#everyday thing

Am I mad ? No

İnsanların çoğu, bir şeyi kullanışlı yapmak için onu çirkinleştirdiğimizi düşünür. Tadı kötü olup sağlıklı olan yemekler gibi. Doğru olabilir! Çünkü bir tasarımda ilk olarak görünüşüne değil, amacına odaklanılır. Zaman içerisinde de tasarımı geliştirilir.

Bu, aklıma ilk fareyi getirdi. Baksanıza yeni nesil fare ile arasındaki farka!

Kocaman ve tahtadan yapılmış olan bu fare, zamanına göre kullanışlı ve rakipsizdi. Çünkü ilkti! Tasarlayanlar, ilk olarak amaca hizmet edip etmemesine bakmış, bu nedenle de görseli şu anki fareden çok uzak kalmış. Tasarımı güzel, ama işlevsiz olan bir fareyi kim isterdi ki?

Tasarımın ağır taşlarından biri olan Don Norman, kol saatini göstererek “çirkin, ucuz ama kullanışlı. Bu tam bir Don Norman saati!” demiştir.*

Don Norman “Duygusal Tasarım” isimli kitabında şu örneği vermiştir:

“Albenili nesnelerin albenisiz olanlardan kesinlikle daha çok tercih edileceğini mantıken kabullenen ve bunu kanıtlamak isteyen Japon araştırmacılar, birbirine çok benzer iki bankamatik tasarımı yapar. Her iki bankamatik de, gün boyunca -para çekme gibi- basit bankacılık işlemleri yapabilme özelliğine sahiptir; formları, işlevleri yerine getirme şekilleri ve düğme sayıları da tamamen aynıdır. Farklılaştıkları nokta ise, bankamatiklerin birinde ekran ve düğmelerin göze hitap edecek şekilde konumlandırılırken diğerinde buna kasıtlı olarak özen gösterilmemiş olmasıdır. Sonuç, araştırmacıların, göze hitap eden tasarımın aynı zamanda kullanımının da daha kolay bulunduğunu tespit etmeleri sürprizi olmuştur.(!)” **

Görsel: The Design of Everyday Things - Don Norman (Page 17)

Estetik ama kullanışsız tasarıma bir diğer örnek ise yukarıdaki lavabodur. Norman, gittiği otelde ellerini yıkamış, fakat lavabodaki suyu bir türlü boşaltamamış. Şekil B’deki gibi kaşık kullanması da yarar sağlamamış. Bunun üzerine görevlilerle konuşmuş ve ortadaki metale basması gerektiğini öğrenmiş. Kim yeni yıkanan elleriyle, kirli suyun  içindeki metale basar ki!?

Tüm bu örneklerden yola çıkarak tasarımın güzel ama kullanışsızdan ziyade çirkin ama kullanışlı olmasının daha kabul edilebilir olduğunu söyleyebiliriz. Buna ek olarak, temel tasarım ilkelerine de sahip olsun ki, Norman gibi temiz ellerimizi kirli suya sokmayalım! 

Kaynaklar:

Norman, D. (2003). The Design of Everyday Things. New York:Basic Books

*TED2003 - February 2003 Don Norman: 3 ways good design makes you happy