Thought thought ... You will find...

Hayatımız ve sosyal çevremizin etkileriyle de oluşan geçmiş-şimdi-gelecek’ kaygılarımızdan bahsedeceğim bugün. Çünkü neden? Çünkü şimdiyi kaçırdığını fark etmek ve sebeplerini düşünürken çıktı bu yazı da, biraz sebeplendim kendi içimdeki aksi aksi konuşan kadının sesinden. Korkular, seçimler, yapmak istediklerimizi düşünürken ve çözmeye çalışırken aklıma Erik Erikson’un “Psikososyal gelişim basamak teorisi” geldi. Kendisinden yazının ilerleyen satırlarında “Erik” diye bahsedeceğim. 

Erik aslen bir sanatçı, doktor olan babasının tıp bilimine yönelme önerilerine inat resme ve sanata yönelen bir teoremci. Psikoloji eğitimi almayan ama yaptığı araştırmaları sıkça not alan, frued’çu bir eğitim almaya ve öğrencilere sanat ve diğer dersleri vermek için Viyana’ya giden, Viyana’da portre çizimleri yaptığı dönemde Anna Freud (Freud un kızı) la tanışan ve psikanaliz konusuna Anna’yla derin bir dalış yapan araştırmacı teoremci Erik; Freud un psikoanalitik gelişim kuramından etkilenip sonrasında sadece bu kadar olamaz diyerek bir de sosyal ve çevresel faktörlerle değişen- gelişen kişilik fikrinden/teorisinden bahsetmiştir. Yin Yang gibi bir denge kurmuştur, çatışma kuramından beslenmiştir diyebiliriz; Marx’a giden yolların patikalarında yürümüştür :)  Bunu da şu evrelerle anlatmıştır: 

Umut - Güven ya da Güvensizlik (0-1 yaş)

Özerklik ya da Utanç ve Kararsızlık (2-3 yaş)

Girişim ya da Suçluluk (3-5 yaş)

Beceri ya da Aşağılık Duygusu (6-11 yaş)

Ego kimliği ya da Rol Karmaşası (11-20 yaş)

Yakın ilişkiler ya da Soyutlanma (Genç yetişkinlik dönemi) 

Üretkenlik ya da Kısırlık (Yetişkinlik dönemi)

Ego Bütünleşimi ya da Umutsuzluk (Yaşlılık dönemi)

Bu teoriyi yorumlarken Erik, herhangi bir dönemin aşılamayan çatışmaların er ya da geç aşılması gerektiğini vurgulamıştır.

ilk beş evreyi ve 8. evreyi bu yazıda atlıyoruz. 8.evreye gelince içinden çıkamazsam yine bahsederim :) 

6-7. evrelerden konuşalım içimizdeki aksiye-bunalmışa-sıkılmışa biraz ses yükseltelim. 

6: Yakın ilişkiler ya da soyutlanma: Bu dönem tam yaş aralığı konmuş olmasa da 20-30 diye yorumlanabilir. Yakınlık veya yalıtılmışlık. “Kimlik çatışmalarının durulduğu, karşılığında bir şeyler feda ederek, profesyonel, duygusal ve politik alanlardaki konumunu belirleme süreci” olarak tanımlanır. Yani artık reddedişten çok kabul ve her fikre olan saygı başlar. Ufkun genişlediği, bir çok şeyden bahsedebilir ve tartışabilir olduğunuz dönemler... Bir gülün açışına hayranla izlemek gibi, önceki evrelerde gül bizi ilgilendirmezken artık onu kabul edip her çiçeği sevmeye başlamak... Korku ve yetersizlikle dünyayla olan bu yakınlık bağları kurulmazsa, kişi kendini dış dünyadan izole edip soyutlanma başlayabilir der Erik. “Ego” nun sevgiyle şekillenmesi sonucunda karşı güç oluşturulabilir. Aynı zamanda iş, dostluk ve aile kavramlarının itişmekten çok güçlendiği zamanlardır. der.

Bu evrede çok sıkıntı yok. Çoğumuz ergenlikte isyan ettiğimiz bir çok şeyi içimizde çözdük sanırım. Barıştık sevdik kabulendik veya düzenledik... Çözdük değil mi? (düşünen emoji-kafası karış emoji)

Sonrası yeni bir evre olan 30-60 yaş arasıolarak tanımlanan evremiz 7. evre. Merhaba merhaba hoş geldin üretkenlik kaygılarımız, spiraller içinden çıkamama duygusu!

Erik’e göre 7: Üretkenlik ya da Kısırlık Evresi: Bu evredeki üretkenlik, geleceği kurgulamak ve onları kazanıma dönüştürmek için olgun bir çağdaki arzu olarak tanımlanıyor. Durağanlık kaygısı bu dönemde artar diyor Erik. Bu durumda mücadelenin gelişmesi bekleniyor. Üretkenlik artmazsa kısırlık ve durağanlık içine girecek olan kişinin çöküşü gerçekleşebilir diyip bizi derin buhranlara sokuyor :) Biriktirilen tecrübenin aktarım süreci ve endişesinin kafamızı kurcalamaya başlamasının sebeplerinden biri de bu, içimizdeki kıpırtıların da... İnsanlara-topluma yaratıcılık ve üretkenlik aşılama isteği kendi üretkenliğini besleme hissiyle büyümeyi beklediğinden belki de...

Erik in fikirleri ve gelişim teorisi, bulunduğumuz dönemi değerlendirirken başka bir pencere açmış oluyor bizlere.

 7. evre olarak değerlendirilen dönemdeyim heyhat daha neler neler yaratmam gerek! diye kısır döngüden kendimizi çıkartma zamanı!  Yolumuz uzun yolumuz belli... Geçmiş ve gelecek düşünmekten dalıp giden aklımdan bu aralar çok sıkıldığımdan, durup ana döndüm işte böylece ben de. Şimdinin içinde anda kalarak üretmek ve yaratıyor olmaktan konuşmamız gerek tekrar. “Fayda sağlama” hissiyle biraz boğuşmak belki de. 

Kariyerimizin, yaptığımız işin bizi tatmin etmeme, daha farklı bir gerçekleşme oluşturma-yaratma arzu şekillenmelerine girdiğimiz bu çatışma ya da kaos ortamından fayda sağlar bir şekilde de ayrılmamız gerekiyor.. Biraz ağaç büyütmek biraz domates yetiştirmek veya ortaya bir ürün koyabilme tatmini. Soyut veya elbetteki somut bir ürün. 

İstatistikler derki 30/35 ve 55 gibi yaşlar çok tehlikelidir. Bir anda değişim kararları gelişim kararlarının alındığı yaşlardır. Kariyer iş aile çevre değişimlerinin sık yaşandığı dönemler... 7. evrenin kişide yarattığı kaygılar ve bu kaygıları çözebilme kıpırtıları da diyebiliriz. 8′e huzurlu ulaşma çabaları...

 Bir sıçrama, üretim veya  varoluşun ortaya konması için gerekli olan kabuk değişimi... 7. evre doğurganlığı da içeren bir üretim tanımı. Dünyaya bir ürün veya çocuk getirmek, o ürünü geleceğe tüm tecrübelerimizi aktararak hazırlamak gibi de örneklendirilebilir. Ürününüz;; hayaliniz veya yaratmak istediğiniz şey olabilir. Kariyer platosu diye adlandırılan durağanlıktan sıyrılmak için de bolca yeni yöntem, yeni fikir ve gelişim için deneme üretme arzusu... Kurgulanan seçimler ve tecrübenin şekil verdiği yeni yollar, köşeler, patikalar oluşturma isteği ile “an” da kalabilme.. Her dönem ve yaşta kabullenmek yerine araştırmak; merak etmekle birlikte kendi kimliğimiz üzerinde gelişim ve yaratım... Sonrası doyuma ulaşmış 8. evre yani umutsuzluk yerine bir ego bütünleşmesi.

Bu sebeple sevgili 30′larında seyreyleyen şaşkın bizlerin fikirlerimizi sımsıkı tutup, o fikirleri bir torno etrafında işleyerek güzel bir vazo ortaya çıkartması gerekiyor. Üzerimizdeki durağanlıktan sıyrılma zamanlarımız, baharla tekrar doğma ve nefes almaya başlamak belki de... 

Bu yazı biraz varoluş sıkıntısı ile sürekli geleceği planlamaya çalışan bizlere geçmiş veya gelecekte değil, anda kalıp aslında yaratmak ve üretmek gerektiğinin hatırlatması. Mücadelemizin bedenimizi ve ruhumuzu beslediğini unutmadan devam etmeliyiz yolumuza. Bu yazıyı yazmanın ruhumda oluşturduğu doyum ile daha çok öğrenecek şeyimiz olduğu fikrine tekrardan sıkı sıkıya sarılarak devam edeceğim sanırım içimdeki aksi kadının laflarını dinlemeye :) 

Son bonus olarak da Erik’in yaptığı resim :

Başlıktan da anladığınız gibi Fransa macerası kalan günleri de anlatmak üzere 2. bloglama :) 

Ah Paris; ‘ Keşke suretime ışıl ışıl dökülen, Şu sonsuz parlaklığı sana gösterebilseydim.Keşke sen yalnızken ve karanlıktayken, Kendi Varlığının o inanılmaz ışığını sana gösterebilseydim.’

Bloğa kaldığım yerden devam ediyorum çünkü Paris bitmiyor, kurabiye kokuları, mimari dokuları bitmiyor...Hafızamda saklansın istemiyorum da bir taraftan.

Louvre Müzesi: 

Biz içinde kaybolduk, şansınız varsa önceden haritasını edinip planlamak en iyi seçenek olabilir.

Paris’in en büyük saraylarından biri olarak yapımına başlanan yapının tarihi ortaçağa kadar uzanıyor. 1190 yılında Philippe-Auguste tarafından Paris’i Viking akınlarına karşı korumak amacıyla kale olarak devam etmiş. Zindan ve burçları da I. François zamanında yerini Rönesans bir yapıya bırakmış. O yıllardan günümüze kadar Louvre, krallar ve imparatorlar tarafından sürekli büyütülmüş. Tarihindeki önemli olaylardan biri, devrimcilerin 1793 yılında sanat koleksiyonunu halka açmasıymış. Daha sonra Napolyon tarafından müzeye dönüştürülen yapıya 1989 yılında ünlü cam piramidi eklenmiş. 

Ulaşım gene ilk blogda bahsettiğim gibi metro ile rahat bir şekilde yapılabiliyor. Bilet içinse oldukça kalabalık bir sırası var Louvre’un.  20 dk. kadar sıra bekledik biz. Sıranın etrafından kara borsadan bilet satan, ‘sıra bekleme gel ben de var’ diyen tipler var, çok güven vermiyorlar bence hiç bulaşmayın (: Giriş 15 Euro. Eğer yanında kulaklık isterseniz 5 Euro kadar daha ödemeniz gerekiyor. Biz kulaklık istemedik. Sanat tarihini ingilizce dinlemek biraz yorucu olabilirdi. Sırada bekleyenlerin çoğu elbetteki turistler. Şaşkınlıkla sırada bekleyen farklı milletlerden insanları süzmek benim için eğlenceliydi (:  Hatta beklediğimiz sıradan da henüz emin değildik,  ‘umarım internetten bilet alanların sırası değildir, boşa beklemesek bari’ diye endişelenip sormak üzere gözüme bir çift kestirdim, kesin ingilizce biliyordur, benim lanet ingilizcemi anlar diyerek sordum. Neyse ki doğru sırada imişiz. Fakat o sırada tam arkamızda yaklaşık 70 yaşlarında olan ve bana göre Fransız gibi duran çift Amerikan aksanlarıyla harıl harıl konuşmaya başladılar (: Onlara sormadığım için sanırım biraz alındılar ve sus pus duran çift amerikan aksanı konuşturdu resmen (: Sonra neden onlara sormadım acaba diye düşündüm. ‘Fransa da fransızlar ingilizce konuşmuyorlar, çok faşistler bu konuda, çoğu bilmiyor vb gibi şeyler duymuştuk. Size şunu söylemeliyim ki 5 günlük gezimizde kime ne sorduysak hep cevabını sevecenlikle açıklayarak ve ingilizce olarak anlattılar. Bizdeki bir ön yargıymış meğer... 

Yukarıdaki foto Louvre Piramidi için..  Giriş olarak kullanılıyor. Louvre Müzesine yapılan sonuncu kısım. 1989 yılında Çinli mimar I. M. Pei tarafından yapılmış. Camdan tasarımıyla güneş ışığının zemin kata ulaşmasını sağlıyormuş. 603 adet eşkenar dörtgen şeklinde ve 70 tane üçgen şeklinde pencere varmış. Beklerken güzel göz doygunluğu sağlıyor. İlk yapıldığında müzenin bütünlüğünü bozduğu ve sanatsal olmadığı söylenen Louvre Piramidi bugünlerde dokuya zarar vermediğine inanılarak hoş görülmeye başarmış (: Bunu biraz düşünmek gerek tabi. 1873 lü yıllarda yapılan mimarinin yanında cam bir piramit... Ama göz alışıyor bence.

İçerdeki eserler lokal lokal harita ile gezilebilir. Gitmeden muhakkak biraz okuyup kendinize görmek istediğiniz eserler listesi bile çıkartmanız iyi olacaktır. Biz belirli kısımları gezebildik ancak. Özellikle seçtik, seçtiklerimize giderken ne tarihler aktı diğer koridorlarda bilemezsiniz (:

Mono Lisa en çok ilgi gören tabloydu, eğer daha boş olsa idi büyüsüne daha rahat kapılabilirdik sanırım. Yine de tabloya 5 dk. bakmak sizi içine hemen alıveriyor. Bence tılsımlı bir yanı var. (Elbetteki küçük bir tablo olduğunu duyduğumuz için şaşırmadık (: )

Hemen mono lisanın karşısındaki eser  Les Noces de Cana (Kana'daki Düğün). Yıllar evvel sanat tarihi dersinde konuşmuştuk (sevgili Deniz hocaya selamlar ) Tabii görünce daha bir etkili oluyor. İsanın suyu şaraba dönüştürdüğü anı da betimliyor. Tablo insan yüzlerine ifade katılan ilk eser diye biliniyor. Bizim Kanuni bile tabloda (:  Tablo uzun bir incelemeyi hak ediyor. Sanat tarihi sınavında karşıma keşke şimdi çıksaydı ((: (başarısız seramikçilere selamalr ((: )

Yukarıdaki heykelde ünlü Yunan mitolojisi zafer tanrıçası Nike'nin MÖ 3. yüzyıldan kalma mermer heykeli. Eserin sahibi bilinmiyor. Belirli bir açıdan bakınca ayrıntılar heykelin rüzgarda devinimi gerçekten hissettiriyor. Bizim bir kaç görmek istediğimiz eser dışında da sanatın ve tarihin içine resmen çekiliyorsunuz müzede. Yer yer tüyleriniz diken diken oluyor yer yer gülümsüyorsunuz. Kesinlikle tekrar gidip karşısında saatlerce dikilmek istediğim heylkeller ve tablolar var.  

Louvre un içinde bir çok kısımda öğretmen ve öğrenciler ders yapıyorlar. Hatta Fransa da sanat okuluna gitmek için önce okulun hazırladığı kurs programını katılıyormuşsun sonra bir mülakata katılıyormuşsun... En son da genel bir sohbet sonrası seçilip 4 yıllık sanat eğitimin başlıyor imiş. O 4 yılın ikinci yılında da yönelmek istediğin alana yönelip (heykel,fotoğraf vb ) okulunu tamamlıyormuşsun. Yani Öss gibi bir yetenek avı yok sanat okullarında anladığım kadarıyla, ilgili ve biraz da yeteneği şekillenebilir olman yeterli imiş. 

