#sjaman

Sjamanismen det her dreier seg om, kan kallast nysjamanisme eller urban sjamanisme. Dette er førestillingar og praksisar som kan førast tilbake til litterære kjelder, i sær antropologane Carlos Castaneda og Michael Harner sine bøker frå 1970- og 80-talet og frametter, basert på kontakt med ulike urfolk-sjamanar. Harner har skapt ein slags «kondensert» variant av sjamanisme som han kallar «kjernesjamanisme», der element frå ulike, eldre sjamanistiske tradisjonar er gjeven ei moderne form og fortolking. Dette blir formidla gjennom hans Foundation for Shamanic Studies, med mål om gje den sjamanistiske, evige visdommen tilbake til det moderne mennesket.

Generelt handlar (ny)sjamanisme om at sjamanen si sjel «reiser» mellom den materielle og spirituelle verda, ved hjelp av tromming, dansing, synging eller meditering. Slik kan sjamanen kommunisera med åndene, vanlegvis med eit terapeutisk siktemål, retta mot eit individ eller kollektiv, som healing, helse, innsikt, vekst. Der eksisterer ei rikhalding forsking om moderne sjamanisme, til skilnad frå forsking om samtidsspiritisme, som er svært sparsam trass i at dette fenomenet er meir utbreidd og populært. Forskarane som studerer nysjamanisme, er endåtil ofte sjølve involverte på dette feltet, som også blir kalla paganisme. Nysjamanismen starta med forskarar som «went native», dei blei del av den tradisjonen dei studerte, og kom med eigne tolkingar og vidareføringar, i sær Harner. Denne trenden har altså fortsatt, og er annleis anna ikkje-teologisk forsking på religion og spiritualitet, der eit skilje mellom forskinga og forskaren sin eventuelle tru- og praksisståstad blir føretrekt.

Den sjamanistiske sjelereisa liknar medium sin kommunikasjon: ein formidlar mellom ulike verder, kommuniserer med døde og med ånder, det heile med terapeutiske siktemål for andre enn ein sjølv. Der den paganistiske sjamanistiske tradisjonen kan inngå i ein urfolksdiskurs, med mål om å styrka urfolks tradisjonar og rettar, har den sjamanistiske spiritismen, eller spiritistiske sjamanismen, eit anna fokus. Tørum orienterer seg ikkje mot samisk eller norrøn sjamanisme, det gjer heller ikkje hennar kollega frå Åndenes makt, Lilli Bendriss, som også framstår som sjamanistisk kompetent, sjølv om ho ikkje vil bruka tittelen sjaman. På Bendriss sine nettsider finst informasjon om sjamanistiske trommekurs. Begge kvinner synast relatera seg til ei tid- og romlaus «indiansk» sjamanisme.

Tørum fortel i boka si at ho er sjaman («det er ikke noe du lærer»), og også har vore det i tidlegare liv, og dette blir hennar formidla sanning som religionsforskinga må ta på alvor. Like fullt gjev religionsvitskapen sin utanforståande posisjon høve til å drøfta andre innspel til forståing av det som skjer på feltet, til dømes som forhandlingar om makt, og sjå dette som ein intrikat vevnad der strukturar både dreier seg om personleg, levd liv og om andre faktorar. Når spiritisme får ei låg plassering i det sosiokulturelle hegemoniet, kan det henda at ei identifisering med sjamanisme gjev kvinner eit større handlingsrom og fleire bein å stå på – alt medan ein insisterer på høge hæler, tung sminke og damete klede, ikkje «hippi-sjaman»-markørar som skinn, flagrande filler, trevlete hår og bare føter, ei heller etnisk legitimert sjamanpraksis. Men denne interessante forskyvinga er lite kjent og har i liten grad vore drøfta i religionsfagleg forstand, for der har ein til dels utdefinert den spiritistiske «eksplosjonen» av tilbod og etterspørsel frå dei faglege interessefelta. Djupstudiar av medium sin praksis, av deira appell og deira publikum og klientar, er mangelvare. Grunnane til dette kan vera fleire, men i og med at medialisering av religion (religion får nye uttrykk i ei mediebasert samtid) er eit stort forskingsfelt, er det underleg. At det samtids-mediumistiske feltet er prega av det folkelege, kvinnelege, kommersielle og underhaldande, fråtar det sjølvsagt ikkje fagleg – eller for den saks skuld eksistensiell – relevans.

Tørum fortel i Sjaman på høye hæler at erkjenninga av sjamanidentiteten var eit vendepunkt for henne – før dette hadde ho helseplagar som hindra henne i å falda seg ut, og ho hadde også problem med å bæra sorga over sitt dødfødde barn. Forteljinga lagar samband mellom ulike indianske tradisjonar, åndelege meistrar, reiser til tidlegare liv, sjukdom og sorg som vegvisarar og strevet med å balansera ulike krav og forventningar i eit moderne kvinneliv. Historia er ei sjølvframstilling av ein moderne hagiografi, ei forteljing om eit religiøst/spirituelt framståande individ. Også på TV Norge har Tørum lenge titulert seg som sjaman, men kanalen har ikkje gjort eit nummer ut av dette, i tydinga framstilt Tørum med trommer og utførande sjamanistiske sjelereiser. TV Norge titulerer ting helst som åndeleg eller paranormalt, og vegrar seg for å ytterlegare å kategorisera det dei formidlar.