#sitoplazma

                                            Lizozomlar: 

Hücreye giren besinler basite indirgenemez kompleks sistemlerle yapılan karmaşık kimyasal işlemler sonucunda parçalanarak yeni üretimler için hammadde haline getirilirler. Bu hammaddeler yalnızca sentezlenecek proteinleri oluşturacak aminoasitleri değil, hücrenin her türlü işinde kullanacağı hormonlar ve enzimler gibi kimyasal maddeleri de içerir. İçinde bu işlemlerin yapıldığı lizozom adlı organel basite indirgenemez yapıda çok ileri bir kimya laboratuarını andırır. Lizozom, sitoplazmada bulunan ve genellikle küçük, yuvarlak ve çapları 0,2-0,8 mikron arasında değişen yapılardır. Anne kıllarının elektron mikroskobuyla incelenmesi sonucu bulunmuştur. İlk kez, De Duve lizozomları tek kat zarla çevrelenmiş, içi homojen olmayan yoğun materyalle dolu oluşumlar olarak tanımlandı.

                             Lizozom ve hücredeki yeri

Araştırmalarda bunların içinde asit pH'da etkili 10-12 çeşit hidrolitik enzimler bulunmuştur. Bunlar arasında asit fosfataz, asit ribonukleaz, asit lipaz, lizozom, kollagenaz v.b enzimler vardır. Lizozomlar, eritrositler dışındaki tüm memeli hücrelerinde görülürler. Gelişmiş bitki türlerinde bulunmazlar. Hücre içinde golgi aygıtına çok yakın bölgede granüller biçiminde belirir ve birim zarla kuşatılır, çünkü enzimleri golgi tarafından üretilir. Bunların endoplazmik retikulumu ya da golgi aygıtında meydana geldiği saptanmıştır. Herhangi bir nedenden dolayı lizozom zarı yırtılırsa içindeki sindirim enzimleri sitoplazmaya dağılır ve hücre sindirilir. Bu olaya otoliz ve lizozomun dokuyu sindirmesi olayına da histoliz denir. Lizozom zarı hidrojen iyonlarını sitozolden lizozom lümenine pompalayarak, içerideki pH'nın pH 5'te tutulmasını sağlar Lizozomların pek çok hayati görevleri vardır. a)-Hücre içi sindirim yapar b)-Hareketsiz kasların erimesine neden olur, c)-Hücreye giren bakterileri, virüsleri yok eder, d)-Spermin baş kısmında bulunur. Spermin yumurta hücresini delmesini sağlar, e)-Cesetlerde çürümeyi hızlandırır. f)-Kurbağa larvasının kuyruğunun yok olmasını sağlar. g)-Bazı kanserleşmiş hücrelerin yok edilmesini sağlar. * * * * Lizozomda yaklaşık olarak 36 farklı enzim, farklı besin maddelerinin sindirimi için görev yapar. Örneğin protein sindirimi için 5, nükleik asitler için 4, polisakkaritler için 15, lipitler için 6, organik sülfatlar için 2, organik fosfatlar için 4 ayrı enzim devreye girer. Hücre içinde üretilen ürünlerin ve bu ürünlerin hammaddelerinin ulaşımı da endoplazmik retikulum denilen kanallar sayesinde sağlanır. Protein üreten ribozomlar genellikle bu ulaşım hattının yakınlarında yer alırlar. Ürünlerin paketleme işini golgi cisimciği denilen bir hücre organeli gerçekleştirir. Salgılanan maddeleri biriktirip, onların küçük kofullar halinde paketlenmelerini sağlar. Paketlenen bu maddeler ihtiyaca göre ya saklanmakta ya da dışarı atılmaktadır. Hücrelerde son derece faal roller oynayan tek bir enzimin bile kimyasal yapısı, fiziksel özellikleri, yaptığı karmaşık işler ve inanılmaz işlem hızı düşü-nülürse hücrelerde bulunan 36 farklı enzimin yaklaşık milimetrenin binde biri büyüklüğündeki bir organelde birbirine karışmadan, şaşırmadan, diğer organellere zarar vermeden görev yapması tam bir yaşam mucizesidir.