#monumentenzorg

In Arnhem zijn zo’n 580 objecten aangewezen als rijksmonument. De gemeentelijke lijst van beschermde monumenten bestaat uit ruim 850 objecten. Ons rijke, Arnhemse erfgoedbestand is vanaf vandaag beter toegankelijk en makkelijker raadpleegbaar. Er is een nieuwe monumenten kaart gemaakt met alle beschermde objecten en gebieden in Arnhem. Door simpelweg te klikken op de gekleurde vlakjes kunnen nu…

Door: Minke Walda, docent en promovendus architectuurgeschiedenis VU

VU-studenten architectuurgeschiedenis komen na hun afstuderen op allerlei plekken terecht. Henk Hoogeveen werkt sinds een jaar als adviseur architectuurhistorie bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) in Amersfoort. In het themanummer over het honderdjarig bestaan van de RCE werd hij samen met collega’s Maurits van Putten en Daan Lavies voorgesteld als nieuwe adviseur. Aanleiding om Henk meer te vragen over zijn werkzaamheden in de praktijk.

Wat ben je na de master architectuurgeschiedenis gaan doen?

Tijdens mijn master aan de VU werkte ik al bij Erfgoedvereniging Heemschut, Kunsten ’92 (de organisatie van de BNG Bank Erfgoedprijs voor de beste erfgoedgemeente) en als redacteur voor Tijdschrift Monumenten. In het laatste halfjaar van mijn master liep ik stage bij de gemeente Rheden, waar ik na afloop een baan aangeboden kreeg als medewerker cultuurhistorie voor twee dagen in de week. Na twee jaar deze banen gecombineerd te hebben kreeg ik de kans om fulltime aan de slag te gaan bij de gemeente Rheden als adviseur erfgoed. En nu werk ik sinds een jaar als Adviseur Architectuurhistorie bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Henk en collega’s in het Tijdschrift van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Wat doe je als adviseur architectuurhistorie bij de Rijksdienst?

Bij ingrijpende wijzigingen aan rijksmonumenten zijn gemeenten verplicht om bij de vergunningprocedures advies in te winnen bij de RCE. Dan kom ik in beeld als adviseur voor een groot deel van de provincie Gelderland. Dit betreffen vooral plannen voor herbestemming, (gedeeltelijke) sloop, reconstructie, grote restauraties, wijzigingen aan of nieuwbouw in een beschermde groenaanleg, etc. Als adviseur schuif je vaak al aan bij het vooroverleg, op het moment dat de plannen nog niet ‘definitief’ zijn. Je kijkt daarbij of er zorgvuldig met de aanwezige cultuurhistorische en monumentale waarden wordt omgegaan. Ook werk je nauw samen met een adviseur bouwkunde. Samen werk je als duo in een bepaalde regio. Voor veel specialistische vragen kan ik intern terecht bij de specialisten van de RCE, bijvoorbeeld op het gebied van groen erfgoed, interieurs, molens, schilderingen, etc. Op basis van de inbreng, de stukken en de overleggen zorg ik vervolgens voor een schriftelijk advies richting de gemeente. Verder houden we ons als adviseurs architectuurhistorie bezig met het Monumentenregister. Bijvoorbeeld met het verduidelijken van wat exact beschermd is, het aanwijzen van monumenten of het bijbeschermen van onderdelen. Maar soms ook het afvoeren van een monument als blijkt dat er weinig tot geen monumentale waarden meer over zijn.   

Wat maakt het werk als adviseur architectuurhistorie zo interessant? Wat doe je met veel plezier of wat wil je graag bereiken?

Wat ik persoonlijk erg leuk vind is de afwisseling in projecten en de complexiteit ervan. Soms zijn het onderwerpen waar ik goed thuis in ben en soms waar ik nog weinig van weet en ik me eerst in moet verdiepen. Steeds zijn er weer nieuwe projecten met hun eigen uitdagingen waar je van leert. Die kennis en ervaring neem je mee naar andere projecten. Voor mij is het belangrijk dat ik kan blijven leren in een functie, zodat er een uitdaging blijft. Verder merk ik dat het vooral erg fijn is om een goede basis aan architectuurhistorische en cultuurhistorische kennis te hebben. Dat helpt je bij het maken van goede keuzes (en het durven kiezen) en het onderbouwen met de juiste argumentatie. Want als adviseur bestaat een groot deel van je werk uit het wegen en waarderen van de monumentale waarden in een context van verschillende belangen. Daarbij zet je je architectuurhistorische kennis in met begrip voor de andere belangen die van toepassing zijn, die bijvoorbeeld samenhangen met een nieuwe functie. Monumentenzorg is eigenlijk het begeleiden van verandering. Maar dat vraagt naast je architectuurhistorische kennis ook andere vaardigheden om het doel te bereiken: het verhaal kunnen vertellen en initiatiefnemers proberen te verleiden en overtuigen om een plan aan te passen of te verbeteren.

