#duklja

KAKO JE DUKLJA IZGLEDALA NA NAJPOZNATIJOJ KARTI SREDNJEG VIJEKA?

Jeste li znali da se na čuvenoj mapi Tabula Rogeriana iz 1154. godine, koju je izradio arapski geograf Muhamed al-Idrisi za kralja Ruđera II od Sicilije, detaljno nalaze i naši krajevi?

Ako pažljivo pogledate ovaj isječak (Millerova rekonstrukcija iz 1928.), možete uočiti gradove povijesne Duklje duž jadranske obale!

VAŽNA NAPOMENA: Arapski kartografi su u srednjem vijeku okretali karte "naopako" – JUG JE GORE, A SJEVER JE DOLJE. Zato nam Italija (desno) i naš dio Balkana (lijevo) izgledaju neobično.

Kada pratimo obalu s dna prema vrhu (od sjevera prema jugu), jasno se vide latinizirani nazivi koje je Al-Idrisi zapisao prema onome što su mu pričali trgovci i pomorci:

ragusa = Dubrovnik (odakle Al-Idrisi počinje mjerenje udaljenosti za južni Jadran)

kadra = Kotor (u originalnom arapskom tekstu zapisan kao Qadara)

antibra = Bar (od starog naziva Antivari)

delugia = Ulcinj (Dulcinium / Duljîna)

Prostor u zaleđu ovih gradova, omeđen crvenim i ljubičastim planinskim lancima, predstavlja samo srce srednjovjekovne Duklje i Zete. Al-Idrisi je u svojoj pratećoj knjizi ove krajeve opisao kao bogate gradove opasane bedemima, smještene u prelijepim zaljevima i podno ponosnih planina.

Rimski putevi Na vrhuncu Rimske Imperije, postojalo je 400.000 kilometara puteva. Oni su se protezali od Hadrijanovih zidina u Britaniji do Nubijske pustinje u Egiptu; od Herkulovih stubova u Hispaniji do obala Crnog mora. Ova  impresivna mreža predstavlja ono što je Rimu omogućilo da vrši kontrolu i efektivno komunicira na tako velikoj i raznovrsnoj teritoriji. U Starom su Rimu postojale tri…

sa internet sajta: vijesti.me

Utvrđivanje trase antičkog kanala od Cijevne do Rogama                    

Rimski graditelji sagradili su između Cijevne i Duklje vodovodni sistem u dužini od 14 km, u okviru koga su postojala i dva akvadukta. O istraživanjima govori mr Mitra Cerović

Arheolozima je odavno poznato da su Rimljani na potezu između rijeke Cijevne i Duklje izgradili vodovodni kanal, kao i da su u okviru tog poduhvata građeni i akvadukti.

Podgorica se time ubraja u neveliku grupu gradova koji se mogu podičiti okolnošću da usred grada, (još uvijek pod zemljom), posjeduju ostatke ovakvog jednog značajnog vodosistema.

Djelovi rimskog kanala ukazali su se 2006. godine tokom radova na rekonstrukciji Ulice španskih boraca na Koniku u Podgorici. Tada je stručna ekipa JU Muzeji i galerije Podgorice, kojom je rukovodila mr Mitra Cerović obavila zaštitna arheološka istraživanja.

Pored toga, obavljena su i rekognosciranja trase rimskog vodovoda od izvorišta rijeke Cijevne prema Ribnici. Na imanju porodice Paljušaj u selu Dinoša konstatovani su ostaci dijela rimskog vodovodnog kanala. Isti je očišćen, snimljen i iscrtan.

Vodovodni kanal pripada trasi rimskog vodovoda koji je išao od izvorišta Cijevne, preko Dinoše, pravcem Ribnice, gdje je akvaduktom prelazio preko Ribnice i dalje se pružao prema Duklji.

Ovu trasu vodovodnog kanala pominje i Ivan Novicki (1938), navodeći da ih je bilo četiri, od kojih su dva služila za snabdijevanje Doclee pitkom vodom. On pominje i tzv. Ribnički vodovod, koji se naziva Dukljanov jaz, na Ribnici, koji počinje blizu ruševina akvadukta.

Navodi i da je bio pokriven slojem crvenkastog maltera. Otkriveni kanal u Ulici španskih boraca, po konstrukciji, najviše odgovora upravo vodovodu koji Novicki naziva Ribnički i Dukljanov jaz.

Pored toga utvrđeno je da se rimski vodovodni kanal pruža dalje Ulicom španskih boraca, prema današnjem mostu na rijeci Ribnici. Ispod mosta uočeni su ostaci antičkih stubova, pa je moguće da se akvadukt na Ribnici, koji pominje Novicki nalazio na tom mjestu.

