#oversterfte

Oud-Kamerlid Henk Krol draait bij: ‘Kennelijk hadden de wappies toch gelijk’

“Waarom blijft de oversterfte zo hoog?” Die vraag stelt Wierd Duk in De Telegraaf. Hij merkt op dat academische onderzoekers nog altijd geen afdoende verklaring vonden voor het fenomeen. Er wordt geopperd dat de oversterfte samenhangt met de coronavaccinaties. ‘Gifspuit of Covid?’ kopt de krant.

“Mogelijk spelen de vaccinaties een rol. Zo is het Pfizer-vaccin recent gelieerd aan een toename in hartaanvallen, maar die effecten zijn nog niet onderzocht,” zegt gezondheidseconoom en statisticus Eline van den Broek tegen De Telegraaf.

Grootste catastrofe sinds de Tweede Wereldoorlog

In dezelfde krant stelt columnist Leon de Winter dat het volstrekt onaanvaardbaar is dat niet per direct wordt gezocht naar de oorzaak van de oversterfte van tienduizenden Nederlanders, ofwel de grootste catastrofe sinds de Tweede Wereldoorlog.

De Winter verwijst ook naar het artikel van Duk, dat door de wetenschapsjournalist van de Volkskrant werd verworpen. Die noemde Duk vol dedain het ‘schoothondje’ van Pieter Omtzigt.

“Waarom eiste Pfizer onschendbaarheid?” citeert hij dr. John Campbell. “En waarom ging de regering daarop in? En waarom mogen wij die afspraken niet inzien?”

Het is veel erger

Voormalig Tweede Kamerlid Henk Krol schrijft naar aanleiding van de twee artikelen: “Kennelijk hadden de wappies toch (een beetje) gelijk. Dat is mijn conclusie na het lezen van het artikel van Wierd Duk zaterdag en de column van Leon de Winter in De Telegraaf. Dit zou iedereen moeten lezen. En laat de tegenargumenten maar komen. Liefst zonder minachting.”

Financieel expert Ab Flipse vult aan: “Een beetje gelijk? Beste Henk Krol, dat is een understatement. Het is veel erger, wat hier is gebeurd, zijn misdaden tegen de menselijkheid. Wanneer worden wij wakker?”

Waarom eiste Pfizer onschendbaarheid?

Dr. John Campbell heeft verplegers opgeleid, en nu, gepensioneerd, is hij een YouTube-fenomeen: met het rustige voorkomen van een Engelse plattelandsdokter heeft hij met goed gedocumenteerde video’s miljoenen geïnteresseerde leken bijna dagelijks door de pandemie geleid. Hij legt uit, licht voor, en straalt de opgewektheid uit van iemand die de beloften van de medische wetenschap in alle oprechtheid omhelst, dus hij was, net als ik, dolblij toen de mRNA-vaccins ten tonele verschenen. Ik volg zijn video’s al een tijdje. Hij leest medische artikelen en analyseert ze voor mensen zoals ik.

’Gifspuit’ of Covid? Zonder afdoende verklaring oversterfte wordt mysterie aangejaagd

Elke keer als een bekend iemand op te jonge leeftijd overlijdt – een sporter, een artiest, een politicus - brengen complotdenkers op sociale media een geruchtenstroom op gang: ’Het is het vaccin!’ Ook recent, rond de dood van de 54-jarige Lisa Marie Presley, die onverwacht stierf aan een hartaanval. In Nederland zijn het mensen als Willem Engel, de omstreden voorman van actiegroep Viruswaarheid, die niet aarzelen om onverklaarbare overlijdens in verband te brengen met de coronavaccins, waarvan zij de mRNA-technologie omschrijven als ’experimentele gentherapie’.

De hoge, aanhoudende oversterfte – in 2022 stierven er veertienduizend mensen meer dan gemiddeld – is voor die vaccin-sceptici bewijs van hun gelijk. De ’gifspuit’, beweren zij, doet hier z’n werk.

Mede om dergelijke speculaties tegen te gaan pleit Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt nu al meer dan een jaar voor een breed, onafhankelijk academisch onderzoek naar die oversterfte. Omtzigts motie, waarin de Kamer opdracht geeft tot zo’n onderzoek, werd unaniem aangenomen. „Als er hoge oversterfte is, moet je willen weten wat de oorzaken zijn, in het belang van de publieke gezondheidszorg”, zegt Omtzigt. „Maar dan heb je wel toegang nodig tot alle noodzakelijke data.”