foto’s door Henk Hoogeveen, van de restauratie en herbestemming van de Eusebiuskerk Arnhem. Zie ook het verslag hiervan in het tijdschrift van de RCE

Het geheel staat bekend als ‘Speicherstadt’. Letterlijk: ‘opslag-stad’: Duitsers zijn onklopbaar in hun ‘no nonsense’ en het mag dus als een historische vergissing gelden dat no nonsense Engels is.

Hoewel. De Duitsers waren toch ook weer niet zo no nonsense dat ze hun stapelhuizen niet uitrustten met wat architecturale kwaliteit. Neogothiek werd het, met karakteristieke torentjes, ingenieus metselwerk, Jugendstil-smeedwerk en ornamenten in faience.

Sommige bruggen lijken speciaal te zijn ontworpen om er spionnen op uit te wisselen.

Het resultaat mag dan streng en, zeker bij regenweer, somber ogen, het mag er wezen. Zo zeer zelfs dat de Unesco het vorig jaar uitriep tot werelderfgoed. Dat is een redelijke garantie op een eeuwige toekomst. Toch zo lang Joke Schauvliege geen Duits minister van monumentenzorg wordt.

Het op een eilandje in de Elbe gelegen Speicherstadt heeft vandaag niet langer de functie van opslagplaats – al zijn er nog sporen van te vinden. In het voormalige Zollhaus, centraal op de foto hierboven, is er tegenwoordig het aanbevelenswaardig restaurant ‘Wasserschloss’ annex specerijenwinkel gevestigd. In die laatste krijg je een beeld van de exotische lekkernijen die hier ooit verhandeld werden.

Anno 2016 zijn in de voormalige stapelhuizen vooral kantoren en bedrijven en hier en daar een horecazaak gehuisvest. Gewoond wordt er niet en dat voel je vooral ‘s avonds en ‘s nachts: dan ligt Speicherstadt er stil en verlaten bij. Dat is een poëtische manier om te zeggen dat het dan een dooie boel is.

Rechts de oude Speicherstadt, links de nieuwe kantoorwijk. Ertussen een verkeersbarrière. Geen mens die er ‘s avonds iets te zoeken heeft.

Toch maakt de smaakvolle uitlichting van het architecturale geheel een avondlijk bezoek de moeite waard.

En het helpt als je niet net daarvoor een thriller hebt gelezen.

Beweren dat er in en rond de oude Speicherstadt helemaal geen opslag meer is, zou de waarheid geweld aan doen. Hamburg is, zijn reputatie als vooruitstrevende ‘klimaatstad’ ten spijt, vandaag de dag nog altijd vooral een autostad en dat heeft z’n consequenties. Wie brede verkeersriolen tot in het stadscentrum gedoogt, moet natuurlijk zorgen voor een goede ‘afloop’. Dat betekent concreet dat er ongelooflijk veel ruimte opgaat aan parkeren. Op het openbaar domein zelf, maar ook in nieuwe, grote parkeergebouwen.

Dat het parkeren niet ondergronds wordt afgehandeld, zal wel te maken hebben met de drassige ondergrond.

Hamburg blijft op die manier trouw aan zichzelf en een beetje stapel-gek.

Net als vorig jaar bracht de vakantie ons deze zomer naar een regio waar de demografische dynamiek piepend en krakend tot stilstand is gekomen: Haute Saône in de Franche Comté. Het landschap behoort tot het type dat begint op de Calvarieberg bij Sittard en eindigt aan de voet van de Jura: beboste heuvels, graanvelden, snelstromende riviertjes omzoomd door zwaar geboomte, iedere drie kilometer een lieflijk dorpje met dito kerk. Wij lieten ons er de stinkkaas en droge worst goed smaken. Chauvirey-le-Châtel, het dorp waar onze tijdelijke woning stond, kent een geschiedenis van landbouw. Er zijn nu weinig boeren actief, maar de antieke boerderijen staan nog schouder aan schouder, hun grote inrijdeuren naar de straat gekeerd. Maar in Chauvirey staat ook een minder alledaags historisch monument.