#lentepunt

Om 05.50 uur is de lente begonnen – zo vroeg in het jaar is ‘ie nog nooit geweest sinds 1896

Tekening van de baan van de Aarde om de Zon die de hoeken van het invallende zonlicht toont tijdens de solstices en de equinoxen. Credit: Kuuke.nl

Vanochtend om 05.50 uur Nederlandse tijd is de astronomische lente begonnen. Dat was het moment van de equinox, toen het middelpunt van de zonneschijf door het lentepunt van de ecliptica ging, de lengte 0°00’00” op de schijnbare baan van de zon aan de…

Om 05.50 uur is de lente begonnen – zo vroeg in het jaar is ‘ie nog nooit geweest sinds 1896

Tekening van de baan van de Aarde om de Zon die de hoeken van het invallende zonlicht toont tijdens de solstices en de equinoxen. Credit: Kuuke.nl

Vanochtend om 05.50 uur Nederlandse tijd is de astronomische lente begonnen. Dat was het moment van de equinox, toen het middelpunt van de zonneschijf door het lentepunt van de ecliptica ging, de lengte 0°00’00” op de schijnbare baan van de zon aan de…

Gisteren (Tweede Kerstdag) luisterde ik naar de Top 2000 en op nummer 1644 was ‘Aquarius / Let the Sunshine in’ te horen, van The 5th Dimension, al weer uit 1969. Het komt uit de musical Hair en is een medley van de twee platen Aquarius en Flash Failures. Niemand heeft het genoemd bij de Astro- Top 25 van dit jaar, welke gisteravond is afgesloten, en da’s vreemd, want de achtergrond van dit nummer is eigenlijk astronomisch. Ik vermoed dat de reden is dat het nummer al vanaf het begin ‘gekaapt’ is door de astrologie, net zoals waar het allemaal om draait, namelijk het Watermantijdperk. Zoals iedereen weer wijst de aardas van de aarde in noordelijke richting naar de Poolster, de ster α Ursae Minoris in het sterrenbeeld Kleine Beer.

Nu staat de noordelijke ‘hemelpool’ vlakbij de Poolster, de afstand tussen beiden, pakweg 40,2′, is klein. Maar doordat de aardas een bepaalde schommeling meemaakt, de precessie geheten, wijst de aardas niet altijd naar de Poolster. Omstreeks 2800 v.Chr. was Thuban (alpha Draconis) de poolster, toekomstige noordelijke poolsterren zijn gamma Cephei (4145) en Adleramin (alpha Cephei, 7530), over 25 770 jaar zal de hemelpool weer ongeveer met Polaris samenvallen – de periode van de precessie is 26.000 jaar (zie de afbeelding hierboven).

De zogeheten equinoxen, de momenten waarop de winter overgaat in de lente en omgekeerd de zomer in de herst, als  de dagen en nachten overal even lang zijn, zullen door de precessie ook verschuiven en  dat heet de precessie van de equinoxen. Op dit moment ligt het Lentepunt’ in het sterrenbeeld Vissen, waar het volgens berekeningen door de Belgische sterrenkundige Jean Meeus al in 68 na Christus arriveerde. Je ziet ’t punt liggen in de afbeelding bovenaan, net voorbij ‘2000’. Door de precessie schuift dat punt met de tijd naar rechts op en het volgende sterrenbeeld wat daar ligt is Waterman (Aquarius), ah het sterrenbeeld van dat nummer! En dan komen we automatisch bij dat nummer uit de Top 2000 en bij de astrologische opvatting over de precessie der equinoxen. Die geloven namelijk dat het lentepunt al in het sterrenbeeld Waterman gelegen is of daar binnenkort zal komen – de twaalf sterrenbeelden van de Dierenriem worden in gemiddeld 2160 jaar doorlopen – en dat we dan als mensheid een nieuw tijdperk zullen ingaan, zoals in het nummer zo wordt verwoord:

“This is the dawning of the age of Aquarius Age of Aquarius Aquarius! Aquarius!

