#hunlar

Karl O. Högström’un bu çalışması, Hunların İskandinavya’ya ulaşmış olabileceği yönündeki tartışmaları modern DNA verileri, arkeolojik bulgular ve tarihsel analizleri bir araya getirerek yeniden yorumluyor. Yazar, genetik örüntülerde görülen bazı hatların Orta Avrasya kökeniyle ilişkili olabileceğini öne sürüyor; ancak bu verilerin kesin bir göç kanıtı olmadığını, dikkatle değerlendirilmesi…

Hunlar çoğunlukla savaşçı kimlikleriyle anılıyor, fakat bu kitap onların tarih sahnesindeki rolünü çok daha geniş bir çerçevede ele alıyor. Dr. Oder Alizade, Hunların sadece askerî güçleriyle değil, bölgesel siyaseti, dinî dönüşümleri ve kültürel etkileşimleri nasıl şekillendirdiğini titiz bir incelemeyle ortaya koyuyor. Çalışma, V. yüzyıl Armenia müverrihlerinin Grabarca metinlerinde geçen Hun…

Hunlar :

§ M.Ö 221 de Hunların hükümdarı olarak ilk defa adı geçen Tuman'dır.

§ Mete'nin Asya bozkırlarında kendisi ile aynı dili konuşan Türk boylarını idaresi altına almasından sonra Asya'nın en güçlü ordularından birine sahip oldu. MÖ 209'da ordusuna yeni bir nizam vererek askerî idareyi kolaylaştırmak için onluk sistemi kurdu

Asya bozkırlarında MS 4. yüzyıla kadar Hun varlığı devam etti.

§ İl, devlet anlamına geliyordu.

§ Yabgu, kağandan sonra gelen bir unvandı ve sahip olduğu yetkiler bakımından küçük kağan olarak da adlandırmak mümkündü.

Şehirleşme

Eski Türkler, yaz ayları için zorunlu olan yaylak hayatı dışında, kışın barınmak üzere evler inşa ederlerdi. Hunlar ayrıca kurban sunmak üzere binalar da yaparlardı.

Hun hüküm darı Mo-tu'nun Ongin Irmağı, Long ve Orhun Irmağı üzerinde (yazlık) iki şehri bulunuyordu. Bu şehirler daha çok çamur toprak (kerpiç) ile yapılıyordu. Çin kaynaklarına göre Hunlar evlerini kıştırılmış (dövülmüş/kuru toprak tekniği ile) topraktan yaparlar di.

Aslında pek rastlanmasa da Hunların surlu şehirler yaptığını görürüz. M.Ö. 36'da Chih-ch'i Shan-yü etrafi surlarla çevrili bir şehir yaptırmıştı.

Ulaşım

Çok önemli bir ticaret yolu olan On Asyadan Çin'e ulaşan İpek Yolu ticareti de develer ile yapılıyordu.

Gelenekler

Hunlar devletler arası anlaşma törenlerinde beyaz at kurban eder- lerdi. Kurban mukaddes Hun kılıcıyla yapılıyordu. Önce bir ırmak kenarına gidilir ve sonra da bir dağa çıkılırdı. Bundan sonra kan ile sarap bir Hun kaşığı ile karıştırılıyordu. Bu karışım Yüe-chih kralı'nın kafatası ile içiliyordu. Böylece kan andı yapılıyordu (M.Ö. 43).

Siyasi yapı

Hun hükümdarı Chan-yi unvanını taşır ve gerek iktisadi, ge rekse nüfus ve diğer yönlerden devlet içindeki diğer boylara göre daha kuvvetli T'u-ke boyundan gelirdi.

Hunlarda hükümdarlık kaynaklarında belirtildiğine göre Ch'an-yü soyu T'u-ke boyundan olan veliahdın hakkıydı. Ch'an- yü'nün büyük oğlu veliaht olurdu. Eğer veliahdın yaşı küçükse veya idari kabiliyete sahip değilse eski Ch'an-yü'nün kardeşi hükümdar olabilirdi.

Hunlar savaşta esir ettikleri insanları toprağı işlemekte kullanıyorlardı. Toprağı işlemeyi bilen Çinlilerin bu işte kullanılmaları Hunlar için faydalıydı. Ancak bazı esirlerin çoban olarak kullanıldığı da bilinmektedir.,

Yasalar

Hun kanunlarına göre bir kişi eğer adam öldürmek maksadıyla bıçağını sıyırırsa idam edilir. Hırsızlık yapanın mallarına el konulur. Bir suçluya hafif bir ceza verilecekse bir uzvu ezilir, eğer ağır ceza verilecekse idam edilir. Hapis müddeti de on günü geçmezdi. Mahkumların sayısı ancak birkaç kişidir. Hun sosyal hayatını düzenleyen kanunlar, kısa ve kesin hükümlerdi. Cezaların ağır olması caydırıcı gücü ve milletin erdem sahibi olmasını, suçluların sayısının çok az olması sonucunu doğuruyordu.

Günümüze kadar dünyada Asya Hunları hakkında yapılan çalışmaların çoğu ağırlıklı olarak Mo-tu ile (M.Ö. 209) başlamaktadır.

Mo-tu tasarladığı ihtilali yaparak babasını öldürdü.

M.Ö. 198 yılına gelindiğinde Hunlarla, Çinliler arasında bir barış antlaşması yapıldı.

Mo-tu'nun M.Ö. 174 yılında ölümü üzerine oğlu Lao-shang Shan-yü Hun İmparatorluğu tahtına geçti.

M.Ö. 166 yılında 140 bin kişilik ordusuyla Kansu'daki An-ting'i ele geçirdi."

Hunların doğu komşusu olan Tung-hu'lar Wu-huan ve Hsien-piler olmak üzere iki ana gruba ayrılıyordu.

Hunlara karşı ilk Çin galibiyeti M.Ö. 127 yılında gerçekleşmiştir.

M.Ö. 115'ten 60 yılına kadar yaklaşık yarım yüzyıldan fazla bir süre Hunlarla, Çinliler Batı Bölgeleri için mücadele ettiler.

M.Ö. 57 yılında taht için mücadele eden beş ayrı grup vardı. Bu sırada hükümdar olan Hu-han-ye (M.Ö. 58-31) tahta en bü yük oğulun geçmesi gerektiği kuralını koydu ve bu kural M. S. 2. yüzyıl ortalarına kadar devam etti.

Bundan sonra Hunlar M.Ö. 57'de beşe bölündüler.

M.Ö. 51 yılından başlayarak M.Ö. 1 yılına kadar tam elli yıl Hanlar, Hunlara maddi bakımdan yardım etmişlerdir.

Bu anlaşma ancak M.S. 9 yılına kadar devam etti.

Hun adının Çince yazılışı Hsiung-nu M.Ö. 315'e kadar gitse de M.Ö. 221'den itibaren tarihlerini yoğun bir şekilde takip etme imkânı buluyoruz.