Weigl, choć wywodził się z rodziny o austro-węgierskich korzeniach, czuł się Polakiem. Po przedwczesnej śmierci ojca Weigla matka związała się z Polakiem, Józefem Trojnarem, i wyjechała do Galicji wraz z dziećmi. Weigl dał wyraz swojemu przywiązaniu do Polski, gdy odrzucił propozycje podpisania Reichlisty w czasie nazistowskiej okupacji Lwowa. Przeżył wojenną zawieruchę dzięki swojemu geniuszowi. Wynalezienie szczepionki na tyfus, który zbierał żniwo wśród niemieckich oficerów, dawało Weiglowi, ale nie tylko jemu, gwarancje bezpieczeństwa. Wszyscy pracownicy jego Instytutu Antytyfusowego posiadali Ausweis dający poczucie bezpieczeństwa. Wśród karmicieli wszy, które były niezbędne do produkcji szczepionki, znajdował się kwiat polskiej inteligencji. Można tu wymienić Stefana Banacha czy Zbigniewa Herberta. Po wojnie Weigl, który zapewnił schronienie polskiej inteligencji, został uznany nie za bohatera, lecz za osobę kolaborującą z niemieckim okupantem. Ze strony środowiska naukowego spotkał go ostracyzm. Weigl zmarł 11 sierpnia 1957 roku w Zakopanem.

Mariusz Urbanek publikacją Profesor Weigl i karmiciele wszy przywraca należne miejsce w historii Weiglowi, o którym większość Polaków niewiele wiedziała. Książka została podzielona na trzy części, choć składa się z kilkunastu rozdziałów. Na początku poznajemy Weigla, jego rodzinę, życie, hobby. Urbanek bardzo sprawnie przedstawił proces powstania szczepionki przeciw tyfusowi, chociaż w mojej opinii te informacje nie są specjalnie interesujące i można by je pominąć. Druga część książki dotyczy czasów wojennych. Ten ważny okres w życiu Weigla autor opisał bardzo dokładnie, wplatając w swoją opowieść wspomnienia tych, którzy przeżyli wojnę dzięki Ausweis od Weigla. Bardzo zręcznie została przedstawiona praca karmicieli wszy, co świadczy o kunszcie literackim Urbanka. Nie brakuje również opisów Lwowa i atmosfery, jaka w tamtym czasie panowała w mieście. Trzecia część zawiera wspomnienie o powojennych losach Weigla. Dowiadujemy się z niej o odrzuceniu Weigla przez społeczność naukową i oskarżeniu go o kolaborację z Niemcami. Opis ostatnich lat życia Weigla to chyba najsmutniejsza część książki. Pokazuje ona, jak system komunistyczny potraktował niezwykle odważnego człowieka, który produkując szczepionkę na tyfus dla niemieckich żołnierzy, uratował wielu ludzi.

Publikacja Urbanka przywraca pamięć o zapomnianej postaci, jaką bez wątpienia był Weigl. Na kartach książki czytelnik odnajdzie ilustracje ukazujące m.in. pracownie w Instytucie Antytyfusowym we Lwowie. Na odbiorców pragnących poszerzać swoją wiedzę na temat profesora Weigla czeka również bogata bibliografia, która posłużyła autorowi do przygotowania publikacji. Jeśli dodamy do tego znakomity styl literacki Urbanka, to otrzymamy wyjątkową książkę w twardej oprawie.

Autor: Tomasz Pawlik