Privacy

Dat laatste was tot nog toe niet het geval. Het opzetten van het onderzoek verliep stroef wegens de Nederlandse privacybescherming. Zo kregen onafhankelijke onderzoekers geen toegang tot de gegevens over de vaccinatie- en teststatus van overledenen. Die data zijn weliswaar bekend bij het RIVM en bij de GGD’s, maar ze werden niet vrijgegeven aan derden. Reden voor betrokken wetenschappers om afgelopen jaar, in overleg met subsidieverstrekker ZonMw, hun onderzoeksopdracht terug te geven.

Dit soort beperkingen zijn gezondheidseconoom en statisticus Eline van den Broek (42) van de Vrije Universiteit in Amsterdam, die veel in de Verenigde Staten werkt, een doorn in het oog. In de Amerikaanse staat Vermont, waar zij bevolkingsonderzoek doet, kreeg Van den Broek (’Na uitgebreid overleg met allerlei partijen, dat wel’) wél toegang tot alle relevante data. „Dat is enorm belangrijk omdat je alleen kunt vaststellen waaraan iemand is overleden – als gevolg van de vaccinaties, wegens uitgestelde zorg of wegens een andere reden – als je de beschikking hebt over allerlei specifieke, individuele gegevens, zoals: hoe was iemands gezondheid precies, aan welke, mogelijk erfelijke aandoeningen leed hij of zij en ook: waar woonde de overledene, wat deed hij of zij allemaal in het leven. Pas dán kan ik een oorzakelijk verband vaststellen tussen het overlijden en de mogelijke oorzaken. Maar over al die gegevens die ik net noemde, hebben onderzoekers in Nederland nog altijd nul informatie.”

Die informatie bevindt zich niet alleen bij RIVM en GGD, maar ook bij onder meer de Nederlandse Zorgautoriteit en bij Vektis, een onafhankelijke organisatie die een database beheert met alle zorgdeclaratiedata in Nederland. Van den Broek: „Zij hebben alle informatie over de behandeling die een patiënt krijgt voor een bepaalde aandoening. Met die data kunnen we terugkijken naar het medisch verleden van patiënten. Die informatie moeten we kunnen koppelen aan de vaccinatie- en testdata en aan de demografische gegevens van het CBS om een compleet beeld te krijgen. Anders kun je alleen ’stukjes’ onderzoeken en vind je nóg geen antwoord op wat de oversterfte nou precies veroorzaakt.”

Inmiddels geldt: nieuwe ronde, nieuwe kansen. Subsidiegever ZonMw stelt geld beschikbaar voor onderzoeken van negen maanden, elk met een budget van 100.000 euro, waarin onafhankelijke wetenschappers wél de vaccinatie- en testdata van het RIVM kunnen meewegen. „De resultaten van die onderzoeken worden eind 2023, begin 2024 verwacht”, zegt ZonMw-woordvoerster Caroline Ubachs.

Leefstijl

Overigens lopen via ZonMw op allerlei deelonderwerpen al elf kleinere, kortdurende onderzoeken naar de oversterfte – oversterfte bij thuiswonende (pre)dementiepatiënten bijvoorbeeld; de invloed van leefstijl op de overlijdenskans tijdens de pandemie; oversterfte onder mensen met een verstandelijke beperking, etc. – maar die gingen van start nog voordat gebruik kon worden gemaakt van de RIVM- en GGD-data over de vaccinatie- en teststatus van de overledenen.

Eline van den Broek werkt ook aan een onderzoeksvoorstel in de nieuwe ronde: „Ik ben optimistisch dat ik later dit jaar ook zal kunnen beschikken over de data van Vektis, die ik tot nog toe helaas niet kreeg, om samen met de vrijgekomen gegevens van RIVM en GGD wél een hele serie van vragen te kunnen beantwoorden.” Zoals? „Bijvoorbeeld wat het oorzakelijk verband is tussen de uitgestelde zorg en de oversterfte.”

En toch: uitgerekend naar de vraag die bij een groot publiek leeft en waaromtrent zoveel – ook wilde – speculaties de ronde doen (’Bestaat er een relatie tussen de vaccinaties en de oversterfte?’) werd door ZonMw géén voorstel gehonoreerd.

„Dat is een heel relevant thema, maar een voorstel waarin die relatie zou worden onderzocht, voldeed niet aan de gestelde kwaliteitseisen”, zegt woordvoerster Caroline Ubachs. „Maar we hebben nog tot 31 januari, dan is de deadline voor de nieuwe onderzoeksronde. In die ronde kunnen de vrijgekomen data van het RIVM en de GGD’en dus wel worden meegenomen”

Verband

Dat afgewezen voorstel kwam van Ronald Meester, hoogleraar Waarschijnlijkheidsrekening aan de VU. Meester houdt zich al langer bezig met de vraag of er een verband bestaat tussen de oversterfte en de coronavaccins. Uit eerder onderzoek van hem en twee collega’s bleek dat er onder de 65 jaar geen enkel verband is te zien. „Maar in de leeftijdsgroep tussen 65 en 80 jaar konden we niet uitsluiten dat vaccinatie een iets verhoogde sterftekans kan geven.” Meester wilde nader onderzoek doen, maar zijn voorstel werd door ZonMw dus afgewezen. „Buitengewoon jammer, mij lijken de argumenten voor de afwijzing onheus en ik vind ze onbegrijpelijk. Ik denk dat we een zinvolle bijdrage hadden kunnen leveren aan dit gevoelige dossier. Misschien ga ik het wel zelf financieren.”