Yaklaşık 4,5 saatimizi Lourve da geçirdikten sonra yine yürüyerek Fransanın ünlü kanalına ulaştık. . Şehrin her yerinden boylu boyunca akan kanalların olması bile çok şaşırtıcı bir his. 

Sokaklar büyüleyici demiş miydim (:

Biraz da yeme kültüründen bahsedeyim öyleyese, manavlar balıkçılar bile renkli burda (: Her çeşit yemek yeme imkanı da sunuyor Fransa cafe ve restorantları. İsterseniz İtalyan makarnasını 5 euroya noodle kaplarında istediğiniz italyan sosu ve parmesan şovuyla doyurucu bir yemek olarak bulabiliyorsunuz (: Türk sokaklarına gittiğinizde (evet orada da bizlerin daha çok buunduğu sokaklar bölümler var) lahmacuncu abilerimizle selamlaşıp lahmucun yiyebiliyorsunuz. 

İsterseniz Fransanın ünlü salyangozu veya midye çorbasından tadabiliyorsunuz. Genellikle menü içeriklerinde ördek görmek mümkün. Biz ördek ciğerini sevgili arkadaşımız Yetkin in sunumuyla tattık. Restoranlarından fix menü sunumları var ve içinde illa bir tatlı var. Fransa lokantalarında gözlemlediğim insanlar sıradan bir gün için iş sonrası vb gibi zamanlarda tek başlarında oturup midye çorbasını veya şarabını içip tatlısını midesine indirip hemencecik kalkıp gidebiliyor. Maksat karın doyurmak. Yani bizler gibi aman iki içeyim yanımda da dostlarım olsun kalabalık kalabalık yemekler yiyip kahkahalar atayım çayı/kaveyi içerken durumu yok. Kısacası bizim için dışarıda yemek bir özen veya lüks iken bir fransız için ihtiyaç gibi gözüküyor (: Midye çorbasını kesinlikle tavsiye ediyorum. Bir tencere midye iki kişiye fazlasıyla yetiyor suyuna da ekmek banıp içersen... (Fix menüyle birlikte bir bira artı midye çorba 15 euro gibi fiyatı var)

Geleliiimmm Notre Dame Katedrali ’ne... Buraya yürüyerek giderken uzaktan görmeye başlamak bile gotik havanın içine çekiyor kişiyi. 

Tabii turistik bir yer olduğu için de oldukça kalabalık. Fakat kalabalık rahatsız edici düzeyde değil. Girişi ücretsiz. Eğer iki uç noktaya turmanmak isterseniz ücretli sadece. 1163’te Papa III Alexander’in temel taşını koyduğu Notre Dame Katedrali, Piskopos Maurice de Sully tasarımıyla toplam 170 yılda yapılabilmiş. 1334 yılında sahip olduğu mimarisi ile tam bir Gotik şaheser. 130 metre genişlik ve 35 metre uzunluktaki yapı aynı anda 9000 kişinin ibadet edebiliyormuş.

Notre Dame Katedralinde hala aktif olarak ibadet yapılıyor. Turistler içeride gezerken dua edenleri görmek mümkün.

En çok da etkilendiğim kısım biz şaşkın ve hayran hayran yürürken bir anda bir kapıdan papaz ve junior papazların çıkıp bize gülümseyerek ayin yürüyüşüne hazırlanma anları oldu. Nasıl da barışık,  nasıl da ibadeti insandan ‘öcü’ gibi ayırmadan yaptılar bunu anlatamam. Ben papaza foto çekerken yakalandım, hatta eşim kolumu dürttü endişeyle ama o bizlere gülümsüyordu. Bir anda o koca gotik mimarinin içinde orglar çalmaya başladı ve yürümeye başladılar. Nasıl bir yankı nasıl bir akustiktir ki gözleriniz ister istemez doluyor ve tüyleriniz ürperiyor... Derin bir sessizlik kapladı katedrali ibadet edenler ve turistleri... Papaz vaazını verdi. Eğer giderseniz bir ayine denk gelmenizi içtenlikle isterim. Biz çıktıktan sonra biraz da dışarıdan izleyip soluklandık karşısında... Bunu gerçekten hak eden bir yapı.

Sonraki durağımız D’orsay Müzesi idi. Çıkarken grev var metrolar ilerlemeyebilir uyarısı almıştık arkadaşlarımızdan fakat bu kadar büyük bir halka olabileceği aklımıza gelmemişti elbetteki bir Türk olarak. Metrolar belli bir durağa kadar gidiyor, bu durak sonrası yürüyünüz ya da bilmem ne aktarması yapınız gibi uyarılarla bir anda duruyordu. Neyse yürümeye alıştığımız için çok koymadı bu durum zaten her yer de sokak müzisyenleriyle kulaklarımızın pası da siliniyordu (: Ve D’orsay Müzesine geldiğimiz de kapıda grev nedeniyle kapalıyz yazısını gördük. İkinci şok oldu. İşte halkanın güçlü bir tarafı daha dedik içimizden. Bu arada not: Orsay müzesi Oğğsei diye okunuyor. Biz bir fransız amcamıza Orsay nerde dedik, uzun bir süre ne demek istediğimizi anlamaya çalıştı. Ve en son haaaa oğğsei dedi aşırı aksanlı, dikkat (((: 

Ardından son ve güzel dokunuş Shakespeare and Company 

İçerde kendinizi evinizde gibi hissettiren bir hava var. Piyanonun üstünde , beni çal yazıyor. ilk kata çıkarken merdivenlerde Hafız-ı Şiraz’ın ‘Keşke suretime ışıl ışıl dökülen, Şu sonsuz parlaklığı sana gösterebilseydim. Keşke sen yalnızken ve karanlıktayken , Kendi Varlığının o inanılmaz ışığını sana gösterebilseydim.’ yazıyor ingilizce olarak. Hooop bir göz dolması aanı daha yaşıyoruz... Zaten size gel parlat ruhunu ve büyülen diyor tüm atmosfer. Her yer kitap, muhteşem bir dizayn ve sıralama var içeride. Kitap okumak için minik sedirler ve kediler var... Hatta bir sandalyede kitap okuyan yaşlı bir teyzeyi ben bal mumu heykel sandım. Cehaletim o kadar yoğun ve konsantre bir duyguyu anlamak da gecikti. Kıpırtısız ve derin... Cehaletimi döve döve kendine getirmek bu içsel ve dışsal yolculuklar zaten.

İçeride fotoğraf çekmeyiniz uyarısı var. Ama deklanşörünüz sessizse çekebilirsiniz. Ben ancak bir tane çektim utancımdan... Her yeri kaydetmelik aslında. 

Ardından gene güzel sokaklar, müzisyen dolu caddeler...

Aşağıdaki durağımızda Lüksenburg Bahçesi...  Paris’in göbeğinde kocaman halka açık; peyzajı ve simetrisi gözünüzü okşayan bir bahçe. Paris de soluklanacak bahçeler ve parklar bile tarih,yapı ve mimari kokuyor. Güzelim ülkem geliyor tekrar aklıma, korumaya çalıştığımız ağaçlar... Bazı şeylerin kıymeti betona boğulup soluklanacak bir yeşillik bulamayınca anlaşılıyor. Paris her şeyin bir arada yapılabileceğini gösteren bir metropol. Ah benim güzel ülkem diye iç çekiyor insan tekrar.

Hayatında oluşturduğu kalelerini sıkı sıkıya koruyan birisi olarak 2017 Ekim ayı benim için süprizlerin ayı oldu. Kalbimse görme öğrenme ve duyduğu yediği hissettiği her şeyde anlam kaydetmeye devam ederek büyüdüğü deneyimlerle parlıyor.

Yukarıdaki giriş Paris tatilinden edindiğim sloganımın bir parçası. “Yeni şeyler” iyi gelir, eskiyi kalende en güzel yere yerleştirebildiysen...

Bol fotoğraflı bir yazı olacak çünkü tek bloglamaya sığamayacak kadar güzel anılar ve hisler doldurduk heybemize. Ayrı yazılar ve gözlem yazıları ile yer yer göndermeler yaparım bu Fransa fotobloğuma (:

Orly havaalanında indik bizi karşılayan arkadaşımızın tavsiyesiyle 3 kişi için en uygun tercih taksiyle ilk yol başladı(: Belleville’e gittik. Père Lachaise ( per laşez) Mezarlığının olduğu yer. Bundan sonraki tüm günler metro ve yürümeyi kullandık.

 Per Lachaise gelince, Yılmaz Güney , Ahmet Kaya, Oscar Wİlde, Jim Morrison ve Edith Piaf gibi ünlülerin mezarları bulunan ve Paris’in en büyük mezarlığı ünvanına sahip mezarlık. 6 dan sonra kapandığı için başka gün uğrarız dedik ve uğrayamadık, şarap tokuşturulabilirdi mezarları başında... Bir daha ki sefere artık.

Sokaklar da  adım başı muhteşem mimariye şahit oluyorsunuz. Kaldırımlarda da ufak bit pazarları var. Nasıl eski fotoğraf makinaları gördük anlatamam... Yine yakınlarda belirli günler kurulan büyük bit pazarı varmış ama günü ve zamanı denk getiremedik. 

2. günün ilk hedefi Eiffel’di. Sabah güzel kokulu kurabiye ve kahvelerimizle metro yollarına koyuduk. Metro istasyonlarına hayran kaldık. Örümcek ağı gibi, haritasını incelediğinizde korkuyorsunuz ama o kadar güzel kurgulanmış ki her yere çok rahat ulaşabiliyorsunuz ve çok ucuz.

 Yer altına-üstüne nasıl güzel yapmışsınız bu metroları sevgili Fransız kardeşlerimiz dedik. Yani şöyle özetleyeyim: Bornova’dan metro istasyonuna girdiğiniz de üç katlı- iki katlı otopark gibi oklarla nereye gitmek istiyorsan oraya yönlendiriyor seni. Bornova’dan istersen Urla’ya istersen Alsancak’a istersen Limontepe’ye gidiyorsun. Ve en fazla aktarma ile 25 dk. İnsan metro ağına bayılır mı? Bayıldık. Ulaşım konusunda puanları topladı Fransa(:  

Ve  Seine Nehri kıyısındaki güzel Eifell

Direk eiffele giden metro ile kolayca ulaşabiliyorsunuz. İndiğimizde bir maratonun içinde bulduk kendimizi, yorgun koşucular, nefes nefese insanlar... Hatta bir koşucu kıyafetlerini ve mühim eşyalarını koşudan önce bir setin arkasındaki ağaca saklamış, ‘koşu bittiğine göre kotumu giyebilirim’ modundaydı. Kıyafet bırakmak için mantıklı bir yol olduğunu düşündük. Gülümsedik. Koşmak içinde güzel bir bölge elbetteki.

 Yukarıdaki foto da eiffeli sırtınıza aldığınızdaki manzara (: Koca çim alanlar ve park... Orda çimlerde oturup uzun uzun laflayabilirsiniz. Eiffele gittiğimiz de hafif bir yağmur çiseledi. Ama ıslatmadı da. Entrasan geldi bize. Fransanın havası da bizi şaşırtanlardan. Yanımızı iki tane koca montu alıp çıktık her gün evden ama hiç giymedik, çünkü bir anda gün-güneş açılıyor her yer ışıldıyor bir an da güneşi kaybediyoruz ama yine de soğuk olmuyordu...

Eyfelden bahsedecek olursak; yapımına 1887 tarihinde başlanmış ve 2 yıl, 2 ay, 5 gün sürmüş. İlk zamanlar demir yığını diye çok eleştrilmiş. Hatta en bilinen hikayeler şöyle: İngiliz şair, sanatçı William Morris’in zamanının çoğunu Eyfel’de geçirirmiş, Kendisine “Kule herkesten çok sizi cezbediyor” dendiğinde, “Koca Paris’te bu çirkin demir yığınını görmediğim tek yer burası olduğu için burada oturuyorum” demiş(: Başka komik hikay ise Victor Lustig isimli bir dolandırıcının tutuklanmadan önce Eyfel Kulesi’ni iki farklı hurdacıya metal yığını olarak satmayı başarması((:. 

Etrafta gezinirken çok fazla asyalı gördük, yer yer türk ailelerinin konuşmaları seçici algılandı. Ama genel olarak herkes büyülenmiş gibi yukarıya bakıyordu. Biz çıkmamayı tercih edenlerdendik. Ama 20 euro karşılığında en üst noktaya kadar çıkılıyor sanırım. 

Böyle sokakların olduğu bir yerde yürüdüğünü anlamıyor bile insan. Eifell sonrası hedefimiz eyfel yakınlarındaki Paris Modern Sanatlar müzesiydi. Yürüme mesafesindeydi ya da Paris’in sokakaları o kadar etkileyiciydi ki 15-20 dk lık yürüyüşleri anlamıyorduk bile. Koca koca caddeler ve her yerinde estetik ve mimari akan binalara bakıp kafelerdeki şirin renk cümbüşlerini izleyerek yürümek Paris’in büyüleri arasında. 

Modern Sanatlar Müzesinin girişi.

Ücretsiz gezilebiecek sergilerin yanında ücretli sergi odaları da vardı. 

Müzedeki gözlemlerimden biri de çok şık Parisli yaşlı kadın ve adamlar... Nasıl yavaş nasıl sakin ve sanatın içindeler diye düşündüm. Sonrasında yine Paris sokakları...

Tabi ki bir ‘herhangi bir sokakta herhangi bir muhteşem yapı veya kilise örneği...

 Varacağımız nokta Şanzelize... Sokaklar genel anlamda boş, günlerden Pazar olması etkili sanırım.

Şanzelizeye açılan Zafer Takı (Arc De Triomphe) . Napolyon, en büyük zaferi olan Austerlitz Savaşı’nın sonra askerlerine “Eve döndüğünüz zaman zafer taklarının altından geçeceksiniz” demiş.Mimar Jean Chalgrin’in planlarına müdahale edilmesi gibi nedenlerden dolayı yapı ancak tam 30 sene sonra 1936 larda tamamlanabilmiş.51 yaşında ölen Napolyon’un külleri 1940 yılında Paris’e getirilip. Mezarının bulunduğu Les Invalides’e doğru yol alan cenaze alayı Zafer Takı’nın altından geçmiş.

Veeee Zafer Takının diğer yüzüne bakan Şanzelize (Champs-Elysees). Halloo şanzelize biz fakirler sana geldik (: Fakirler diyorum, çünkü şanzelize bir çok ünlü markanın olduğu sokak. Ve gerçekten louis vuitton önünde sıra gördü bu gözler, en az 60 kişi içeri girebilmeyi bekiyordu (: Bu arada Şnzelize de su 3 Euro. Birayı sormadık (: Genel olarak Paris’de su pahalı ama 3 Euro olmamayıldı... Deeeerken cadde üzerinde La Duree görmemle gözlerim parladı.

