#rewizjonizm

Dogmatyzm jest deformacją marksizmu i przejawia się:

1) w jednostronnym i bezkrytycznym przyjmowaniu i wyznawaniu określonych twierdzeń i sądów,

2) w nieliczeniu się z doświadczeniem i praktyką życia społecznego oraz 

3) w kurczowym trzymaniu się raz przyjętych tez, nawet jeśli dowody empiryczne im przeczą.

Dogmatykami są ludzie, którzy operują abstrakcyjnymi formułami, oderwanymi od życia oraz praktyki. Próbują oni stosować te abstrakcyjne formuły do wszystkich przypadków, niezależnie od warunków, miejsca i czasu. Dla nich marksizm-leninizm jest tylko schematem, a nie nauką, nie wytyczną działania, która [ta wytyczna] stale się rozwija wraz z rozwojem życia. Dogmatycy niechętnie przyjmują twierdzenia i sądy, nawet zdroworozsądkowo oczywiste, jeśli one przeczą przyjętym przez nich uprzednio poglądom. Centralny problem marksizmu widzą w scholastycznym przestrzeganiu czystości jego tez, które powstały w innym okresie i innych warunkach historycznych. Dogmatyzm i zastój myślowy osłabia więź rewolucyjnej teorii z życiem i przeszkadza w szukaniu rozwiązań na nowe problemy, które stawia rozwój społeczny.

Dogmatyzm przejawia się w dwóch postaciach: 1) w konserwatyzmie praktycznym oraz 2) w sekciarstwie.

Istotą tej pierwszej jest

1) rezygnacja z twórczych poszukiwań w zakresie form walki rewolucyjnej i budownictwa społecznego,

2) trzymanie się taktyki i metod zarządzania, które przestały pasować w nowych warunkach,

3) obawa wszystkiego, co nowe,

4) trzymanie się utartych sposobów działania, administracyjnych form pracy partyjnej oraz

5) czysto formalne traktowanie politycznych metod działania.

Druga postać dogmatyzmu ujawnia się

1) w braku umiejętności wcielania się w życie podstawowych zasad ideologii marksistowskiej,

2) w oderwaniu partii od klasy robotniczej i społeczeństwa, a kierownictwa partii od rzesz partyjnych,

3) w dążeniu do rozstrzygania wszystkich problemów środkami administracyjnymi oraz

4) w naruszaniu zasad demokracji socjalistycznej i centralizmu demokratycznego,

5) w rewizji marksizmu oraz

6) w woluntarystycznej interpretacji rozwoju społecznego.

Dogmatyzm i rewizjonizm mają wiele cech wspólnych:

1) negowanie powszechnych i sprawdzonych w praktyce walki klasowej zasad marksizmu-leninizmu oraz

2) negowanie konkretnych i narodowych warunków walki klasowej i lekceważenie specyficznych cech sytuacji historycznej.

Przeciwieństwem rewizjonizmu i dogmatyzmu jest twórczy rozwój marksizmu. Wyraża się on w stosowaniu metodologii, zwłaszcza dialektyki i historyzmu do ciągle zmieniającej się rzeczywistości, we wszechstronnej analizie tej rzeczywistości oraz w wykrywaniu nowych prawidłowości, które pojawiają się w nowych, niezachodzących przedtem procesach.

W walce z deformacjami marksizmu Lenin uczy: 

Nie traktujemy bynajmniej teorii Marksa jako czegoś zakończonego i nietykalnego. Przekonani jesteśmy, że założyła ona jedynie kamień węgielny tej nauki, którą socjaliści powinni rozwijać we wszystkich kierunkach, jeżeli nie chcą pozostawać w tyle za życiem (…) Teoria ta bowiem daje jedynie ogólne tezy przewodnie, które w szczegółach stosuje się inaczej w Anglii niż we Francji, inaczej do Francji niż do Niemiec, inaczej do Niemiec niż do Rosji…

W. I. Lenin, Nasz program, Dzieła, t. 4. cyt. wyd., s. 218 oraz O niektórych właściwościach historycznego rozwoju marksizmu, Dzieła, t. 17, Warszawa 1957, s. 23.

A Engels przestrzega: 

Socjalizm od czasu, gdy stał się nauką, wymaga, by go traktowano jako naukę, to znaczy, by go studiowano.

F. Engels, Wojna chłopska w Niemczech, Warszawa 1950, s. 23.

Rewizjonizm odrzuca lub deformuje podstawowe zasady marksizmu-leninizmu i prowadzi albo do 1) reformizmu, albo 2) oportunizmu, albo też do 3) anarchizmu, którego wyrazem ideologicznym najczęściej jest woluntaryzm.

