#khwada

  चित्रपट निर्मिती सुरु झाल्यापासून चर्चेत असलेला “ख्वाडा” विजयादशमीच्या मुहूर्तावर प्रदर्शित झाला.स्वतःची जमिन विकून चित्रपट करणाऱ्या दिग्दर्शक भाऊराव कऱ्हाडे यांनी वास्तवाचे जणू प्रतिबिंबच साकारले आहे.अतिशय अल्प संवाद अन तोही बोलीभाषेतून चित्रपटाला वेगळ्या उंचीवर आणून ठेवतो.

  ‘ख्वाडा’ म्हणजे काय? असा नाव पाहून पडणारा प्रश्न चित्रपट वेग घेऊ लागल्यावर लक्षात येतो.मेंढपाळ समाज प्रत्येक दिवशी करत असणारा संघर्ष आणि त्यामध्ये येणारे ‘अडथळे’ म्हणजे ख्वाडा...बोलीभाषेतून येणारा हा शब्द चित्रपटाचे शीर्षक सार्थ ठरवतो.तसेच कुस्तीमध्ये ख्वाडा घालणे हा एक डाव आहेच.चित्रपटाचे शीर्षक लक्षवेधी आणि निराळे असावे अशी प्रत्येक दिग्दर्शक व प्रेक्षक यांची अपेक्षा असते आणि ती अपेक्षा पूर्ण केली आहे,कऱ्हाडे यांनी...चित्रपटाच्या शीर्षकापासून,चित्रपटाची मांडणी,कथा,कलाकारांची निवड या गोष्टींमागे भाऊरावांचा वेगळा व नाविन्यपूर्ण विचार आहे जाणाविल्याशिवाय राहत नाही.

  चित्रपटाची सुरुवात होते ती राघु(शशांक शेंडे) या मेंढपाळाच्या ‘वाड्यापासून...’मेंढपाळ कुटुंबाचा प्रमुख राघूसह त्याच्या कुटुंबात त्याची बायको,मोठा मुलगा व त्याचे कुटुंब,कथेचा नायक असलेला धाकटा मुलगा बाळू(भाऊसाहेब शिंदे) आणि चाळीस-पन्नास मेंढ्या असे बिऱ्हाड आहे.राघूची साठ एक एकर जमिन वनीकरणात जाते.त्यामुळे त्यांच्यावर वेळ येते ती मेंढ्यांच्या चाऱ्यासाठीसाठी गावोगाव भटकण्याची.मेंढपाळ समाजाची जीवनशैली,त्यांच्या संवादातून जाणवणारे आपलेपण व माणुसकी याचे उत्कृष्ट आणि मर्मभेदक चित्रण या चित्रपटात केले आहे.

  स्थलांतरादरम्यान निरनिराळ्या गावांत होणारी भटकंती,उघड्यावर मांडावा लागणारा संसार तसेच मेंढ्यांच्या चाऱ्याची काळजी या सगळ्याच्या पलीकडे कथेचा नायक बाळू आपला व्यायामाचा आणि पैलवानकीचा छंद जोपासत आहे.दहा वर्षे न्यायालयात जमिनीसाठी राघू खटला लढवत आहे.त्यावेळी वकीलाबरोबर दाखविलेला प्रसंग मनाला चटका लावून जातो.बाळू व त्याचा मोठा भाऊ पांडा हे मेंढ्यांची काळजी घेण्यात व्यस्त असतात.त्यात बाळू यासाठी लग्नाचा प्रस्ताव येतो.मुलगी पाहण्याचा कार्यक्रम होतो व मुलगी पसंत पडते.परंतु,काही कारणास्तव लग्न मोडते म्हणजेच येतो तो ख्वाडा...