Tabii La Duree’da sırada bekletenlerden. Dışarıda restoranı için ve sadece macaron almak için bekleyen uzun kuyruklar vardı. Biz de 3 macoron iki kuruvasan eşittir yaklaşık 20 dk. bekleyenlerdeniz(:  Ama içerideki muhteşem kokuları duymaya ve mimariyi izlemeye değerdi. Küçük boy kruvasan 0,95 Euro ve mini macaron 2,10 Euro. Tadı gerçekten rakipsiz, oldukça güzel ve tereyağı bol misler gibiydi, bence bu fiyata değer. Yanımıza yolluk yapamadık ama tam da yerinde yemiş olduk. Lezizler.

 Macaron'a ilk olarak 791 yılında Larousse Gastronomique isimli Fransız yemeklerini ve pişirme tekniklerini anlatan ansiklopedide değinilmiş. 1862 yılında Paris'te açılan günümüze kadar gelen pastane Laduree ise, dünyanın en ünlü macaronlarını yaparken aynı zamanda ilk macaronun reçetesini kendi yazdıklarını da söylmekteler. Pastanenin şefi Pierre Desfontaines, macaronun 16. yüzyılda Catherine de Medici'nin İtalya'dan Fransa'ya getirdiğini ve tarifinin değişerek yayıldığını da söylemiş. Bunu bi’ düşünmek gerek(: Belki de ilk Türkler yapmıştır (((:

Sonra yine yol boyunca uzun yürüyüşler ve concorde meydanı, sonrasıysa Mouilin Rouge:

6 Ekim 1889 yılında Joseph Oller ve Charles Zidler tarafından inşa edilen bir kabare. Filmin de bizde bıraktığı iz nedeniyle gayet hissli ayrıldık elbetteki ordan da..

Turistik yerlerin çoğunda krep satan veya tatlı pastanelere rastlamak çok güzel bir his. Rengarenk ve mis kokularla dolu sokaklar...

Paris’de genelde her köşede manav ve balık ürünleri satan tatlı dükkanlar var. Balık ürünleri ucuz, et ürünleri ise çok çok ucuz... Böyle küçük esnafları görünce insan kendini gerçekten Fransız filmleri içinde hissediyor. Birbiriyle kulağa muhteşem gelen bir dille konuşan insanlar görmek bir Türk için güzel bir his. Çok kibar ve sürekli Merci-Pardonlar uçuşuyor havada. Biz de toplum olarak teşekkür etmeyi ve özür dilemeyi çok iyi biliriz asla yadırgamıyor insan(!)

Genelde kafelerin çoğunda sandelyeler sokakları izleme pozisyonunda dizilmiş. Böyle sokakları olan bir şehir için ideal bir yöntem (: Sacre Coeur’a tırmanırken minicik dükkanlar dar sokakların içinde yine bir büyü esir alıyor sizi...

Krepçiler (:

Montmartre tepesi aynı zamanda ressamlar tepesi diye de anılıyor ve bir sürü yerel ressam çizimler yapıyor. Dar sokaklarında oturmuş yerde çizim yapan öğrenciler ressamlar görmek ve benim güzel ülkemdeki de aşırı güzel ve özgür sanat çalışmaları geliyor aklıma...

Veeee Montmartre tepesinin son noktası Sacre Couer Bazilikası...

Bu da ünlü bazilikaya sırtınızı verdiğinizde,, merdivenlerinden manzara. Merdivenlere oturup bakkaldan aldığınız ucuz şarabınızı yudumlayabiliyorsunuz. Tabii ucuz dediysem, ucuz ama bizim bildiğimiz bi çok şaraba göre leziz tatlar... Yanımızda oturan bir çifte gülümsememizle çiftin aslında bazilika etrafında bira satan kişilerden olduğunu anladık. Sigara var mı vb gibi sorular sordular, biz hariç kimse cevaplamadı. Sanırım beklemediği bir samimiyetle selam vermiştik otururken. Ben biraz tedirgin bile oldum sonrasında muhabbet uzayınca. Benim gerildiğimi anlayınca bize bir kaç para numarası yaptı ve ortamı gevşetti(: Neyle karşılaşacağımı tahmin edemediğim için fazla da güvenmek istemedim...Etrafta silahlı Fransız askerleri dolaşıyor bu arada. O da çok dikkat çekici bir ayrıntı. Her ne kadar güven vermek için orda olsalarda koca koca silahları ürkütüyor. 

1870 yılında Almanya’yı ele geçiren Prusya Fransa’yı tehdit etmeye başlamasının ardından Paris’te iki iş adamı da eğer Fransa, Prusya saldırılarından kurtulabilirse bir kilise yaptırma sözü verir. Uzun süren savaş sonunda iş adamları şehrin istiladan kurtuluşunu ve Sacre Coeur Bazilikası’nın yapımına başlangıcını görürler ancak.Kilisenin yapımı 1914 yılında tamamlanmış. Sacre Coeur Bazilikası’nın tasarımı Paul Abadie’ye aittir. Kilisedeki rahipler 1885 yılından bu yana 24 saat boyunca, ölenlerin ruhları için dua etmekteymiş. Bizde sanırım bu dualardan birine denk geldik ya da ayinlerden birine...

Amelie nin sokakları, bazilikada arkada.. Burdan sonra dönüş yoluna geçtik. Çünkü yaklaşık 20-25 km. yi yürüyerek geçmiştik. Yorgunluk ve açlık çökmüştü. Fransa’nın ünlü meydanı Republik e doğru yok aldık. Aşağıdaki foto Fransanın ünlü kanallarından biri. Akşam görmek ve yürümek tam bir göz doygunluğuydu. 

Kanal boyunca teknelerde içip bir şeyler tadabileceğiniz uygun fiyatlı barlar-tavernalar mevcut ve kendimizi ait hissettiğimiz mekanlarla doluydu. Salaş, öğrenci veya genç nüfusun buluştuğu mekanlar... 

Geçenlerde uzuncadır görmediğim kibirle karşılaştım. Açık davranmalıyım ki yüzüme kibiri gördüğüm anda bir ekşime yansıdı, hemen toparladım. Biraz pişirmek gerekiyordu kibiri. Hafif tütsülenmiş bir kibir, işinde ehliliğe dönüşüm yollarında ilk basamaktı (: İnsanlardan duygularını saklamayı yer yer profesyonel ortamlarda becersek de göz okuma ve göz teması olduğu sürece insanoğlunun bunu pek becerebileceğine de inanmıyorum. En azından ben yemiyorum, bana gözlerini ver! İletişim dilinde güvenli sürelerdeki göz temaslarından bahsetmiyorum, bu oyunu kuralına göre oynamak demek zaten 😊

Onun da değişik kuralları var.Tutup dimdik bakarsan olmaz veya es vermeksizin uzun uzun... Orada bir duygu belirsizliği oluşuyor. Yani “güvenli göz teması” süresinden daha çok bakıyorsan bunun anlamları çok daha faklı yorumlanıyor: eksik aramak, otoriteye direnmek, sataşmak, karşıdakini fazla büyütmek gibi…-bunu sonra anlatırım… 

Ben de kibiri ilk görünce gözümü kaçırdım,, sonra hemen toparladım. Geçtim güvenli göz temasına. Yüzümün ekşimesini az da olsa fark ettimişti. Ama o da pek bozuntuya vermedi. En son gördüğümde neredeyse bir yıl olmuştu. Bu hepimizin var olan ego-id dengesinde problem olduğunda hissedilen bir duygu aslında. Ego id dengesi sıkıntılı kişilerle sohbette veya iletişimde "samimiyet” ve “merak" ın pek çok klasik yönteme göre işe yaradığını da gördüm. Benim bir kaç kez karşılaşıp zorlandığım görüşmeler için söyleyebileceğim: kibiri gördüğünüz anda "samimiyeti” masaya çaaaat diye koymanız (: Bu benim çok hoşuma giden bir yöntem. Açık konuşayım samimiyetin açtığı pencereler kibirde çok işe yarıyor. 

Kibirli diye gelip geçici bir sohbetle de bırakmamak gerekiyor tabi. Elbette ısrarcı ve meraklı da biriyim! Afallasa da kendine geleceğini biliyoruz bu samimiyet karşısında.  Zaten kibirin samimiyeti gördüğü andaki yüz ifadesi karnımızda hafif kıpırtılar da yaratıyor. Heyecanlandırıyor… Evet diyorum şimdi anlatmaya devam sevgili kibir seni uzun süredir unuttuğun samimiyette dinliyorum. Aslında insan olduğumuzu ve iletişimsel bazı kalıpların, ego-id dengesinin ne kadar da önemli olduğunu hatırlıyor hatırlatıyoruz. Çok değil yakın zamanlarda iki ayak üzerinde durabilmek için önce emeklemiş, yer yer düşmüş, yarasını koparmaktan gizli bir zevk almış o herkesin geçtiği evreye reveransını görmek istiyoruz. br> Veeee bu çözülmeyi ve çözümlemeyi o yaşarken, ardından maalesef bitip tükenmeyen merakımız giriyor devreye: “sahi kibir sen neler yapıyordun kibirli kibirli tekrar anlatabilir misin? Bu konu bende iyiden iyiye merak uyandırdıda” “Peki bunu hangi yöntemle yapıyorsun?” “Bahsettiğin yöntemi-terimi-kelimeyi bilmiyorum? Şunun gibi bir anlamı mı var?” “İçine ne katıyorsun? , bunun için özel bir yöntemin mi var ?” “Yani şunun gibi bir şey aslında?” “Rengi(sonucu) ne oluyor? Ve bu durum hangi disiplinleri etkiliyor” “Farklı renkler(sonuçlar) elde edebiliyor musun?” “Hiç bu konu da yanıldığın oldu mu?” “Peki nasıl çözebildin?” Gibi sorularla sevgili kibire yaptığı şeyi en basit şekilde anlattırabilme yöntemine baş vuruyorum. O yaptığı işi karıştırdıkça, ben 5 yaşındaki bir çocuk gibi basit sorular soruyorum...

 Aslında bana yürümeyi tekrar anlatsana, yürüdüğün yerleri anlatsana gibi bir durum bu… Uzmanlık alanlarımızda duruşumuzun da çok mühim olduğu sonucuna da varıyorum. Yaptığın şey sana özgü olabilir, olmalı da. Alanlarımızda uzman olmak bunu gerektiriyor. Çok yanılmış, büyük hatalardan da geçmiş olabiliriz. Olmalıyız da… Seninle ben aynı değiliz, bu konuda da esnek olmamıza gerek yok. Özgün tek ve eşsiz şeyi yapıyoruz ayrı ayrı konularda elbette, hem fikiriz. Fakat bu durum kibirle yan yana durunca pek işe yarayan bir hal değil, bunu fark etmek gerekiyor. Hele ki profesyonel ortamlarda artık "ben merkezcil başarılar" tarihe karışıp, liderlere mentörlüklere dönüşürken...

  Sohbetin sonlarına doğru mevzu çözülüyor. Öyle basit anlatıyor ki sorular yüzünden, ben onun kibirle yaptığı şeyi gerçekten “yaptığını” ya da “yap(a)madığını” anlıyorum. O da kibirle yaptığı şeyin aslında ne kadar da basit anlatabildiğine şaşırıyor. Bence iki tarafta o karşılaşmadan mutlu ayrılıyor. Böylece kibirin güvene ve güvenli sohbete dönüşmesini samimiyetle yoğurulmasını iki tarafta fark ediyor. Bunu keşfetmek belli bir zaman ve çözümlemeye gark etse de ben kendimdeki “ya o kibirler bir yerde karşıma çıkarsa” yı çözümlememi sağladı. Çünkü kibir pişirilmeye ihtiyaç duyulan çiğ bir duygu. Fark ettiğiniz anda samimiyetinizle ısıtın onu! Kesinlikle kötü bir duygu değil kısık ateşte bir tutam zamanla pişirilirse muhteşem bir duyguya dönüşebilen “çiğ” bir duygu sadece. Kendiyle uğraşmayı çok seven biri olarak (samimiyet kibir güven duygularını çözümlemekle uğraştığım sıralarda) aklıma şu örnek geliyor çoğunlukla, hatırlarsınız büyük ihtimalle : Yıllar evvel Tarkan yeni yeni ünlü olduğu zamanlarda, yılbaşı için yapılan bir programda sanırım Savaş Ay’ın canlı tv programında röportaj veriyordu. Savaş Ay bir soru soruyor, Tarkan da “öncelikle şunu söyleyeyim, sanırım çişim geldi” diyor gülümseyerek… Savaş Ay da canlı yayında olduğunu hatırlatıyor… Hafızamın nasıl bir yerine gömüldüyse o an… Şimdi baktığınızda muhteşem bir samimiyet değil mi? Nerede, hangi arada, sahne sonrası mı öncesi mi bir şeklide kıstırılıp soru sorulan çocuk, ilk aklına geleni söylüyor… Şimdi öyle bir cevap verir mi bilmiyorum ama “aradığınız samimiyete ulaşılamıyor” olabilir. Kaybedilen samimiyet sonucu kibire yol açmış bile olabilir. (Tarkan bir çok işinde iyilere göre hala samimi gelir bana yine de) Sonrasında o yıllarda haberlerde “Tarkan ayıp etti” manşetleri dönmüştü. Biz ailecek onun ayıp etmediğini konuşmuştuk aramızda. Büyükler “yazık çocuğa heyecanlanmıştır, ondandır” gibi yorumlar yapmıştı. Kibirle örtülmeye-saklanmaya çalışılan bir his yoktu, sadece samimiydi, ve karşısındakine güveniyordu. Yaptığı iş on yıllar içinde kibirlenilecek derecede iyiydi, ama o sıralar samimiydi-gençti-içinden geldiğince konuşmuştu. 

Hayatımızda iletişim yöntemlerimizde, duruşumuzda, yaptğpımız-yapacağımız şeylerde arayacağımız his, milyonların karşısında da olsanız heyecandan çişim geldi diyerek samimi olabilmekten geçiyor yer yer, her zaman değil ama çoğu yerde. İşte o zaman yaptığınız iş, barıştığınız ruhunuz ve dimdik duran bir bedeninizle ben iyi bir iş yapmaya çalışacağım-çalışıyorum diyor on yıllar sonra bile olsa sevgiyle anılabiliyorsunuz. Çünkü hepimiz, ne olursak olalım atom parçalasak-uzayı keşfetsek de Carl Sagan’ın da dediği gibi küçücük soluk mavi birer noktayız aslında.

Tarkanın çişim var’ı için aşağıdaki tık:

“Kendimiz kendimize demonte olarak geliyoruz!”  dedim içimden...

Bugünlerde karşılaştığım bir çok insan ve fikir, bana demonte kelimesini hatırlatır oldu. Biraz da kuşağımızın değişim halinden kaynaklanıyor bu durum. Artık X, Y, Z kuşakları konuşuluyor Türkiye’de de... Bizler namı değer Y kuşaklarıyız, merhaba!

Merhaba anne ben Y Kuşağı.

Bu sabah annemle uzun uzuna bir konuşma yaptık. Annem namı değer X kuşağı. Bana düzenin yerini hiç bir şeyin tutmayacağından bahsediyor. Ve vücudumuzu çok fazla yormamamız gerektiğinden, beynin mükemmel bir makina olduğundan, onun kurallarını çiğnemememiz gerektiğinden bahsediyor. Eğer beyin dükkanı o akşam için erken kapatmak istiyorsa buna direnmememiz gerektiğini söylüyor. Alt metni annelik iç güdüsüyle “uykun geldiyse yat çocuğum! Ne diye sabahlara kadar kitap okuyorsun, dans ediyorsun, film izliyorsun, resim yapıyorsun...” . Bu cümleleri klasik bir x kuşağından duymak çok rahatsız etmiyor aslında. Çünkü onlara öğretilmiş ve işlenen şeyin bunlar olduğunu biliyoruz. 