Piero Sticotti, u knjizi “Rimski grad Doclea u Crnoj Gori”, daje podatke o rimskom vodovodu i navodi da se ovaj grad snabdijevao vodom sa izvorišta rijeke Cijevne, koji se odatle pružao podno padina Kakaricke gore, prelazio akvaduktom Ribnicu, dalje išao u pravcu Doljana i Zagoriča prema Duklji.

Izračunao je da bi trasa vodovoda bila dužine oko 14 km. Sticotti pominje i jedan krak, koji od pomenutog akvadukta na Ribnici ide dalje, niz Ribnicu, do Birziminiuma. Pravac ovog kanala potrebno je provjeriti u budućim istraživanjima.

I. Novicki navodi da je visinska razlika između površine rijeke Cijevne, odnosno mjesta gdje je počinjao kanal i same Doclee, iznosila 12 m, što bi omogućilo da voda kroz kanal teče slobodnim padom (tj. uz regulisan pad).

Pomoću satelitskog snimka koji je urađen 2006. godine u okviru zaštitnih arheoloških istraživanja rimskog vodovodnog kanala u Ulici španskih boraca, na Koniku, utvrđena je visinska razlika između početka kanala na Cijevni i same Doclee.

Ona je znatno veća i kreće se oko 70 m, što bi značilo da je prosječan pad vode u kanalu iznosio 0,5 % (vodovodni kanal sa padom 0,5%  preporučuje se od strane rimskih arhitekata koji su takođe radili i akvadukte).

Istraživanja rimskog vodovodnog kanala potrebno je nastaviti primjenom nove arheološke metodologije, koristeći najmodernije uređaje kao što su: digitalna video kamera i foto- aparat velike rezolucije i napredna kompjuterska tehnologija za satelitsko sninimanje, 2D projektovanje i izrada 3D animacija, kao i snimanje najnovijim GPS ručnim uređajem, i na taj način proširiti mogućnosti terenskog rada i prikupljanja arheoloških podataka i povećavati obim saznanja o rimskom vodovodu.

Korišćenje nove arheološke metodologije za određivanje trase vodovoda antičke Duklje, podrazumijeva obradu i interpretaciju satelitskih i aviosnimaka, kao i korišćenje vrhunskih geodetskih uređaja (optičke i GPS stanice) za globalno satelitsko i zemaljsko pozicioniranje.

Na ovaj način, svi podaci registrovani na samom terenu, postaju dio jedinstvene baze podataka, što omogućava sagledavanje svakog novog rezultata u znatno širem arheološkom kontekstu.

Rezultat primjene novih tehnologija na arheološkom lokalitetu kao što je ovaj, svakako je sagledavanje jednog velikog prostora u relativno kratkom vremenskom periodu i to nedestruktivnim metodama. Na osnovu dobijenih rezultata moguće je planiranje arheoloških istraživanja sa velikom preciznošcu i efikasnošću.

Pored toga, zahvaljujući 2D i 3D analizama podataka, moguće je prepoznavanje i definisanje arheoloških objekata prije samog   iskopavanja. Na taj način dobija se potpunija slika trase antičkog vodovoda sa tačnim koordinatama koje se kasnije mogu unijeti na digitalizovanu mapu Podgorice i u plansku dokumentaciju. Time bi se omogućila zaštita rimskog vodovoda od daljih devastacija.

Tokom zaštitnih arheoloških istraživanja rimskog vodovodnog kanala na području Ribničkih vrela u 2006. godini, sačinjena je terenska arheološka dokumentacija, koja pruža neophodnu naučnu osnovu za razmatranje ove problematike i osnovu za dalja arheološka istraživanja.

Na osnovu navedenog, buduća  arheološka istraživanja trase rimskog vodovoda najbolje je otpočeti sondažnim istraživanjem, prostora oko same antičke Duklje, u blizini objekta XIII.

Buduća arheološka istraživanja rimskog vodovodnog kanala treba vršiti u cilju utvrđivanje pravca vodovoda, od Cijevne do Duklje.

Pažnju treba usmjeriti na trasu od Ribnice prema Duklji. Posebno treba arheološki istražiti prostor oko Duklje, gdje Sticotti pominje tragove vodovoda, kao i akvadukta koji je služio kao most preko Morače.

Postojanje mosta sa akvaduktom on potkrepljuje činjenicom da se, na drugoj obali, kod objekta XIII gradskih bedema, nalazilo utvrđenje u obliku tornja, napravljeno od kvadera, koje je služilo kao odbrana za ulazak u grad, a istovremeno i kao rezervoar vode.

