#edelhert

Nee, beste lezer, dit schrijven gaat niet, zoals de titel u misschien doet vermoeden, over een één of andere baarddragende tovenaar uit een ellenlang sprookjesavontuur. Geenszins zelfs. Alhoewel...

Een gewei

In september en oktober is het bronst en gaan de mannelijke edelherten op zoek naar vrouwenspul. Al burlend en meurend, pronkt het hert gedurende die periode met zijn godsgeschenk het gewei. Waarbij de stelregel is hoe groter hoe beter.

Een afgeworpen geweistang van een edelhert (Leutasch 2015).

Toen God het edelhert schiep plaatste hij op de voorhoofdsbeenderen van de bok twee knobbels waaruit zich een gewei kon ontwikkelen. Het idee was dat de bokken ieder jaar een nieuw stel zouden krijgen waarmee ze elkaar de loef konden afsteken. Om ervoor te zorgen dat de bokken zich niet groter voordeden dan ze waren, regelde onze almachtige vader dat het gewei tijdens het opgroeien met het jaar imposanter werd. Een volwassen bok, in de kracht van zijn leven, had dus het ontzagwekkendste gewei. Een kapitaler. Eenmaal over het hoogtepunt, slonk het gewei weer met de jaren. Dat maakte het wel zo duidelijk voor de vrouwtjes. U begrijpt dat de melkmuiltjes en de oudbakken niets te zoeken hebben op de ‘markt’.

Geen gewei

Toen de mens aan de beurt was, waren de geweien op. Helaas pindakaas, de man moest het stellen zonder: voor hem geen goddelijke gift. Maar... de man liet het hier niet bij zitten. Om toch iets te hebben om mee te patsen, creëerde hij de PC hooft-tractor, sportwagen en de proletenbak. Daarmee kon hij mooi de vrouwtjes imponeren. En het ideale was: zelfs het grootste scharminkel kon er de blits mee maken.

Het werd avond en het werd morgen en God zag dat het niet goed was. Een vluchtige evaluatie leerde hem dat hij wat steken had laten vallen. Buiten de mens, bleek dat hij ook een aantal herten was vergeten van een fatsoenlijk gewei te voorzien. Het blafhert kwam er met twee lullige ‘cocktailprikkers’ wel heel bekaaid vanaf en het waterree moest het zelfs stellen zonder.

Omdat blafherten en waterreeën geen auto’s kunnen besturen, laat staan maken, besloot onze schepper ze te compenseren en schonk beide herten, floep floep, een stel imponerende hoektanden. Wat Onze-Lieve-Heer niet doorhad, is dat hij per abuis ook het edelhert een paar hoektanden gaf.

Over die hoektanden ook wel grandels genoemd, gaat dit schrijven.

Grandels

Of het allemaal precies zo gegaan is als hierboven beschreven, is geen zekerheid. Wat wel buiten kijf staat is dat het edelhert (in de meeste gevallen) een stel rudimentaire hoektanden heeft. Daar heb ik bewijs voor. Op mijn zolder ligt een edelhertenschedel met de betreffende tanden er nog in.

Schedel van een edelhert met grandels.

Voor het edelhert zijn de grandels  overigens volstrekt nutteloos: niet geschikt om mee te kauwen, niet geschikt als wapen en niet geschikt om een wederhelft mee te scoren. Wie wel een wederhelft met die hoektanden kunnen scoren, zijn jagers. De harde en vaak prachtig gekleurde tanden doen het namelijk goed in sieraden. En die sieraden die het weer goed bij de vrouwtjes. Op z’n minst bij de vrouwtjes in jagerskringen. Naast het gewei als trofee neemt een jager dan ook steevast de grandels mee.

Fossiel

Toen ik een half jaar geleden voor het eerst hoorde over het bestaan van grandels, vroeg ik mezelf af of deze tanden ook fossiel langs onze kust konden worden aangetroffen. Andere gebit-en skeletelementen van het edelhert worden namelijk in grote getale gevonden. Over een fossiele grandel had ik echter nog nooit gehoord.

Toeval of niet, kort nadat ik me deze vraag had gesteld, kreeg ik een vondst van een collega-verzamelaar ter determinatie onder ogen. En ja hoor, met gepaste jaloezie, herkende ik het als grandel. Zonder twijfel.

Gelukkig heb ik niet lang hoeven reikhalzen naar een eigen fossiele grandel. Op 7 december 2020 vond ik er namelijk zelf een op de Zandmotor. Een prachtig exemplaar nota bene.

Een fossiele grandel van een edelhert (Zandmotor 2020).