XOSA
ongeveer 1752. Van daardie tyd af was daar gereeld oorloë tussen die twee rasse, en die Groot Visrivier sorg om as die suidelike grens aanvaar te word. Goewerneur Sir Benjamin D'Urban het in 1835 die 'Provinsie van Koningin Adelaide' (q.v.) as 'n buffergebied opgerig, maar het bevele van Londen ontvang om dit aan die Xosas terug te gee. Die hoofoorsaak van moeilikheid was die diefstal van vee in strooptogte oor die grens. Na die Slag van Grahamstad in 1819 is hul aanvalskrag aansienlik verminder, maar ten spyte van die feit dat sekere afdelings soos die Galekas normaalweg vriendelik was, het hulle voortgegaan om 'n bedreiging te wees tot 1856 toe, deur die rampspoed van die Beesmoordwaan (q.v.), hulle het hul eie militêre mag verbreek. Die Xosas het voortaan in vrede met die Europese setlaars geleef, grootliks deur die pogings van goewerneur sir George Grey, wat sy uiterste bes gedoen het om die verspreiding van onderwys en beskawing aan te moedig. In 1877 was hulle egter weer betrokke by wat blykbaar die laaste ernstige naturelleoorlog aan die oosgrens was. In hul kultuur en taal is die Xosas nou verwant aan die Zoeloes (q.v.). Hulle beoefen die besnydenis, wat tydens puberteit op jong mans uitgevoer word. Poligamie word deur hul eie wet erken, en die meeste van die landbouwerk word aan die vroue oorgelaat. Sedert die ontdekking van die Witwatersrand het die Xosas 'n aansienlike persentasie van die arbeidsmag van die Witwatersrand en ander goudmyne bygedra, asook van die nie-Europese bevolking van Suid-Afrikaanse stede. Daar word beraam dat daar ongeveer 2 500 000 Xosas in Suid-Afrika is.
X, XALANGA
XOSA
circa annum 1752. Exinde crebra bella inter duas gentes erant, et Piscium Magnum Flumen meridionale accipiendum curabat. Praefectus Sir Benjamin D'Urban anno 1835 "Provinciam Adelaidis Reginae" (q.v.) quasi quiddam territorium statuit, sed iussus Londinii ad Xosas redire. Praecipua causa mali erat furtum pecoris in excursionibus limitis. Post Pugnam Grahamstown anno 1819 gravis potentia eorum aliquantum imminuta est, sed tamen, quod nonnullae sectiones, sicut Galekas regulariter amicae, minabantur usque ad 1856, cum per calamitatem Boum Occidendi Delusionis (q.v.). sua virtute perrumpunt. Posthac Xosas in pace cum colonis Europaeis vixit, maxime per industriam gubernatoris domini Georgii Grey, qui propagationem educationis et civilisationis strenue fovebat. Anno MDCCCLXXVII tamen denuo in- plicabantur quo ultimum bellum patriae in orientis finibus comprobatum est. Xosas in eorum cultu et lan- guage proxime cum Zulo affinis est (q.v.). Circumcisionem exercent, quae in iuvenibus puberibus exercetur. Polygamia propria lege cognoscitur, et maxime opus agriculturae mulieribus relinquitur. Cum Witwatersrand Xosas inventio nonnihil recipis laboris Witwatersrand aliorumque fodinarum auri, tum incolarum Africae Australium civitatum non-europaearum excogitavit. Aestimatur circiter 2,500,000 Xosas in Africa Australi esse.