Rezultati ovih istraživanja bili bi dragocjeni za preciznu identifikaciju trase rimskog vodovodnog kanala kojim je snadbijevana Doclea, koju pominju raniji istraživači, kao i da se utvrdi da li se radi samo o jednom kanalu koji se pružao od Cijevne do Duklje.

Prema raspoloživim podacima o Duklji, ime ovog nekadašnjeg grada potiče od plemena Dokleata. Istoričar Stevo Vučinić objašnjava nastanak Duklje i njenu vrijednost kroz istoriju.

– Doclea je osnovana u vrijeme carske dinastije Flavijevaca, u drugoj polovini I vijeka, kao moćna utvrda municipium u središtu ple­mena Dokleata, iz koje je vršena kontrola i romanizacija starosjedilačkog stanovništa. Osnivači su odabrali lokaciju zbog njenog povoljnog polo­žaja za odbranu i blizine raskršća puteva koji su povezivali primorje s kontinentom i Rim s Konstantinopoljem. Osnovali su je romanizovani starosjedioci i koloni, rimski građani. Grad i njegova okolina su bili temelji rimske imperijalne moći u kontinentalnom zaleđu. Potvrđuje to i epigrafski natpis sa epistilne grede gradske bazilike na kojem se čita posveta Marku Flaviju Balbinu, djetetu od 15 godina iz tribusa Kvirina kome pripadaju Flavijevci. Njemu je gradsko vijeće podiglo konjaničku statutu, a pozlatili su je njegovi roditelji Marko Flavije Fronto i Flavija Tertula – kaže Vučinić.

On ističe da je Duklja građena istovremeno s bedemi­ma koji su ozidani u jednom mahu i s njima je činila integrisanu cjelinu. Primarni izgrađeni sadržaji bili su od javnog značaja, poput  foruma, ba­zilika, terme i hramova.

– Promjene političkih i ekonomskih prilika izazvane nizom upada zapadnih, a kasnije i istočnih Gota tokom cijelog V vijeka, uzro­kovale su redukovanje njenih urbanih funkcija. U novim okolnostima, Duklja se transformisala u središte crkvenog života šireg područja. Oko 555. godine, u njenoj neposrednoj blizini, sagrađen je most koji je pro­veo trasu saobraćajnice koja je vodila zaleđem Jadrana, ispod njenog sjeverozapadnog bedema. Možemo pretpostaviti da se tokom njenog urbanog života broj stanovnika kretao od nekoliko stotina do hiljade, povremeno možda i nešto više – kaže Vučinić.

Foto: Anadolija

Posljednje pisano svjedočanstvo o urbanom životu Dokleje je iz 602. godine.

– Nažalost, značaj ovog grada u vrijeme kasne antike nije srazmjeran oskudnom broju materijalnih i pisanih podataka kojima raspolažemo. Malo je i epigrafskih spomenika, pa ne možemo raspraviti sva pitanja u vezi s njom – kaže Vučinić.

Antička Duklja, uvedena je u svjetsku arheologiju, otkrivanjem čuvene Podgoričke čaše, nađene u grobnoj konstrukciji 1873. godine, koja se danas nalazi u muzeju Ermitaž u Petrovgradu. Pronađeni su i dragocjeni primjerci keramike i stakla, dijelovi nakita, oruđe, oružje i novac.

Lokalitet Duklja je počeo da se istražuje 1890. godine, za vrijeme knjaza Nikole, a sistematska istraživanja počela su 1955. godine. Za očuvanje ovog arheološkog bisera pored domaće javnosti, veliko interesovanje odavno pokazuje i svjetska arheološka javnost.

Poslednjih nekoliko godina istraživanja na Duklji sprovodi JU Muzeji i galerije Podgorice. U ovoj organizaciji vršena su iskopavanja manjeg obima 2005. godine, te većih razmjera u periodu od 2009. do 2011. godine.

Ipak, današnja Duklja, uprkos bogatoj istoriji i dalje izgleda zapušteno. Iako su sačuvani temelji nekadašnjeg grada, brojni stećci, kamene ploče, zidine grada, s obzirom na istorijsku vrijednost, lokalitet nije u dovoljnoj mjeri zaštićen.

Na putu do lokaliteta ne postoji signalizacija. Na samom lokalitetu, koji ima izuzetnu arheološku i istorijsku vrijednost, ne postoji vodič. Iako među zaljubljenicima u istoriju i arheologiju postoji zainteresovanost za organizovane posjete, za sada od toga nema ništa.

Anadolija