Hepimizin hayatının önemli köşelerinde birer “x kuşağı”  yer alıyor. Buna direnmek yerine onlara  Y kuşağının neler yaptığını, neler yapmak istediğini anlatabilmek gerektiğini düşünüyorum. Çünkü hepimizin içinde kalıplara sokamadığı bir enerji var ve “her şeyi yapabilme-yapma isteği” dolu. Bu sebeple de “demonte”yiz aslında. Önemli olan o parçalarımızın farkına varabilmek, dünyada da anılan “the boundaryless and protean  career” sınırsız ve çok yönlü kariyer olarak konuşulan kavram gibi düşünülebilir bu yazıda bahsetmek istediğim konu... Kendi içimize eğilerek varolan parçalarımızı görebilmek. Çok yönlü kariyer içerisinde bahsedilen iki ayrı başlık da var akedemide:  “ Kendi Kendine Yönlendiren Kariyer” ve  “ Değerlere Göre Yönlendirilen Kariyer “ Fakat benim bahsetmek istediğim, multiplayer’lık gibi çoklu yönelimler. Çok akademik bilgi paylaşmayacağım anlayacağınız. Bizden içimizden gelenlerin bir tanımlaması var yoksa rahat olsun diye bilgi veriyorum :) (Deli değilsiniz, proaktif, değişime açık, çok yönlü ve maalesef Y kuşağısınız meraklanmayın evet çok meraklısınız :)  )

Çok yönlülüğün keşfinin de kendine zaman ayırmakla başladığını söyleyebilirim. Ve Ah izafiyet, bazen bize bunları yapmamız için zaman tanımasa da... Gecelerce parça arayışına girmek için uzun soluklu dalışlar yapmamız gerekiyor! O  parçalarımızı alıp çöpe atmak yerine kendimizin bir köşesine monte etmek gerekiyor. Var olan parçalarımız her birimize ara ara görünür oluyorlar. Göründükleri anda yakalayıp monte edebilmek ve aslında kendimizin olan bu parçayı yine kendimizin hangi köşesine ait olduğunu bulabilmek için dalışa hazırlamak gerekiyor. Bu ister 1 ay sürsün ister 1 yıl... Sonrasında bunu var olduğumuz hayatın bir parçası haline dönüştürebilmek.

Annemle yaptığım konuşmaya dönersem, bulduğum bir kaç parçamı kendime monte edecek zamanı aradığımı ve bir kaç  mızmızlıkla devam etti. Telefonu kapattığımda çevremdeki insanları, sosyal medya üzerinde gördüğümüz ve okuduğumuz görüntüleri düşündüm. Her birimiz x kuşağı etrafında toplanmış bir yasayı- bir döngüyü kırabilmek ya da uyum sürecini daha yumuşak atlatabilmek için bir şeyler yapıyordu. Kimimiz part time çalışma kararı alıyor, kimimiz kendi işini kurmaya çalışıyor, kimimiz profesyonel mesleğinin yanı sıra yemek kurslarına katılıyor, kimimiz hem yemek yapıp hem de keman çalmak için uğraşıyor, kimimiz delicesine yorgun döndüğü işinden hemen sonra yemek yemeği bile unutarak koro kursuna katılmaya çalışıyordu. Çünkü şunun farkındaydı “Bende, içimde, taa içimde tutamadığım yer yer tutturamadığı bir enerji ve parça var! “ 

Evet var! Yanılmıyorsunuz... Bu sebeple de kuşak değişimini ve devir teslim törenlerini yaşıyoruz. Eskiler, eski fikirler, eski kalıplar, eski kavramlar bambaşka kavramlar ve fikirlere dönüşmeye başladı. Artık dünya şunu söylüyor: “çok yönlüysen bana da faydan dokunsun, esnek çalışma düzenleri oluşturmalıyııııızzzz, çünkü Y kuşaklarını masa da oturtamıyoooorrruuuuzzz” Artık insanlar bir kaç işi bir aradayürütebiliyorlar örneğin...      Düşünsenize, öğretmen olan annenize yıllar önce şunu demiş olsalardı: “Artık işe gelmene gerek yok, bir monitör üzerinden interaktif bir şekilde ders anlatacaksın, artan vakit senindir.” Sanırım eve ağlayarak döner, öğrencilerine hiç bir şey öğretemeyeceğinden bahseder ve işten atıldığından bahsederdi ailesine (: Veya ev hanımı olan bir anneye tüm tariflerini yazdığı defteri yerine bir ipad de tutabileceğini anlatsalardı... Komik değil mi bu devir teslim törenleri... Biraz sıkıntılı bir geçiş dönemi. İşte o geçiş dönemlerinin temsilleriyiz bizler, y kuşakları. Parçalarımızın ağırlıklarının farkındayız ve monte ederek o ağırlıklardan işe yarar şeyler çıkartmak istiyoruz.

Korku ile Sözleşme: 

“Sevgili Korku... 

Ben ve arzularım bir yolculuğa çıkmak üzereyim. Senin de her zamanki gibi bizimle geleceğini biliyorum. Hayatımda önemli bir rolün olduğunu düşündüğünü biliyorum, işini ciddiye aldığının da farkındayım. Anladığım kadarıyla senin görevin, ben ne zaman ilginç bir şey yapmaya kalksam büsbütün paniğe kapılmamı sağlamak. İşini çok iyi yapıyorsun. İşini yapmak zorunda olduğunu hissediyorsan lütfen işini yapmaya devam et. Ama bu yolculuk sırasında benim de yapacaklarım var. Çok çalışmam dikkatli olmam ve yoğunlaşmam gerekli. Arzularım da kendi işini yapacak. Onun görevi de teşvik etmek ve ilham vermek. Bu arabada hepimize yetecek yer var, bu yüzden evindeymişsin gibi rahat ol ama şunu da bil : yolculuğum boyunca kararları sadece ben ve arzularım alacak. Bu ailenin bir parçası olduğunu biliyorum ve buna saygı duyuyorum. Dolayısıyla seni yapacaklarımızdan dışlamayacağım ama yine de önerilerini dikkate almayacağımızı bilmeni isterim. Araçta bizimle birlikte oturabilirsin , söylemek istediklerini söyleyebilirsin ama oy kullanma hakkın yok. Haritalara el sürmene , tali yollardan gitmeyi teklif etmene , klimaya dokunmana izin yok. Radyoya bile dokunmana izin yok, tamam mı? Her şeyden önemlisi benim eski yakın dostum, direksiyona geçmene kesinlikle izin yok.“   E. Gilbert

Gilbert’ın dediği her şey o kadar güzel ki, sizi içine alıyor düz ve basit bir dille. Kendinizi iyi hissediyorsunuz. “Eveeet duygularla konuşmak ve onları buyur etmek gereklidir. Deli değiliz herhalde!” Dedirtiyor. Kendinizi yıldız tozuna bulanmış gibi hissediyorsunuz. Bir taraftan da korkuyla anlaşması, içinizdeki tüm hislere bir anlam yüklemek ve belirli ehliyetler vermeniz gerektiğini hatırlatıyor. Yani hiç bir hissinizden vazgeçmeyin sadece belirli yerlerde belirli durumlarda sizi yönlendirebilme hakları olsun. Böylece kendi hislerinizi yadırgamıyor ve hissettiklerinize sahip çıkabiliyorsunuz diyor. Kötü his yoktur, yanlış yerlerde ve zamanlarda açığa çıkmaları ve söz sahip olmaları sizi yanlış yönlendiriyor sadece.. Doğru ehliyetleri verdiğinizde bambaşka bir seremoni oluşturuyor. Gurur doğru yerlerde doğru tepkileri vermeli, sevgi de, arzu da... Korkular bile iyidir ve bu yüzen ailemizin bir ferdidir işte. Ne yani korkmayalım mı hayallerimizi düşünürken? Korkalım tabii ama belirli zaman ve risklerde ortaya çıksın. 

Günün cümlesinin “Her şeyin bir şeyi vardır.” ilan ediyorum.  Var olan gücümüzün içindeki güçsüzlüğü ya da tam tersi güçsüzlüğümüzün içindeki gücün farkına varmak: “her şeyin içinde bir şeyi vardır” işi.  Şu aralar daha çok araba kullanırken düşünüyorum bunu. Kendimi hem çok büyük bir cesaret içinde güçlü görüyorum ve o yol benim diyerek ilerliyorum hem de çok küçük kırılgan bir cam fanusta ilerleyenler olarak, çılgınlık bu tanrım ya birisi şimdi önüme çıkarsa diye korkuyorum... Düz bir yolda ilerlerken sağdan araba çıkmayacağını biliyor olmak, buna genel geçer bir doğruyla ya da yasayla inanmak çılgınca geliyor bazen bana. Bu belki de insanoğlunun karar mekanizmasının neye göre ilerleyeceğini tahmin edememe durumundan kaynaklanıyor. Çok karmaşık yapıya sahip olduğumuz bir gerçek sonuçta! E tabii bir çok şey gibi şu cümleye bağlanıyor mevzu: Evet her şeyin içinde bir şeyi var. :) Bu düşünce elbette basit bir cümle ama altında arketiplerimizden tutunda yin yang uyumu bile yatıyor. Hepimizin içindeki o belirli arketipler, ve tüm disiplinlerdeki yin yang... 

Arketipin kelime anlamı ilk örnek. Davranış bilimine yontarsak insan kültürünü oluşturan yapı taşı- insanın alt benliği.  “İnsanlar uzun dönemler boyunca karşılaştığı benzer olayları bir süre sonra belli davranış kalıplarına oturtur ve bu kalıpları kuşaklar boyunca aktarmaya başlar...”  Bu da sonuç olarak bizim neye nasıl tepkiler vereceğimizi şekillendirmiştir. İnsanoğlunun bir çok şeye benzer tepkiler vermesinin milyon yıl önceki davranışların genlerimize işlemiş olması denebilir. Yer yer beklenen tepkiler ya da kararlar almadığımız zamanlar yok mudur? Elbette vardır... Bu da içimizdeki bir kaç arketipin çatışması ve birinin galip gelmesiyle oluşur. Bir olay karşısındaki güçlü veya güçsüz duruşumuz, bir şeyi kurtarmaya çalışırken daha da beter olabileceğini düşünmemiz, çocuksu veya olgun yaklaşımımız, anaç ya da eril durmamız gibi. 

Uzun süredir yazı yazamıyor ve yazdıklarımı paylaşamıyordum. 2016 nın ilk yazısı, olumlamaya inanan birisi olarak umutsuzluk ve çaresizlik hakkında olacak sanırım. Yıllardır kullandığım anneden öğreti olumlama yöntemim ilk defa işe yaramazmış gibi geldi. Kendi iç motivasyonumla olumlamayı çözebilmiş biri olarak son zamanlarda bu parçamı sanki bir şey deşip çıkartmış gibi hissediyordum. Madem içimden koptu gitti olumlamalarım o zaman : “Belki de biraz kızmak gerekir ha? Belki de bu sefer olmuyor demek gerekir?!” yolunu uyguladım. Açıkçası pek de benlik bir his değilmiş ki, üzerimde durmadı, aktı gitti... Çaresizlik denen duyguyu sert bir şekilde hissettim. 

2016 umutsuz başladı. Ne yaparsak yapalım içimizdeki yıllardır kaybetmediğimiz, azaldığı anda bir gülümseme ile toparlayabildiğimiz gücü yitirdiğimizi hissediyoruz. Ne oldu da böyle oldu. Bir kaç fikrim var henüz. Belki yazarak çözeriz, ne dersiniz? 

Öncelikle 2015 in gündeminin bizleri çok yaraladığını düşünüyorum. Bu sebeple politik olaylar sonucunda oluşan karamsarlıktan kurtulmak olmalı. Öyle haberler okuduk öyle ölümler duyduk ki bazılarına inanamadık bile! Korku kültürü denen şeyin tam ortasına çırılçıplak bırakıldık. Otobüs duraklarında, konser çıkışlarında, kalabalıklarda hep tedirgin olduk. Peki ya şimdi birisi bizi canlı bomba ise? Rüyalarımız dahi etkilendi bu olaylardan, hatta ben yıl içinde sürekli savaş rüyaları ile soluksuz uyandım. Kimseyi kurtaramadığım herkesin paramparça olduğu rüyalar gördüm. Kendi parçalarımı bile...  O zaman fark ettim ki bu korku içime işlemiş. Korku ülkesinin içinde bende payımı almışım. SONUÇ: Direnişler, duyduklarımız ve duygularımız karşısındaki çaresizlikler baş gösterdi. Ne yapabilirdik ki? Bu ülke içindeki en küçük yapı taşı olarak ülkenin içinde bulunduğu kaos ortamında kendimizi nasıl ayakta tutarak bir haykırış olabilirdik bu durumlara? Size gerçeklerden bahsedeyim: maalesef olamayız. Orada çok büyük oyunlar ve düzenler kurulu. İçine girmek bizler gibi insanları sadece yaralar ve çaresiz hissettirir. Bu sebeple 2016 yılında daha da politika ve politikacılardan uzak yaşayarak çaresizliğimizin sebeplerinden çıkartalım istiyorum. Benim ne yalan söyleyecek politikacı dileyecek, ne de ölümleri meşrulaştırmış kişileri destekleyecek-takip edecek-sinirlenecek gücüm var. Bu yıl politikasız bir yıl diliyorum!  Düz basit ve kendi için seçtikleri-yaptıkları etrafını da güzelleştiren bir yıl ile başlayalım bugün bu yıla.  Gerekli yayınları takip edelim, gerekli düşünce zinciri  oluşturalım yalnızca. Kötü haber-narsist medyadan uzaklaşalım bu yıl.

İkinci yönelime gelince o biraz daha zorlayıcı bir hedef sanırım. Yapılacaklar listemizin bizi karamsarlığa çektiğini düşünenlerdenseniz kulak verin. Yapacak çalışacak öğrenecek o kadar çok şey var. Nereden başlayacağımızı bilmediğimiz için hiç birini yapmamayı seçiyoruz genellikle. Bunu da kaçtığımız için yapıyoruz. Bu yıl, bunu düzene koymanız için bir teknik önerisi aldım. POMODORO TEKNİĞİ. Uygulaması kolay ve zevkli. Zamanın ellerinizden uçup gitmemesini sağlayacak bir yöntem. Tüm akıllı telefonlara indirilebilir bir app üstelik. Time management konusunda kişiyi uzmanlaştıracağını düşünüyorum. Bu yıl bu yöntemi deneyeceğim. Bakalım kafamdaki kaç işe tık koyabileceğim...

Böylece bir çok çaresizliğimizi düzenlemiş ve çare haline getirebilmiş olabileceğimize inanıyorum. Yapmak istediklerimizin bizi ayakta tutabilen şeyler olduğunu unutmamalıyız.Kısacası arzularımız.. Bu arzular her şey olabilir, mutlu bir insan, kazanılmış bir öğreti, sağlıklı bir vücut, akıcı bir ingilizce vs.. Sonrası iyilik güzellik olacak zaten. 