Zo ontstaat rond het zeer beladen onderzoek naar oversterfte telkens weer controverse. Pieter Omtzigt bijvoorbeeld vindt het problematisch dat de lopende en komende onderzoeken beperkt blijven tot de periode 2020-2021. „De oversterfte in 2022 was bijna zo hoog als in 2020 en 2021. Daarom is het zeer teleurstellend dat de data van 2022, die veel inzicht kunnen geven in de oorzaken, niet gebruikt worden voor het onderzoek. Mijn motie van december 2021 vroeg om onderzoek naar de oversterfte van 2020 en 2021. Dan is het toch volstrekt normaal om een jaar later, wanneer dat onafhankelijke onderzoek eindelijk van start gaat, ook de data uit 2022, die er zijn, beschikbaar te stellen? Juist omdat de oversterfte hoog blijft in 2022. In de laatste weken van december was die zelfs heel hoog.”

Volgens Eline van den Broek zullen de effecten van de coronapandemie nog tot in de komende jaren zichtbaar zijn in de sterftecijfers; als gevolg van uitgestelde zorg of van door Covid-19 opgelopen gezondheidsschade. Mogelijk ook als gevolg van de vaccinaties. „Ik denk persoonlijk dat de oversterfte wordt veroorzaakt door een combinatie van deze factoren en wil ervoor pleiten om dit onderzoek de komende vijf tot tien jaar voort te zetten. Dan pas krijg je afdoende inzicht in wat goed is gegaan en wat fout, welke maatregelen eventueel overbodig waren of juist noodzakelijk en hoe we het beste op een volgende pandemie kunnen reageren.”

Diverse aannemelijke scenario’s

’Mogelijk spelen de vaccinaties een rol’

Gezondheidseconoom en statisticus Eline van den Broek: „Internationale trends laten zien dat een groot deel van oversterfte in 2020 en 2021 werd veroorzaakt door hypertensie en hartaandoeningen. Daarnaast was er een stijging in diabetes en obesitas-gerelateerde sterftecijfers. Ook drugs- en alcoholgebruik hebben een deel van de oversterfte veroorzaakt en een stijging in zelfdoding en verkeersongevallen speelt eveneens een rol.”

„De ’overige’ categorie oversterfte blijft vooralsnog onverklaarbaar, maar er zijn diverse aannemelijke scenario’s. Een eerste verklaring kan zijn dat de lockdowns tot disproportioneel veel gezondheidsschade en oversterfte hebben geleid. Het aantal niet-Covid-overlijdens is in 2021 voor de meeste landen in de Europese Unie en de Verenigde Staten vergelijkbaar: ongeveer 60 personen per 100.000 inwoners. Maar de schatting voor Zweden, dat niet in lockdown ging, is -33, wat betekent dat daar nota bene tijdens de pandemie sprake was van óndersterfte. Dat lijkt dus te duiden op een ’lockdown-effect’ en de gegevens die we hebben over toename van drugsverslavingen, huiselijk geweld, mentale zorg en gewichtstoename wijzen inderdaad op een historische, maar grotendeels nog niet-erkende, tijdens de lockdowns ontstane noodsituatie in gezondheid en welzijn.”

Oversterfte

„Een andere verklaring is dat uit- en afgestelde zorg tot oversterfte hebben geleid, wat blijkt uit RIVM-onderzoek. Dat onderzoek richtte zich op planbare operaties die langer dan een maand kunnen wachten, maar niet op de niet-operatieve en de acute zorg. De totale gezondheidsschade door uitgestelde zorg is waarschijnlijk dus nog veel groter. Zo leidde de tijdelijke afname van kankerscreenings tot kankerdiagnose in een verder gevorderd stadium waardoor de overlevingskansen afnemen.”

„Mogelijk spelen de vaccinaties een rol. Zo is het Pfizer-vaccin recent gelieerd aan een toename in hartaanvallen, maar die effecten zijn nog niet voldoende onderzocht. Ik vermoed zelf dat vaccinaties geen significante rol hebben gespeeld in de oversterfte in 2021, maar veel mensen willen weten in welke mate het vaccin voor bepaalde mensen tot gezondheidsschade, of zelfs sterfte, heeft geleid. Dat beeld kan de komende jaren ook veranderen dus we zullen dat in de gaten moeten blijven houden.”

