#sheltering sky

"Ne zaman öleceğimizi bilmediğimiz için, hayat hiç bitmeyecekmiş gibi gelir ama hiçbir şey çok tekrarlamaz kendini… Aslında çok az tekrarlar. Çocukluğunuzun bir öğleden sonrasını, öyle ki, hayatınızı onsuz düşünemediğiniz, sizi derinden etkilemiş bir öğleden sonrayı, daha kaç kez anımsayabilirsiniz ki? Belki dört, beş kez daha, belki o kadar bile değil… Dolunayın çıkışını daha kaç kez izleyebileceksiniz? Belki yirmi… Ama yine de her şey sonsuzmuş gibi gelir."

“Τσάι στη Σαχάρα” 

“Η ψυχή είνα το πιο αδύναμο τμήμα του σώματος”

Το «Τσαι στη Σαχαρα» είχε χαρακτηριστεί ως «κραυγή απόγνωσης» στους καιρούς του, κι όχι αδίκως αφού B. Bertolucci ανάγει το μυθιστόρημα του P. Bowles σε μια σύγχρονη κατάβαση στον Άδη.

Γυρισμένη με εξαιρετικά πλάνα ντοκυμανταιρίστικου ύφους, η ταινία - οδοιπορικό στις αφρικανικές χώρες πέριξ της ερήμου Σαχάρα (Μάλι, Αλγερία, Μαρόκο) ακολουθεί ένα ζευγάρι Αμερικάνων που αποφασίζουν να γνωρίζουν τη Μαύρη Ήπειρο σε μια (ασυνείδητη;) προσπάθειά τους να αναζωπυρώσουν τη σχέση τους. Ο σεναριακός πυρήνας των χαρακτήρων του έργου απαρτίζεται από τα δύο αλληλοσυνδεόμενα στοιχεία του αρσενικου και του θηλυκού :  από την μια, ο άντρας που εμφανίζεται με οριακή κυνικότητα και ρεαλισμό να αντιμετωπίζει αυτό το ταξίδι ως διαδρομή επικείμενης καταστροφής (σε μια προικονομία πολλών επιπέδων) κι από την άλλη η γυναίκα σαν σύμβολο σεξουαλικότητας και ισορροπίας, οδηγούν το καραβάνι σε περιοχές μακριά από την πεπατημένη οδό, σε εμπειρίες προκλητικές, εν μέσω συνθηκών που άρουν τους φραγμούς που θέτει η πολιτισμένη κοινωνία.

Σε ένα ταξίδι παρόμοιο με του μυθικού Ορφέα (προς αναζήτηση της Ευριδίκης του), το ζευγάρι έρχεται αντιμέτωπο με τους βαθύτερους φόβους του που αφορούν στην σταδιακή φθορά της σχέσης και θέτουν τα ερωτήματα της αναστρεψιμότητας μιας κατάστασης που παρομοιάζεται (εύστοχα) με την σωματική ασθένεια και την πολυοργανική ανεπάρκεια. Μέσα από την κάμερα του Bertolucci, το ερημικό περιβάλλον γίνεται ταυτόχρονα πρωταγωνιστής, background και παντογνώστης θεός, αφού όπως και οι χαρακτήρες της ταινίας αναφέρουν "ο ουρανός φαίνεται πως υπάρχει εκεί ως κατάλυμμα-προστασία για να μην δουν τι υπάρχει παραπέρα". Απομακρυνόμενοι από την περιοχή ασφαλείας, οι ήρωες (μαζί με τους θεατές) βυθίζονται -χωρίς να το αντιλαμβάνονται - σε μια παγίδα κινούμενης άμμου όπου κάθε  σπασμωδική προσπάθεια επιβίωσης τους πληγώνει όλο και περισσότερο. Παρομοιάζοντάς την σωματική νόσο, ο Bertolucci προσεγγίζει την φθίση των ανθρωπίνων σχέσεων που χάνονται μέσα από τα χέρια μας ως κατάσταση μη αντιστρεπτή. Δυστυχώς, όπως ο ίδιος ο Bowles αναφέρει, "τείνουμε να θεωρούμε την ζωή σαν ένα ανεξάντλητο πηδάγι" απ'όπου πιστεύουμε πως πάντα θα μπορούμε να αντλούμε εμπειρίες, ενώ στην πραγματικότητα οι αναμνήσεις μας χτίζονται από γεγονότα που μόνο ορισμένες φορές θα ζήσουμε. Σύμφωνα με αυτό, σε επίπεδο ανθρωπίνων σχέσεων, τίποτα δεν ζει στην αιωνιότητα και τίποτα δεν είναι ανεξήτιλο και η συνειδητοποίηση της εφημερότητας και της ύπαρξης ημερομηνίας λήξης που χαράσσεται σε κάθε τι, σαν λανθάνουσα λοίμωξη που  επωάζεται στο ανθρώπινο σώμα, οδηγεί σε εσωτερικές συγκρούσεις παρόμοιας έντασης με αυτής ενός τραίνου που πέφτει στο γκρεμό.

Παράλληλοι προβληματισμοί τιθένται περί της αποξένωσης που μοιραία επέρχεται μεταξύ συντρόφων όταν πια η ερωτική έλξη από μόνη της δεν είναι ικανή να αποτελέσει "κάβο" για μια βάρκα που πλέει τα λοίσθια. Ταυτόχρονα, σαν την πίσω όψη του νομίσματος, διερωτάται κανείς παρακολουθώντας την κατάβαση στην Άβυσσο του μοιραίου κινηματογραφικού ζεύγους, το κατά πόσον η σταδιακή νοητική/πνευματική  (κατά πρώτον) απομάκρυνση δύο συντρόφων οδηγεί στην αποξένωση και την ανάγκη αναζήτησης νέων ερωτικών περιπετειών κι εάν αυτές φέρονται ως σανίδες σωτηρίας ή, αντιθέτως, ως οιωνοί ενός Τιτανικού που βυθίζεται.

Με εξαίρετη μουσική επένδυση και καταπληκτική διεύθυνση φωτογραφίας, ο Ιταλός auter αγγίζει τα πιο ευαίσθητα ζητήματα της θεματολογίας των ανθρωπίνων ερωτικών (;) σχέσεων, σε μια περιπλάνηση στις πανέμορφες, μα αφιλόξενες περιοχές της ερήμου, ανοίγοντας κεφάλαια φιλοσοφικού προβληματισμού που κι ο ίδιος αδυνατεί να επιλύσει, αφήνοντας έτσι στον θεατή την επιλογή να κρίνει εάν αυτό που βλέπει είναι μια απλή μυθοπλασία, μια νιχιλιστική ματιά στην φύση της ανθρώπινης συντροφικότητας, μια μελέτη στα αίτια και τα αποτελέσματα της καταπιεσμένης σεξουαλικότητας, ή μια προσωπική "αναζήτηση του χαμένου χρόνου" και του χαμένου, εντός των πολύβουων πολιτισμένων πόλεων, εαυτού.