#fosforiet

Zwartkijken

Fossiele botten verzamelen op het strand is een kwestie van zwartkijken; je ogen fixeren op zwart en gaan. Want oud nat bot kleurt zwart. Of op zijn minst heel donker.

Helaas zijn niet alleen natte botten donker van kleur. Zeker niet zelfs. Het strand ligt bezaait met allerhande ‘zwart’ spul. Variërend van oud hout tot industrieel afval.

Met zwartkijken alleen ben je er dus niet. Een positieve instelling en doorzettingsvermogen zijn ook onontbeerlijk. Want alles op uw pad dient gescand te worden. Ieder stuk donker materiaal is tenslotte een potentiële buit. Het is bukken en opstaan. Soms uren lang zonder het gewenste resultaat want slechts een op de tig stukken is bot.

Om te helpen het kaf van het koren te scheiden, te voorkomen dat u straks kilo’s waardeloos spul mee naar huis zeult en de kans op bijvangst te vergroten, zal ik hieronder een aantal op bot gelijkende materialen bespreken.

Hout

Het merendeel van het zwart op het strand is hout. Hout afkomstig uit vervlogen en hedendaagse natuur of van menselijke activiteiten.

Hoewel er best bijzondere stukken hout te vinden zijn, sommig hout is geheel of deels versteend, andere herbergen interessante boormossels en heel af en toe ligt er een interessant stuk wrakhout tussen, is het over het algemeen geen pretje om tussen het aangespoelde hout te zoeken. Je ziet door die verloederde bomen het bot niet meer.

Gelukkig valt in geval van twijfel aan de hand van een simpele test in een handomdraai of voetbeweging te bepalen of een vondst hout is of bot. Kun u het stuk met gemak breken of verpulveren, dan is het hout.

Versteend hout zoals dat op de zandmotor gevonden kan worden. Alleen aan de hand het gewicht en de hardheid is het van het overige hout te onderscheiden.

Steen

Een ander veel voorkomend donker materiaal is steen. Velerlei donkerkleurige varianten zijn er op het strand te vinden. De meesten zult u in een oogopslag als zodanig herkennen en van bot weten te onderscheiden, enkele kunnen verraderlijk veel op bot lijken. Zeker vanaf ooghoogte. Bij deze stenen loont het de moeite ze op te rapen en goed te bekijken. Niet alleen om vergissingen te voorkomen, maar ook omdat er zo nu en dan waardige verzamelobjecten tussen zitten.

Een stuk koraal en een fragment van een ammoniet als bijvangst op de zandmotor. Het kan.

Ijzeroer

Ijzeroer -ik schreef er al eens over- is een van die verraderlijke gesteenten. De donkere kleur, de soms op spongiosa gelijkende structuur en de veelvoud aan verschijningsvormen maken dat zij regelmatig zelfs van dichtbij lastig van bot te onderscheiden zijn. Zeker wanneer ze maar deels uit het zand steken.

Om er zeker van te zijn dat u geen bot laat liggen is het verstandig de steen, dit kan met de voet gebeuren, even te keren. Is het stuk oerzwaar, dan is het doorgaans mis. Twijfelt u toch, dan is het verstandig het stuk thuis op uw gemak, eventueel aan de hand van dit artikel, verder te bestuderen.

Het verschil tussen ijzeroer en een stuk bot is van de ene kant soms lastig te zien.

Aan de andere kant is het onderscheid vaak snel gemaakt.

Vuursteen

Net als ijzeroer kan vuursteen zeer bedrieglijk zijn. De doorgaans zwarte stukken steen kunnen dusdanige vormen hebben dat ze pas in de hand van bot of tand te onderscheiden zijn. En soms is dat zelfs lastig.

Links vuursteen, rechts bot; een vergissing is snel gemaakt.

Het zal dus geregeld voorkomen dat u bukt voor vuursteen in plaats van bot. Maar dat kan geen kwaad. Het loont de moeite voor vuursteen door de knieën te gaan. In sommige vuurstenen zitten namelijk miljoenen jaren oude fossielen. Prachtig! 

Links een afdruk van een schelp, rechts een deel van een zee-egel, beiden in vuursteen.

En, en dat is nog gaver, met het nodige geluk ligt er een in de prehistorie bewerkt exemplaar in de vorm van een afslag of artefact voor het oprapen. Geloof me, dat wilt u niet missen!

Mesolithische vuurstenen schaper.

Fosforiet

Het laatste verneukeratieve gesteente waarop ik u opmerkzaam wil maken is de fosforietknol.

Dit gesteente dat ontstaat door het neerslaan van fosfaat rond een willekeurige kern -dat kan werkelijk van alles zijn van kiezel tot dooie krab- en daardoor de meest bizarre vormen kan hebben, kan net als vuursteen soms sprekend op bot lijken. En niet alleen dat. Fosforietknollen geven aanleiding tot vele vormen van pareidolie.

Links een stuk van een rib, rechts een fosforietknol.

Maar het is zeker niet altijd gezichtsbedrog. Regelmatig huizen er ook echte fossielen in het fosforiet. Schelpen, tanden, krabben en soms zelfs bot kunnen in fosforiet gevonden worden. Zowel positief als negatief.

Links een steenkern van een Gastropode en rechts van een Bivalvia in fosforiet.

Mocht u onverhoopt toch wat verlakkers mee naar huis hebben hebben genomen, geen probleem, als u ze met een hamer tot poeder slaat, heeft u uitstekende meststof. Kunt u de planten eens verwennen. En met het nodige geluk treft u nog een fossiel aan de binnenkant.

Een 3 mm grote schelp van een Gastropode die de kerm vormde van een fosforietknol.