  राघूच्या वाड्याचा मुक्काम असणाऱ्या गावच्या परिसराचे दृश्य मनावर ताबा मिळवतात.जत्रेमध्ये कुस्त्यांच्या हगाम्यात नायक कुस्ती जिंकतो.इनाम मिळण्याऐवजी बाळूला खावा लागतो तो मार...असे छोटे-छोटे प्रसंग अतिशय योग्य प्रकारे व साधेपणाने शीर्षकाला हात घालतात.”बघतोस काय, ताणून मारीन !!!” असे ब्रीदवाक्य असणारे गावचे सरपंच अशोक दादा पाटील(अनिल नगरकर) मनगटशाहीच्या जोरावर राघूच्या कुटुंबियांची पिळवणूक करतात.कथेत-राघू हा अनुभवी व व्यवहारी झालेला आहे.दुसऱ्यांच्या गावात राहताना त्यांचे रीतीरिवाज,नियम पाळावेत,त्यांचे ऐकून आपल्या मार्गावर चालावे या मतांचा.याच्या विरुध्द बाळू हा ‘जशास तसे’ या भूमिकेचा.स्वतःची जमिन घेऊन आपले भविष्य सुरक्षित करावे या मतांचा.पण बाळू हा आपल्या वडिलांपुढे गप्प राहतो.परंतु शेवटी अत्याचार आणि पिळवणूक यांचा कळस चढतो;तेव्हा तो निर्णायक पाऊल उचलतो.

  बाळू,राघू आणि सरपंच या तीन व्यक्तीरेखेभोवती चित्रपट फिरतो आणि प्रत्येकाची प्रवृत्ती,स्वभाव उलगडतो.दिग्दर्शकाने मेंढपाळांचे राहणीमान,बाळूचे व्यायाम करणे,नदीत डुबक्या मारणे,मुलगी पसंत पडल्यानंतर पडणारी स्वप्ने,दरम्यान बोलीभाषेत होणारी संवादफेक,विनोद प्रेक्षकांना पैसे फुकट जाणार नाही याची जाणीव करून दयायला सुरुवात करतात.या तीन व्यक्तिरेखा प्रेक्षकांच्या मनात घर करतात. आपण जणू चित्रपटाचा भाग आहोत असे वाटायला लागते.

  चित्रपटाच्या उत्तरार्धात कथेचा गाभा समोर येतो.समाजव्यवस्थेत मेंढपाळ समाजाच्या समस्या,मानवी प्रवृत्ती,ग्रामीण जीवन,त्यांची माणुसकी व स्वभाव अत्यंत योग्य पद्धतीने हाताळण्यात आले आहेत.लग्नाची स्वप्न पाहत असताना सादर केलेले "माझं काळीज लागलंय नाचू... न् गाणं वाजू द्या" प्रेक्षकांच्या पसंतीस उतरते.

  शशांक शेंडे(राघू) यांनी लाजवाब आणि अप्रतिम अभिनय सादर केलेला आहे.दोन हिंदी चित्रपट हातात नवख्या दिग्दर्शकाचा चित्रपट स्वीकारून शशांक शेंडे यांनी त्याला वेगळ्याच उंचीवर आणून ठेवले आहे.भाऊसाहेब शिंदे व अनिल नगरकर यांनी प्रचंड मेहनत घेतली आहे.भाऊसाहेब यांनी तर एका महिन्यात तब्बल सोळा किलो वजन वाढविण्याचे धनुष्य लीलया पेलले आहे.त्यांचा हा पहिला चित्रपट आहे,अस आपल्याला अजिबात जाणवत नाही.

   भाऊराव कऱ्हाडे यांनी अत्यंत जिद्दीने बनविलेला असा हा “ख्वाडा...” दोन राष्ट्रीय व पाच राज्य पुरस्कार मिळविलेल्या ख्वाडाचे दिग्दर्शक भाऊराव कऱ्हाडे आणि  ‘ फँड्री (२०१४)’चे नागराज मंजुळे हे अहमदनगर(न्यू आर्ट्स महाविदयालय) जिल्ह्यातून शिकलेल्या व्यक्ती वेगळ्या धाटणीचे चित्रपट बनवत आहेत याचा अभिमान आहेच...

  अवश्य पाहावा असा चित्रपट...(४/५)