal, bekend van het Groene Boekje, gebruikt het niet. Je kunt dit zien door op de websites met je muis over de tekst te hoveren. De ij kun je los van elkaar selecteren, de ij niet.

In veel lettertypes is niet eens een zichtbaar verschil tussen ij en ij

En veel lettertypes supporten de ij wel, maar de ij niet.

Goed, dus in de wereld van computers is ij meestal twee losse karakters. Maar de taal wordt ook geschreven, dus wat zien we daar?

Laten we kijken naar het alfabet. Als ij in het alfabet zit is het een letter, toch? Helaas is hier, voorspelbaar genoeg, geen unanieme duidelijkheid over:

Wikipedia benoemt 3 verschillende alfabetten. Eentje met XYZ, eentje met XIJZ, en eentje met XIJYZ. Je hoeft ook niet ver te zoeken naar prenten van alfabetten voor kinderen die het hierover niet eens zijn. Alledrie kun je vinden binnen de eerste 10 resultaten op een Google Image search voor "Nederlandse Alfabet":

En dan hebben we het nog niet eens echt gehad over hoofdletter (of hoofdletters?) IJ. Want het is niet Ijsland en Ijssel, maar IJsland en IJssel. Allebei de letters worden hoofdletters, dus òf dit is een hele rare specifieke uitzondering in het Nederlands hoofdletter gebruik, òf ij is 1 letter/ligatuur.

Het verschil tussen ligatuur en letter is subjectiever. Een ligatuur is aan elkaar geschreven (æ≠ae) maar dat is ij niet altijd. Plus, schrijf je in de praktijk de ij in Nederlandse woorden echt anders dan bijvoorbeeld de i+j in het Engelse hijack? Aan de andere kant, het zijn duidelijk wel een i en een j die samengevoegd zijn. Dus is het dan een letter? W is van oudsher ook twee losse letters v (of u?) die aan elkaar zijn gaan plakken, dus een letter die sterk op twee letters naast elkaar lijkt is zo gek nog niet. En sowieso is het nog wel geloofwaardig dat een ligatuur uit het alfabet en toetsenbord ontbreekt, maar een letter? Dat zou vreemder zijn, als je het mij vraagt.

Er is geen eenduidig antwoord. In kruiswoordpuzzels en Lingo gaat ij in een hokje, maar in de meeste scrabble-uitgaves niet, en sommige mensen staan daarbij zelfs toe om de y als ij te gebruiken. In de meeste woordenboeken staat het woord "ijspegel" bij de i, maar een woordenteller zegt dat er 8 letters in zitten als je het uit die woordenboeken rechtstreeks kopiëert, en toch schrijf je die woorden echt met een hoofdletter IJ. Als korte ei een difraaf is zou het gek zijn als lange ij dat niet is. Als Griekse y een letter is zou het gek zijn als lange ij dat niet is. In sommige handschriften ziet ij er hetzelfde uit als y (of ÿ). De Wikipedia-pagina voor ij noemt het in een zin een digraaf, een ligatuur en "soms beschouwd als een letter", maar er is altijd een scenario denkbaar waarin ij toch echt verschilt van alledrie die categoriën.

Is het niet absurd dat de vraag "hoeveel letters heeft het naam Gijs" geen eenduidig antwoord heeft? Andere talen hebben dit eerder al gewoon opgelost. In het Spaans is ñ een andere letter dan n, maar á is een a met een accent aigu. Is dat per sé logisch? Nee, maar het is wel duidelijk.

Voordat we beginnen: Er is geen juist antwoord. Het maakt me niet uit met welke bron je aan komt lopen, niemand kan dit soort definitieve uitspraken maken over taal. Dingen zoals woordenboeken en lesboeken dicteren niet hoe de taal werkt, maar omschrijven bestaande patronen en termen in de steeds veranderende spreek- en schrijftaal. Daarom gebruiken veel woorden tegenwoordig zowel "het" als "de" in woordenboeken en keurt menig taalboek "groter als" niet fout; Taalfouten zijn geen fouten meer als iedereen het op dezelfde manier fout doet. Ik ga hieronder dan ook bronnen aanstippen die geen enkele autoriteit of expertise hebben, en dat is juist het exacte punt. Als je het hier niet mee eens bent en wil zoeken naar een officieel antwoord, doe dat vooral, maar deze post is niet voor jou vrees ik.

Het grootste verschil waar ook de grootste split tussen zit (momenteel 60/40) is de kwestie of ij twee losse letters is, i+j (dus een digraaf) of 1 karakter (dus een ligatuur* of een letter).

