#maarten vaessen

Sociale verbanden worden op basis van de “space of flows” opnieuw gedefinieerd. Volgens Castells bestaat de space of flows uit drie aspecten:

Technologie: de netwerkinfrastructuur. Een voorbeeld hiervan is het internet waardoor wereldwijde relaties ontstaan, maar ook modiale handel, het gaat om die structuur waarbinnen de interacties plaatsvinden.

Plaatsen: de topologie van het netwerk, gevormd door knooppunten en schakelpunten, 'nodes' en 'hubs'). 'Hubs' spelen een coördinerende rol gericht op een probleemloze interactie binnen het netwerk. 'Nodes' zijn "plaatsen met strategisch belangrijke functies die resulteren in een reeks activiteiten en organisaties rond de kernfuncties van het netwerk.”(Castells, The Rise of the Network Society, 1996, p. 413) ‘Hubs’ verschillen van de ‘nodes’ doordat ze de informatie verspreiden, vanuit deze punten wordt informatie door het netwerk verstuurd, of tussen netwerken. ‘Nodes’ daarentegen zijn knooppunten waar de informatiestromen elkaar ontmoeten en waar interacties plaatsvinden. Een landelijk distributiecentrum van een supermarktketen is een voorbeeld van een ‘hub’, want daar worden de goederenstromen binnen het netwerkbedrijf, de supermarktketen, verdeeld en gestroomlijnd. De goederenproducenten en de winkels zijn een voorbeelden van ‘nodes’, het concentratiepunten waar de stromen goederen geconcentreerd worden. Van hieruit gaan de stromen naar de ‘hubs’. Het belang van 'hubs' - de productie van strategische functies van het netwerk - en van 'nodes' - het concentreren van beslissingscentra - ligt aan de basis van de dynamiek van 'mondiale steden' ('global cities').

Mensen: Het (relatief) afgesloten biotoop waar men de managementelite aantreft, die macht hebben over de netwerken. Deze bestaat uit de - wereldwijd vrijwel identiek vormgegeven - afgeschermde wijken, exclusieve clubs en VIP ruimten op vliegvelden en in hotels. Samen vormen deze verspreide, maar onderling verbonden ruimten de fysieke basis van de sociale samenhang van deze nieuwe elite.

De “space of flows” (ruimte van stromen) ligt aan de basis van een cultuur van echte virtualiteit (real virtuality). Echte virtualiteit wordt gekarakteriseerd door tijdloze tijd (timeless time) en plaatsloze ruimte ( placeless space). "Timeless time, de dominante vorm van tijdsbeleving in onze samenleving, ontstaat doordat de karakteristieken van het informationele paradigma en de netwerkmaatschappij systematische verstoringen veroorzaken in de volgorde van verschijnselen die binnen die context worden uitgevoerd." (Castells, The Rise of the Network Society, 1996, p. 464) Voorbeelden van zulke verstoringen zijn de effecten van de wereldwijde financiële beroering op lokale gemeenschappen of van een reorganisatie van een multinationaal bedrijf op haar lokale vestigingen. "De space of flows lost tijd op door de volgorde van gebeurtenissen te ontregelen en ze gelijktijdig te maken, waardoor de maatschappij in een eeuwig schimmenrijk verandert."(Castells, The Rise of the Network Society, 1996, p. 467) Kortom, alles kan altijd en heel snel gebeuren en de gevolgen zijn onafhankelijk van de gebeurtenissen op de plaatsen waar de gevolgen merkbaar zijn. [1]

De space of flows is het domein van het nu. Wat er niet is, moet uit de buitenwereld geïmporteerd worden, het verschijnt dan plotseling. Volgorde is willekeurig in de space of flows en ontregelt gebeurtenissen die in de fysieke wereld binnen een chronologie gevangen zijn. Ook de plaats is niet meer relevant in de netwerkmaatschappij, fenomenen zijn niet langer gebonden aan fysieke plaatsen, ‘spaceless place’. Binaire ruimte is vergelijkbaar met deze spaceless space, ook dit kent slechts twee hoedanigheden: geen afstand (binnen het netwerk) of oneindig ver (buiten het netwerk), hier of nergens. Bijvoorbeeld: als je iets zoekt op het internet is alleen de aanwezigheid van belang, niet de locatie. Alles wat online is, is onmiddellijk toegankelijk: het is hier, zonder afstand. Alles dat zich buiten het netwerk bevindt is onbereikbaar ver, volslagen ontoegankelijk tot iemand het plotseling online plaatst.

- Maarten Vaessen & Miranda van der Loo, Manuel Castells and the network society, pp. 8-9

[1] Think of the Tunisian revolution as a consequence of the actions of WikiLeaks and the political upheavels in North-Africa fueled by the Facebook updates & Tweets of the Tunisians & Egyptians.