Harmony and understanding Sympathy and trust abounding No more falsehoods or derisions Golden living dreams of visions Mystic crystal revelation And the mind’s true liberation”

Yeah, peace brothers and sisters, hallelujah. 😀 Eén probleempje voor de astrologen: gebaseerd op de grenzen van de sterrenbeelden, zoals in 1928 gedefinieerd door de Internationale Astronomische Unie (IAU), zal het lentepunt pas in 2597 het sterrenbeeld Waterman bereiken – berekend door Meeus, die we ook kennen van de jaarlijkse Sterrengids. We moeten dus nog 582 jaar wachten voordat het zo ver is. En zoals ik eerder al heb betoogd klopt er van die twaalf sterrenbeelden van de dierenriem ook weinig, want zoals we aan de kaart hieronder eenvoudig kunnen zien passeert de zon aan de hemel niet twaalf, maar dertien sterrenbeelden.

Je ziet dat de zon ook in het sterrenbeeld Slangendrager (Ophiuchus) komt, langere tijd dan z’n passage door het sterrenbeeld Schorpioen. Afijn, het is een leuk nummer, dat Aquarius / Let the Sunshine in, maar het moment dat het lentepunt Waterman binnengaat is nog ver weg. Wat mij betreft wacht de mensheid niet tot dat moment om tot harmonie en sympathie voor elkaar te komen, maar beginnen we daar nu al mee! Ik sluit even af met het nummer, zoals te zien in de film Hair:

Voorstelling van de baan van de aarde om de zon en het begin van de vier seizoenen (credit: DVS Zwolle)

Ja ja mensen, nog heel eventjes geduld: straks om 23.45 uur op deze astronomisch zeer boeiende 20e maart 2015 begint de lente. Dan trekt het middelpunt van de zon van zuid naar noord door het vlak van de evenaar, het moment van de ‘equinox’. Het lentepunt is het snijpunt van de schijnbare zonnebaan (ecliptica) door de hemelevenaar (de aardse evenaar geprojecteerd op de hemelbol) en geldt als het nulpunt van het hemelcoördinaatstelsel (ecliptische lengte 0°00’00”). Samen met de herfstequinox (herfstpunt) zijn dit de enige twee dagen dat de zon precies in het westen ondergaat en in het oosten opkomt. De dag en de nacht duren tijdens de equinoxen ruwweg even lang (equi = gelijk, nox = nacht) en na vandaag duren de dagen langer dan de nachten. Nou ja, echt even lang zijn ze niet, want in werkelijkheid hadden we enkele dagen geleden al dat dag en nacht beiden twaalf uur duurden. Dat heeft twee oorzaken: ten eerste dat de tijdstippen van zonsopkomst en -ondergang betrekking hebben op de bovenrand van de zon en niet op het middelpunt van de zonneschijf.

Zo ontstaat atmosferische straalbreking, refractie (credit: Merit Nation).

En ten tweede is er de atmosferische straalbreking, ook wel refractie genoemd (zie afbeelding hierboven), waardoor de zon net boven de horizon zichtbaar is terwijl zij er in werkelijkheid nog onder staat. Hierdoor zijn de ‘dagen’ van het jaar iets langer en de ‘nachten’ iets korter, dan ze anders zouden zijn. Eh…. op één dag een zonsverduistering en het begin van de lente, is dat toeval of is er een verband tussen? Nee, het is louter toeval dat het op één dag gebeurt. Bijzonder is in dit verband dat het begin van de lente betekent dat ze op de Noordpool de zon weer hebben gezien. De eclips was ook daar te zien en dát schijnt héél zeldzaam te zijn, iets wat afgelopen 500.000 jaar niet eerder is voorgekomen. Bron: Sterrengids 2015.

Het lentepunt

Vandaag begint de astronomische lente. Om precies 17.57 uur Nederlandse tijd is het zo ver, als het middelpunt van de zon van zuid van boord door het vlak van de evenaar trekt, het moment van de ‘equinox’. Het lentepunt is het snijpunt van de schijnbare zonnebaan (ecliptica) door de hemelevenaar (de aardse evenaar geprojecteerd op de hemelbol) en geldt als het nulpunt van het hemelcoördinaatstelsel. Samen met de herfstequinox (herfstpunt) zijn dit de enige twee dagen dat de zon precies in het westen ondergaat en in het oosten opkomt. De dag en de nacht duren tijdens de equinoxen ruwweg even lang (equi = gelijk, nox = nacht) en na vandaag duren de dagen langer dan de nachten. In de afbeelding staat 21 maart nog als datum van  begin van de lente, maar dat is dit jaar dus niet zo. Sterker nog: dit jaar en alle komende jaren tot en met het jaar 2101 zal de lente NIET op 21 maart beginnen. Bron: Sterrengids 2014.