*(Let op! Met ligatuur bedoel ik hier een aan elkaar geschreven karakter wat anders in gebruik is dan diens losse onderdelen, zoals æ en œ. (Of zelfs &, maar dat is een ander verhaal.) Ik bedoel niet een ligatuur zoals de f en i in finale die soms aan elkaar geschreven worden, maar met 100% zekerheid wel losse letters zijn.)

Dus laten we kijken. ij en IJ zijn unicode karakters. Duidelijk 1 karakter dus. Deze karakters zitten op je mobiele toetsenbord vaak achter de i of y verstopt (zie onderstaande afbeelding), maar op een fysiek toetsenbord zijn ze nergens te vinden. Op Windows zitten ze in de alt-codes verstopt, maar op Mac kun je voor zover ik weet niet een ij typen met je fysieke toetsenbord.

Dus het ascii karakter ij bestaat, maar gebruikt men het ook? Lang verhaal kort: Nee. De overheid gebruikt het niet, Malmberg (waarmee ik (nog👀?) geen officiele associatie heb) gebruikt het niet, zelfs het Instituut der Nederlandse Taal, bekend van het Groene Boekje, gebruikt het niet. Je kunt dit zien door op de websites met je muis over de tekst te hoveren. De ij kun je los van elkaar selecteren, de ij niet.

In veel lettertypes is niet eens een zichtbaar verschil tussen ij en ij

En veel lettertypes supporten de ij wel, maar de ij niet.

Goed, dus in de wereld van computers is ij meestal twee losse karakters. Maar de taal wordt ook geschreven, dus wat zien we daar?

Laten we kijken naar het alfabet. Als ij in het alfabet zit is het een letter, toch? Helaas is hier, voorspelbaar genoeg, geen unanieme duidelijkheid over:

Wikipedia benoemt 3 verschillende alfabetten. Eentje met XYZ, eentje met XIJZ, en eentje met XIJYZ. Je hoeft ook niet ver te zoeken naar prenten van alfabetten voor kinderen die het hierover niet eens zijn. Alledrie kun je vinden binnen de eerste 10 resultaten op een Google Image search voor "Nederlandse Alfabet":

En dan hebben we het nog niet eens echt gehad over hoofdletter (of hoofdletters?) IJ. Want het is niet Ijsland en Ijssel, maar IJsland en IJssel. Allebei de letters worden hoofdletters, dus òf dit is een hele rare specifieke uitzondering in het Nederlands hoofdletter gebruik, òf ij is 1 letter/ligatuur.

Het verschil tussen ligatuur en letter is subjectiever. Een ligatuur is aan elkaar geschreven (æ≠ae) maar dat is ij niet altijd. Plus, schrijf je in de praktijk de ij in Nederlandse woorden echt anders dan bijvoorbeeld de i+j in het Engelse hijack? Aan de andere kant, het zijn duidelijk wel een i en een j die samengevoegd zijn. Dus is het dan een letter? W is van oudsher ook twee losse letters v (of u?) die aan elkaar zijn gaan plakken, dus een letter die sterk op twee letters naast elkaar lijkt is zo gek nog niet. En sowieso is het nog wel geloofwaardig dat een ligatuur uit het alfabet en toetsenbord ontbreekt, maar een letter? Dat zou vreemder zijn, als je het mij vraagt.

Er is geen eenduidig antwoord. In kruiswoordpuzzels en Lingo gaat ij in een hokje, maar in de meeste scrabble-uitgaves niet, en sommige mensen staan daarbij zelfs toe om de y als ij te gebruiken. In de meeste woordenboeken staat het woord "ijspegel" bij de i, maar een woordenteller zegt dat er 8 letters in zitten als je het uit die woordenboeken rechtstreeks kopiëert, en toch schrijf je die woorden echt met een hoofdletter IJ. Als korte ei een difraaf is zou het gek zijn als lange ij dat niet is. Als Griekse y een letter is zou het gek zijn als lange ij dat niet is. In sommige handschriften ziet ij er hetzelfde uit als y (of ÿ). De Wikipedia-pagina voor ij noemt het in een zin een digraaf, een ligatuur en "soms beschouwd als een letter", maar er is altijd een scenario denkbaar waarin ij toch echt verschilt van alledrie die categoriën.

Is het niet absurd dat de vraag "hoeveel letters heeft het naam Gijs" geen eenduidig antwoord heeft? Andere talen hebben dit eerder al gewoon opgelost. In het Spaans is ñ een andere letter dan n, maar á is een a met een accent aigu. Is dat per sé logisch? Nee, maar het is wel duidelijk.