Edhem Eldem’in ‘Mitler, Gerçekler ve Yöntem’ adlı eseri, bir Osmanlı tarihçisinin merakının ve titizliğinin bir ürünü olarak, farklı dönemlere ve konulara ışık tutan makalelerden oluşuyor. Bu kitap, Eldem’in bir resme dair genel kanıları sorguladığı, bir Osmanlı bürokratının hayat hikayesindeki tercihlerini incelediği, yeniçerilerin mezarlarının akıbetini araştırdığı ve 19. yüzyılın başındaki bir…

Osman Hamdi Bey: Bir Osmanlı Aydını

“Osman Hamdi Bey: Bir Osmanlı Aydını”

Pera Müzesi, Küçük Kitaplar Dizisi’ne Osman Hamdi Bey’i ekledi! Türk sanat tarihinin ender yapıtlarından biri olan Osman Hamdi Bey’in Kaplumbağa Terbiyecisi’nin Suna ve İnan Kıraç Vakfı Oryantalist Resim Koleksiyonu’na dahil olmasının 15. yılında hazırlanan Osman Hamdi Bey: Bir Osmanlı Aydını başlıklı kitaba, Pera Müzesi mağazasından ve kitabevlerinden…

Lafı hiç dolaştırmadan, konuya gireceğim… Çok önemli bir, ‘kent’ odaklı Osmanlı tarihi kitabı Doğu ile Batı Arasında Osmanlı Kenti. Edhem Eldem, Daniel Goffman, Bruce Masters gibi Osmanlı tarihi alanının üç önemli ismi, “Osmanlı kenti” olugusunu sorguluyorlar bu önemli kitapta. Daha doğrusu, Max Weber’e, onu destekleyenlere veya ona yanlış yörden karşı çıkanlara en sağlam cevabı veriyorlar. Weber’e göre kent evrimle gerçekleşen bir olgudur ve Hıristiyan Avrupa’da gerçek kimliğini bulmuştur. Bunun dışındakiler ve bilhassa İslami tarz, yığılmayla ortaya çıkan ve buna uymayan kent yapılarıdır. Daha sonraki İslam ve Osmanlı tarihçileri de buna koşulsuz karşı çıkıp cevap vermekle uğraşmışlardır. Fazla soru sormadan. Eldem, Goffman, Masters yola çok önemli bir soruyla çıkıyorlar. Osmanlı kenti var mıydı, diye sorup Osmanlı’dan önce kadim bir geçmişe sahip ve üç farklı özellikteki kent üzerinden bunun cevabını arıyorlar. Anadolu mirası ve Batı’ya açılan kaphı kimliğiyle İzmir, Arap ve ticaret kimliğiyle Halep ve imparatorluklar geçmişiyle bir dev, İstanbul üzerinden 17-18. yüzyılda, asıl kimliğini bulmuş Osmanlı kenti olgusunu ele alıyorlar. Üç isim üç ayrı şehri, ticaretinden yaşayışına, tarihi mirasından siyasi ve kültürel konumlarına her yönden ele alıp, Osmanlı kenti nedir, ne değildir’in cevabını veriyorlar.

Kitabın adına bakıp, 2005’te yitirdiğimiz Stefanos Yerasimos’un biyofrafisinin veya yakın dostları tarafından kaleme alınmış anılar, tanıklıklarla kotarılmış bir kitap olduğu zannına kapılabilirsiniz. Kapılmayın. Ama Yerasimos gibi çok yönlü bir insana mümkün olduğunca yaraşır bir kitap bu. Mimar, şehirci, Bizans ve Osmanlı tarihçisi, jeopolitik uzmanı ve çok yönlü bir araştırmacıydı Stefanos Yerasimos. Otuz altı kitaplık külliyatı ne demek istediğimizi izah eder zaten. Bir Allame-i Cihan / Stefanos Yerasimos (1942-2005) bu ‘kozmopolit âlim’in çok yönlülüğünü gösterecek nitelikte, alanının uzmanı isimler tarafından kaleme alınmış makaleleri bir araya getiriyor. Hepsi birbirinden zengin makalelerden söz ediyorum. İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu, Bizans, Sait Faik, İstanbullu Rumlar, mimarî, şehircilik… ve daha nice konu üzerine yerli yabancı akademisyen, araştırmacı bilim insanlarının kaleme aldıkları makaleler iki ciltte toplanmış. Tam da Stefanos Yerasimos’un araştırma yaptığı, eser verdiği alanlara denk gelen konular bunlar. Sözkonusu alanlarda Yerasimos’un katkıları ihmale gelecek gibi değildir. Kitapta yer alan makaleler bu katkılara yenilerini ekleyecek derinlikte. Son dönem Türkiyesi’nin allame-i cihanına yaraşır, kapsamı geniş bir kitap. Her makaleyi titizlikle okumak, emeği geçen herkese teşekkür etmek gerek.