Kendimizi değersiz hissetiğimiz durumların içinden yine kendi gücümüzün farkındalığı ile çıkabiliyoruz. Bu da üçüncü yönelimimiz olsun.. Eğer yaptıklarımızın ve yapabileceklerimizin farkında isek değer kavramlarımız sağlam basabiliyorsa kurtulabiliyoruz bu lanet his değersizlikten. Küçük krizler yaşasak da.. Bu krizlerden koca bir öğreti ile ayağa kalkabiliyorsak ne mutlu bize. Ayağa kalktığımızda ise varsın değer kavramları çatışsın!! Ben benim değerlerimin ve yapabileceklerimin farkındayım, bunun içinde gerekli özen ve çabayı sarf ediyorum diyebiliyoruz kendimize. Kendimize verdiğimiz sözlere ulaşabiliyor kılmamız gerekli başlangıç olarak tabii. Bu sözleri bir yeminmişcesine yaklaşmak gerekiyor. 

Çaresizliklerimizi ortadan kaldırmak için uğraşmıyor muyuz hepimiz? Basit çaresizlikler de olsa... Hafta içinde gittiğim bir eğitimde eğitmen “sıkışmış bir trafik çaresiz hissettirebilir, çare kontağı kapatmak değildir. Bir daha ki seferde yürüyerek gitmeyi denemektir.” demişti.  Kişinin çaresi tamamen kendisidir, ne yol bozuklukları ne trafik ne diğer insanlar... Değer kavramlarımızın diğerleri gibi, hepsiyle aynı, klasikleşmişlerden farklı olması da zor olması anlamına gelmez. Sadece istemek ve gerekli yolları bularak sabırla yol almaktan geçer, kontak kapatmakla değil. Zor kelimesiyle barışmak ilk yol olabilir:) Sonrası ise onu kolaylaştırmak için yapılacaklar listesi ve uygulama. Uygulama için pomodoro’yu deneyeceğim bu yıl. Sizlere de tavsiyem bu. 

Özetle 2016 yılı için kendi değerlerimizi sağlamlaştıracak kararlarla ve öğrenme yolları ile devam etmek en hayırlısı olacak. Çaresizliğin içinde korku barındığını bu korkuların ise kızgınlıklarla ürediğini unutmamalıyız. Üstad Yoda nın da dediği gibi :  Fear is the path to dark side. Fear leads to anger, anger leads to hate, hate leads to suffering. (Korku karanlık yoludur. Korku öfkeye yol açar, öfke nefrete, nefret acı çekmeye yol açar... ) Kendi çaresizliğimizi bir avantaja dönüştürmekse tamamen kendimizle ilgili olan bir yoldur. Bu yolda da kimse sorumlu veya suçlu değil kendimiz dışında. Kendinle savaş. Biraz yara bere verebilirsin kendine ama geçer...

Öğrenme, bireyin yaşantılar sonucu davranışlarda meydana gelen oldukça uzun süreli değişmelerdir. Bir bilgi ve becerinin, öğrenme sayılması için davranışta değişiklik yapması ve davranıştaki değişikliğin uzun süreli olması gerekmektedir. (viki açıklaması)

Öncelikle bir şeyi öğrenmek istiyorsanız konsantre olmanız gerekiyor. Ve en önemlisi beyninizin öğrendiğiniz şeyle bağlantı kurması gerekiyor, beyninizde bir konuma sahip olması gerekiyor.  Yani diyelim ki peynir yapmayı öğreniyorsunuz. Önce peynirin hayattaki tüm disiplinlerle olan bağlantısını sorgulatmalısınız kendinize. Peynir nedir, senin için peynir nedir, annen için peynir nedir, bir dostun için peynir nedir, şu an bu masa için peynir nedir, devlet için peynir nedir, bir öğretmen için, doktor için, hükümet için, işçi için, kadın için, erkek için nedir peynir? Böylece beyin size göre ve objektif bakışla peynirin nerede olduğunu görmüş olacak ve istediği-uygun gördüğü bir odacığa yerleştirecek. Sonrasında işin içine oranlar girecek, şu kadar süt ile bu kadar bilmem ne... Şu sertlik ile bu elde edilir diğer sertlik derecesinde bu oluşur gibi analitik yorumlar. Bu bahsettiğim şeyleri bazı beyinler otomatik olarak yapıyor (çocukken deli gibi lego oynayanlar olabilir (: )   ya da bir kaç deneyimden sonra uyguluyor ama bazılarımızın bu öğrenme şekillerini keşfetmesi gerekiyor kendini keşfederken oluyor bu da. İşin en son aşaması da emotional intelligence denen bizim duygu bilirliğimiz, yeteneğimiz. Duygu algımıza göre de son şekillendirmeyi katıp birleştiriyor ve artık mis gibi bir öğretimiz olmuş oluyor elimizde.

Aslında insanları da böyle tanımlıyor beynimiz. Yoksa nereden oluşacak bu bağlantılar bu dostluklar bu ekipler.. Bir bölümleme yapıyor biz farkında olmadan beynimiz. İlk tanıştığımız kişiye başlıyor uygulamaya. Önce onu konumlandırmaya çalışıyor, siz farkında olmadan müzikten havadan sudan yemekten bahsediyoruz sanıyorsunuz ama beyin takır takır çalışıyor, hele ki kendiyle oyun oynamayı seven ve bu bilincin farkında biri iseniz ara sıra beyninizle şakalaşıyorsunuz bir kişiyi tanır ve tanımlarken.  En sonunda da duygusal zekamız- bilişimiz giriyor işe ve tamamen hissedilenlere göre bir kaç tahlil daha uyguluyor ve bir bakmışsınız, beraber paylaşmaktan zevk aldığınız birisi oluvermiş o tanıdığımız kişi veya çok yakınlarında dolaşmak istemediğiniz bir yabancı. Ne garip değil mi? Sonuç olarak da davranışta değişimler yaşıyorsunuz... Seçimlerimizin neye göre şekillendiğini bilmek! Bu yüzden yabancı bir ortam gözlem ve insanları izleme gerektiriyor. Mesela alan algısı bir kaç yıl önceye kadar bende zayıftı. Kişilere öyle odaklanıyordum ki konuşmasına, sesine, duruşuna; oturulan oda ne renk deseler bilmezdim. Şimdilerde oyununa yenisini ekledim alan algısı ile kişileri birleştirmek... İnsanın kendisiyle oynayabileceği çok zevkli de bir oyun bu. Böylece neyi nasıl öğrendiğinizi öğreniyorsunuz. Beyninizle bir konuşma gibi. Kalbimizi tanıyoruz ama beynimiz çok karmaşık ve tüm yönetimin onda olduğunu düşünürsek beynimizle tatlı kahve sohbetleri yaparak onu tanımamız, neyi nasıl algıladığını bölümlendirdiğini ve odacıklara yerleştirdiğini bilmemiz gerekiyor. İşte o zaman insan kendine daha yakın birisi halini alıyor. Kendimizden çok uzak kalmamamızın gerekli olduğunu düşünenlerdenim. Hayat hepimizi bir yerlerden bir yerlere sürüklüyor olsa da. Hayat ilerliyor derken kendinden uzaklaşıyor insan.

Biraz da yalnızlığı sevmekle başlıyor. Kendinizle-beyninizle ve algınızla sohbet etmek için ihtiyaç duyulan yalnızlık... Kendimize bu hakkı tanımalıyız bence. Ancak o zaman nasıl bir insan olduğumuzu ve bedenimizin nasıl işlediğini kararlarımızı nasıl verebildiğimizi ve o kararlar arkasında nasıl durmamız gerektiğini bilebiliyoruz. İşte o zaman gerçekten ne yapmak istediğimizi biliyor ve ona göre yelkenlerimize yön verebiliyoruz. Herkese beyniyle uzun tatlı kahveli sohbetler diliyorum. Varlığımızı kimsenin varlığına bağlamadan var olabilmek adına kendimizi bilmemiz gerekiyor. 

“..sana gereksinimi olmadan, seni isteyen-

sensiz de olabilecekken, senin ile olmayı seçen-...

“Kant deneyimlediğimiz gerçekliğin doğasını, zihinlerimizin yapısının aktif olarak etkilediğii söyler” Irvin D. Yalom

Bu yaza Madmax ve Irvin D. Yalomun son kitabıyla girdim. Mel Gibson’lu Madmax’i hepimiz biliyoruz aslında, parlement sinema kuşağında elbet hayatımızın bir kısmına denk gelmiş olmalı. Son film ise bir devam filmi, erkek egemen toplumun kızlarının “biz insanız adil ve özgür yaşamak istiyoruz” demesi ile başlıyor. Furiosa da adiliyet elçisi bir savaşçı olarak çıkıyor karşımıza, Max ise her zaman ezilenden yana. Zaten yolların eşkiyası... Film beni etkilemeyi başardı. En çok da ‘körü körüne bağlılıklar’ı düşündüm, çünkü o kadar hiç bir şeysiz ki Furiosa ve Max... Salt akıl ve direnişleri var. 

Ne kadar çok şeyi hayatımıza dolayıp arkamızda çıngır çıngır sürüyoruz. Bizi yavaşlatıyor, yer yer endişelendiriyor. Aman kopar giderse diye korkuyoruz... Kopsa yalnızca bir korkumuzdan kurtulmuş olacağız. Koparsa belki de daha özgür karar alabilir hale dönüşeceğiz. Arkamızda sallanan o ağırlıklardan kurtulsak yalın benliğimizle düşünebilir hale geleceğiz aslında. İşte tam bu düşüncede Irvin Yalom’un kitabı giriyor araya. Kitabı okurken şunu hissettim: “83 yaşındaki psikoterapist bir yazarın ölüm ile konuşması” .   Sonun var olduğunu kabul etmiş olması... Psikoterapist olarak, hastalarının anlık ve uzun süreli korkularını anlatıyor. Aslında insan olmanın tüm parçalarına değiniyor ve diyor ki her şeyin bir sonu vardır. Korkularının bile... Daha kitabın iki ya da üçüncü hasta-doktor öyküsünde: Hepimiz aslında yalnızız ve ne olursa olsun ne kadar birlikte olursak olalım arada kapanmayacak bir boşluğumuz olacak fikri oluşuyor. 

“İki insan arasındaki boşluğun tamamen kapanması mümkün değildir.” 

İşte orası aslında sahip çıkmamız gereken yalınlık hissimiz ve bundan korkmamayı öğretiyor yazar. Anne-çocuk , karı koca, sıkı dost, yılların eskitemediği bağlar-bağlanmalar arasında bile o boşluk hep var olacak. Herkesin kendi küçük dünyasının resmi. Bu durum önce yaşadığın hayatı anlamsızlaştırıyor. Sonra tam da kendin olduğunu anlayınca muhteşem bir his bırakıyor damaklarda. Hayattaki simgeler görseller doğa trafik hayvanlar insanlar herkese aynı şeyi düşündürtmüyor. Sınırsız düşünce ağıları gibi. Ve o an senin düşündüğün şey asla yanındaki ile aynı şey olmayabiliyor. Hatta kısaca senin hissin eşsiz bunun keyfini çıkart. 

“Hepimizinki günübirlik hayatlar; hatırlayanın, hatırlanandan farkı yok. Hepsi geçici. Hem anılar hem de onların nesnesi. Herşeyi unutmuş olacağın günler kapıda, herşeyin seni unutacağı günler yakın. Bil ki çok geçmeden hiç kimse ve hiç bir şey olacaksın.” diyor ırv ‘ın kitabında...   İşte tam bu sebeple max için kazanılan zaferin bir anlamı yok, son sahnede kalabalığa karışıp gidiyor. Ne kadar da tuhaf birhis değil mi? Tüm anılarınızın bir anda sileneceği hissi. İnsan için korkunç bir duygu. Tıpkı ölüm gibi. Ölüm varsa anılar yok. “Benim kabullenmem de zorlanacağım bir his” diye düşünürken kitaptan bir kaç özet  geliveriyor aklıma: Aslında yaşanmışlıkları az olanlar ölümden ve ölmekten korkarlar. Çünkü yaşayamadıkları o kadar çok şey vardır ki... Ama herkes ölümden korkar. Bu korku içimizde doğuştan var. Sadece onu kontrol etmemiz gerekli...

İnsanoğlu refleks, duyu, dürtü, güdü ve iç disiplinin-biyolojik disiplinin içinde doğuyor ve her yaşantıyı kaydeden hızla öğrenen bir beyinle büyüyordu, beyni büyüyor. Bizlerin en çok başını derde sokan şeyin beynimiz olduğunu veya çok karmaşık bir düzenden beyinimiz ile kurtulabildiğimizi tekrar fark ettim... Hatta biraz daha derine inildiğinde benzer konulara veya tramvalara benzer reflexler veya cevaplar verdiğimizi düşündüm. Mesela yalnızlık, yalnız kaldığını hissetmek... Hayatınızdaki bir bireyi kaybetmek; ölüm veya seçilmiş ayrılıklar sebebi ile gelen yalnızlık hissi... Herkeste kalbin ritminin değişik atmasına, kaybedilen kişiyi düşündüğümüzde nefesinin kesilecekmiş gibi olmasına, bol su içme arzusuna, uzun vadede yemek yeme gibi gündelik gereksinimlerden uzaklaşmaya, sosyallikten içe dönüş dönemine geçildiğine vb durumlarda bulunulduğunun farkında idik... Bulunduğumuz ortamda duvarların daraldığını hissetmeye hatta vücudunun uzay boşluğunda günden güne küçülmesini hissetmemize sebebiyet veriyordu...   Hissettiğim tam bu olmasa da yalın bir sadelik...

İnsan önce kendiyle baş başa kalarak çözmeliydi kafasını kurcalayan hisleri ve duyguları ki daha sonra hayata ve yaptığı her işe yansıtabilsin çözümle rahatlamış bir benliği...

Toplumu-insanlığı kendini bilmek zor zaanat.. Bunu anlamak gerekliydi önce! Psikolojik bir aksan edinmeli, hem içinde bulunduğun durumun farkında olmalı hem de nerede durduğunu biliyor olmalıydı. 

İzlediğimiz, gördüğümüz, görüştüğümüz her insanda kendimizden çok şey görüyor olmak böyle bir şey aslında. Önce kendini anlamalıydı ki diğerlerine; diğer kızgınlıklara diğer kabalıklara diğer yalınlıklara yer yer hak verebilmeliydi...

 Her şeyin hayatta bir disiplini vardı, sevginin bile bir disiplini var... Duygular bile disiplinize ilerliyordu. Ya da bir kişinin herhangi bir duyguya disiplinize olması..

Kafamızın içindeki hisleri ve kavramları oturtmak, temizlemek veyahut parlatmak anlamında bir disiplin...

Bu beynimizin bambaşka bir tarafını doyuruyor. Sanırım bu yüzden bazen yalınlık ve yalnızlık insanlara çok iyi geliyor. Yalnızlık durumu korkutucu hal alırsa biraz daha derinde insana korkulacak sonuçlar da doğurabilirdi elbette... Bu korkunun büyük sebebi de yalnızlığın insanlara başka bir paradigma açmasından hoşlanmaktı... Bu durum bencilliğin ve kibrin oluşması durumuna da çok müsait.Fakat kibrini ehlileştirmeyi de öğrenmek gerekmekteydi. 

Her şeyin bir kalıbı var, insanlar sürekli seçilerek elenerek bir şeyler başarmaya koşuyor günlük yaşantılarında bile... Nerede kalmıştı başarı ölçümüz samimiyet ve arzu?! Biliyor olduğumuzu onaylatmak da zorunda bırakıldık. Bir elekten geçerken önce etiketlerimizi gösterir olduk... 