Rewizjonizm powstał dlatego, że z jednej strony w sposób najbardziej istotny odpowiada klasowej sytuacji i interesom drobnej burżuazji, z drugiej zaś dlatego, że ówcześni przywódcy i teoretycy ruchu robotniczego nie potrafili opracować naukowej, a więc wszechstronnej i adekwatnej odpowiedzi ówczesnym potrzebom i tendencjom rozwoju społecznego na faktyczne problemy, które dotknęły rewolucyjny ruch robotniczy.

W. I. Lenin, Przyczynek do historii zagadnienia dyktatury, Dzieła, t. 31, Warszawa 1955, s. 360.

Filozoficzną podstawą zaś każdej formy rewizjonizmu jest 

1) subiektywizm, wyrażony bądź w woluntaryzmie, bądź w drobnomieszczańskiej rewolucyjności oraz 

2) obiektywizm, wyrażający się w fatalizmie i korzeniu się przed żywiołowością. 

Z perspektywy materializmu dialektycznego zaś rewizjonizm jest skutkiem powierzchownego i jednostronnego uogólniania faktów bez wiązania ich z całością ustroju kapitalistycznego.

Za twórcę reformizmu uważa się Edwarda Bernsteina, gdyż w jego czasach za rewizjonizm uważano wtedy 

1) system poprawek teoretycznych do teorii Marksa, 

2) doktrynę teoretyczną, która zawierała w sobie sprzeczną z marksizmem wizję rozwoju społecznego oraz 

3) doktrynę polityczną i wykaz dyrektyw walki o cele sformułowane na podstawie ogólnej wizji rozwoju społecznego. 

Bernstein zakwestionował konieczność rewolucji socjalistycznej i postulował pokojowe przeobrażenie się kapitalizmu w socjalizm bez rewolucji i obalenia dyktatury burżuazji. Tym samym uważał socjalizm za historyczną niekonieczność, acz pożądaną.

Odwrotnie proponował Michaił Bakunin, opowiadając się za bezpośrednią, ekonomiczną walką z kapitalizmem bez prowadzenia politycznej, w tym parlamentarnej, agitacji. 

Przedstawiciele i propagatorzy oportunizmu to maoiści, trockiści i grupy gauschistowskie. Wspólne cechy grup i stronnictw oportunistycznych to przede wszystkim: 

1) zasada natychmiastowego zrównania wszystkich krajów pod względem ekonomicznym, 

2) nieliczący się z prawami rozwoju społecznego program rozwoju ekonomicznego, 

3) woluntaryzm w działaniach społecznych i politycznych, wyrażający się w postulowaniu gwałtownego i sztucznego przyspieszania procesu rewolucyjnego np. w maoistowskiej teorii rewolucji permanentnej, absolutyzowaniu roli armii w życiu kraju czy w propagowaniu terroru indywidualnego, 

4) negacja kierowniczej roli klasy robotniczej i partii w procesie rewolucji i budownictwa socjalistycznego, którą zastępuje autokratyczna władza dyktatorska wsparta armią, 

5) nacjonalizm przeobrażający się w szowinizm i negujący proletariacki internacjonalizm, 

6) wielkomocarstwowość wyrażająca się w tendencjach przewodnictwa globalnego i roszczeniowych do jakichś terenów oraz 

7) izolacjonizm wyrażający się zwłaszcza w hermetycznym odcinania się od innych krajów socjalistycznych.

Rewizjonizm filozoficzny charakteryzuje się

odstępstwem od podstawowych poglądów marksizmu, a zarazem obawą lub niezdolnością do jawnego, bezpośredniego, zdecydowanego i jasnego rozrachunku z porzuconymi poglądami

W. I. Lenin, Materializm a empiriokrytycyzm, [w:] Dzieła, t. 14, Warszawa 1949, s. 17-19.

Obecnie rewizjonizm wspomagany jest przez światowe siły reakcji i imperializmu. Burżuazja [dzięki rewizjonizmowi] szerzy złudzenia, jakoby wszystko, do czego dążą masy pracujące, można było osiągnąć bez rewolucyjnego przekształcenia ustroju kapitalistycznego. Imperialiści dążą do skoordynowania wojny psychologicznej i dywersji ideologicznej z działalnością antysocjalistycznych sił wewnątrz grup i partii socjalistycznych, szukając cały czas coraz to nowych metod podważania jedności rewolucyjnego ruchu robotniczego.

W efektywnej walce z rewizjonizmem trzeba twórczo rozwijać marksistowskie nauki społeczne i właściwie prowadzić działalność ideologiczną. 

Dotychczasowe doświadczenia uczą, że rewizjonizm wyrasta i umacnia się w warunkach zamętu i pustki w życiu ideologicznym społeczeństwa, uzyskując w nim wpływy polityczne, wówczas gdy wpływ rewolucyjnej ideologii się zmniejsza.