Ongekend: dit gebeurt er als je in Nederland de relatie tussen vaccinaties en oversterfte wilt onderzoeken

Hoogleraar Ronald Meester heeft bij ZonMw, de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek, een onderzoeksvoorstel ingediend naar aanleiding van de open call ‘Onderzoek naar redenen en oorzaken van oversterfte in de coronacrisis’.

Een eerder onderzoek naar de oversterfte door het CBS en RIVM heeft niet tot een conclusie geleid en daarnaast was er kritiek rondom de kwaliteit en beschikbaarheid van de data.

Meester vroeg datawetenschapper Marc Jacobs of hij mee wilde werken aan een onderzoeksvoorstel om de relatie tussen vaccinaties en oversterfte in kaart te brengen. Een heikel en zwaar gepolariseerd onderwerp en een reëel gevaar voor het succes van het rijksvaccinatieprogramma, schrijft Jacobs.

Voorstel afgewezen

Dinsdag kregen Meester en Jacobs te horen dat hun voorstel is afgewezen. In de reactie stond dat ‘de methodologie in zijn huidige opzet, het verzamelen van bronnen op verschillende manieren, niet reproduceerbaar is’.

En verder: “Het is uit uw voorstel onduidelijk of er voldoende epidemiologische kennis aanwezig is binnen de projectgroep om de bias in de geïncludeerde bronnen in te schatten.”

Volgens Jacobs is dit een autoriteitsargument. “Als hoogleraar waarschijnlijkheidsberekening en statisticus/modelleur hebben wij jaren aan ervaring opgedaan op het gebied van systematische reviews en epidemiologie. Verder geven wij les aan rechters, wetenschappers en epidemiologen. Dit alles telt niet mee.”

Het bewijs sijpelt toch wel door de dam

Het voorstel is ook afgekeurd omdat men ‘niet is overtuigd van de haalbaarheid van dit onderzoek binnen de gestelde periode’.

Uitvaartverzorgers kampen met nieuw fenomeen: ‘Ik word aan de lopende band geconfronteerd met bizarre zaken’

Vorige maand zijn er in Nederland meer mensen overleden dan verwacht. Er was in april een oversterfte van ruim 350 per week, meldt het CBS, dat pas later informatie verwacht te ontvangen over de oorzaken van de sterfgevallen.

Ondertussen worden uitvaartverzorgers geconfronteerd met een nieuw fenomeen, waar diverse artsen eerder al voor hebben gewaarschuwd. “Waar ik in december veelal te maken kreeg met plotselinge sterfgevallen op relatief jonge leeftijd, zo krijg ik afgelopen tijd te maken met een nieuw fenomeen: zeer agressief en snelgroeiende carcinomen en metastasen op vrij jonge leeftijd. In ieder geval nog lang geen 80-plus,” schrijft uitvaartverzorger Anja de Roos op social media.

“Drie telefoontjes van mensen die een voorgesprek aanvragen. Drie op één dag! Drie relatief jonge mensen tussen de 50 en 60 jaar. En bizar genoeg alle drie dezelfde diagnose: uitzaaiingen in de hersenen. Alle drie een prognose van enkele weken tot maanden,” voegt De Roos toe.

Binnen no time game over

Mensen voelen zich ziek, gaan naar de huisarts, krijgen een doorverwijzing naar het ziekenhuis, krijgen een diagnose en vervolgens is het binnen no time game over.

Donderdag liet ze weten dat ze de afgelopen weken vijf voorgesprekken heeft gehad met jonge mensen tussen de 48 en 59 jaar. “Allen uitzaaiingen hersenen. Uitbehandeld. Daarnaast vijf overlijdensmeldingen, van 1,5 tot twee weken ziek zijn, tot stilstand. Dit maakt mij verdrietig.”

“Ik word aan de lopende band geconfronteerd met bizarre zaken,” benadrukt de uitvaartverzorger. “Dit zou Pieter Omtzigt toch onderzoeken? Waarom horen wij hier niets over? Waarom zo geheimzinnig?”

Wel erg veel

Het valt ook andere uitvaartverzorgers op dat er veel mensen overlijden. Iemand reageert: “Ik sprak gisteren een uitvaartondernemer. Wat hij zei, is te erg voor woorden. Alsjeblieft, neem die prik niet, houd vol, doe het niet!” Op de vraag wat hij precies zei, klonk het antwoord: “Dat er veel mensen plotseling overlijden. Zomaar omvallen. Ook jonge, gezonde mensen. En dat ik die prik nooit moet nemen.”