“Şu an bunu yaşamam gerekli” cümlesini kendimize söyleyebilmeyi becerebilmek öyle rahatlatıcı oluyor ki, etrafı yaşadıklarımızı ve içinde bulunduğumuz duruma mana katmamızı sağlıyor. Beynin patlarcasına bir şeyleri anlamaya çalışacaksın ki sana çözülmüş iplikler getirecek... Hayatı anlamak böyle bir şeydi. Olgunlaşmak böyle bir şeydi. Düşmek evet,  elbet kalkacağımı biliyorum diyebilmek ve yeni öğretilerle ayaklanacağımızı...

 Zamanı gelince çekip gitmeyi de bilmek... Kimseye zorla hiç bir şeyi yaptıramayacağımızı, sevmediğimiz şeyleri yapmamak gerektiğini , mutlu değilsek hareket etme zamanı geldiğini öğretmek gerek kendimize. Bu sebeple de kendimizden yemeye başlamadan değiştirmek koşulları, değiştirmeye başlamak...   Sizi gereçekten görebilen insanlarla ayakta kalabilmek. 

 Sanırım karmamız la çok güzel yüzleşmek gerek bu konuları düşünürken. Mükemmel bir bahçe sahibi ve çeşit çeşit çiçeği olan bir yer edinebilmek gerek içimizde... Arada bu çiçeklere bakmayı unutsak da... Belki bir gün çağlayan bir ırmak olup dünyanın çok başka bir yerinde ve en azından bir kaç hissimize daha sahip çıkabilir durumda, insan olmanın en güzel yanı etrafını ve insanları anlayabilmek olduğundan emin olacağız günden güne. 

 Aşağıda görüdüğünüz resim Velazquez resmi...

Şu alttaki de Valazquez in muhteşem zenginlik dolu tablosuna Picasso dan bir atıf: 

Bir yılı bitirip her şeye "yeni bir gün" açmanın hafifliğiyle yazıyorum. 2014 de çok sevindik çok üzüldük çok yorulduk belki çok iyiydik bazen çok kötü idik her şeyiyle tam bir yılın sahibi olan ve o yılı yazan da yine bizdik. 2015 in ilk günlerinden şöyle bir geçen yıla, 2014 de bakmak hepimize iyi gelecektir eminim. İnsanoğlunun kendini objektif bir şekilde eleştirebilmesi içine dönebilmesi ve içini süzebilmesi kadar yararlı başka neyi olabilir ki kendisine fayda bazında bakıldığında. Bu sebeple kişisel yöntemler geliştirmesi de cabası elbette. En azından bunun farkındalığına sahip olması....

Neler yaptık? Ne gibi hedeflerimiz vardı bunların ne kadarına ulaşabildik? Kişisel gelişimimiz için neler yaptık, hayata dair neler öğrendik, pişman olduğumuz şeyleri telefi edebildik mi vs... Soruları kendinize göre şekillendirebilirsiniz. 

2015 yılından öncelikli olarak beklentilerinizi çıkartın... Evrensel olarak düşünebilmenin faydasını kullanarak oluşturulan bir liste ile başlayabilirsiniz. Ben öncelik olarak  "Haklar"ı ele aldım. Kişilerin sahip olduğu haklar, hatta esprili bir yaklaşımla Okur Hakları şeklinde oluşturulan bir listeden başlamak isterim. Daniel Pennac ın Roman Gibi kitabında bahsi geçen okur hakları...

Kitap Okurunun Hakları

1-     Okumama hakkı 

2-     Sayfa atlama hakkı 

3-     Bir kitabı bitirmeme hakkı 

4-     Tekrar okuma hakkı 

5-      Canının istediğini okuma hakkı 

6-     "Bovarizm" hakkı (kişinin kendisini bir başkasının yerine koyması gerçekte olmayan "sahte bir kendiliğe sığınma eğilimi" anlamında kullanılır terim, kitap kahramanı gibi hissetme hakkı da denilebilir )

7-      Canının istediği yerde okuma hakkı 

8-      Çöplenme hakkı 

9-     Yüksek sesle okuma hakkı 

10-    Susma hakkı

Daniel PENNAC, Roman Gibi

Ne kadar basit ve aslında tüm okuyucuların hakkıdır şu yukarıda yazılı olan haklar değil mi? Canımın istediği yerde okurum bazen hiç okumam hatta çöplenirim ... (:

Ardından 2014 yılında kafamın içinde bir çok yerde yankılanan "hak" ,  İfade Özgürlüğü Hakkı....  Her insanın düşüncesini dilediğince dilediği yerde dile getirebilme hakkı olarak çok basit bir kaç cümle ile açıklanabilir.  Fakat o kadar ince bir çizgi vardır ki bu konuda... Çoğu insan bu çizginin varlığını unutabilir. Hatta farkında dahi değildir. 

İfade özgürlüğü çoğu zaman kendimle savaş içinde olduğum anlarda kendime hatırlattığım bir şeydir. Örneğin toplu taşıma araçlarında, fatura kuyruklarında, pazar yerinde, market sırasında vb. toplumu simgeleyen her kesimden ve her düşünceden insanın bir arada olduğu yerlerde.... Öyle cümlelere şahit oluyoruz ki, aslında kişinin gelişmişliğinden, eğitim seviyesinden, kültürel farkından, yetiştirilme biçiminden-öğretilmiş korkularından kaynaklı. Öyle sığ, öyle iğneleyici, öyle cehalet kokuyor ki bazıları.... Nefes alışım değişiyor böyle cümleler duyduğumda. Sürekli kendime sevgi denen illeti hatırlatıyor çok sevdiğim bir şairin dizelerini hatırlatıyorum. "İnsanlara kızabilirdim...Eğer sevmek bana mahzun durmayı öğretmese idi...."  Her şeyin sevgi ile şekillenebileceğine inanan birisi olarak kızmıyor çoğu zaman sarf edilen cümlenin yanlışlığını "sevimli" sözcüklerle anlatmaya çalışıyorum. Örneğin, ülkemizde hala tabu olarak anılan cinsel tercih kavramı. Tanrım herkes ne kadar çok şey biliyor bu konuda, ne kadar çok nefret söylemine şahit oluyoruz, ne kadar çok alaycı kelimeler duyuyoruz kim bilir bu konuda.

Herhangi bir konuda bir yargı hissettiğimde aklıma ilk, kişinin ifade özgürlüğü geliyor ardından da nefret söylemi kavramı. Bu ikisinin arasındaki dengeden bi'haber sallıyoruz da sallıyoruz, herhangi bir konu hakkında ! 

"evet sen şu an toplumu temsil eden açık bir bir alandasın, otobüstesin, evet istediğin yerde istediğin şeyi söyleme hakkın var çünkü özgür bir bireysin fakat söylediklerin nefret söylemi içerisine giriyor kelimelerine dikkat etmelisin!" uyarısını kim olursa yapabilmeyi öğretiyorum kendime.  Sevmiyor olabilirsin nefret söylemi oluşturamazsın , özetle bu...  2015 ten ilk dileğim sanırm İfade Özgürlüğü ve Nefret Söylemi arasındaki ince çizgi farkındalığı. Herkes herhangi farklı milyon dereceli düşünceye sahip olabilir, hatta farklı düşünceler her zaman ufkumuzu genişletecektir ancak nefret söylemine girmediği taktirde! Aynı evrende çeşit çeşit canlılarız ve beraber yaşamak zorundayız farkındalığı özetle. Bir insanın bir cümleyi neden kurmuş olduğunu düşünüp, bazen kızıp, kendime başka şeyleri de öğretiyorum elbette... Tecrübelere ve önerilere her ne kadar katılmadığım bir konu olsa da önem veriyorum. Fakat evrensel haklarda çemberin aşılması beni korkutuyor. Hayvan hakları mesela... "Hangi hayvan hakları kardeşim, milyon tane insan açlık sınırında iken.." diyorlar bazen.. Bir hayvana saygı duymayı korumayı ve sevmeyi öğrenelim zaten insan hakları, açlık sınırları, insana şiddette çözülecek meraklanmayın. Bir hayvanı sevmekle başlayın insanları sevmek kendi kendine gelişecek zaten...

2015 in ikinci dileği de; herkesin kendi iradesi ile sorumluluk bilinci ile hayata olan görevini  yapmasını...  İç sorumluluk bilincinden bahsediyorum. Kendi karakterine olan yükümlülüklerinden bahsediyorum. Hani derler ya, herkes kendi kapısının önünü temizlese dünya çok daha güzel bir yer olurdu diye... Herkes kendi iç sorumluluklarının farkında olursa kişiler ve kişiler arası iletişimde bir o kadar güzel olurdu. Anasına babasına kocasına patronuna çocuğuna  arkadaşına ve dostuna olan yükümlülük ve sorumlulukları ile  yakın ilişkili ama tam o değil - direk kendine olan görevleri ve sorumlulukları... Biraz "İDEALİZM"den dem vuruyorum aslında. Yaptığımız şey ne olursa olsun en iyisi veya elimizden gelenin en iyisi haline dönüştürmek mesele o kadar da zor olmamalı... Temizlik yaparken şarkı söylemek gibi söve söve yerine seve seve... Her işi zevkli hale ya da dayanılmaz hale dönüştürecek olan sizlersiniz unutmayın! Bundan kellidir İdealizmin faydalcılıktan uzak ortamlarda bizi bulmasını temenni ediyorum. 

Bir taraftan heyecanımızın bizi hiç terk etmemesini diliyorum. Ekmek almaya giderken bir şarkı mırıldanmak, ampul takarken düşme korkusunu heyecanla buluşturmak, sabah her zaman geçtiğiniz sokaktaki çöpleri alan kamyonete günaydın demek veya yeni bir şeyler öğrenirken iş bana kalmasa bari diye düşünmeden istemek istemek istemek... Kısacası hayattan arsız bir çocuk gibi her saniyenin farkından olarak, yerinde heyecanlarla bir şeyler istemek, arzulamak beklemek... Elbette oturup beklememek bunun için gerekirse efor sarf etmek, terlemek... Bir gün doğanın bizi reddetmesinden korktuğumuz için çöpünü yere atan adamın arkasından onun attığı çöpü çöp kutusuna bırakmak gibi bir istekle ve karma inancı ile yaşamak... Size biraz salakların yaptıkları gibi mi geldi yoksa bu yazdığım şeyler?  " Bir adamın yere attığı çöpten banane, salak mıyım ben" mi diyorsunuz? Bu soruyu bende kendime çok sordum salak mıyım ben?

İnsanların sorumlulukların farkında olmadan, ya da bu sorumluluklarının farkında olup farkında değilmiş gibi yapmalarından, sürekli kaçmalarından bende rahatsızım. Düzeltebilir miyim bilmem. Ama kafamı yastığa koyduğumda kendim için idealim için evren için sorumluluklarımı yerine getirdim tanrım, artık sıra sende hayal ettiğim evren ve yaşantı da bunlar bunlar bunlar diye gülümseyebiliyorum tanrı denen içimizdeki parçaya.  Evet bir şeyleri yaparken her zaman karşılığını bekleriz ne kadar inkar etsek de... Hiç uğraşmıyor kafa yormuyorsanız da zaten karşılık beklememelisiniz. Altın tepsilerle sunulmayacak arzularınız sizlere oturduğunuz yerlerden. 

Tabii tüm bunlarla bağlantılı Karma felsefesini kadeciliğe çok bağlamadan düşünülmesini ve yaptıklarını yapacaklarını evrenin ona geri vereceğini hatırlamasını istiyorum. Bunu da basitçe ne ekersen onu biçersin düşüncesi ile bağdaştırabiliriz. Belki de sabırla bir konuyu anlattığınız adam yıllar sonra sizin çocuğunuza başka bir bilinci kazandırıyor olacak... Ya da umursamadığınız bir adam dönüp dolaşıp annenizin bir hastanede gördüğü muameleye dönüşecek! Çok ufak da olsa bu ayrıntıların bir şekilde sizin hayatınızı ucundan azda olsa etkileyebileceğinin farkında olmak, farkında olarak yaşamak ve davranmak...      " Davranış davranışı doğurur." düşüncesinin farkında olmak- olabilmek....  "Human touch" lakırdılarına biraz daha fazla kulak kabartmak aslında... Şanslıyım ki son zamanlarda bununla ilgili konuşuluyor etrafımda.  Neyse bu konu dallanır budaklanır yazdıkça..

Son isteğimde dedikodu denen şeyden uzak kalmak... Yeni girdiğim bir ortamda tekrar hatırladım çünkü bunu. Neden böyle acaba diye hiç sormadan konuşmak konuşmak konuşmak... Ben bunu sevemedim bir türlü... Sevmediğim bir ortam ya da kişi ile önce kafamda atıp tutuyorum, sonra kendimi sakinleştiriyorum ve neden bu kişi böyle? Bir sebebi olmalı diyerek o kişiyi savunup hakkında konuşmaktan çekiniyorum. Dedikodu yapmamayı bu şekilde öğrettim kendime... Bir kişi hakkında kötü söylemlerde bulunacaksanız, önce bir de dönüp kendi yaptıklarınıza bakmalısınız. Çünkü sizlerde o insandan bir parça taşıyorsunuz emin olun. Bu sebeple beynimizi konuşmadan önce biraz yormayı öneriyorum...

Umuyorum ki ileride yanlışlarını azaltabilmiş daha az kusurlu ama yine de kusurlu kalabilmenin erdemiyle hiç bir zaman ben oldum demeden yolumuza devam ediyor oluruz. Ne olursa olsun sorulacak bir soru vardır, hiç kimse her şeyi çok iyi bilmiyor. Sormaktan ve sorulan soruları cevaplamaktan korkmayın. Dedikodudan kaçının ve yaptıklarınızın bir gün bir şekilde siz döneceğini unutmayın! Belki o zaman yerle bir olmuş bir sistemi ayaklandırabilecek güçte ve yetkinlikte olabilirsiniz. 

IŞIK BİR-Kİ…

Bildiğiniz üzere Eksi On yazısıyla Tiyatro 4 ün Boş Şehir oyunundan, prova sürecinden, heyecanlı karakter işlemelerinden ve ilk şekil alma halinden bahsetmiştim. Üstünden az biraz zaman geçti. Tabii bu süreç bize kolay geçse de ekip için bambaşka bir tecrübe idi. Bugün dekorun realize aşamasından konuşacağım biraz.

Yapılan iş ilk’ler arasında yer alınca oluşum sürecide biraz sancılı oluyor anladığım kadarıyla. Günler geceler realize yöntemleri konuşuldu. Nerede yapılabilirdi? Malzeme seçimi ve bunu cnc ile çözümü? Konunun bütçe tarafı vb. derken hep en son cümle “O dekoru Türkiye’de yapacak makina olmasa bile tek tek birleştireceğiiiiiizzz sakin olun” oldu (: Bunlar konuşulurken atmosferde milyon tane “ekip ruhu” solunuyordu.

İki profil bir sandalye değildi dekor. Kübist bir çizim vardı ortada, ve sahnede-boyut uygulamasında perspektif benim tabirimle başka bir aşkla verilecekti. Bilinen tüm alan tanımlamalarının dışında bir sürü küpler ve onların oyuna uyarlanma süreci. Bunu yönetmen başarısı olarak görüyorum. Tasarım sürecini şöyle anlatayım özetle: çalışmasına (Boş Şehir’ e ) fütürist bakan bir yönetmenin çalışmaya kübist bir çizimle tasarım çıkartan tasarımcı çalışma süreci denebilir. (((:  Yönetmen dekor tasarımına oyununu öyle bir oturttu ki dahası şamda kayısı(: Farklı bakış açılarının oyunun sağlığı ve zenginliği için gerekli olduğunu düşünüyorum. Bir yönetmen ne istediğini bilmeli ama nasıl istediğini dekoriste bırakmalı ki zengin bir yorum çıkabilsin sonucunda. Neyse izlediğim dekorlu provaya gelincee….

Yağmur sırılsıklam etmiş her yeri koştur koştur Altındağ da bir yere gidiyorum. Binanın bendeki tarifi altındağ’da “en güzel en yeni bina”(((: Henüz açılmamış, belediyenin yaptırmış olduğu bir bina, tiyatro ve bilumum konser konferans için yapılmış. Güzel de olmuş. Altıdağ a iyi gelebilecek bir proje. Bunu sonra konuşuruz…

Tiyatro4 çalışması için oradayım. Dekor tamamlanmış, mapping uygulanacak dediler gittim. Sona yaklaşma provaları. “Boş Şehir”in dekorlu provası. Ben halimden memnunum gördüklerimden çok memnunum. Anlatsam anlatsam neyi hangi birini anlatsam… Hissetiğim ilk şey dekoru gördüğümde ” Maket üzerinde mapping’inide görmüştüm ama bu bire bir ölçekli şeysiiiiiiiiiii..” heyecanı. Etki yüzde bin… Yıllar önce Mapping’ le ilk tanıştığımda “ehee ışık işte” demiş geçmiştim. Yapılış aşamalarına dahil olduğum da “oouuuvv bu bildiğin türev integral fizik-mizik ve hatta müzik ve başka bi’şeyler” dedim… Hiç kolay değil. Bir binayı ışıktan var edebilmek hiç kolay değil. Latifeli bir tanımla uzay yılı mimarları ve mimarisi denebilir mapping için.

Size yönetmen izinli ilk çalışmayı paylaşacağım. Etkisi insan üzerinde bambaşka. Boş Şehir oyununa da tam böyle bir şey gerekliydi. Işık gibi tutmak istediğinde tutamadığın ama varlığını hissettiğin… Tekstin tümünde hep bunu hissediyorsun çünkü. Karakterlere ulaştım sanıp ulaşamıyorsun, bir var bir yok gibi Gyore ve Gero…

EYLÜL 10 PROVASI

Zili çalmadım bile, kapı açıktı. "Demek prova başladı" dedim içimden. Yönetmenin "sessiz ol" çağırısıydı bana kapının açık olması. Sesizce girdim. Tiyatro 4 provadaydı! Kıvrıldım sandalyeye. Sahnedeki adamlar ( Kağan ve Serdar ) oyundan çıkmadı devam ediyordu. Yönetmen dikkatle izliyordu. Ayakları çıplaktı. Oyunun beni içine almasını bekliyordum. Laflar akıyordu. Teksteki hakimiyetin dışında "başka bir şey " arzusunu rahatça fark edebiliyordu izleyen. Bu yönetmen kafasıydı ( Derya kafası). Bu 'yönetmen ama kadın' ( uyuyamıyordu günlerdir. Bu kadın biraz deliydi. Bazen yanına yanaşmaya korktuğunuz düşünce dehlizindeki bir deli idi.) İstediğini alıncaya kadar da karşı tarafı dürterdi. Bu "yönetmen ama kadın" - Derya hakkında düşüncelere dalmışken lafları kaçırdığımı fark ettim. Hemen toparlandım, kafamdaki yönetmeni tutup bir tarafa bıraktım sahnedeki adamlara odaklandım. Yönetmenden sonra bahsederim dedim kendime. Sonra oyuna girmeye çalıştım tekrar. Kaan Uluca oyunculuğuna aşina olup onu izlemeyi seven biri olarak, bu oyundaki yöntemleri yer yer benim sevdiğim oyunculuğunu hatırlatsa da başka bir şey olduğu açıktı. Onun kalıplarını kırıp başka bir yönelimde olması tekrar yönetmene kaydırdı aklımı. Toparlandım, izlemeye devam ettim. İlk sahnede Gyore karakterini ( Kaan) elleri bağlı görüyorduk, sevgilisini özlemişti, annesini merak ediyordu... Tüm bu duyguların içinde - ama dışında gamsızın teki miydi? Pervasız mıydı Gyore ? Her şeyini geride bırakıp gitmesi onu şımarık bir çocuk mu yapmıştı? Ardından sahnedeki diğer adama gittim. Serdar ( Gero ) ... Daha önce oyun dilini hiç bilmediğim bu adamın oyunculuğu ile ilk defa tanışıyorum. Bu sebeple sanırım oyununu çok çözümleyemedim. Gerçekte miydik- oyunda mıydık... Yine de başka bir şeyin içinde idi oyuncu bu fark ediliyordu. Laflar akıyor ve rolündeki donukluğuyla ilk bölümde karşı karşıya bırakılıyorduk Ger' nun. Daha ne olacaktı, elinde hiç istemediği silahı tutarken üstelik karşı cepheden kardeşi elleri bağlı karşısında duruyordu. Ona kızgındı, geçmişini aklaması gerekliydi. Gero' nun ilk bölümlerdeki donukluğunu güçlü bir nihilizmle bağdaştırmaya çalışıyordu beynim. Oyun öyle der ya da demez bana o an neden düşündürttüğünü bilmiyorum hala. Belki ilerleyen provalarda görebilir veya anlayabilirim seyirci olarak. Belki de fazlaca düşünmüştüm, her şey değişedebilirdi. Sonra oyuna tekrar dönüp bütünü görmeye zorladım kendimi. O an aniden bir ses geldi yönetmenden: - Eksi on...

Hepimiz irkilmiştik. Sahnede oyuncular oyundan bir çıkıp bir geri girdiler. Ben Gero yu ( Serdar ) izlemeye yoğunlaşmışken, duraksadım. Sandalyede dikleştim. Tanrım "EKSİ ON " neydi?? Sanırım bilmediğim bir tiyatro terimi idi, oyuncuların anladığı... O "eksi on" bu oda tiyatrosundaki provada neye karşılıktı? Oyun akıyordu... Tekrar oyuna yoğunlaştım, Kaan ı da Serdar ı da ayrı ayrı izlerken, bir okuma çıkartabiliyordu insan ama sahnenin bütününe gerileyip ikisi kadraja alındığında çakışan iki karakterin ( Gyore ve Gero) aynı zamanda çakışan dalgalı enerjisi yüzünden dağılıyordu okuma. Bunun sebebi henüz oyunun ilk katmanlarındaki ilk provalardan olduğu aşikardı . Çünkü Gyore ve Gero arasında başka bir şey bekliyordu seyirci. Karşıt karakterlerin gizli bağdaşan enerjisi... Tabii oyun perdesini açtığında Gyero ve Gore çok başka bir enerjide iki kardeş olacaktı ve aralarındaki sessiz konuşmalara seyirci de dahil olabilecekti, bunu tahmin etmek-hissetmek şimdiden beni heyecanlandırıyordu..

Sonra ilk molayı verdiler. Kahve yapıp biraz konuştuk. 28 yaş bunalımları ve 30 dan sonrası deneyimleri üzerine... Ve elbette oyundan bahsettik. Yönetmen günlerdir oyunun çalışmaları, heyecanı ve duygusu etkisinde ( dopamin olabilir ) uyuyamadığından bahsediyordu. Ve bir anda olur olmadık yerlerde uykusunun geldiğinden... Bazen provada göz yaşları ve parlamalar, kahkaha tufanları... O bir kadındı duyguları çok sağlam bir kadın. İnsanlarda işlerinde, çabalarında, başarılarında veya düşüşlerde önceliğim cinsiyeti idi. Eğer bir kadınsa başka bakarım. Yönetmen bir kadındı ve sancılı, canı-aklı neyi düşlediyse o an onun çözümlemesini yapmak isteyen- koyacağı oyunda duyguya aş eren bir hamile idi. "Boş Şehir" e sancılıydı. Yer yer duygu patlamalarını oyuncularının yanında yaşadığından bahsediyordu gülümseyerek. İki koca adamla çalışmak... Bir yönetmen ama önce kadın olan! Nur topu gibi gelecekti bu "Boş Şehir"! Yönetmenle konuştukça bunu hissediyordum. Ona bunu şimdi desem sancılı bir yönetmen olarak ne derdi bilmiyorum(: Oyunda her insanın dark side ına inmeye çalışırlarken, çok da pozitiflemeye gerek yoktu. Şu an bu çatışma çok güzel gidiyordu. İleryen provalarda karakterlerdeki değişimleri, özdeşmeleri, çatışmaları ve bunların devinimi daha iyi görebileceğim sanırım . Bu değişimlerden izledikçe bahsedeceğim. Bu günlük bu kadar. Öptüm by şekerim (: P.S. : "Eksi on" un prova ilerledikçe, akan oyun sırasında takılmalar ve eslerdeki zamanın belirteci olduğunu anladım. Ertesi akşam güzel yemekler yapılıp, tanıtım videosu üzerine konuşulurken, Kaan ın "o EKSİ ON neydi peki yahu" diye dile getirmesi üzerine herkesin bir beş saniye üzerine düşündüğünü anladım. Ve gülümsedik. Çok güzel bir andı aslında ilk duyduğunda anlamlandıramadığın, beni sandalyemde dikleştiren- oyuncuları ulan bir mesaj mı bu diye sorguya sürükleten tatlı bir "eksi on anı" yaşamıştık. Oyunda da gizli dürtmeleri göreceğimizden seyirci ve oyuncularla yer yer aynı tedirginlikte aynı heyecanda ilerleyeceğimizden emin oldum. Oyunun "geliyor" olduğunu o an tekrar anladım. Boş Şehir geliyordu. Herkesi bir tarafından tutup o şehre sokacaktı!

Geçenlerde evde oturuyoruz birkaç kadın var. Bır bır konuşuyoruz… Tek tek liğme liğme yapıyoruz evreni, aşkı, parayı, sanatı, siyaseti onu bunu şunu… Soluksuzuz, heycanlıyız. Kariyer planlamaları, insanlar, bencillikler, aşklar vs konuşuluyor. Zaten bir araya ucu ucuna yetişiyor bu kadınlar. Biri berberden biri eve alışverişinden geliyor vs. . Az vakte ne kadar çok şey sığdırırız derdi. Bır bırlık ordan. Koşuşturma kadınlıktan geliyor. Neyse misafirler gidiyor, diyorum ki kendi dağlarına tırmanan kadınlar ve dertleri. Kendim kendimin içinde bulunduğu durumun farkındayım. Net! Evrenin her şeyiyle soru halinde duruyor olması. Eminim 2 yıla bambaşka şekle bürünecek bize evren. Savaşıyor olmak çok güzel her şeye rağmen. "Görünmez kılıcı"nı elinden bırakmayan kadınlar kendi savunmalarını evrene sunuyorlar.. Ellerine kılıç almayı erk milletinden öğrenmişiz orası ayrı. Çoook eskideeen Anaerkil bir toplumdan geldiğimizi hatırlayın. Soy ana, hukuk ana, toprak ana… Sonra o anaerkil toplumların hırs üstünlük ve güç gösterisi sonucunda ataerkil topluma dönüştüğünü ve erk kişilerin kadınları alt sekmeye iteledikleri bir şekil alma var basitçe bakıldığında. Üretim,silahlanma ve savaş eşittir ataerkil toplum. Bu doğa anayı ve kadınlarını kızdırmış olmalı ki, globelleşme adı altında dünya birbirine girdi bile şimdiden. Kadınlara bırakaydınız… Kılıçsızda-savaşsızda çözerdik işi(: Velhasıl günün anlam ve önemi, her şey için-erk toplumda var olabilmek için, para kazanabilmek için savaşan çatışan bağıran ve herhangi bir ortamda benliğini ortaya koyabilen bu caaanım guruha çok büyük saygı duyuyorum. Bayılıyorum, yanağına makas atasım geliyor (: Dünya emekçi günümüzü çiçeklerle, görünmez kılıçlarla, savaşını verebilenlerin gücüyle kutluyorum. Kutsuyorum.

Buradan sonra biraz duygusallaşacağım... Ben kadınları seviyorum işte... En cadısını en meşrebini en sertini en delisini en yaşlısını… Neden mi çünkü içlerini görebiliyorum. Kanlarının damarlara nasıl yayıldığını o kanın beyne nasıl ulaştığını ayaklara kadar nasıl indiğini… Caaanım adamları da (babalar dedeler dahil) yer yer hor görmem bundan sanırım. Pozitif ayrımcıyım ben elimde değil seviyorum kadınlarımı...

Çok uzaklardan babaannem doğal gdo’ suz el yapımı bir paket yolluyor. Paketin içinde her şey özenle poşetlenmiş. Yaşlı-tecrübeli elleri ile yaptığı kurabiyeler bir poşette, poşetin ağzına bol bir düğüm atılmış. Ve emin olun özellikle bol bir düğüm. Çünkü biliyor torunu kız, sabırsız ve genç hatta ona göre hala toy. Sabırsızca poşete sarılacak ve parçalayarak açacak düğümle uğraşmak yerine o poşeti. Ki öyle de oluyor. Hızla alıyor poşetleri eline, yerleştirmeye koyuluyor ve kurabiyeye gelince poşeti parçalamaya hazır.. Derken gözü düğüme ilişiyor. "Aa açılır bu düğüm…" Yavaşlıyor düğümü iki eliyle tutup açıyor. Kurabiyeden bir ısırık alıp diğer poşetlere bakıyor hepsi kolay açılıcak şekilde bol düğümlenmiş. "Bu bir kadının bir kadına gösterdiği tevazudan, tecrübesinin iyiliğinden başka hiç bir şey değil." diyorum içimden. Savaşacak çok şey var- üstelik bir poşetin düğümünü açmayı da-sabırla beklemeyi de elbet birgün öğrenecek ve bir başka kadına bol düğümler uzatacak her kadın...

Sonra başka bir kadın tanıyorum. Adı Peroş. Bir çiçeğin açtığını-bir köpeğin koşuşunu tarif ettiğinde gözleri parlayan genç 60lıklardan... Yaş ortalaması 30 larda seyredenlerin bir konuyu hararetle tartıştığı bir yer ve Peroş... Dayanamayıp yanaşıyor yanımıza "Geçeeeer bu da geçeeer herşey düzelir, kızmayın" Herkes sinirli ama o "kızmayın" diyor. Ve bu koca yürekli kadın adı Peroş, "Olur diyor çok gençsiniz kızgınlığın işe yaramadığını göreceksiniz". Bu bir kadının başka bir kadına dokunması anı. Bir kadının bir adamı öldürme isteği kadar kızgın haline rağmen hak verebilmesi. Bir kadının, herkesi her lanetiyle sevebilmesine çıkıyor... Birgün her kadın her lanete rağmen sevebilmeyi öğrenecek diyorum kendime. Tartışmaya ve savaşmaya devam ediyorum lanetli bir şekilde dünyada... Çünkü konuşabilmeyi münazara edebilmeyi seviyorum, bu da en yücesinden annemden öğreti... "Ne varsa içinde sor ve söyle, içinde kalmasın, sorularını sen tarafından anlayıp cevabını verebilirse ne mutlu..." Daha nice kadın var böyle küçük anlarda birbirine dokunabilen. Ve evet maalesef ki hep o küçük anlarda kayboluyor bu kadınlar, koca dünyada anlamsız kalacak küçük anlar. Ama o anı çözümlemeye başarsalar koca dünyayı aklayabilecek... Tıpkı Avatar filmindeki sahip ve kurtarıcı olan Neytiri karakteri gibiyiz her birimiz, doğaana' yla iç içe yaşayan..

Zaten doğasından mıdır bilinmez bazı kadınları güçlü kılan başına buyruk olmalarıymış gibi geliyor bana. Çekip gitmeleri, isterlerse geri dönebilmeleri, bir omuz aramadan evren de var olabileceklerini hissedebiliyor olabilmeleri. Ben bu kadar güçlü değilimdir belki. Dedim ya hala düğümleri bol atılırsa açabiliyorum poşetleri (: Ama her kadının bunu başarabileceğine inanıyorum. Hissi yaşayan biri olarak, ve duygularını yukarda tutan biri olarak şunu diyebilirim ki bana kendini anlatabilen kadının kölesi oluyorum. Hele ki hissinin savaşını verebilen hissesiz ve ruhunu kaybetmemiş kadına tapıyorum. Güçlü durmak çok yakışıyor bize. Tam da bu güne (8 Mart) özel olmak yüceltecek ruhlarımızı.

(8Mart-2014)

Bu aralar kişisel direnç ve çözüm odaklı olma üzerine makale okuyor hatta sanırım ilgilendikçe şanslı karşılaşmalarla bu konuda uzman olma yolunda ilerleyen kişilerle sohbet imkanı buluyorum. 

İnsanoğlunun dayanılmaz ve başa çıkılmaz enerjisini kontrol etmesi taraftarıyım. Kendimi de bu denizde oldukça küçük bir çakıl taşı olarak görmekteyim. Hep kendime hırslı biri olmadığımı söylemiş, çevremde bununla övünmüş biri olarak şunu söylemeliyim ki farkında olmadan bu tavrım kendimle yarışmayı kendime öğretmiş. Bu da hırs kavramını doğru biçimlendirmemi sağlamış aslında. Evet insan kendine şunu diyebilmeli: "benim tek rakibim kendim." Ancak bu şekilde yani kendisiyle olan yarışta; zararsız bir gelişim gösterebiliyor. Bunu neden mi yazıyorum. Etrafımdaki hırs dehlizlerinde iyi niyetli olabilme gücümden yorulduğum için. Varsam yoksam kendimle uğraşmayı severim de ondan! 

Hırslarımız ve arzularımız bazen bizi sinirli,alaycı veya başkalarının hayatlarına burnunu sokma cesaretinde ve gafletinde bulundurabiliyor. Bu da kendi karakterine zarar vermek oluyor. 

Bir başkası nasıl bunu yapar-başarır diye değil de ben bunu yapmayı istiyorum ve kendim için bunu nasıl yapabilirim- başarabilirim,,, diyerek yola çıkılmalı öncelikle.

Basit bir kavram bisiklet kullanmak diyelim. Bisiklet kullanmayı bilmediğinizi veya hiç tecrübe etmediğinizi var sayarak bisiklet kullananlar hakkındaki düşüncelerinizi öncelikle gözden geçirin.

-Bisiklet kullanıyor ama hala çok heyecanlı, hehe neredeyse düşecek!     Cümlesi ilk aklınıza gelense size şunu söylemeliyim ki siz hırslarınız yüzünden kendinize zarar vermektesiniz. Bisiklet kullananların hatalarını gözlemlemekte ve "ben bisiklet kullanıyor olsa idim asla onun gibi davranmazdım" şeklinde kafanızda bisiklet kullanmaya-öğrenme isteğinize değil de bisiklet kullanan kişiye odaklanmış durumdasınız. Kişinin cesaretini ya da yaptığı eylemin doğruluğunu sorgular tavırdasınız. Bu tavrınız da ne size bisiklet sürmeniz konusunda yardımcı olur ne de bisiklet sürme konusunda edineceğiniz tecrübelerinize faydalıdır..Yapmak istediğiniz eyleme odaklanın,  öznelere değil!

-Bisiklet kullanmayı öğrenmem benim için yararlı olabilir. Bunun için neler yapmalıyım, neden yapmayı daha önce denemedim, denemiş isem bu konuda daha somut kendime ne katabilirim vb... şeklinde sorgularınız olsun ve baz alacağınız kişi kendiniz olun! Kısacası bisiklet kullanmanın sizin üzerinizdeki etkilerine yoğunlaşmalısınız. 

Çocukken istediğiniz bir şekeri başkasının elinde görüp ,, ben olsam kırarak yemezdim, neden onun şekeri var ki!?,,, diyenlerdenseniz, büyüdüğünüzde başkalarının işlerine güçlerine, giydiklerine sahip olduklarına bakıp ben olsam böyle yapmazdım, ben de sahip olabilirim onun sahip olduğu şeye diye diye kendinize zarar veriyor olacaksınız.

Fakat bu sizin karakter gelişiminiz için yanlış bir yol olacak. Kendinizi başkaların yaptığı işlerle, sahip olduklarıyla karşılaştırmak yerine, kendinizi kendinizle karşılaştırın. Eğer bir şekerim yoksa bunu nasıl elde edebilirim, kendim için neler yapabilirim in peşine düşün. Başkalarının yaptıkları ile ilgilenmek yerine kendinizle ilgilenip kendi boşluklarınıza yoğunlaşın, doldurmak için-kendiniz için yapın bunu. Bir başkası için de değil...

Yapılan her işe saygı duymayı öğretin kendinize bir çöpçüye saygı duymakla başlayın önce!  Belki o zaman hırsınız size zarar vermekten çıkıp kendinizle yarışmayı öğretir. Başkalarıyla yarışmak yerine kendinizle yarışmanın faydasını görmeye başlayabilir hatta çevrenizde saygı görmeye de başlayabilirsiniz. 

Yeter ki alaycı tavrınız veya küçümser tavrınızdan uzaklaşıp kendinizi küçümsemeyi veya kendinizle alay etmeyi yanlışlarınızı görmeyi bilin. 

İnsanlara gidip omuzlarına dokunup   "afedersin ama benim hakkımda düşüncelerini hissedebiliyorum, ve sana saygı duymuyorum. Lütfen biraz kendinle uğraşır mısın?" desek kibarca ve kibirden uzak... Gerçekten fark edebilirler mi içlerindeki kontrol altına alamadıkları hallerinin ve yarar sağlar mı bu onlara diye uzun uzun düşünüyorum bazen... Bunun da cevabını bulacağım kendim için.. Öptüm by şekerim(: 

Geçenlerde bizim Antoni G. ile yemek yiyelim- iki sohbet edelim dedik. Bulmuşken onu bırakmadım, hemen kafamdaki bir kaç soruyu sordum. Sevgili Antoni çok senlik bir soru değil ama evde bir ruh olması da gerekmez mi? dedim. Senin yapılarına baktığımda ruhunu okuyabiliyorum mesela…. Evin içi de dışı kadar önemli olmalı!

Ağzında bizim oraların nefis eriştesi-lokmasını hızlıca yutmaya çalışırken kafasıyla onayladı beni, şarabından bir yudum aldı. “Canım” dedi, “senin evden mi bahsediyoruz!? Bence böyle telaşlara girmene gerek yok. Yerdeki oje izinin bile hikayesi vardır!” diyerek kahkahayı patlattı. Yarı alaylı bir ifade vardı yüzünde ama rahatsız etmiyordu.

Ne yalan söyleyeyim içime su serpti Antoni. Bir bardak şarap daha koydum. Sandalyeme iyice yerleştim. Başladım anlatmaya. İyi bir dinleyicidir bizim Antoni.

Yahu en basiti kırık bir çerçeve… Nasıl kırıldığını yere düşüş anını biliyorum ben. O çerçeveye baktıkça gülümseyebiliyorum. Ama bazı insanlar pek de anlamlı bakmıyor yüzüme bunları anlattığımda. Gidip yeni çerçeve alıyor bana.

O yeni çerçeveden bahsedeyim mesela… Onun benim duvarıma asılması için biraz o odada bu rafta tozlanması yani sürünmesi lazım. Eskimesi, evin halini gözlemlemesi lazım. Eve kaçta gelir bu kız gelince neler yapar anlaması lazım. Ben ve yaşam alanıma kendini büründürmesi lazım. Sonra ancak benim olabilir. Ve bir telaş ben gecenin bir vakti evde “aaa bunu hemen asmalıyım dediğim ben olmuş yıllanmış bir fotoğrafa bakarken arandığım anda çekmecenin birinden çıkıvermesi lazım ki duvarıma asılma hakkını edinsin. ” Çok mu hastalıklı bir durum bilmiyorum. Bana sorarsan dibine kadar samimi.

Bazen bir ziyarete gidiyorum, kişiyi tanıyorum ama ruhunu çok bilmiyorum. Evin hali kişinin ruhunu okutur bana. Oturuyorum. Sanki ilk ben oturmuşum o koltuğa, daha şekle girmemiş gibi zımba gibi… Yeni de değildir ha! Çok oturmayı tercih etmemişlerdir, “salon=misafir odası” önermesi ile yalın yanlız ve temiz bırakılmıştır o koltuk ve o oda hep! Nasıl rahatsız oluyorum bilemezsin. Hatta “ya bu odada oturmuyorsunuz heralde, diğer odaya- oturma odasına geçelim isterseniz” diyorum gayri ihtiyarı. Ne diyeyim yani. Ben otururken ayaklarımı toplamayı severim iyice yayılmayı severim. Samimi gelmiyor ve samimi olamıyorum. Sonra “iyi hadi madem gel oturma odasına geçelim” diyor ama nafile. Her yer gene pırıl pırıl. Sehpada bardak izi görüp ancak rahatlayabiliyorum. Heh tamam bu evde yaşıyor gerçekten, kahve içmiş! Anlatabildim değil mi derdi mi? Ben senin bilmem kaç liraya aldığın mükemmel ama somurtkan dimdik duran koltuklarından oturmaya gelmedim. Ben seninle en rahat, samimi halinle sohbet etmeye geldim. Ne olur bana hayatında üç kere kullandığın ve hep hava atmayı istediğin insanlara çıkarttığın bardak ve tabaklarını çıkartma. Ben porselenlerinin kaç lira olduğuna, yeni tasarım olup olmadığına bakmaya gelmedim. Bu taktikleri iyi bilirim hepimizin bir kuşak öncesinde az buçuk bu samimiyetsizlik vardır, böyle büyütüldük ama hayattaki ölçütümüz pahalı eşyalar tabaklar çanaklar falan olmamalı. Ben senin ruhuna daha yakın olabilmek için senin evine geldim. En kusurlu hallerini görüp içselleşelim diye geldim. Evler kişilerin mabedidir. Gel bu mabedde ruhlarımıza dokunalım, bilmem kaç liraya aldığın çatal takımına değil!

Günümüzde maalesef böyle konuşmalar yapınca biraz hoş karşılanmayabiliyorsunuz..

Bu tür davranışlar her birimizin içinde bir parça var! 

Yıllar önce dolabımda benimde özel günler için sakladığım kıyafetlerim, misafire çıkartacağım peçetelerim, misafire ayırdığım nevresimlerim bulunuyordu. Sonra sonra misafire sakladığım nevresimleri kullanmaya başladığım. Peçeteleri açıp hera nın patilerini silmeye başladım. Çünkü bu ev benim ve her şey benim ruhumla şekilleniyor. Misafir gelir diye kapattığım kapılar şu an ardına kadar açık. Bazen küçük çocuklar geliyor ve onlarla bir o koltuk bir o koltuk zıplıyoruz. Koca koca kadınlar geliyor evime ve onlarla bazen koltukları bile tercih etmiyor yerde bağdaş kurup oturup muhteşem sohbetler ediyoruz. Şarap içerken çok sevdiğim arkadaşımdan hediye olan şarap bardaklarının sonuncusunu koltuğun kenarına ilişik buluyorum, diğerleri zaten kırılmış oluyor, kırıldığı günleri hatırlıyorum yıl içindeki… İşte diyorum işte samimiyet budur! İçmiş gülüşmüş ve bardağını mutfağa bırakacak takati kalmamış bir kadın bıraktı bunu! Nasıl rahatlıyorum bilemezsin Antoni. 

Eve girdim, askıda yağmurluk asılı ise bil ki yağmurlarda yürümeyi sever! Gülüyorum… Eve girdim salonda bardaklar yerde dergiler akşamdan kalma sohbetler… Şarap bardağında ruj ımmm özel bir gece…. Gülümsüyor Antoni… Ben rahat olmanın peşindeyim ne olacak o bulaşıkları hemen yıkayınca boş ver kalsın sohbeti bırakma… Bazen koşuşturmanın içinde dışarıda hepimiz kayboluyoruz. Evimize geldiğimizde sehpahanın üzerine ayağımızı uzatamayacaksak ne anladım o sehpanın orada durma sebebini yahu. Günün sonunda tekrar eve gittiğinde ertesi günün raporunu vermeli. Koltuklardaki kıvrımlar, üzerinde kalmış bozuk battaniye mesela, ah diyorum dün burda uyuklamıştım, nasılda kedi gibiydim. Koltuk arasına sıkışmış kitabı bulduğumda „ aa geçen hafta çok eğlenmiştim bunu okurken„ deyip o güne gidiyorum. Dünden kalan ve burnumu sildiğim mendilin bir köşede durmasını çok seviyorum, bak boşuna üzülmüşsün dün. O olay çözüldü bile!! Kırık çerçeve ah kırık çerçeve nasılda düşmüştü değil mi diye o ana şahit olanlarla tekrar bir araya geldiğimizde nasılda gülümsüyoruz asılı olduğu duvara bakıp.  Bu yüzden otellerde akşam odana döndüğünde yatağın çekili olmasını çöplerin toparlanmış olmasını, banyonun sabununun yenilenmiş olmasını sevmiyor ve samimi bulmuyorum. İnsanın evi gibisi yok Antoni. 

Kulplar çabuk kırılır, kahve fincanı için en gerekli şey kulpken ben kulpsuz olanı daha çok seviyorum! Benim özel bardağım o oluyor çünkü birlikte eskimiş ve yaşlanmışız.  Onun yeni olmasından kulpsuzluğuna kadar zamanda benim nice hallerime şahit olmuş-değişimlerimi kırıklıklarımı görmüş. Görmüş geçirmiş… Biraz benlik bir durum bu anlattıklarım. Şimdilerde kimse tutmuyor kulpsuz bardakları evinde. Ya da zaten hiç kulpları kırılmıyor. Kendilerininde eskidiklerini unutuyorlar! Yaşam alanlarına, eşyalarına baktıklarında onlara en güzel zamanları hatırlatacak ya da en zor zamanları nasıl atlattıklarını hatırlatacak anıların izlerini silmeye devam eder sürekli yeniler yeniler yenilerlerse kendileri eskidiklerinde ve yaşlandıklarında etrafındakilere arkadaşlarına, çocuklarına veya torunlarına bahsedecek komik, tatlı, hüzünlü hikayeleri hatırlamakta zorlanacaklar. Haksız mıyım? 

Antoni G. hüzünleniyor ve eserlerine bakıyor… İç geçiriyor, bana dönüp yanağıma bİr öpücük konduruyor. Ben şuradaki koltukta kıvrılırım nevresime gerek yok diyor. Bense iyi geceler diliyorum. 

(epeyce zaman önce çok sevdiğim bir arkadaşımla yaptığımız iç mimar edasındaki konuşmalarımız ışığında yazılmıştır, onu öper sevgilerimi sunarım (: )